معماری
کنترل فشار خون

پيشگيري و كنترل بيماري فشارخون بالا

پيشگيري و كنترل بيماري فشارخون بالا

فشار خون بالا يكي از مهمترين و شايعترين بيماريهاي قلبي – عروقي است و تعداد قابل توجهي از جمعيت دنيا به آن مبتلا هستند . در كشور ايران نيز حدود 20% از جمعيت بالغين مبتلا به فشــار خون بالا هستند.

با توجه به اينكه شيوع فشار خون بالا با سبك و روش زندگي ارتباط تنگاتنگ دارد ، جايگزين نمودن شيوه هاي زندگي نا صحيح با روشهاي مناسب مي تواند تا حد قابل توجهي از گسترش اين بيماريها و عوارض ناتوان كننده آن نظير سكته هاي قلبي و مغزي ، نارسايي كليه و اختلالات بينايي پيشگيري نمايد . لذا براي كليه كاركنان بهداشتي ضرورت دارد تا به اهميت پيشگيري از مشكل فوق توجه داشته باشند و براي حل آن تلاش مستمر نمايند .

 

تعريف فشار خون

قلب مثل يك پمپ با هر انقباض خون را وارد شريانهاي بزرگ مينمايد . در يك شخص بالغ طبيعي ميزان خونيكه در حال استراحت در هر دقيقه توسط قلب به داخل سرخرگها پمپ مي شود در حـدود 6-5 ليتر ميباشد كه به آن برون ده قلب ميگوئيم . سرخرگهاي بزرگ بصورت لوله هائي با ديواره قابل اتساع وظيفه انتقال خون را از قلب به سرخرگهاي كوچك و مويرگها به عهده دارند .

خون در داخل شريانها داراي فشاري است كه به آن فشار خون ميگويند . در زمان انقباض قلب خون وارد سرخرگها ميشودوفشار خون به بالاترين ميزان خود ميرسد كه به آن فشار سيستول يا ماكزيمم گويند و در زمان استراحت قلب كه خون وارد شريانها نمي گردد ، با خروج تدريجي خون ازاين شريانهاوجريان آن به سوي مويرگها فشار خون كاهش يافته طوريكه درسطح مويرگ ها به حداقل خود ميرسد، اين فشاركاهنده را فشار دياستول يا مينيمم ميگوئيم .

فشار خون

عوامل موثر درايجاد فشار خون

برون ده قلب و مقاومت عروق كه در برابر جريان خون وجود دارد، دو عامل عمده و مهم در ايجاد فشارخون هستند. عوامل ديگري در حالت طبيعي در تنظيم اين دو عامل موثر هستندتا در شرايط فيزيولوژيك مختلف مقدار فشار خون تغيير زيادي نكرده و هميشه در حد نسبتا” ثابت باقي بماند .

 

عوامل تنظيم كننده فشار خون

مهمترين عملكردهاي شناخته شده در تنظيم فشار خون عبارتند از :

1-عملكردهاي عصبي : عملكردهاي عصبي در كنترل فشار خون متعدد هستند كه يكي از آنها گيرنده هاي فشار هستند . در بعضي قسمتهاي شرائين بزرگ گيرنده هائي وجود دارند كه به تغيير فشار خون حساس ميباشند ونسبت به آن عكس العمل مناسب نشان مي دهند و از افت فشارخون يا افزايش فشارخون به طو.ر ناگهاني پيشگيري ميكنند.

2-عملكردهاي هورموني : هورمونهاي متعددي در تنظيم فشار خون دخالت دارند ، از جمله رنين و آدرنالين كه به ترتيب از كليه و غده فوق كليوي ترشح مي شوند و سبب تنظيم فشارخون مي شوند .

3-تنظيم فشار خون از طريق كليه و حجم خون : اين عملكرد شايد مهمترين سيستم كنترل كننده فشار خون باشد كه در طولاني مدت ميزان نهائي فشار خون را معين مينمايد . نشان داده شده است كه ميزان دفع نمك و آب توسط كليه ، با تغيير فشار خون به شدت تغيير مي كند .

