معماری
دیسک کمر

دیسک کمر،علت و نشانه (درمان با دارو و ورزش)

علت و علائم و نشانه های دیسک کمر و دلیل مبتلا شدن به دیسک کمر،کمر درد و گرفتن دیسک کمر،بیرون زدگی دیسک کمر،درمان با ورزش و جراحی و دارو و راهکار درمانی دیسک کمر،پیشگیری از گرفتن دیسک کمر,درمان گیاهی دیسک کمر,دیسک کمر چیست,دیسک کمر و ورزش,بهترین درمان دیسک کمر,عکس دیسک کمر,دیسک کمر و درمان آن,پارگی دیسک کمر,جراحی دیسک کمر

علائم دیسک کمر شدید

فتق دیسک کمر زمانی اتفاق می‌افتد که یک قطعه از غضروف جدا کننده مهره‌ها در ستون فقرات به سمت ریشه عصب یا نخاع بیرون بزند.
این حالت بسیار دردناک است و آغاز درد ممکن است ناگهانی یا تدریجی باشد.

علائم دیسک کمر
دیسک کمر و اسپاسم یا گرفتگی عضلات

دیسک کمر و تشدید درد بر اثر کشیدگی و فشار (حرکت‌، سرفه‌، عطسه‌، بلندکردن‌ اشیاء، یا زور زدن‌ و دفع مدفوع ، دولا شدن و بالا آوردن مستقیم پا)
دیسک کمر و از بین رفتن رفلکس‌های عمیق تاندون.
دیسک کمر و حساسیت شدید در ناحیه توزیع ریشه‌های عصب تحت تاثیر
دیسک کمر و از دست‌ دادن‌ اختیار ادرار و مدفوع ، فلج و تحلیل‌ رفتن‌ و ضعف‌ عضلات‌ از عوارض‌ احتمالی‌ بیماری هست.

عوامل تشدید کننده دیسک کمر
– زندگی بی تحرک و دیسک کمر
– اضافه وزن و دیسک کمر
– ضعف عضلانی و دیسک کمر
– سفتی مفاصل و دیسک کمر
– قراردادن بدن در وضعیت نامناسب و دیسک کمر
– نشستن زیاد و یا کار زیاد و یا خم شدن های زیاد و یا بلند کردن اجسام سنگین و دیسک کمر

فتق دیسک کمر (بیرون زدگی دیسک کمر) در اثر پاره شدن حلقه فیبری خارجی دیسک بین مهره ای و در نتیجه، بیرون زدگی بخش نرم مرکزی مهره (موسوم به “هسته نرم”) به وجود می آید.

این پارگی ممکن است منجر به آزاد شدن مواد واسطه ای شیمیایی التهابی شود که این مواد می توانند به طور مستقیم، حتی در غیاب فشردگی ریشه عصبی، موجب بروز درد شدید شوند.برای آشنایی با روش های درمان دیسک کمر ادامه مطلب را مشاهده کنید

درمان دیسک کمر

چگونگی درمان دیسک کمر توسط پزشک متخصص درمان دیسک کمر (متخصص طب فیزیکی و توانبخشی) تشخیص داده می شود و برای هر بیمار، درمانی متناسب با شرایط وی در نظر گرفته می‌شود

کمپرس سرد و یا گرم در درمان دیسک کمر
کمپرس گرم باعث می شود تا گرفتگی عضلانی و درد دیسک کمر کاهش یابد. کمپرس سرد نیز از بی حس شدن و ورم کمر جلوگیری می کند.

ورزش کردن در درمان دیسک کمر
ورزش مناسب می تواند درد دیسک کمر را آرام کند، اما برای درد حاد مناسب نیست.

دارو درمانی دیسک کمر
مهم ترین انواع داروها که برای کاهش درد دیسک کمر استفاده می شوند، عبارتند از:مسکن هایی مثل استامینوفن،مسکن های ضد درد موضعی از قبیل: کرم ها، پمادها و داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی که برای فروکش کردن درد دیسک کمر استفاده می شوند.

تغییرات رفتاری در درمان دیسک کمر
نوع بلند کردن اجسام و یا هل دادن آن ها،نوع نشستن ، نوع خوابیدن،نوع ورزش، چاقی یا لاغری، حتی سیگار کشیدن هم در کاهش و افزایش درد دیسک کمر تاثیرگذار است.

درمان جایگزین و مکمل دیسک کمر
هنگامی که دیگر درمان ها اثری بر بهبودی دیسک کمر نداشته باشد، بسیاری از مردم به درمان های مکمل دیسک کمر رو می آورند. مانند: طب سوزنی و طب فشاری.

عود مجدد دیسک کمر بعد از درمان
در تمام روش‌های درمان دیسک کمر، امکان عود مجدد دیسک کمر وجود دارد، ولی معمولاً عودها در سطوح بالا‌تر و پایین‌تر دیسک کمر درمان شده ی قبلی اتفاق می‌افتد.

اگر بیمار مراحل درمان دیسک کمر را به خوبی انجام دهد و ورزش‌هایی را که برایش تجویز شده ادامه دهد و وزن خود را نیز کاهش دهد، ممکن است تا آخر عمر هیچ مشکل برایش پیش نیاید.
ولی اگر مراحل درمان دیسک کمر را کامل انجام ندهد، امکان عود مجدد دیسک کمر وجود دارد.
بیمار مبتلا به دیسک کمر نباید وزنه‌های سنگین را بلند کند و کارهای اشتباهی را که قبلا انجام می‌‌داده تکرار کند تا دچار مشکل نشود.

لیزر درمانی دیسک کمر

بیماران مبتلا به پارگی دیسک کمر معمولاً با درد حاد ، سفت شدن و اسپاسم عضلات مجاور ستون فقرات مراجعه می‌کنند .
در بیماران مبتلا به دیسک کمر با راه رفتن و حرکت تشدید می شود.
در بیماران مبتلا به پارگی دیسک کمر با لمس نقاط مختلف کمر از جمله فشار بر روی زائده خاری مهره مبتلا موجب ایجاد درد می‌شود که در اصطلاح پزشکی به این حالت تندرنس گفته می‌شود .
اگر ریشه عصبی تحریک شود ، درد در طول مسیر عصب سیایتک یعنی از باسن تا پشت ساق پا حس می شود.
هنگامی که بیمار مبتلا به دیسک کمر به حالت دمر می‌خواند اگر مسیر عصب سیاتیک را حس کنیم بیمار احساس درد خواهد کرد .
همچنین با فشردن عصب سیاتیک در ناحیه زانو ، مجدداٌ درد ساق و درد باسن بروز می کند. به این حالت در اصطلاح پزشکی حالت فشار بر کمان گفته می‌شود .

