معماری
Microsoft Word - zang_esfand92.docx

درمان بی خوابی و پریشانی

درمان بی خوابی،دلایل بی خوابی و اختلالات خواب،دستگاههای درمان کننده کم خوابی و بی خوابی،روشهای درمانی و داروهای خواب آور.خواب از اولین پدیده‌هایی است که در اثر تغییر شرایط محیطی دچار اختلال می‌شود. گاهی ناراحتی های محیطی که باعث اضطراب و تشویش یا موجب ناکامی خواسته‌ها و عدم ارضاء نیازهای اساسی انسان می‌شود، خواب وی را مختل می‌کند. برای شناخت اختلالات خواب لازم است ابتدا خواب طبیعی توضیح داده شود تا تفاوت آن با اختلال خواب مشخص شود. خواب طبیعی، حالت منظم، تکرارشونده و به آسانی برگشت‌پذیر ارگانیسم تعریف می‌شود که با بی‌حرکتی نسبی و بالا رفتن قابل توجه آستانه واکنش به محرک‌های خارجی در مقایسه با حالت بیداری مشخص می‌شود. با توجه به تعریف فوق، اختلال خواب به مواردی گفته می‌شود که فرد یکی از ویژگی‌های فوق را در خواب نشان نداده و به نحوی وضعیت منظم و آستانه واکنش او دچار به هم خوردگی شده باشد. اختلالات خواب شامل شرایطی است که خواب فرد را تحت تاثیر قرار می‌دهد. این شرایط می‌تواند عادات بد یا عوامل پزشکی باشد که چرخه خواب را مختل می‌کند و فرد بعد از چندین ساعت استراحت شبانه احساس سرزندگی در صبح را ندارد. خواب ناکافی مشکلی جدی است که تهدیدی برای سلامت و ایمنی فرد است.

خطرات ناشی از خواب ضعیف
کمبود خواب می‌تواند موجب خساراتی به زندگی روزمره شود. تحقیقات نشان می‌دهد که محرومیت از خواب با تصادفات، مشکلات درارتباطات عاطفی و اجتماعی، عملکرد ضعیف شغلی، حوادث ناشی از کار، مشکلات حافظه و اختلالات خلقی مرتبط است. همچنین مطالعات اخیرنشان می‌دهد که اختلالات خواب ممکن است به بیماری‌های قلبی، چاقی و دیابت منجر شود.

نشانه‌های اختلالات خواب
علائم بسته به نوع اختلال خواب متفاوت است اما ممکن است شامل:
خواب آلودگی بیش از حد در طول روز، مشکل در به خواب رفتن یا در خواب ماندن، خرخر کردن و یا وقفه کوتاه در تنفس در  طول خواب (آپنه)، نیاز به حرکت پاهای خود در حالت استراحت و یا یک احساس ناراحت کننده در پاها درطول شب (سندرم پای بی قرار).

چرخه خواب
دو نوع خواب وجود دارد : خواب رم  و خواب غیر رم (نانرم)
خواب غیر رم (نانرم): بیشترزمان خواب دراین مرحله می‌گذرد. متشکل از چهار مرحله ؛ خواب سبک (مرحله ۱ ) به خواب عمیق ( مرحله ۴ ) می‌شود.
خواب رم: مخفف حرکت سریع چشم است و با رویا همراه است. ۲۵ % از خواب شبانه را تشکیل می‌دهد و هر چه به صبح نزدیک تر می شویم، زمانش بیشتر می‌شود.
اختلالات خواب در چرخه طبیعی خواب اختلال ایجاد می‌کنند و از استراحت خوب شبانه جلوگیری می‌کند.

خواب کافی
نیاز به خواب به طور گسترده ای از فردی به فرد دیگر متفاوت است، اما دستورالعمل‌های عمومی عبارتند از: ۱۶ ساعت برای نوزادان، ۹ ساعت برای نوجوانان، ۸-۷ ساعت برای بزرگسالان.
به خاطر داشته باشید که برخی از بزرگسالان به ۵ ساعت خواب وبرخی دیگر به۱۰ ساعت خواب در شب نیاز دارند، زیرا در هر فرد متفاوت است.

آشنایی با بعضی از اختلالات شایع خواب

بسیاری از مردم خواب راحتی ندارند و گرفتار اختلالات خواب هستند. آپنه خواب، بی‌خوابی، خروپف، سندرم پاهای بی‌قرار در خواب، راه رفتن هنگام خواب، صحبت کردن در خواب، کابوس‌ها و وحشت‌های شبانه از جمله مشکلاتی هستند که بسیاری از مردم با آن مواجهند.
اختلالات ناشی از خواب انواع مختلفی دارد که خروپف از جمله شایع ترین آن‌ها است. خرخر شایع‌ترین دردسر مرتبط با خواب محسوب می‌شود. این مشکل نه تنها اطرافیان بیمار را آزرده می‌کند بلکه گاه باعث خجالت زدگی خود فرد می‌شود.
مشکلات مرتبط با خواب از حیطه وسیعی برخوردار است به گونه‌ای که تا کنون حدود  ۱۶۸‬بیماری مرتبط با خواب شناخته شده است.‬
بدخوابی، بیخوابی و دیگر اختلالات مرتبط با خواب باعث پایین آمدن کیفیت خواب و بیماری‌های مرتبط با خواب می‌شوند. چنانچه فرد خواب عمیق شبانه را تجربه نکند در طول روز دچار خواب آلودگی و خستگی می‌شود که این امر منجر به بروز مشکلاتی در محیط‌های کاری افراد و یا منجر به بروز تصادفات خواهد شد.
حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد تصادفات ناشی از مشکلات و اختلالات مرتبط با خواب است.‬‬
حدود ۲۵ تا ۴۰% مردم از خرخر شکایت دارند و ۳۰ تا ۳۵ درصد مردم دچار بی خوابی هستند.‬‬
۵‬درصد مردان و ۵/۲ تا ۳‬درصد زنان دچار وقفه تنفسی حین خواب می‌شوند.
به کاربردن دستگاه سی‌پپ ‬(Continuous Positive Airway Pressure-CPAP) از جمله راه‌های درمانی است که در مورد کسانی که دارای وقفه‌های تنفسی هستند به کار برده می‌شود.‬
در تکنیک سی‌پپ یا  (فشار مثبت و پیوسته هوا)، تداوم جریان هوا یا اکسیژن به ریه‌ها از طریق لوله‌های باریکی که از سوراخ‌های بینی عبور می‌کند، تضمین می‌شود.‬