 

انواع فشار خون بالا

1-فشار خون بالاي اوليه يا اصلي : 95- 90% فشار خونهاي بالا علت مشخص ندارد كه اين نوع را اصطلاحا“ فشار خون بالاي اوليه يا اصلي مي نامند .

2- فشار خون ثانويه : تعداد بسيار كمي از افرادبا فشار خون بالا به نوع ثانويه فشار خون بالا مبتلا هستند . فشار خون بالا در اين افراد بعنوان يك علامت بيماري تظاهر ميكند اين نوع بيماري را فشارخون بالاي ثانويه نام نهاده اند .

 

عوامل ايجاد كننده فشار خون بالاي ثانويه

در هر بيماري كه اختلال در كارهر يك از عوامل تنظيم كننده فشار خون ايجاد شود، امكان افزايش فشار خون وجود دارد . اين دسته از بيماران اقليت بيماران فشار خوني را تشكيل ميدهند ولي از آنجا كه درمان بيماري ايجاد كننده ممكن است به بر طرف شدن قطعي فشار خون بالا منجر شودو براي هميشه بيمار را بهبود بخشد،توجه خاص به اين گروه از بيماريها وسعي در تشخيص اين بيماران از بيماران با فشارخون بالاي اوليه اهميت دارد.شايعترين عوامل فشارخون بالاي ثانويه عبارتند از:

1-مصرف قرص جلوگيري بارداري : اگر چه خطر پيدايش فشار خون بالا پس از مصرف به مدت طولاني ،قابل توجه است ولي اين خطر در حدي نيست كه مصرف اين قرصها را ممنوع كرد . بلكه بايد ضمن مصرف، براي اجتناب از عوارض احتمالي آنها فشارخو ن را بطورمرتب كنترل نمود.

2-بيماريهاي نسج كليه : در بيماريهاي كليوي كه توان دفعي كليه كاهش پيدا كرده است، طبيعتا“ افزايش فشار خون وجود خواهد داشت .

3-بيماريهاي عروق كليه : در تنگيهاي شريانهاي كليوي افزايش فشار خون بوجود مي آيد .

4- بيماريهاي غدد درون ريز : افزايش ترشح بعضي هورمونها بعلت بيماريهاي غدد درون ريز، ميتواند موجب افزايش فشار خون گردد ، مثل افزايش فعاليت تيروئيد يا وجود توده أي در قسمت مركزي غده فوق كليه ( فئوكروموسيتوم ) .

عوارض فشار خون بالا

1-اثر فشار خون بالا بر قلب : ديواره بطن چپ بعلت كار شديد ضخيم ميگردد كه اصطلاحا“ هيپرتروفي مي گويند .

2-اثر ازدياد فشار خون بالا بر عروق بزرگ : افزايش فشار در داخل شريان هاي بزرگ موجب   مي شود كه تشكيل تصلب شرائين تسريع گردد . پيدايش آترواسكلروز(تصلب شرائين) در شريانهاي تغذيه كننده قلب (عروق كرونر) باعث تنگي اين سرخرگهاي حياتي شده و در نتيجه عضله قلب دچار كم خوني مي شود كه يكي از علائم آن احساس درددر قفسه سينه مي باشد ، و با انسداد كامل رگ جريان خون عروق كرونر قطع مي شود و منجربه انفاركتوس و يا سكته قلبي   مي گردد . آترواسكلروز شرائين مغز نيز علائم كاهش جريان خون مغزي ايجاد مينمايد كه اگر تنگي بسيار شديد يا انسداد كامل اتفاق افتد سكته مغزي پيش خواهد آمد . همچنين فشار خون بالا در بعضي قسمتهاي شريانهاي بزرگ ميتواند موجب اتساع شريان گردد ( آنوريسم ) كه خطر پارگي را همراه دارد و در صورت پيدايش آن مرگ ناگهاني پيش خواهد آمد . پارگي شريان ميتواند در مغز خونريزيهاي مغزي و در چشم كوري ناگهاني ايجاد كند .