لیزر درمانی دیسک کمر
تعدادی از بیماری های ایجاد کننده کمردرد مانند دیسک کمر بطور موثری با لیزر قابل درمان هستند.
درمان کمردرد و دیسک کمر با لیزر در۶۰ درصد موارد باعث بهبودی کمردرد و درد دیسک کمر می شود.
گرچه برخی بیماران مبتلا به دیسک کمر در یک تا دو هفته اول درمان با لیزر احساس بهبودی می کنند،اما درمان کامل کمردرد و درد دیسک کمر نیازبه ۶تا۸ هفته درمان بالیزر دارد.

یوگا برای دیسک کمر
علائم دیسک کمر
دیسک کمر می‌تواند باعث ایجاد کمردرد یا درد اندام تحتانی بشود گاهی از اوقات دیسک کمر تنها با درداندام تحتانی بروز می کند . درد اندام‌های تحتانی می‌تواند یک طرف یا دوطرفه باشد . درد در اندام های تحتانی می‌تواند همراه با کمر درد یا بدون کمر درد باشد .
در اکثر موارد کمردرد حالت مواج دارد و با استراحت و درمان طبی برطرف می شود. درد دیسک کمری از نوع درد مکانیکی است . یعنی درد با فعالیت سنگین ، خم و راست شدن مکرر ، چرخش کمری یا بلند کردن بار سنگین تشدید می شود. درد دیسک کمر معمولاً در ناحیه تحتانی کمر شروع و به ناحیه ساکروایلیاک و گاهی تا پشت ران تیر می کشد.

باید توجه داشت کمردرد تنها در اثر بیماری دیسک کمر نیست . نواحی دیگری از ستون فقرات شامل مفاصل فاست ها ، لیگامان های طولی و پریوست مهره ها می توانند منشأ کمردرد و پشت ران باشند.

از طرف دیگر دردهایی که در اثر پارگی دیسک کمر ایجاد می‌شود و به اندام‌های تحتانی تیر می‌کشد اصطلاحاً درد رادیکولر نامیده می‌شود . درد رادیکولر معمولاً به زیر زانو انتشار می یابد و در مسیر یک یا چند درماتوم سیر می‌کند .

در سابقه بیماران مبتلا به دیسک کمر معمولاً کمردرد تکرار شونده با انتشار به ناحیه باسن وجود دارد .این در معمولاً با خم شدن بیمار به طور ناگهانی تشدید می شود و بعد از یک دوره کوتاه استراحت و درمان طبی بهبود می یابد . درد اندام تحتانی که معمولاً شدیدتر از درد کمری است مجدداً بروز می کند.

درد رادیکولر به علت فشار بر ریشه عصبی ناشی از پارگی دیسک کمر منجر به درد اندام‌های تحتانی که معمولاً از درد کمری شدیدتر است می شود. در مواردی که درد کمری از درد اندام‌های تحتانی بیشتر باشد در تشخیص فتق دیسک کمر باید شک نمود

یوگا برای دیسک کمر

تکنیک های تنفس صحیح و حالات بدن در یوگا و آرامش عمیق ناشی از آن ممکن است عملکرد کمر و علائم و درد را درافراد مبتلا به دیسک کمر و کمردرد تا حدی کاهش دهد. با این حال بعضی از حرکات یوگا می تواند علائم دیسک کمر را بدتر کند پس از حرکت هایی که سبب درد شما می شوند بپرهیزید.

ورزش های مفید برای دیسک کمر
در کل دردهای ناحیه کمر و پا مانند دیسک کمر و سیاتیک یکی از مشکلات عمده افراد به ویژه در سنین بالاتر از ۴۰ سالگی است که در بیشتر موارد سبب ناتوانی شغلی شده و ناراحتی روحی و جسمی را هم به دنبال دارد بنابراین باید تا حد امکان از ابتلا به آن ها جلوگیری کرد.

تمرینات کششی دیسک کمر
برای کاهش درد دیسک کمر به پشت دراز بکشید. یکی از زانوها را خم کنید. دست ها را پشت زانو قفل کنید. به آرامی زانو را صاف کنید تا جایی که کشش را در پشت عضله ران خود احساس کنید. این وضعیت را ۲۰ ثانیه نگه دارید. سپس چند ثانیه استراحت کنید. این حرکت را ۵ بار در هر طرف تکرار کنید.

برای کاهش درد دیسک کمر به پشت دراز بکشید. هر دو زانو را خم کنید، بطوریکه کف پاها روی زمین باشد. سپس دست ها را پشت زانو قفل کنید. یکی از زانوها را در شکم خم کنید و ۲۰ ثانیه نگه دارید. سپس چند ثانیه استراحت کنید. این حرکت را ۵ بار در هر طرف تکرار کنید.

تمرینات تقویتی دیسک کمر
به نظر می رسد که در صورت قوی شدن عضلات ناحیه کمر، احتمال عود کمر درد و درد دیسک کمر کمتر می شود. کمر دردی که بیش از ۲ هفته طول بکشد، باید با تمرینات قدرتی مناسب تقویت شود تا از عود آن جلوگیری شود.
تمرینات مکنزی برای دیسک کمر
تمرینات مکنزی که عمدتآ در بیماران با بیرون زدگی دیسک کمر و فشار به عصب سیاتیک توصیه می شود.
تمرینات پایداری مرکزی برای دیسک کمر

نمونه ای از تمرینات پایداری مرکزی در طی مراحل مختلف درمان کمردرد و دیسک کمر :
برای کاهش درد دیسک کمر به پشت روی زمین دراز بکشید. عضله شکم را سفت کنید تاحدی که بتوانید به راحتی صحبت کنید ویا به راحتی نفس بکشید. ۱۰ ثانیه نگه دارید و سپس شل کنید. این کار را ۱۰ بار تکرار کنید.

برای کاهش درد دیسک کمر به پشت دراز بکشید. هر دو زانو راروی مدیسین بال (Medicine Ball) خم کنید. به آرامی بازوی راست را بلند کرده وبالای سر ببرید.به طور متناوب با بازوی راست و چپ این کار را تکرار کنید. در مراحل بعد همزمان با بلند کردن دست راست، پای چپ را نیز بلند کنید. این کار را در سمت مخالف نیز تکرار کنید.