 خـُرخـُر (Snoring)
خرخر معمولا هنگامی شنیده می‌شود که بافت نرم حلق به هنگام تنفس حین خواب، دچار ارتعاش شود. معمولا در چنین افرادی، انسداد نسبی راه هوایی ثانویه، چاقی، آسیب یا ساختار نامناسب حلق وجود دارد. هنگامی که انسان می‌خوابد عضلات حلق شل می‌شود و انسداد راه هوا، بیشتر می‌شود.
خرخر نه تنها باعث مزاحمت برای فرد دیگری که در همان اتاق خوابیده، می‌شود بلکه ناآگاهانه سبب بیدار شدن مکرر خود فرد می‌شود که ممکن است به صدها بار در طول یک شب برسد. نتیجه آن، خواب آلودگی روزانه و اشکال در تمرکز فکر است. زمانی که خرخر با «آپنه خواب» (توقف تنفس حین خواب) توأم باشد، خطر آن جدی تر از زمانی است که به تنهایی وجود داشته باشد. اگر فردی علاوه بر خرخر از خستگی روزانه، خواب آلودگی روزانه، فشار خون بالا و بیماری قلبی – عروقی رنج می‌برد. حتما باید به پزشک مراجعه کند  و در صورت وجود آپنه خواب تحت درمان مناسب قرار گیرد، زیرا عدم تشخیص و درمان به موقع و مناسب، این بیماری می‌تواند سلامت و حتی زندگی فرد را به مخاطره اندازد.
خوشبختانه امروزه برای درمان خرخر، روش‌های جراحی و غیر جراحی متعددی وجود دارد که با توجه به صلاحدید پزشکان می‌توان از این روش‌های درمانی بهره برد.

آپنه خواب Sleep Apnea
( توقف تنفس حین خواب )

آپنه خواب حالت خطرناکی است که به صورت توقف تنفس حین خواب روی می‌دهد.

 انواع آپنه  خواب

آپنه انسدادی و آپنه مرکزی. آپنه مرکزی که شیوع کمتری دارد هنگامی رخ می‌دهد که مغز نمی تواند فرمان لازم برای حرکت عضلات تنفسی و شروع دم را بدهد. آپنه انسدادی که بسیار شایع تر است هنگامی رخ می‌دهد که به رغم تلاش فرد و عضلات تنفسی اش برای تنفس، هوا به داخل یا خارج از بینی و دهان وی جریان پیدا نکند. هر چند خرخر همیشه با آپنه خواب همراه نیست ولی تقریبا همیشه آپنه خواب با خرخر در فواصل بین دو حمله آپنه همراه است. ممکن است در هر ساعت ۲۰ تا ۳۰ حمله آپنه اتفاق بیفتد. بیمار ممکن است از احساس خفگی حین خواب، سردرد صبحگاهی و خواب آلودگی و گیجی روزانه شکایت داشته باشد. تشخیص و درمان آپنه خواب بسیار مهم است؛ زیرا این مشکل می‌تواند منجر به افزایش فشار خون، سکته قلبی و مغزی و نارسایی قلب و ریه شود. آپنه معمولا هنگامی رخ می‌دهد که راه هوای نسبتا بسته حلق، با شل شدن عضلات در حین خواب کاملا مسدود شود و به رغم وجود تلاش برای تنفس، تبادل هوا از ریه به بیرون صورت نگیرد. عدم  ورود و خروج هوا از ریه سبب بالا رفتن سطح دی اکسید کربن خون و پایین آمدن سطح اکسیژن خون می‌شود. این تغییرات باعث بیدار شدن فرد می‌شود. با بیداری بیمار، شلی عضلات حلق وی کم شده و راه هوایی مجددا باز می‌شود و هوا جریان می‌یابد. این بیدار شدن‌های مکرر هر چند باعث تداوم تنفس می‌شود ولی سبب می‌شود که بیمار خواب عمیق نداشته باشد. به عبارتی به محض این که خواب بیمار به سمت عمیق شدن پیش می‌رود با یک حمله آپنه، بیمار بیدار می‌شود. ممکن است فرد مبتلا به «آپنه خواب» متوجه هیچ یک از وقایع حین خواب خود نشود. معمولا بیمار از حملات توقف تنفس خود و بیدار شدن‌های مکرر بی اطلاع است اما از سردرد صبحگاهی، احساس عدم رضایت از خواب و خواب آلودگی روزانه شکایت دارد. ممکن است بیمار قادر نباشد روی موضوعات خاص فکر خود را متمرکز کند و همچنین در طول روز و حتی حین کار مکرر چرت بزند. آپنه خواب در آزمایشگاه خواب یا دستگاه پلی سومنوگرام تشخیص داده می‌شود و برحسب شدت و علت آن، تحت درمان‌های مختلف جراحی و غیر جراحی قرار می‌گیرد.