3-اثر فشار خون بالا در شريانهاي كوچك و آرتريولها : فشار خون بالا در داخل شريانهاي كوچك نيز باعث افزايش ضخامت ديواره رگها ميگردد كه افزايش اين ضخامت بتدريج مجراي داخلي رگ راتنگتر مينمايد و بدين ترتيب مقاومت عروق كوچك در برابرجريان خون افزايش پيدا ميكند . فشار خون بالا اگر كنترل نشود منجر به آسيب كليه ها و نارسايي آنها ميگردد و چشم عضو ديگري است كه در بيماري فشار خون بالا اختلال پيدا مي كند كه اين اختلال از تاري ديد تا كوري است .

 

تظاهرات باليني(علائم) فشار خون بالا

فشار خون اوليه در ابتدا سالها بدون علامت است ولي ممكن است بيماراز علائم مبهمي مثل سردرد در ناحيه پس سر، سرگيجه ، تاري و اختلال ديد،خستگي زودرس و طپش قلب شكايت كند. علائمي مثل تنگي نفس شبانه و يا هنگام فعاليت ، دردهاي قفسه سينه ، خواب آلودگي ، اغماء ، گيجي يا تشنج نيز در مواردي كه فشارخون به طور حاد افزايش يافته است ديده مي شود. اين علائم مي تواند ناشي از عوارض فشارخون بالا نيز باشد .

 

عوامل خطر زمينه ساز بيماري فشار خون بالا

سابقه خانوادگي :

سابقه فشار خون بالا در افراد درجه يك خانواده شامل پدر ، مادر ، خواهر و برادر از عوامل بسيار مهم است و احتمال ابتلاء به فشار خون بالا در افراد اين خانواده بيش از افرادي است كه سابقه خانوادگي ابتلاء به اين بيماري را ندارند .

 

سن و جنس :

شيوع فشار خون بالا در مردان قبل از سن 50 سالگي بيشتر از زنان هم سن آنها مي باشد اما بعد از 50 سالگي بدليل يائسه شدن( منوپوز ) خانمها ، شيوع فشار خون بالا در زنها افزايش مي يابد .

 

مصرف نمك   :

مطالعات نشان داده است بين مصرف بيش از نياز فيزيولوژيك نمك (كلرور سديم)و فشار خون بالا ارتباط وجود دارد . پاسخ هاي افراد به تغييرات سديم رژيم غذايي متفاوت است و افراد سالمند و سياه پوست نسبت به نمك حساستر هستند .

 

چربيها ي خون :

اگرچه اختلال چربي هاي خون به طور مستقيم در ايجاد فشارخون بالا دخيل نيستند،اما به دليل تغييراتيكه در جدار رگ بوجود مي آورند ممكن است بيماري فشارخون بالارا تشديد نمايند.كلسترول يك ماده ا ي است شبيه چربي كه در تمام سلولهاي بدن به طور طبيعي يافت   مي شود و بدن براي ساختن جدار سلولها و برخي از هورمونها از آن استفاده مي كند، بنابر اين فقط ميزان بالاي كلسترول در خون است كه اهميت دارد . كلسترول در خون محلول نيست، لذا توسط نوعي پروتئين نقل و انتقال مي يابد . دو نوع از اين عوامل حامل بنام LDL   و HDL ميباشند. LDL حامل اصلي كلسترول خون است، مقدار زياد آن در جريان خون موجب مي شودكلسترول در جدار رگها از جمله رگهاي تغذيه كننده قلب رسوب كند و به اين ترتيب فرآيند آترواسكلروز يا تصلب شرائين آغاز شود .HDL بعنوان كلــسترول خوب شناخته مي شود زيرا هر چه سطح آن در خون بالاتر باشد خطر حملات قلبي كمتر خواهد شد .

 

مصرف الكل :

مصرف الكل به طور مداوم ،موجب افزايش فشار خون مي شود .

 

مصرف دخانيات :

مصرف دخانيات يك عامل زمينه ساز براي تصلب شريانها ( آترواسكلروز ) ميباشد . اگر چه مستقيما“ موجـــب افزايش فشار خون نمي شود اما در افراديكه فشار خون بالا دارند و سيگاري هستند تصلب شريانها زودتر از افرادي كه فشار خون بالادارند اما سيگاري نيستند اتفاق مي افتدو اين عامل خود موجب تشديد فشارخون بالا مي شود .