برای کاهش درد دیسک کمر به آرامی روی مدیسین بال نشسته به نحوی که کف پاها روی زمین بوده و زانوها و لگن نیز ۹۰ درجه خم باشند.به آرامی دست راست را بالای سر برده و نگه دارید . این کار را در دو سمت انجام دهید. در مراحل بعدی همزمان با بلند کردن دست راست، سعی کنید که پاشنه پا را به آرامی بالاو پایین ببرید.

طب فیزیکی و دیسک کمر
اصلی‌ترین عامل به وجود آورنده دیسک کمر به دنبال ساییدگی یا آسیب استخوان‌‌های مهره‌ای یعنی وارد آمدن فشار ناگهانی به کمر یا حرکت ناگهانی کمر است.
این موضوع می‌‌تواند سبب تنگی نخاع (تنگی کانال نخاعی) شده که ممکن است اعصابی را که در کانال نخاعی است تحت فشار قرار دهد.
قرار گرفتن بدن در موقعیت‌های بد یعنی نشستن غلط و نیز نشستن‌های طولانی می‌تواند از مهم‌ترین دلایل بروز دیسک کمر باشد.
افرادی که اضافه وزن دارند نیز به دلیل آن‌که عضلات ناحیه شکم و کمرشان دچار شلی است و از استحکام خوبی برخوردار نیست در معرض دیسک کمر قرار دارند.
نکته مهمی که متخصصان طب فیزیکی و توانبخشی در ارتباط با عوامل موثر بر ایجاد دیسک کمر بر آن تاکید دارند این است که استرس و تنش‌های عصبی به خودی خود نمی‌تواند عامل ایجاد دیسک کمر باشد، اما می‌تواند باعث تشدید دیسک کمر شود. سایر دلایل مثل عفونت و التهاب هم می‌‌تواند بافت‌‌های عصبی را تحت تاثیر قرار دهد.

طب فیزیکی و دیسک کمر
درصد زیادی از مبتلایان به دیسک کمر احتیاجی به عمل جراحی ندارند و با تغییر الگوی زندگی و انجام تمرینات ورزشی و به کارگیری دستگاه‌ها و وسایل کمکی و روش‌های موجود در حیطه تخصصی طب فیزیکی و توانبخشی بهبود می‌یابند.

درصورت درمان‌نشدن بموقع دیسک کمر، به مرور زمان آب دیسک کمتر می‌شود و در معرض پارگی قرار می‌گیرد.
اما با به‌کار‌گیری تکنیک‌های درمانی طب فیزیکی و اصلاح روش زندگی، بیماری دیسک کمر در بسیاری موارد قابل درمان خواهد بود.

روش آب درمانی دیسک کمر

چند روش عملی جهت استفاده از آب استخر در هنگام کمر درد و دیسک کمر
برای کاهش درد دیسک کمر در عمق های متوسط با راه رفتن در ۴ جهت بدن؛یعنی راه رفتن در داخل آب به سمت جلو وعقب وهمینطور راه رفتن از پهلوی راست به چپ و از چپ به راست در عرض استخر.
شنا کردن آهسته وآرام بطوریکه ستون فقرات تحت نیروی شناوری آب قرار بگیرد.
استفاده از ماساژ آب گرم در جکوزی و بخار آب سونا.

طب سوزنی دیسک کمر

برای درمان دیسک کمر می توان از طب سوزنی استفاده نمود. طب سوزنی می تواند بدون نیاز به داروهای شیمیایی برای تسکین کمردرد و درمان بیماری دیسک کمر مثمر ثمر باشد.
متخصصان طب سوزنی با مشاهده پرونده پزشکی و دیدن عکس های بیمار مبتلا به دیسک کمر به علاوه معاینه هایی که روی بیمار انجام می دهند برای درمان کمردرد مزمن یا دیسک کمر آن ها اقدام می کنند.
البته باید یادآوری کنیم، در مواردی مشاهده شده که پیشرفت بیماری دیسک کمر در برخی بیماران به حدی زیاد و پیشرفته بوده که متخصصان طب سوزنی، مراجعه به جراحان و متخصصان طب فیزیکی و توانبخشی را به بیماران شان توصیه می کنند.
با وجود این متخصصان طب سوزنی برای تسکین کمردرد های مزمن و درد دیسک کمر با کمک سوزن های خود می توانند به درمان التهاب رباط ها و لیگامان های بین مهره ای و کاهش دردها و التهابات عضلات این ناحیه اقدام کنند.
به این ترتیب بیمار مبتلا به دیسک کمر طی ۱۰ جلسه درمانی با دریافت سوزن در نقاط مربوطه، با کاهش و تسکین درد های مزمن کمر روبه رو می شود. مشاهده علائم بهبود در بیماران مبتلا به دیسک کمر معمولا بعد از یک جلسه درمانی برای بیمار مشخص می شود.
دیسک بصورت بالشتک بین دو مهره عمل می‌کند و ضربات وارده را با حالتی بالشتکی که دارد بین ستون فقرات پخش می‌کند.
بنابراین هر چه درتعادل دیسک اختلال بوجود آید و به قسمت ژلاتینی فشار وارد شود باعث می‌شود الیاف نتوانند هسته ژلاتینی را در خود نگه دارند و در نتیجه دیسک کمر به سمت بیرون برجسته می‌شود.
در نهایت بیماران مبتلا به دیسک کمر بطور طبیعی با علامت دردهای تیر کشنده از ناحیه کمر به سمت لگن، پا و اندام تحتانی به پزشک مراجعه می‌کنند. این درد از نظر پزشکی درد مکانیکال بوده که در زمان خوابیدن، راه رفتن و ایستادن بروز می‌کند.
در حالت نشسته فشار وارد شده بر مهره‌های کمر،۴۰ درصد بیشتر از حالت ایستاده است.
نشستن به مدت طولانی پشت میز کار مخصوصا اگر بدون تغییر حالت باشد، فشار زیادی به مهره‌های کمر وارد می‌کند.
هنگام نشستن پشت میز، بدن باید یک زاویه ۱۳۵ درجه به خود بگیرد تا فشار وارد بر دیسک‌های کمر کمتر شود.
ورزش مرتب و منظم مانند ورزش‌های صبحگاهی، شنا و پیاده روی در جلوگیری از بروز دیسک کمر مناسب است؛ چرا که این ورزش ها به تقویت عضلات کمر و پشت کمک می‌کند و باعث پیشگیری از دیسک کمر می شوند.
پیاده‌روی در مقایسه با سایر ورزش‌ها برای کمردرد و دیسک کمر موثرتر هستند و باعث تسریع در بهبود دیسک کمر می‌شوند.