راهکارهای درمانی خرخر و وقفه تنفسی حین خواب
۱- تغییر در شیوه زندگی
کاهش وزن و بهبود عادات غذایی،  عدم مصرف آرام بخش ها، قرص‌های خواب آور قبل از خواب، تنظیم  الگوی خواب، ورزش و فعالیت بدنی، استفاده  از دستگاه‌های مرطوب کننده و تصفیه کننده هوا (کاهنده عوامل آلرژی)،  اجتناب از مصرف سیگار، تنفس از راه دهان.
۲- درمان دارویی
برخی داروهای ضد افسردگی باعث کاهش دفعات وقفه تنفسی می‌شود.
بعضی داروهای شبیه کافئین در کودکان باعث کاهش دفعات وقفه تنفسی می‌شود.
۳- پروتزهای دندانی (dental devices): این دستگاه‌ها واسپلینتها با: ۱-جلو آوردن فک ۲-بالا بردن کام نرم ۳-نگه داشتن زبان و جلوگیری از به عقب افتادن آن و انسداد راه هوایی از خرخر کردن فرد جلوگیری می‌کنند. عوارض این دستگاه‌ها شامل: ۱-خشک شدن دهان و گلو ۲-تغییر مکان احتمالی دندان‌ها ۳-افزایش ترشح بزاق است.
۴- اسپری‌های بینی (nasal spray): این اسپری‌ها حاوی روغن روان کننده طبیعی بوده و باعث نرم شدن و مرطوب ماندن گلو، زبان کوچک و کام نرم می‌شود.
۵- بالش‌ها و تشک‌های ویژه: که با اصلاح وضعیت خوابیدن و قرار گیری اندام‌ها خرخر را کاهش می‌دهند.
۶- نوارهای بینی و گشاد کننده ها(nasal strips) : برای افرادی که خرخرشان به علت احتقان بینی و آلرژی است موثر است. از یک یا چند نوار پلاستیکی چسبناک تشکیل شده اند. وقتی به طور صحیح روی بینی قرار داده می‌شود نوارها سعی می‌کنند مجددا به حالت مستقیم و راست در آیند. همین امر باعث بالا آمدن طرفین بینی، گشاد شدن حفرات بینی و کاهش مقاومت جریان هوا می‌شود.
۷- ایمپلنت‌های کامی(palatal inserts)(pillar system): با تعبیه کردن ۳ ایمپلنت از جنس پلی استر بسیار کوچک در کام نرم صورت می‌گیرد. ایمپلنت‌ها به عنوان یک تکیه گاه عمل کرده و باعث سفت شدن و کاهش ارتعاش بافت کام نرم می‌شوند. این عمل با بی حسی موضعی انجام می‌گیرد.
۸- فشار مثبت پیوستهcontinius positive airway pressure)(cpap: شامل یک کمپرسورهوا و یک ماسک بینی است. هوا با فشار به درون راه‌های هوایی فوقانی وارد می‌شود که از روی هم افتادن بافت‌های راه‌های هوایی فوقانی جلوگیری می‌کند. در واقع این دستگاه به عنوان یک وسیله کمک تنفسی عمل می‌کند.

۹- فشار مثبت دو مرحله ای(bi-level machine)(bi-pap) : مشابه دستگاه فوق بوده اما در این نوع خاص هوا با دو فشار متفاوت به درون ریه‌ها رانده می‌شود. هنگام عمل دم، هوا با فشار بیشتر و هنگام عمل بازدم هوا با فشار کمتری وارد می‌شود، تا تنفس طبیعی تر و راحت تر انجام گیرد.

رفع خرخر و وقفه تنفسی با جراحی
• (Uvulopalato pharyngoplasty (uppp
در این جراحی بخشی اعظم کام نرم، زبان کوچک و لوزه‌ها برداشته می‌شود. جراحی تحت بیهوشی عمومی صورت می‌گیرد.
• (laser-assisted uvulapalato plasty (laup
در این جراحی به کمک پرتوی لیزربافت زبان کوچک و کام نرم کوچک تر می‌شوند. عمل تحت بی حسی موضعی انجام می گیرد.
• سومنوپلاستی(somnoplasty)
در این عمل توسط انرژی امواج رادیویی بافت اضافی کام نرم، زبان کوچک و زبان چروکیده و کوچک می‌شود. در این روش زبان کوچک و کام نرم به وسیله یک سوزن کوچک، که به یک مولد فرکانس رادیویی متصل است، سوراخ می‌شوند. بافت داخلی تا ۱۰۸-۱۷۶ درجه حرارت داده می‌شوند. بنابراین بافت داخلی دچار افت حجم شده اما بافت خارجی بدون تغییر باقی می‌ماند. عمل تحت بی حسی موضعی و در مدت ۳۰ دقیقه انجام می‌گیرد.
• Injection Snoreplasty
در این روش که بسیار موثر و کم هزینه است یک ماده سفت کننده(sclerosing agent)  در کام نرم تزریق شده که باعث ایجاد اسکار (زخم) و سفت شدن کام نرم می‌شود.
• (Cautery-assisted ovulopalatoplasty (caup
در این روش به جای لیزر توسط یک الکترود داغ بخش و یا تمامی زبان کوچک سوزانده می‌شود.
• Genioglossus Advancement
در این روش عضله اصلی زبان که به فک تحتانی متصل است در حدود یک سانتی متر جلو آورده می‌شود. عمل در حدود نیم ساعت طول می کشد.
• Hyoid Advancement
استخوان لامی استخوان u شکلی واقع در گردن است که برخی عضلات زبان به آن متصل است. در این عمل این استخوان جلو آورده می‌شود. عمل در حدود یک ساعت به طول می‌انجامد.