 

كم تحركي :

در كسانيكه به اندازه كافي تحرك ندارند، احتمال فشار خون بالا بيش از افرادي است كه فعاليت بدني منظم دارند،زيرا اين افراد احتمالاً چاق هستند ويا اضافه وزن دارند.

 

چاقي :

چاقي يكي از عوامل مهمي است كه در شيوع فشار خون بالا نقش بسزايي دارد . فشار خون بالا در افراد چاق 6-2 برابر بيشتر از افرادي است كه افزايش وزن ندارند .

هر 10 كيلو گرم افزايش وزن موجب افزايش فشار سيستولي 2 تا 3 ميلي متر جيوه و فشار دياستولي 1 تا3 ميلي متر جيوه مي شود .

چاقي هاي مركزي يعني چاقيهايي كه در قسمت شكم متمركز است در ايجاد فشار خون بالا اهميت بيشتري دارند . اضافه وزن را مي توان با استفاده از شاخص توده بدني BMI) ) و تقسيم وزن( برحسب كيلو گرم) بر قد( برحسب متربتوان2) محاسبه كرد .

افراد چاقي كه افزايش فشار خون دارند، سطح انسولين خونشان بالاست و مقاومت به انسولين نيز دارندكه خود منجر به افزايش فشار خون مي گردد .

 

ديابت :

ديابت زمينه ساز فشار خون بالاست و در افراد مبتلا به ديابت شيوع فشار خون بالا بيشتر از افراد غير ديابتي است و خطر بيماري قلبي – عروقي در اين افراد چندين برابر مي باشد ، بنابر اين كنترل فشار خون در افراد مبتلا به ديابت و تنظيم قند خون در افراديكه مبتلا به فشار خون بالا هستند اهميت زيادي در كاهش احتمال خطر بيماريهاي قلبي عروقي دارد .

 

تقسيم بندي فشار خون بالا

يكي از واحد هاي رايج اندازه گيري فشارخون ميلي متر جيوه است. تقسيم بندي بين فشار خون طبيعي و غير طبيعي اختياري و قراردادي مي باشدوفشارخوني را بالا مي گويند كه حوادث قلبي ، عروقي در آن مقاديربيشتراتفاق مي افتد، بنابر اين فشار خون مطلوب فشار خون سيستولي كمتر از 120 و فشار خون دياستولي كمتر از 80 ميلي متر جيوه مي باشد وفشارخون طبيعي، فشارخون سيستولي كمتر از 140 ميلي متر جيوه و فشارخون دياستولي كمتر از 90 ميلي متر جيوه است. فشارخون بالا، فشار خوني است كه با اندازه گيري دو يا سه نوبت در فواصل متفاوت، متوسط فشار سيستولي 140 ميلي متر جيوه يا بالاتر ويا متوسط فشار دياستولي 90 ميلي متر جيوه يا بالاتر باشد . در مواردي كه فشارخون سيستول در يك طبقه و فشارخون دياستول در طبقه ديگر قرارمي گيرد، فشارخون را در طبقه بالاتر دسته بندي مي كنيم. به عنوان مثال ،اگر فشارخون سيستول 170 ميلي متر جيوه و يا دياستول 86 ميلي متر جيوه باشد،فشارخون را در طبقه فشارخون بالاي متوسط قرار مي دهيم.

 

طبقه بندي             فشار سيستولي             فشاردياستولي

 

-مطلوب                            كمتر از 120          و             كمتر از 80

-طبيعي                     كمتر از 130       و       كمتر از 85

-بالاتر از طبيعي                139-130             و               89 – 85

-فشار خون بالاي خفيف                    159-140       و/ يا     99-90

-فشار خون بالاي متوسط                    179-160     و/ يا     109-100

-فشار خون بالاي شديد                مساوي يا بالاتر از 180      و/ يا        مساوي يا بالاتر از110

-فشار خون بالاي تنهاي             مساوي يا بالاتراز 140     و     كمتر از 90

سيستولي(ايزوله)

 

درمان فشار خون بالا

فشار خون بالا بيماري است كه معمولا“ در تمام مدت عمر نياز به درمان دارد و لازم است بيمار و خانواده او تحت آموزش قرار بگيرند تا نسبت به بيماري فشار خون و عوارض آن آگاهي كامل پيدا كنند . براي درمان ، مراقبت و پي گيري بيماري، مشاركت فرد مبتلا به فشار خون بالا و خانواده وي اهميت بسزايي دارد . درمان فشار خون بالا بايد متناسب با هر بيمار در نظر گرفته شود و پرونده درماني او دقيقا“ كنترل گردد . به طور كلي درمان بيماران مبتلا به فشار خون بالا معمولا“ به صورت تركيبي از درمان غير دارويي و درمان دارويي مي باشد .