پیشگیری از فتق دیسک کمر
برای پیشگیری‌ از فتق دیسک کمر اشیاء را با روش‌ درست‌ بلند کنید و برای‌ حفظ‌ توان‌ و قدرت‌ عضلانی‌ مناسب‌، مرتباً ورزش‌ کنید.

مراقبت از دیسک کمر
مراقبت‌های دیسک کمر که شما می‌توانید در منزل انجام دهید، برای رهایی از درد دیسک کمر مهم می‌باشند. استفاده از گرما یا سرما (نظیر حمام آب گرم، کمپرس گرم یا سرد) می‌تواند درد دیسک کمر را تسکین دهد و عضلات ملتهب را آرام سازد.
برای کاهش درد دیسک کمر از کمپرس سردبه دفعات مکرر استفاده کنید ولی هر بار بیش از ۲۰ دقیقه طول نکشد تا از آسیب پوست جلوگیری شود.از یخ پوشیده با کیسه نایلونی که آن را در پارچه‌ یا حوله ای پیچیده اید،استفاده نمایید تا به پوست آسیبی نرسد. وضعیت پوست خود را هر ۵ دقیقه بررسی کنید. در هنگام استفاده از یخ، پوست شما قرمز می‌گردد. هنگام شروع محو شدن قرمزی، یخ را از محل بردارید.
برای کاهش درد دیسک کمر از قرار دادن یخ یا وسیله گرم بر نقاطی از پوست که حس و گردش خون آن کاهش یافته است، خودداری نمایید. همچنین در صورت ابتلا به ناراحتی شدید قلبی از این روش‌ها اجتناب نمایید.
ناگفته نماند که تمرینات ورزشی یک روشی کلیدی برای بهبودی و کاهش درد دیسک کمر است. هر ورزشی که می‌توانید انجام دهید نظیر راه رفتن، یا شنا. برای کاهش و پیشگیری از درد دیسک کمر با شدت کم فعالیت بدنی را آغاز کنید و به تدریج آن را افزایش هید.

عوارض پارگی دیسک کمر

اگر فشار وارده به دیسک کمر بیش از حد تحمل باشد، قسمت محیطی دیسک پاره شده و قسمت مرکزی آن از این شکاف به خارج رانده می شود. قسمت مرکزی دیسک بین مهره ای در کودکان حاوی مقدار زیادی آب بوده و ژله مانند است، در حالیکه در بالغین آب کمتری داشته و حالت نیمه جامد شبیه به آدامس جویده شده دارد. پارگی دیسک کمر باعث به وجود آمدن مشکلات زیر خواهد شد.

پارگی دیسک کمر و درد سیاتیک
دیسک خارج شده، روی ریشه های اعصاب فشار آورده و باعث تحریک یا فلج آن ها می گردد. تحریک ریشه های عصب باعث انتشار درد در مسیر عصب سیاتیک به کف پاها می شود و باعث درد سیاتیک خواهد شد.

پارگی دیسک کمر و استئوآرتریت مهره
پارگی دیسک کمر و خارج شدن قسمت مرکزی آن باعث کم شدن ارتفاع دیسک گشته و دو مهره را به هم نزدیک تر می کند. در نتیجه فشار بیشتری روی مفاصل بین کمر وارد شده و باعث استئوآرتریت مهره آن می گردد.

پارگی دیسک کمر و تنگی کانال نخاعی
نزدیک شدن مهره ها به یکدیگر باعث تنگ شدن سوراخ های بین مهره ای که اعصاب از آن عبور می کند می گردد، ریشه های عصبی را تحت فشار قرار داده و تحریک می کند و باعث تنگی کانال نخاع می شود.

درمان های دیسک کمر
درمان دیسک کمر با مسکن های قوی
اگر با استفاده از مسکن های ضعیف درد دیسک کمر شما تسکین پیدا نکرد ممکن است پزشک مسکن های قوی تری را برای درمان درد دیسک کمر تجویز کند.

درمان دیسک کمر با داروهای مخصوص آسیب های عصبی
این دارو ها نسبت به مسکن های قوی عوارض جانبی کمتری دارند لذا تمایل برای تجویز آن ها برا ی درمان دیسک کمر بیشتر است.

درمان دیسک کمر با شل کننده های عضلانی
در درمان دیسک کمر اگر شما با اسپاسم عضلانی مواجه باشید، ممکن است پزشک برای شما شل کننده های عضلانی تجویز کند.

درمان دیسک کمر با تزریق کورتیزون
ممکن است پزشک داروی ویژه ای را برای تزریق مستقیم به قسمت اطراف اعصاب نخاعی شما تجویز کند. استفاده از تصویر برداری پزشکی به تزریق کننده کمک می کند که این کار را به روشی ایمن تر انجام دهد. گاهی اوقات ممکن است پزشک یک دوره استروئید خوراکی را به منظور کاهش ورم و التهاب دیسک کمر برای شما تجویز کند.
پزشک و فیزیوتراپیست ها می توانند حرکات و وضعیت هایی را به شما یاد بدهند که شما بتوانید به کمک آن ها درد ناشی از فتق دیسک کمر خود را به حداقل برسانید. ممکن است پزشک متخصص موارد زیر را برای درمان دیسک کمر به شما توصیه کنند:
درمان دیسک کمر با استفاده از گرما و یا سرما
درمان دیسک کمر با حرکات کششی
درمان دیسک کمر با استفاده از اموال اولتراسوند
درمان دیسک کمر با تحریک الکتریکی