•Maxillomandibular Advancement
در این روش که در حدود ۵ ساعت به طول می‌انجامد فک تحتانی وفوقانی هردو جلو آورده می‌شوند.
• عمل کوچک کردن شاخک‌های بینی و اصلاح انحراف بینی.
• عمل جراحی برداشت لوزه ها.

 اختلال رفتاری در طی مرحله حرکات سریع چشم

 یکی از مراحل خواب موسوم به مرحله حرکات سریع چشم (Rapid Eye Movement) یا خواب REM است. خواب REM، حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد کل خواب را شامل می‌شود، به عبارت دیگر هر فرد در طی شبانه‌روز ۹۰ تا ۱۲۰ دقیقه در خواب REM است. با این همه بسته به سن هر شخص طول مدت خواب REM، متغیر است، برای مثال شیرخواران، ۸۰ درصد طول خوابشان را در مرحلهREM سپری می‌کنند. در طی خواب REM فعالیت سلول‌های مغزی یا «نورون‌ها» مشابه بیداری است.
در اختلال رفتاری مرحله حرکات سریع چشم، عضلات بدن از حالت بی‌حرکتی که باید به صورت طبیعی داشته باشند در می‌آیند، بنابراین فرد به موازات دیدن رؤیاهای شبانه در بستر حرکت می‌کند و ممکن است به خودش یا اطرافیان صدمه بزند. این اختلال قابل درمان است و غالبا به داروهای ضدتشنجی مثل کلونازپام پاسخ درمانی می‌دهد.

خواب ناکافی (Insomnia)

خواب ناکافی به معنای کمبود خواب از نظر کمی و یا کیفی است که می‌تواند با یک یا چند حالت زیر مرتبط باشد.
• مشکل در به خواب رفتن
• بیدار شدن‌های مکرر در طی شب و مشکل به خواب رفتن مجدد
• بیدار شدن در صبح خیلی زود
• خوابی که سبب شادابی و سرحالی نشود
خواب ناکافی با تعداد ساعاتی که یک فرد می‌خوابد یا زمانی که طول می‌کشد تا به خواب برود تعریف نمی شود. افراد از نظر نیازشان به خواب و میزان رضایتمندیشان از خواب با هم متفاوتند. خواب ناکافی ممکن است سبب مشکلاتی در طی روز از جمله احساس خستگی، کمبود انرژی، مشکل تمرکز حواس و تحریک پذیری شود.
بعضی شرایط سبب می‌شود که افراد بیشتر از خواب ناکافی شکایت داشته باشند از جمله آن‌ها می‌توان به سن بالا، جنس مؤنث و سابقه افسردگی اشاره کرد. اگر شرایط فوق با اضطراب و تنش، بیماری جسمی یا مصرف بعضی از داروها همراه شود احتمال بروز خواب ناکافی بیشتر می‌شود.
خواب ناکافی علل متعددی می‌تواند داشته باشد: بیماری‌های جسمی مثل آرتریت (التهاب مفاصل)، نارسایی قلبی، آسم، آپنه خواب و پرکاری تیروئید و پارکینسون (بیماری است که با سختی و لرزش عضلات مشخص می‌شود)، بیماری‌های روحی – روانی مثل افسردگی و اضطراب و عادات نامناسب.
تشخیص خواب ناکافی با بررسی تاریخچه بیمار و معاینات توسط پزشک داده می‌شود. درمان این بیماری با بر طرف کردن علل ایجاد کننده آن و اصلاح عادت بیمار میسر است.

 راه رفتن در خواب
(sleep – walking)

در این اختلال فرد رختخواب را ترک کرده و در اطراف خود شروع به قدم زدن می‌کند بدون آن که از عمل خود در صبح روز بعد خاطره‌ای به یاد داشته باشد. این واقعه معمولا ۳۰ تا ۲۰۰ دقیقه بعد از شروع خواب آغاز می‌شود و از چند دقیقه تا نیم ساعت طول می‌کشد. فرد از جای خود بلند شده، لحاف را کنار می‌زند و راه می‌رود. علاوه بر راه رفتن، ممکن است فعالیت هایی مانند لباس پوشیدن، باز کردن در و یا رفتن به دستشویی انجام دهد. گاهی نیز شخص هنوز به مرحله راه رفتن نرسیده، به رختخواب برمی‌گردد و دوباره به خواب می‌رود. ضمن وقوع این حالت، شخص حالت بهت ‌زده دارد و به محرک های محیط بی‌اعتنا و بی‌تفاوت است.
هنگام راه رفتن در خواب، تعادل جسمی شخص تاحدی به‌هم می‌خورد، ولی می‌تواند همه جا را ببیند و راه برود، بدون این که به اشیاء برخورد کند. البته این امر بدان معنی نیست که هیچ خطری او را تهدید نمی‌کند، در واقع او به آسانی ممکن است زمین بخورد و یا از پنجره و پله‌ها به پایین افتد. گاهی حین انجام این اعمال، خود به خود بیدار می‌شود ولی هیچ چیزی از آنچه انجام داده است به یاد ندارد.
سن شروع این اختلال بین ۶ تا ۱۲ سالگی است. بزرگسالانی که در خواب راه می‌روند، غالبا در کودکی به این اختلال دچار می‌شوند و البته برای مدتی از بین می‌رود و در سنین ۲۰ تا ۳۰ سالگی مجددا ظاهر می‌شود. طبق آمار به دست آمده حدود ۱ تا ۶ درصد کودکان این اختلال را نشان می‌دهند و ۱۵ درصد نیز گاه به گاه به آن دچار می‌شوند و در پسرها بیشتر از دخترها رایج است.