درمان غير دارويي: مراقبت هاي غير داروئي شامل تغييرشيوه هاي ناصحيح زندگي است . تغيير الگوي تغذيه ا ي به منظور كاهش مصرف چربي و مصرف روغن مايع بجاي نوع جامد آن ، مصرف سبزيجات و‌انواع ميوه ها، كاهش مصرف نمك و غذاهاي شور ، پخت غذا به روش صحيح مثلا بخار پز يا آب پز ،وحتي المقدور پرهيز از سرخ كردن آن ، افزايش فعاليت بدني و انجام ورزش روزانه و منظم در جهت مبارزه با كم تحركي، ترك دخانيات ، ترك مصرف الكل و كاهش وزن از موارد درمان غير دارويي است كه بكارگيري آنها در كنترل فشار خون بالا بسيار موثر است .

درمان داروئي : درمان داروئي بنا به تصميم پزشك براي كساني تجويز مي شود كه فشار خون آنها بعد از رعايت درمان غير داروئي و اصلاح شيوه هاي زندگي هم چنان بالا باشد . ميزان فشار خون بيمار و عوامل خطر همراه با فشار خون بالا مثل ديابت ، چاقي و … در تصميم گيري پزشك براي شروع درمان دارويي تاثير دارند . يعني اگر كسي فشار خون 150 برروي 90 داشته باشد و ديابت هم داشته باشد پزشك سريعتر درمان دارويي را شروع ميكند . درمان داروئي بايد همراه با توصيه به تغيير شيوه هاي زندگي و اصلاح آنها باشد.

ممكن است مصرف داروهاعوارضي مثل سرگيجه ،خواب آ لودگي، تنگي نفس شديد، طپش قلب ، تهوع ، استفراغ و حساسيت ايجاد كندكه بايد در سير درمان بيمار به آ نها توجه داشت.

 

نكات مورد توجه در اندازه گيري فشار خون

در اندازه گيري فشار خون سه عامل موثر است : 1- گيرنده فشار خون 2- دستگاه فشار سنج     3- فرد بيمار . طبيعتا“ اين عوامل ميتوانند در مقداراعداد مربوط به فشار خون اثر بگذارند و نتايج را غير واقعي كنند .

الف- در مورد كسي كه فشار خون را اندازه مي گيرد به نكات زير توجه شود :

1-اعداد گرد نشود و اعداد واقعي يادداشت گردد .

2- فاصله اندازه گيرنده فشار خون با دستگاه نبايد بيشتر از يك متر باشد .

3-اندازه گيرنده فشار خون بايد در يك وضعيت آرامي باشد .

ب- دستگاه اندازه گيري فشار خون براي تشخيصهاي طبي است و بايد بطور مرتب مورد ارزيابي قرار گيرد.اين دستگاه به دوصورت فنري وجيوه ا ي (‌نوع جيوه اي ترجيح دارد )‌در دسترس است. در مورد دستگاه اندازه گيري فشار خون نكات زير بايستي رعايت گردد :

1-در شروع اندازه گيري ،عقربه يا جيوه بايد دقيقا“ در حد صفر باشد .

2- بازوبند بايد به اندازه كافي بلند باشد تا بخوبي دور بازو پيچيده شود .

(اســـــتاندارد آن 60 سانتي متر ميباشد و براي بازوهاي چاق ، لاغر ،‌كودكان و ران، اندازه هاي مختلف مورد استفاده قرار مي گيرد )

3-وسط بادكنك داخل بازوبند حتما“ بايستي روي سرخرگ بازوئي قرار گيرد .

4- طول لوله بايد عاري از هرگونه منفذ باشد .