درمان دیسک کمر با استفاده کوتاه مدت از ارتزهای حمایتی در گردن و کمر

درمان های خانگی دیسک کمر

برای درمان دیسک کمر و کمردرد کمر خود را گرم نگهداری کنید. یک شال دور کمر خود بپیچید. ۲-۱ روز در منزل استراحت کرده و ۲-۱ هفته چیز سنگینی بلند نکنید.
برای درمان دیسک کمر و کمردرد وقتی می ایستید. صاف و کشیده بایستید. سر خود را به بالا بگیرید. شانه های خود را شل نگه دارید. عضلات شکم خود را منقبض کنید تا شکم شما کمی به داخل برود.
برای درمان دیسک کمر و کمردرد وقتی مینشینید، باسن خود را به عقب ترین قسمت نشیمن صندلی برده و کاملا به تکیه گاه صندلی تکیه بزنید. گاهی اوقات قرار دادن یک بالشت کوچک در پشت کمربرای کاهش درد دیسک کمرمفید است.
برای درمان دیسک کمر و کمردرد زیر پاهای خود چیزی قرار دهید بطوریکه زانوهای شما در ارتفاعی کمی بالاتر از لگن شما قرار بگیرند.
برای درمان دیسک کمر و کمردرد وقتی می خوابید، جایی که می خوابید حتی الامکان سفت باشد. روی تشک نرم نخوابید. وقتی به شانه می خوابید زانوها و لگن خود را خم کنید و بین زانو های خود یک بالشت قرار دهید. وقتی به پشت می خوابید یک بالشت را زیر زانوهای خود قرار دهید.
برای درمان دیسک کمر و کمردرد وقتی چیزی را بلند می کنید، کمر خود را مستقیم نگه دارید. زانوانتان را خم کنید و چمباتمه بزنید. جسم را گرفته و به تنه خود نزدیک کنید. سرپا بایستید.

 

بهبود دیسک کمر و کمردرد
یکی از راههای بهبود دیسک کمر کمر درد و پیشگیری از عود مجدد آن، انجام بازتوانی و حرکات ورزشی صحیح است. برنامه تمرینی شامل ترکیبی از حرکات کششی، حرکات تقویتی و تمرینات هوازی است.

برای درک بهتر باید بدانیم که ۳ دسته عضلات از ستون مهره ها حمایت می کنند که عبارتند از :
عضلات راست کننده کمر(Extensor) : برای راست کردن پشت ستون مهره ها
عضلات خم کننده کمر (Flexor) : برای حمایت ستون مهر ها از جلو
عضلات مایل یا چرخاننده: برای پایداری ستون مهر ها در حالت ایستاده
بسته به نوع آسیب، تشخیص و مقدارکمر درد شما، نسخه ورزشی شما متفاوت خواهد بود؛ پس قبل از انجام هر نوع ورزشی با پزشک متخصص مشورت کنید.

حرکات اصلاحی دیسک کمر
حرکت اول: برای بهبود دیسک کمر به یک سمت دراز بکشید طوری که پاها، لگن و شانه ی شما در یک امتداد قرار گیرند. به ساعد خود تکیه کرده و خود را از زمین بلند کنید، در این حالت آرنج شما باید درست در زیر شانه قرار گیرد.
سعی کنید ۱۵ ثانیه در همین وضعیت باقی بمانید و سپس به آرامی به وضعیت اول برگردید.
این حرکت را در طرف مقابل نیز تکرار کنید و سعی کنید به مرور زمان بالا ماندن را تا یک دقیقه افزایش دهید.

حرکت دوم: برای بهبود دیسک کمربه پشت بخوابید طوری که هر دو زانوی شما خم باشند و مچ یکی از پاهای خود را روی زانوی پای دیگر قرار دهید. ران پایی که پایین قرار گرفته را با دست بگیرید و زانوی همین پا را به سینه نزدیک کنید.
در این حالت باید در ناحیه باسن احساس کشش کنید. ۱۵ تا ۳۰ ثانیه به همین وضعیت بمانید.این حرکت را ۳ بار تکرار کنید.

حرکت سوم:برای بهبود دیسک کمر ابتدا برای مدت ۵ دقیقه روی شکم بخوابید. اگر برای تان دشوار است می ‌توانید یک بالش زیر شکم خود قرار دهید. این کار باعث می‌ شود کمردرد یا پای شما برطرف شود. وقتی توانستید بدون بالش ۵ دقیقه به شکم بخوابید می‌ توانید مراحل بعدی را دنبال کنید.
پس از آن که ۵ دقیقه به شکم دراز کشیدید، برای ۵ دقیقه دیگر در حالت درازکش به روی ساعدهای خود تکیه کنید. سپس مجددا برای یک دقیقه به حالت درازکش قرار بگیرید. بعد کف دست ‌ها را به زمین فشار داده و آرنج را باز و سعی کنید تنه ی خود را از زمین بلند کنید. دقت کنید که استخوان لگن نباید از زمین بلند شود.

فقط برای یک ثانیه در این حالت بمانید و دوباره تنه خود را روی زمین قرار دهید. در طول این حرکت نباید در پاهای خود دردی را احساس کنید ولی احساس کمردرد طبیعی است.این حرکت را ۱۰ بار تکرار کنید.

حرکت چهارم: برای بهبود دیسک کمر به حالت چهار دست و پا قرار بگیرید. عضلات شکم خود را منقبض کنید و در همین حالت یکی از دست‌ ها و پای مخالف را به طور همزمان از زمین بلند کنید.این موقعیت را برای ۵ ثانیه حفظ و حرکت را با دست و پای مخالف هم تکرار کنید. این حرکت را ۱۰ بار تکرار کنید.