پرخوابی
نارکولپسی (Narcolepsy‬) بیماری مزمن خواب با علت ناشناخته است ویژگی این بیماری خواب آلودگی شدید و بیش از حد روزانه بعد از خواب شبانه کافی است و این افراد معمولا در زمان‌ها و مکان‌های نامناسب به خواب می‌روند. حملات خواب روزانه یا بدون آگاهی قبلی اتفاق می‌افتد که گاهی مقاومت در برابر این حملات خواب بی‌فایده است و ممکن است این حملات مکررا در طول روز رخ دهد.
در این دسته از افراد مشکلات دیگری از جمله حملات ناگهانی شلی و ضعف عضلات که به صورت زمین خوردن بیمار یا عدم توانایی واضح صحبت کردن ممکن است اتفاق بیفتد. شایع ترین علامت نارکولپسی خواب آلودگی بیش از حد روزانه و حملات چرت زدن است. تشخیص این بیماری با گرفتن تاریخچه و انجام پلی سومنوگرام میسر است که در آن تغییرات خاص نوار مغز در حین خواب که موید تغییرات ریتم خواب است مشخص می‌شود.
علامت دیگر این بیماران کاتاپلکسی Cataplexy است. در طی کاتاپلکسی عضلات یک قسمت یا همه بدن سست می‌شود به این صورت که فقط عضلات صورت و آرواره‌ها و گردن درگیر شود و یا همه عضلات بدن درگیر شود. در طی حمله کاتاپلکسی توانایی گفتاری و بینایی شخص مختل می‌شود، اما شنوایی و هشیاریش باقی می‌ماند. علت این اختلال به درستی شناخته نشده است. درمان شامل داروهای ضدافسردگی، محرک‌ها و یا هیپنوتیزم است.

 سندروم پاهای بی‌قرار- Restless Leg Syndrome
بیماری پای بی‌قرار نوعی اختلال خواب است که در آن فرد مبتلا دچار احساس ناخوشایندی در پاها می‌شود و آن را به صورت احساس گزگز، مورمور، سوزش، درد و کشش توصیف می‌کند.
این احساس ناخوشایند معمولا در نرمه ساق پا اتفاق می‌افتد ولی می‌تواند در هر جای اندام تحتانی از مچ پا گرفته تا ران احساس شود. این احساس معمولا وقتی رخ می‌دهد که بیمار دراز می‌کشد و فردی که دچار این حالت می‌شود به ناچار پای خود را حرکت می‌دهد. این افراد باید پاهای خود را بمالند یا بالا ببرند تا احساس بهتری داشته باشند.
به احتمال زیاد، بیماری پای بی‌قرار یک بیماری ارثی است، چون در نزدیکان درجه اول افراد بیمار پنج برابر بیشتر از سایرین مشاهده می‌شود. تغییرات هورمونی دوران بارداری هم علائم بیماری را تشدید می‌کند. از دیگر علل‬ بیماری پای بی قرار می‌توان به فقر آهن یا آسیب عصبی در پاها اشاره کرد.

هراس شبانه یا Night Terrors
هراس شبانه عبارت است از هراس شدید و ناتوانی موقت در به دست آوردن هوشیاری. در این اختلال فرد به صورت ناگهانی از مرحله خواب امواج آهسته، بیدار می‌شود، این بیدار شدن معمولا همراه نفس نفس زدن، ناله و فریاد زدن است. معمولا وقتی فردی دچار این حالت می‌شود، بیدار کردنش غیرممکن است و غالبا شخص بدون اینکه بیدار شود، مجددا به خواب می‌رود. به علاوه «هراس‌های شبانه» به ندرت توسط شخص به یاد آورده می‌شوند.
توجه داشته باشید که «هراس‌های شبانه» با کابوس‌ تفاوت دارند. اولین تفاوت این دو این است که شخص دچار هراس شبانه کاملا بیدار نمی‌شود و تلاش برای بیدار کردنش هم به جایی نمی‌رسد. به علاوه هراس شبانه می‌تواند برای بیمار، خطرناک هم باشد، چرا که ممکن در طی آن به خود یا اطرافیانش صدمه بزند.

دندان قروچه یا Bruxism

دندان قروچه یک اختلال شایع خواب است، تقریبا ۴۰ میلیون آمریکایی این اختلال را دارند. در طی دندان قروچه شخص دندان‌هایش را روی هم می‌فشارد. این اختلال می‌تواند موجب آسیب شدید به دندان‌ها شود و بنابراین باید درمان شود. علاوه بر این دندان قروچه می‌تواند موجب سردرد و التهاب مفصل گیجگاهی-فک فوقانی شود. بیشتر کسانی که دندان قروچه دارند، از بیماری خود آگاه نیستند و در ۵ تا ۱۰ درصد موارد، تنها با علایمی مثل سردرد و درد آرواره به پزشک مراجعه می‌کنند. معمولا پزشکان برای این بیماران «محافظ‌های دهانی» تجویز می‌کنند، در موارد شدید بیماری، حتی از تزریق بوتوکس در عضلات فک استفاده می‌شود.

سندرم نبود بیداری- خواب ۲۴ ساعته
در این اختلال عجیب و نادر، بدن قادر به چرخه طبیعی خواب ۲۴ ساعته نیست. بنابراین فرد مبتلا مثل یک فرد عادی، یک چرخه خواب طبیعی شبانه‌روزی ندارد و چرخه خواب و بیداری بیمار، در هر ۲۴ ساعت تغییر می‌کند. این اختلال بیشتر در افراد نابینا رخ می‌دهد.