ج- درمورد بيمار به نكات زير توجه شود :

فشار خون افراد در اثر تنفس ، اضطراب و هيجان ، تمرينات ورزشي، غذاخوردن ، سيگار كشيدن ، مصرف الكل ، درجه حرارت اطاق ، پربودن مثانه ، درد ، تغييرات طول روزو شب ، تغيير ميكند .

 

براي اندازه گيري فشار خون بيمار ، بايستي نكات زير رعايت گردد :

1-از بين بردن ترس و اضطراب بيمار با توضيحات كافي درمورد كاري كه مي خواهيد انجام دهيد.

2-بيمار بايد نيم ساعت قبل از اندازه گيري فشار خون از غذا خوردن ، سيگار كشيدن و فعاليت پرهيز كرده و مثانه وي خالي باشد .

3-محل اندازه گيري بايد به حد كافي آرام و داراي هواي مطلوب باشد .

4-در افراديكه ضربان قلب نامنظم دارند، فشارخون مي بايست چند بار اندازه گيري شود و ميانگين آنها به عنوان فشارخون فردمحسوب شود .

5-در هنگام اندازه گيري فشار خون بازوي فرد بايستي در محاذات قلب در امتداد قفسه سينه بطور افقي قرار گيرد و آويزان نباشد و بازوي فرد بايستي با دست حمايت شود . در افراد سالم   تفاوت عمده ا ي بين فشار خون در حالت خوابيده ، نشسته و ايستاده وجود ندارد ولي در افرادي كه داروي كاهش دهنده فشار خون مصرف ميكنند بايستي فشار خون را در حال خوابيده و يا ايستاده اندازه گيري كرد .

6- باد كردن مكرر بادكنك باعث پرخوني سياهرگ بازو مي شود ، براي اجتناب از احتقان سياهرگ بايد بازو بند را به سرعت باد كرد . سپس بطور كامل تخليه نمود و بايد حداقل 15 ثانيه بين دو بار اندازه گيري فاصله باشد .

7- بطور طبيعي بين فشارخون دست راست و چپ 10 تا 20 ميلي متر جيوه اختلاف وجود دارد(معمولا“ دست راست فشارخون بالا تري دارد)،اما اختلاف بيشتر از اين مقدار غير طبيعي است.

 

توصيه هاي آموزشي

همانطور كه قبلا“ نيز ذكر شد،تغيير شيوه هاي زندگي نا صحيح، نقش عمده ا ي در كاهش فشار خون بالا دارد.يكي از راههاي اين تغيير افزايش آگاهي مردم از طريق آموزش مستمر است .

ابتدا بايد مردم در مورد بيماري فشار خون بالا و عوارض آن آموزش داده شوند تا بدانند كه اين بيماري عليرغم اينكه تا مدتها ي طولاني علامتي ندارد چقدر خطر ناك است و مي تواند به بسياري از ناتوانيهاي جسمي و روحي منتهي شود و موجب مرگ زودرس بسياري از مبتلايان گردد . كاركنان بهداشتي مي توانند در آموزش مردم بسيار موثر باشند و با آموزش به مردم و مبتلايان به فشار خون بالا، از بسياري عوارض و مرگهاي ناشي ازفشار خون بالا پيشگيري نمايند . مهمترين توصيه ها در جهت اصلاح شيوه هاي زندگي به شرح زير است :

 

تغذيه مناسب :

اصلاح الگوي تغذيه در پيشگيري از بيماريهاي قلبي و عروقي از جمله فشار خون بالا اثر چشمگيري دارد. رژيم غذايي متعادل مي تواند خطر ايجاد فشار خون بالا را كاهش دهد و در كنترل آن موثر باشد.يك رژيم غذايي متعادل رژيمي است كه مقادير معيني ازكربوهيدرات،‌پروتئين ، چربي اشباع و غير اشباع، ويتامين ، فيبر و املاح را داشته باشد. از نوشابه هاي گازدار، شكلات ، شيريني ، شكر ،امعاءو احشاءحيوانات مثل جگر ، دل و قلوه بندرت استفاده شود . نحوه مصرف و پخت غذا نيز بسيار مهم است .