پا درد دیسک کمر
گاهی بیمارانی به مراکز درمانی مراجعه می کنند که از علایمی مثل بی حسی انگشتان پا و کف پا و خالی شدن ناگهانی زانوها در حین راه رفتن و یا پا درد های شدید شکایت دارند.
برخی از آن ها به علت همیشگی نبودن درد پا و یا کم بودن آن توجهی به درد نداشته اند و عده ای دیگری به صورت خودسرانه از داروهای مسکن استفاده می کرده اند و اکنون با این علایم آمده اند.
واقعیت این است که یکی از بزرگ ترین ضایعات ستون فقرات، ضایعات دژنراتیو است که محصول گذر عمر است. با بالا رفتن سن دیسک ها نیز دچار استحاله و کم آبی می شوند و به دلیل ضعف تدریجی رباط های اطراف مهره ها، فشار بیشتری به دیسک ها وارد می شود.
مفاصل بین مهره ای نیز از این قاعده مستثنا نیستند و با تغییر شکل تدریجی حجم بیشتری را اشغال می کنند و بیشتر به داخل کانال نخاعی آمده و حجم کانال را کم می کنند. تمام این مسایل باعث فشار روی ریشه های عصبی می شود و این فشار باعث ایجاد حالت هایی مثل درد و یا گزگز در اندام های مختلف می شود.
اگر این فشار روی ریشه های عصبی باشد که از کمر منشأ می گیرد (مثل عصب سیاتیک)، مسیر درد در عصب بارز می شود و شخص علاوه بر احساس کمردرد، پا درد را هم تجربه می کند.
ما به بیماران توصیه می کنیم که پا درد را جدی بگیرید و حتما به یک پزشک (متخصص طب فیزیکی و توانبخشی)مراجعه کنند چون ممکن است این پا درد علامتی از مشکلات دیسک کمر و فشار روی ریشه های اعصاب باشد که به صورت پا درد تظاهر می کند.
این علامت را فقط خود بیمار احساس می کند و پزشک نمی تواند آن را ببیند یا بسنجد. به همین دلیل این شما هستید که باید آن حس پا درد را پیگیری کنید.
اکثر این پا دردها معمولا به مشکلات مهره های کمری و بیماری های دیسک کمر برمی گردد و اگر فردی که این علایم را دارد به آن بی توجهی کند، به طور حتم هم درمان آن سخت تر و پرهزینه تر می شود و هم درصد موفقیت درمان به طور قابل ملاحظه ای کاهش می یابد.

درمان دیسک کمر

از راه ها و روش های درمان دیسک کمر می توان به موارد زیر اشاره کرد
۲هفته استراحت شامل کمتر نشستن و کمتر ایستادن. (چون زیاد نشستن و زیاد ایستادن فشار داخل دیسک را افزایش داده و موجب افزایش بیرون زدگی دیسک کمرمی شود.)
انجام ۱۰ الی ۲۰ جلسه فیزیوتراپی که ۱۰ جلسه اول هر روز و ۱۰ جلسه دوم یک روز در میان برای درمان دیسک کمر.
همزمان با ۱۰ جلسه دوم فیزیوتراپی هفته ای ۲ بار پیاده روی درآب و استفاده از سونا و جکوزی برای درمان دیسک کمر توصیه می شود که بهتر است تا ۲ ماه ادامه پیدا کند.
بعد ازآن هم پیاده روی در آب حداقل هفته ای یک بار در برنامه بیمار مبتلا به دیسک کمرقرار داشته باشد.
تمرینات ورزشی توصیه شده مناسب دیسک کمر توسط فیزیوتراپیست و متخصص درمان دیسک کمر( متخصص طب فیزیکی و توانبخشی)، بهتر است در تمام مدت زندگی انجام گردد.
بهترین توصیه به شما عزیزان این است که پیشگیری بهتر از درمان می باشد. پس در مرحله اول باید سعی کنید که اصلا مبتلا به بیماری دیسک کمر نشوید
می بایستی در این ارتباط تمام مواردی که باعث پیشگیری از ایجاد بیماری دیسک کمر می شود را رعایت کنید؛ از جمله ورزش کردن، کاهش وزن، عدم بلند کردن اجسام سنگین و هول دادن اجسامی مانند اتومبیل.
برای پیشگیری از دیسک کمر ورزش ملایم روزانه داشته باشید تا بدنتان همیشه در فرم ایده آل قرار گیرد و عضلات وضعیت طبیعی را حفظ نمایند و استخوان ها دچار پوکی نشوند.
رعایت این موارد باعث می شود فشار بر روی دیسک های مختلف از جمله دیسک کمر، دیسک گردن و سایر قسمت ها وارد نشود.
به طور کلی دیسک کمر بیماریی است که نگران کننده نبوده و با توجه به همکاری بیماربه راحتی درمان می گردد.

طرز خوابیدن مبتلایان به دیسک کمر

معمولا سه وضعیت زیر وضعیت های خوبی برای خوابیدن مبتلایان به دیسک کمر هستند. این ها را بخصوص درحین دوره‌های تشدید کمردرد امتحان کنید.

-خوابیدن مبتلایان به دیسک کمر به پشت درحالی که زیر سر و زانوها بالشت گذاشته اید.

– خوابیدن مبتلایان دیسک کمر به پهلو با یک بالشت بین زانوها در حالی که زانوها کمی خم است.
– رو به شکم بخوابید. اگر خیلی درد داشتید زیر ناحیه لگن بالشت بگذارید و مجددا امتحان کنید. زمانی که دردتان بهتر شد بالش را بردارید و صاف به روی شکم بخوابید.
بالشت شما نباید خیلی بزرگ یا کوچک باشد. این وضعیت اگرچه به نظر راحت نمی رسد در موارد بیرون زدگی دیسک کمر که درد به انگشتان پاها انتشار می یابد بسیار کمک کننده است و علایم و فشار بر دیسک کمررا کاهش می دهد .
درمان بیرون زدگی دیسک کمر براساس شدت بیماری فرق می کند. در موارد شدید که بیرون زدگی دیسک کمر بزرگ است و سبب فلج اندام های تحتانی و یا بی اختیاری در دفع ادرار یا مدفوع می شود، جراحی دیسک کمر باید به سرعت انجام شود.
در مواردی که با بیرون زدگی دیسک کمر فلج مختصری ایجاد شده است، اما بتدریج میزان فلج رو به افزایش است نیز باید فوری جراحی دیسک کمر صورت بگیرد. در سایر موارد معمولاً به بیمار مبتلا به بیرون زدگی دیسک کمر به مدت یک هفته تا ۱۰ روز استراحت نسبی توصیه می شود.
طی این مدت بیمار مبتلا به بیرون زدگی دیسک کمر باید از نشستن حتی الامکان پرهیز کند و از خم و راست شدن و برداشتن اشیای سنگین یا رانندگی نیز دوری نماید. معمولاً طی این مدت به بیمار داروهای مسکن تجویز می شود.
اغلب بیماران طی این مدت ۱۰ روزه، بهبود قابل توجهی پیدا می کنند. می توان بعد از ۱۰ تا ۱۴ روز از زمان شروع بیماری دیسک کمر، برای بیمار مبتلا به دیسک کمرورزش های مخصوصی را تجویز نمود که آب درمانی دیسک کمر و راه رفتن در آب در قسمت کم عمق استخر موثر می باشد و نیز نرمش های کششی برای عضلات کمر و شکم نیز مفید است
می توان از فیزیوتراپی نیز در این مرحله درمان بیرون زدگی دیسک کمر استفاده کرد .
اگر ۴ تا ۶ هفته از درمان بیرون زدگی دیسک کمر بگذرد و بیمار همچنان درد شدیدی بخصوص در پاها احساس کند یا فلج خفیف، اما پایداری در اندام تحتانی وجود داشته باشد به طوری که بیمار نتواند فعالیت های روزمره خود را بخوبی انجام دهد، انجام جراحی دیسک کمرتوصیه می شود.
درصد زیادی از بیمارانی که مبتلا به بیرون زدگی دیسک کمر هستند با درمان های گفته شده و بدون جراحی دیسک کمر کاملاً بهبود می یابند. البته احتمال عود کردن بیماری در آن ها در آینده وجود دارد و باید مواردی نظیر پرهیز از برداشتن اشیای سنگین را همیشه رعایت کنند.
در برخی از بیماران، علایم بیماری دیسک کمر حالت مزمن پیدا می کند و تا ماه ها و یا حتی ساله ا بیمار بصورت دوره ای با علائم بیماری دیسک کمر دست و پنجه نرم می کند.