سندرم کلاین – لوین
در این سندرم، شخص مبتلا احتیاج به خواب زیاد دارد که گاهی به ۲۰ ساعت در شبانه‌روز می‌رسد. معمولا شخص مبتلا تمایل زیادی به غذا خوردن ( پرخوری جبری) و تمایل جنسی زیاد دارد. بعضی از محققان عقیده دارند که این بیماری زمینه ارثی دارد و بعضی دیگر اعتقاد دارند که این اختلال یک بیماری خودایمنی است. این اختلال درمان قطعی ندارد، اما غالبا داروهای محرکی برای این دسته از بیماران تجویز می‌شود. به خاطر شباهتی که بین این بیماری و بعضی از اختلالات خلقی وجود دارد از لیتیوم و کاربامازپین هم در درمان بیماری استفاده می‌شود. اما غالبا پاسخ به درمان، محدود است.

حرف زدن در هنگام خواب
شخص مبتلا ممکن است تنها صداهای ساده در هنگام خواب ادا کند، اما ممکن است به صورت طولانی هم حرف بزند. ممکن است کسانی که صدای فرد مبتلا را می‌شنوند، بفهمند که او چه می‌گوید و ممکن است قادر به فهم حرف‌های او نباشند. حرف زدن هنگام خواب می‌تواند در مرحله خوابREM رخ دهد، در این حالت شخص حرف‌هایی را که در طی رؤیاهایش می‌زند، بر زبان می‌آورد، حرف در هنگام خواب می‌تواند در خواب غیر REM هم واقع شود. درمانی برای این اختلال وجود ندارد.

دستگاه پلی سومنوگرافی برای تشخیص اختلالات خواب

تست خواب در واقع یکی از تست‌های با ارزشی است که برای ارزیابی اختلالات خواب انجام می‌گیرد و امروزه در دنیا این رشته تحولات بسیاری داشته است و با توجه به این که اختلالات خواب تبعات بسیار بدی در زندگی افراد می‌گذارد و افراد مبتلا به این اختلال دچار درجاتی از فشارخون، نارسایی قلبی، کاهش بازدهی فعالیت‌های اجتماعی، خواب آلودگی در طول روز، خواب منقطع هستند، تشخیص و درمان آن نقش موثری در بهبود کیفیت زندگی فرد خواهد داشت.
بیماران دارای مشکلات‌ تنفسی‌ ضمن‌ خواب ‌از قبیل آپنه‌ ها‌، خرخر همراه با اختلال‌ تنفسی ‌منجر به خواب‌ آلودگی‌ روزانه، بیماران‌ مبتلا به‌ بیماری‌ مزمن‌ انسدادی‌ ریه‌، بیماران‌ مبتلا به‌ اختلال‌ تنفسی‌ محدود شده‌ ثانویه‌ با مشکلات‌ مربوط‌ به‌ دیواره‌ قفسه‌ سینه‌ یا بیماری های‌ عصبی‌ عضلانی‌ که‌ توسط‌ هیپوونتیلاسیون‌ مزمن‌، پلی‌سیستمی‌، هیپرتانسیون‌ ریوی‌، اختلال‌ خواب‌، سردرد صبحگاهی‌ و یا خواب‌ آلودگی‌ و خستگی‌ شدید طول‌ روز کمپلیکه‌ می‌شود، گرفتگی‌ عضله‌ ساق‌ پا در حین‌ خواب‌، فلج‌ ضمن‌ خواب‌، دندان‌ قروچه‌ ضمن‌ خواب و‌ شب‌ ادراری‌ از جمله افرادی هستند که باید برای این تست مراجعه کنند.
از دستگاه پلی سومنوگرافی (تست خواب) به منظور تشخیص اختلالات خواب استفاده می‌شود. PSG (پلی سومنوگرافی)  متداول ترین تستی است که در مراکز اختلالات خواب انجام می‌شود. این تست برای تشخیص بسیاری از اختلالات خواب استاندارد طلایی محسوب می‌شود که از جمله آن ها می‌توان به سندرم آپنه خواب انسدادی، سندرم آپنه خواب مرکزی، PLMD و نارکولپسی اشاره کرد. یکی از عوارض و نشانه‌های مشترک این اختلالات، خواب آلودگی درطی روز است. استفاده مستقیم PSG  در تشخیص خواب آلودگی در طی روز به کاربرد آن در تست‌های MSLT و MWT بر می‌گردد که اختصاصا به این جهت طراحی شده اند.
PSG یک تست چند پارامتری است که عملکرد تعدادی از ارگان‌ها و سیستم‌های بدن انسان را در خواب ضبط و ثبت می‌کند. EEG (نوار مغز)، EKG (نوارقلب)، EMG (نوار عضله)، EOG (نوار چشم)، جریان هوای تنفسی، تلاش تنفسی، درصد اشباع اکسیژن خون از اجزای معمول یک PSG محسوب می‌شوند.
برای انجام تست PSG فرد باید یک شب را در آزمایشگاه خواب بخوابد. طول مدتی که فرد خواب است تعدادی الکترود (صفحات کوچک فلزی) و وسایل دیگر برای ضبط اطلاعات لازم به بیمار متصل می‌شود. علی رغم تغییر فضای خواب و اتصال تعداد زیادی الکترود و وسایل دیگر به بیماران، اکثر بیماران حتی بهتر از روزهای معمول در آزمایشگاه خواب، به خواب می‌روند. تنها تعداد اندکی از بیماران اظهار می‌کنند که نسبت به شرایط معمول خواب بدتری داشته اند.