فتق دیسک کمر و فشار به نخاع و ریشه عصبی
فتق دیسک کمرمی‌تواند بعلت ساییدگی تدریجی و پارگی خود به خود بخصوص در افرادی که کار نشسته دائمی دارند اتفاق افتد اما در اشخاصی که به حمل و نقل اجسام سنگین اشتغال دارند بیشتر از افراد دیگر است.
در پارگی‌های دیسک کمر در اثر سائیدگی٬ بیماران دوره‌های دردهای طولانی و خفیف دارند ولی در پارگی‌های حاد دیسک کمر درد ناگهانی و شدید است. فشار داخل دیسک در حالت ایستاده کمتر از حالت نشسته و در حال نشسته کمتر از موقعی است که شخص در حالت ایستاده بطرف پائین خم می‌شود.
در حرکت شدید خم شدن٬ هسته مرکزی دیسک به لبه پشتی الیاف حلقوی دور خود فشار آورده و آن را اگر ضعیف شده باشد پاره می‌کند و بطرف ریشه عصبی مربوط به آن دیسک فشار وارد می‌آورد.
هرچند وجود فشار دیسک کمر بیرون زده٬ از عوامل اصلی علائم بالینی است٬ اما رادیکولیت شیمیائی∗ امروزه یکی از عوامل مهم در ایجاد کمردرد بحساب می‌آید و نمی‌توان فقط وجود فشار روی نخاع و یا ریشه عصبی را تنها عامل ایجاد درد دانست.
آزاد شدن فاکتور التهابی TNF ∗ که بطور عمده از پارگی دیسک کمرحاصل می‌شود خود باعث تخریب بقیه دیسک کمر شده و این التهاب در ایجاد درد موثر است.همچنین بعضی گزارش‌های علمی عوامل ژنتیک و جهش ژنی را در ایجاد فتق دیسک کمر موثر دانسته‌است.

کفش مناسب برای پیشگیری از دیسک کمر
اگر از کمردردهای مکرر رنج می‌برید،‌حتما با توجه بیشتری کفش‌هایتان را انتخاب کنید و سعی کنید کفش‌های طبی به پا کنید
پوشیدن کفش مناسب در پیشگیری و کاهش کمردرد و درد دیسک کمر موثر است
در مورد پوشیدن کفش مناسب در پیشگیری از درد دیسک کمر باید گفت که کفش خانم‌ ها باید ۳ تا ۵ سانتی ‌متر پاشنه و آقایان حداکثر ۳ سانتی‌ متر پاشنه داشته باشد.
گاهی لازم است برای پیشگیری از درد دیسک کمر از کفش طبی یا کفه‌ های طبی استفاده کنید که بدن شما را مانند یک ماشین که چرخ‌ های بالانس دارد، تنظیم کند و در حرکت درد نداشته باشید.

انواع دیسک کمر:

آسیب‌های خفیف دیسک کمرمعمولاً درد موضعی ایجاد می‌کنند که می‌تواند به علت صدمه قسمت محیطی دیسک باشد و یا به علت التهاب هسته دیسک که هنوز به مرحله فتق نرسیده‌است ولی به علت فشار ثانویه به اطراف، درجاتی از درد را ایجاد می‌کند.
این حالت آسیب جدی محسوب نمی‌شود، مگر اینکه با ادامه نیروهای غیرطبیعی باعث ازهم گسیختگی لایه محیطی و بیرون زدگی هسته دیسک و فشار به رباط طولی پشتی, نخاع و اعصاب نخاعی گردد.در این موارد، با توجه به میزان فشار به ریشه‌های عصبی حالات متفاوتی از درد را ایجاد می‌کند.

درصورت فشار به ریشه‌های عصبی در ناحیه کمر به علت فتق دیسک کمر، درد ریشه عصب یا درد انتشاری ایجاد می‌گردد که می‌تواند تا کل اندام تحتانی امتداد یابد.البته چون در ناحیه کمر دیسک‌های L۴-L۵ و L۵-S۱ بیشتر تحت فشار قرار می‌گیرند بنابراین بیشتر درد عصب سیاتیک که مربوط به پشت اندام تحتانی است بوجود می‌آید.
دردهای ناشی از ریشه عصب(درد انتشاری)همچون سیاتیک با خم کردن ستون فقرات، نشستن، انجام فعالیت، سرفه و عطسه افزایش و با استراحت کاهش می‌یابد. اما باید توجه داشت که مسیر انتشار درد به محل دیسک دچار فتق شده در ستون فقرات دارد. دیسک‌های ناحیه مهره‌های گردنی درد انتشاری در بازو و ساعد و انگشتان دست ایجاد می‌کنند.
درد انتشاری و علائم بالینی به اشکال مختلف توسط بیمار مبتلا به دیسک کمر احساس و بیان می‌گردد. گاهی کمر درد به علت دیسک کمر بصورت گزگز سوزش و بیحسی در قسمتی از اندام احساس و بیان می‌شود.
در ۵۰ ٪از موارد که بیرون زدگی دیسک کمرکم است ممکن است هیچگونه علائمی در نزد بیمار وجود نداشته باشد.
اکثر پارگی و فتق دیسک‌ کمر در قسمت کناری-خارجی اتفاق می‌افتد بهمین علت انتشار درد و علائم به یک طرف اندام حرکتی (راست یا چپ) محدود می‌باشد البته گاهی فتق دیسک کمر از نوع مرکزی است و درد در دوطرف وجود دارد.