نحوه انجام تست پلی سومنوگرافی
در یک خواب شبانه حدود هزار صفحه اطلاعات راجع به وضعیت خواب شخص مراجعه کننده ارائه می‌دهد. این دستگاه، از چند دستگاه با ارتباط نرم افزاری تشکیل شده که فعالیت مغز، قلب، عضلات، نحوه حرکت سینه و شکم، تنفس بینی و دهان، وضعیت عضلات، میزان اکسیژن خون و بسیاری نکات دیگر را ثبت کرده تا متخصصین با در دست داشتن اطلاعات پزشکی فرد و مشاهده ویدئویی وضعیت خواب وی، اختلالات احتمالی را تشخیص دهند.
برای انجام تست پلی سومنوگرافی فرد یک شب در اتاق طراحی شده برای این تست واقع در بخش گوش و حلق و بینی بستری می‌شود. در مدتی که فرد خواب است تعدادی الکترود (صفحات کوچک فلزی) و وسایل مربوطه برای ضبط اطلاعات لازم به بیمار متصل می شود. علیرغم تغییر فضای خواب و اتصال تعداد زیادی الکترود و وسایل دیگر به بیماران، اکثر بیماران حتی بهتر از روزهای معمول در اتاق تست، به خواب می روند. تنها تعداد اندکی از بیماران اظهار می کنند که نسبت به شرایط معمول خواب بدتری داشته اند.
در این تست نوار عضله از یکی از عضلات پا برای ثبت حرکات پاها و همچنین از یکی از عضلات چانه برای اندازه گیری تون عضلانی کلی بدن گرفته می‌شود. از داده‌های PSG می‌توان اطلاعات زیادی به دست آورد که تعدادی از آنها شامل موارد زیر هستند:
•  میزان تاخیرخواب
مدت زمانی که طول می‌کشد تا افراد به خواب روند در افراد سالم و بیماران مبتلا به اختلالات خواب متفاوت است. در تست MSLT و MWT نیز میزان تاخیر خواب محاسبه می‌شود که بیانگر شدت خواب آلودگی افراد است.
•   مراحل خواب
یک خواب طبیعی به ترتیب شامل مراحل ۱، ۲، ۳، ۴ فاز Non-REM و فاز REM است که ۶-۴ دفعه این سیکل در یک شب تکرار می‌شود. مدت این مراحل در افراد بیمار بسته به نوع بیماری آن‌ها متفاوت است.
•  کیفیت خواب
تعداد کل دقایقی که فرد در خواب بوده تقسیم بر کل زمانی که فرد در رختخواب به سر برده بیانگر کیفیت خواب است. این میزان در افراد طبیعی برابر ۹۰-۸۵ درصد است، در صورتی که افراد بیمار بسته به نوع بیماریشان کیفیت خواب به مراتب پایین تری دارند.
•   نامنظمی‌های تنفسی مانند آپنه و هایپوپنه
هایپوپنه به معنی کاهش جریان هوای تنفسی به میزان کمتر از ۸۰ درصد حد پایه و آپنه به معنی کاهش جریان هوای تنفسی به میزان کمتر از ۲۰ درصد حد پایه به مدت بیش از ۱۰ ثانیه است. جمع آپنه و هایپوپنه در افراد طبیعی کمتر از ۵ است ولی در افراد مبتلا به سندرم آپنه خواب گاهی تا ۶۰۰ عدد هم می‌رسد.
•   تعداد Arousal
Arousal  به معنی بیداری کوتاه مدت در حد چند ثانیه است که فرد متوجه آن نمی شود. در Arousal الگوی امواج مغزی ناگهان تغییر می‌کند و مشابه حالت بیداری می‌شود. Arousal در نتیجه موارد مختلفی از جمله حرکت پاها و ناراحتی‌های تنفسی ایجاد می‌شود. موارد زیاد Arousal درخواب افراد می‌تواند نشانه ابتلای آن‌ها به اختلالات خواب و یا خستگی و عدم خواب کافی آن‌ها باشد.
•  ناهنجاری‌های ریتم قلبی، وضعیت بدن در طی خواب و الگوی حرکت پاها از دیگر مواردی است که از PSG به دست می‌آید.

تست سنجش خواب آلودگی طی روز

( MSLT ( Multiple Sleep Latency Test
MSLT  به عنوان یک تست استاندارد طلایی برای ارزیابی خواب آلودگی به شمار می‌رود. این تست بر این اساس طراحی شده است که هرچه یک فرد خواب آلوده تر باشد سریع تر به خواب می‌رود.
این تست معمولا حدود ۲ ساعت بعد از بیدارشدن از خواب شبانه آغاز می‌شود. فرد در این تست ۵-۴ بار در فواصل ۲ ساعته و در هر بار به مدت ۲۰ دقیقه تحت ارزیابی قرار می‌گیرد. در این مدت‌های ۲۰ دقیقه ای فرد در یک اتاق تاریک، ساکت و مطبوع از نظر تهویه هوایی، با لباس بیرون از منزل در رختخواب دراز می‌کشد و تلاش می‌کند تا به خواب رود. در طول مدت ۲۰ دقیقه ای که فرد دراز کشیده است، EEG (نوار مغز)، EEG (نوار چشم)، EMG (نوار عضله) از فرد گرفته می‌شود تا مشخص شود که فرد به خواب می‌رود یا خیر. بدین ترتیب مدت زمانی که طول می‌کشد تا فرد به خواب رود (میزان تاخیر خواب) محاسبه می‌شود. پس از انجام تست متوسط میزان تاخیر خواب را در ۵-۴ دفعه ای که فرد تحت ارزیابی قرار گرفته است محاسبه می‌کنیم. با استناد به متوسط میزان تاخیر خواب، شدت خواب آلودگی فرد تعیین می‌شود.
با انجام این تست می‌توان به آسانی افرادی که خواب آلودگی شدید روزانه دارند را از افرادی که خواب آلودگی ندارند تشخیص داد. افرادی که کمبود خواب ندارند معمولا بیش از ۱۵ دقیقه طول می‌کشد تا به خواب روند در صورتی که افرادی که دچار خواب آلودگی شدید هستند معمولا طی کمتر از ۵ دقیقه به خواب می‌روند. در این تست همچنین می‌توان مشخص کرد که آیا فرد دوره خواب REM زودهنگام ( Onset REM Sleep Period-SOREMP ) را تجربه می‌کند یا خیر.اگر که فرد طی کمتر از ۱۵ دقیقه بعد از شروع خواب وارد فاز REM شود به معنی وقوع یک SOREMP است. SOREMP  در افراد مبتلا به نارکولپسی دیده می‌شود.
برای این که MSLT به درستی صورت گیرد و نتایج حاصل از آن بیانگر میزان واقعی خواب آلودگی فرد باشد باید چندین نکته در انجام این تست مورد توجه قرار گیرد:
• افراد باید حداقل ۱۵ روز قبل از انجام MSLT هیچ داروی محرک اعصابی را مصرف نکرده باشند.
• افرادی که کافئین زیاد مصرف می‌کنند قبل از انجام تست باید به تدریج میزان مصرف خود را کاهش دهند.
• افراد باید برای ۱۵-۱۰ روز قبل از انجام MSLT، Sleep Log پر کنند.
• برای انجام MSLT استاندارد افراد باید شب قبل از تست، تحت ارزیابی توسط PSG قرار گرفته باشند.
•  افراد در روز انجام MSLT نباید الکل یا کافئین مصرف کنند.
• در فواصل ۲ ساعته بین تست‌ها در زمانی که افراد تحت ارزیابی نیستند باید بیرون از رختخواب باشند و به هیچ وجه نخوابند.

روش سنجش توانایی بیدار ماندن (Maintenance of Wakefulness Test )
( MWT ( Maintenance of Wakefulness Test ) در ابتدا برای سنجش میزان کارآیی و تاثیرات روش‌های درمانی در بیماران مبتلا به خواب آلودگی شدید طراحی شد. این تست یک نوع تغییر یافته از MSLT است. درحالی که MSLT میزان خواب آلودگی افراد را تعیین می‌کند، MWT برای سنجش میزان توانایی بیدار ماندن آن‌ها به کار می‌رود. برای انجام MWT پروتکل‌های مختلفی وجود دارد ولی به طور کلی روش اجرای این تست همانند MSLT است با دو تفاوت:
۱- MSLT در اتاق تاریک انجام می‌شد ولی برای انجام MWT اتاق باید روشنایی اندکی (۱/۰ تا ۱۳/۰ لوکس در سطح قرنیه چشم) داشته باشد.
۲- برای انجام MWT بر خلاف MSLT در مدت‌های ۲۰ دقیقه ای یا ۴۰ دقیقه ای بیمار در یک وضعیت نشسته قرار می‌گیرد و در طول این مدت باید سعی کند که خواب نرود. البته در طول این مدت بیمار نباید هیچ فعالیتی داشته باشد بلکه باید ساکت و بی تحرک باشد.
در این تست همانند MSLT مدت زمانی که طول می‌کشد تا فرد به خواب رود و در نهایت متوسط میزان تاخیر خواب محاسبه می‌شود.

نوروفیدبک در درمان اختلالات خواب
همان طور که می‌دانید  اختلالات خواب در جوامع صنعتی شیوع و بروز بسیار زیادی دارند و در درمان این اختلالات اثر دارو درمانی موقت است و همچنین موجب بروز خواب آلودگی در طول روز می‌شود. مدارک بالینی مختلفی وجود دارد که نشان می‌دهد استفاده از نوروفیدبک به بهبود اختلالات مختلف خواب از جمله بی‌خوابی، آپنه (قطع تنفس در خواب)، سخت به خواب رفتن، مرتب از خواب پریدن و… که علائمی مرتبط با اضطراب و افسردگی هستند، کمک می‌کند.
در واقع نوروفیدبک به خودتنظیمی مغز در برانگیختگی فیزیولوژیک کمک می‌کند و همین امر سبب بهبود کیفیت خواب می‌شود.

نوروفیدبک 
در این روش فرد در مقابل یک مانیتور می‌نشیند و الکترودی که روی سر او قرار دارد امواج مغزی را دریافت و به کامپیوتر هدایت می‌کند. شخص با دیدن امواج مغزی خود روی صفحه مانیتور می‌تواند به تنظیم و کنترل آن‌ها بپردازید و در تمام این مراحل درمانگر در کنار فرد نشسته و به او یاد می‌دهد که چگونه می‌تواند این کار را انجام دهد.
درواقع نوروفیدبک  فرد را قادر به دیدن دنیای درون مغز می‌کند، به عنوان مثال در صفحه مانیتور یک شکل شبیه سازی شده امواج مغزی را به شکل یک بازی دیده می‌شود و فرد با نگاه کردن به صفحه مانیتور و بدون استفاده از دست شروع به بازی می‌کند. دستگاه الگوهای امواج مغزی را پردازش می‌کند و در صورتی که این الگوها مناسب باشد فرد در بازی به جلو خواهید رفت و در غیر این صورت شکست می‌خورد، به این ترتیب فرد یاد می‌گیرد که مثلا در شرایط اضطراب چگونه می‌تواند مغز خود را طوری تنظیم کند که آرامش جایگزین اضطراب شود.
روش نوروفیدبک  توسط اداره غذا و داروی آمریکا ( معتبرترین سازمان جهانی پزشکی) جهت درمان اضطراب، استرس، افسردگی، بیش فعالی، کم توجهی، سردرد (میگرن)، دردهای مزمن، اختلالات خواب، سوء مصرف مواد، وسواس، صرع (تشنج) و بازتوانی سکته مغزی مورد تایید قرار گرفته است.
نوروفیدبک  عوارض جانبی دارو درمانی را ندارد و اثرات درمانی پایدارتری نیز دارد، فعالیت‌های کل مغز را کنترل می‌کند و بهبودی پایدار بیماری را شامل می‌شود.

پاسخ دهید