کدام درد، دیسک کمر است؟
نویسنده : دکتر محمدتقی حلی‌ساز – متخصص طب فیزیکی و توان‌بخشی و استاد تمام دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله
بسیاری از افراد به‌محض اینکه دردی را در ناحیه کمر احساس می‌کنند نگران می‌شوند که نکند به دیسک کمر مبتلا شده باشند. دردهای موقتی کمر از خفیف گرفته تا شدید با درد دیسک کمر متفاوت است و نمی‌توان هر دردی را در ناحیه کمر ناشی از ابتلا به دیسک کمر دانست.
علائم دیسک کمر چیست؟
بین مهره‌های ستون فقرات صفحات انعطاف‌پذیری به نام دیسک وجود دارد که مهره‌ها را از یکدیگر جدا می‌کند. زمانی که این دیسک‌ها سالم هستند به‌عنوان ضربه‌گیر ستون مهره‌ها عمل می‌کنند و انعطاف‌پذیری آن را حفظ می‌کنند اما اگر به هر دلیلی این صفحات دچار بیرون‌زدگی شوند به نخاع فشار وارد می‌شود و دردی در ناحیه کمر ایجاد می‌شود که به پاها انتشار پیدا می‌کند. اگر بیرون‌زدگی دیسک به اعصاب فشاری وارد نکند تنها دردی خفیف در کمر احساس می‌شود اما در صورت فشار آوردن دیسک به عصب علائم زیر بروز می‌کند:
– کمردرد ممکن است همراه با پادرد باشد. دردی که از باسن و پایین پا می‌گذرد و به دلیل وارد شدن فشار به عصب سیاتیک در مچ یا پا منتشر می‌شود.
– گزگز کردن (سوزن‌سوزن و مورمور شدن) یا کرختی یک پا که معمولا از باسن یا پشت زانو شروع می‌شود و به‌تدریج کشاله ران، مچ یا پا را دربرمی‌گیرد.
– ضعف عضله‌های معینی در یک یا هردو پا
– درد جلوی کشاله ران
– درد عضلانی عمیق شدید و اسپاسم‌ها و گرفتگی‌های عضلانی
چرا دچار دیسک کمر می‌شویم؟
تخریب دیسک بر اثر فرسایش و سایش علت ابتلا به دیسک کمر است. درواقع با پابه‌سن گذاشتن، دیسک‌های پشت بدن (به‌ویژه کمر) بخشی از مایعی را که در حفظ انعطاف آن‌ها موثر است از دست می‌دهند و ترک‌ها یا پارگی‌های بسیار کوچکی در لایه بیرونی دیسک‌ها به وجود می‌آید. احتمال دارد ژل غلیظ درون دیسک از این ترک‌ها یا پارگی‌ها بیرون رانده و منجر به برجستگی یا شکستن دیسک شود. گاهی دیسک کمر ناشی از صدمه دیدن پشت و کمر است، آسیب‌هایی ناشی از:
– کشیدگی شدید ناگهانی یا افزایش فشار وارد بر کمر. گاه حرکت چرخشی ناگهانی یا حتی عطسه کردن بخشی از مواد را به بیرون می‌راند.
– انجام مکرر فعالیت‌هایی که به کمر فشار وارد می‌کند. ازجمله این فعالیت‌ها می‌توان بلند کردن اشیا به شیوه نادرست، قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض ارتعاش و آسیب‌های وارده در هنگام ورزش را نام برد.
عواملی که احتمال ابتلا به دیسک کمر را افزایش می‌دهند
پا به سن گذاشتن، صدمه دیدن کمر درگذشته، سابقه ابتلا به فتق دیسک یا انجام عمل جراحی دیسک کمر، نشستن طولانی‌مدت، بلند کردن یا کشیدن اشیای سنگین، خم کردن یا چرخاندن مکرر کمر، تلاش جسمی بیش‌ازحد، حرکات مکرر، قرار گرفتن در معرض ارتعاش دائم (مانند رانندگی)، ورزش نکردن به طور منظم، ورزش‌های توان‌فرسا برای مدت طولانی یا شروع به انجام ورزش‌های سنگین پس از یک وقفه طولانی، اضافه‌وزن (به‌ویژه در ناحیه شکم) فشار مضاعفی بر کمر وارد می‌کند که البته صحت این امر هنوز اثبات نشده است اما از آنجا که افراد دارای اضافه‌وزن غالبا عضله‌های ضعیف‌تری دارند احتمال ابتلا به کمردرد در آن‌ها شایع‌تر است.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
برای درمان دیسک کمر حتما باید به‌موقع به پزشک متخصص و حاذق مراجعه کرد. البته به یاد داشته باشید که تنها علت کمردرد دیسک کمر نیست و علل دیگری هم می‌تواند داشته باشد. ممکن است علت‌های درد کمر مشکلات تغذیه‌ای و متابولیکی مثل بیماری دیابت، نقرس یا تمام بیماری‌های التهابی و عفونی و حتی بدخیمی‌ها باشد. بنابراین در صورت دست‌وپنجه نرم کردن با درد همیشگی یا تشدیدشونده به مدت چهار تا شش هفته حتما به پزشک مراجعه کنید.
نگران نباشید
لازم نیست نگران باشید. شروع به‌موقع درمان و دریافت مراقبت پزشکی در مراحل اولیه بیماری، احتمال بروز مشکلات پایداری نظیر معضلات زیر را کاهش می‌دهد:
– حملات مکرر درد، دردی که می‌آید و می‌رود و دوره‌های بدون درد به‌تدریج کوتاه‌تر می‌شوند.
– درد مکرر و درازمدت بروز پیدا می‌کند چون فشار وارد شده از سوی دیسک بر عصب به‌طور مداوم بافت را تحریک می‌کند.
– درد مداوم سندرم درد مزمن را به دنبال دارد که به‌نوبه خود افسردگی، اضطراب و دشواری در مدیریت زندگی روزمره را به دنبال دارد.
– فشردگی بلندمدت ریشه‌های عصبی علائمی دارد شامل از دست دادن چالاکی، قدرت یا حس یک یا هردو پا (قسمت بالایی و از مچ به پایین).

پاسخ دهید