خوردن غذا در سه وعده به مقدار متعادل بهتر از مصرف آن در يك وعده و به مقدار فراوان است . در پخت غذا رعايت اين نكات در سالم بودن غذا موثر است : غذا بيشتر به صورت آب پز و بخار پزوكباب شده فراهم گردد وكمترسرخ شود.در طبخ غذا روغن مايع آنهم به مقداركم مصرف شود.

 

ترك سيگار :

توصيه هاي زير براي ترك سيگار مناسب است :

1-ابتدا فرد سيگاري بايد براي ترك سيگار تصميم بگيرد و دليلي براي آن داشته باشد . بهتر است زمان ترك با يك برنامه ورزشي شروع گردد . از خستگي زياد پرهيز شود و بقدر كافي استراحت نمايد .

2-يك روز مشخص براي ترك سيگار توسط فرد سيگاري تعيين و به اطرافيان و دوستان اعلام گردد و بايد به فرد سيگاري اطمينان داد كه :

– ترك سيگار كار دشواري نيست.

-علايمي كه بعد از ترك پيدا ميكند مدت كوتاهي باقي ميماند .

-با توجه به اينكه اكثر افرادي كه مصرف سيگار را ترك مي كنند ظرف هفته اول تا سه ماهه اول به مصرف سيگار روي مياورند ، لذا بايد تمام شرايطي كه منجر به عود ميگردد پيش بيني و نسبت به رفع آن اقدام گردد.

3-فرد سيگاري بايد بداند كه سيگار كشيدن يك عادت است و اين عادت را ميتوان كنار گذاشت .

4-بايد به خاطر داشت ممكن است افراد سيگاري بعد از چندين بار تلاش موفق به ترك سيگار       شوند .

5-فرد سيگاري اگر همراه با افراد ديگري كه سيگاري هستند به ترك سيگار مبادرت كند، احتمال عود بسيار كمتر خواهد بود .

6-فردي كه سيگار را ترك كرده است پولي كه را روزانه براي خريد سيگار ميپرداخته است براي خود هديه بخرد .

7-هر زمان هوس سيگار كرد يك ليوان آب بنوشد و يا ميوه ميل كند .

8-اين فرد لباسهاي تميز بپوشد تا بوي سيگار ندهد .

9-اين فرد نبايد بيكار بماند و در طول روز بايد مشغول باشد .

10-افراد خانواده بايد به او كمك كنند، بخصوص در هفته اول ترك كه ممكن است تحت فشارهاي روحي باشد، و آرامش او را فراهم نمايند .

 

ورزش و فعاليت بدني:

انواع ورزشها براي بدن مفيد هستند . ورزش در كاهش يا از بين بردن تعدادي از عوامل خطر زمينه ساز بيماريهاي قلبي – عروقي از جمله فشار خون بالا نقش بسزايي دارد . بخصوص ورزشهايي كه استقامت بدن را افزايش ميدهند در رسيدن به هدف فوق مناسب تر مي باشند ، از انواع ورزشهاي استقامتي راه رفتن سريع، شنا و دوچرخه سواري مي باشد .

براي انجام ورزش رعايت نكات زير پيشنهاد مي شود :

  • بايد در طول روز يك مدت كوتاه 20 تا 30 دقيقه براي ورزش اختصاص داده شود .

2- انجام ورزش بايد احساس نشاط و لذت در فرد ايجادكند و نبايد او را خسته كند يا ازپابياندازد.سطح مطلوب ورزش سطحي از فعاليت است كه حين آن اگرچه فردنفس نفس ميزند ولي مي تواند صحبت نمايد . قبل از شروع ورزش فرد بايد خود را با حركات نرمشي گرم كند . پس از ورزش نيز بايد با حركات نرمشي بدن را سرد نمايد . بلافاصله بعد از غذا ورزش نكندو اگر گرسنه است از ورزش خودداري كند .

3-ورزش بايد بصورت مستمرو نسبتا“ سريع باشد، طوريكه ضربان قلب و تنفس افزايش يابد . افراديكه بالاي 45 سال هستند مي بايست قبل از ورزش به پزشك مراجعه و از سلامت خود مطمئن شوند و بعد به ورزش بپردازند . در هواي بسيار گرم و سرد ورزش نكنند . لباسهاي مناسب فصل بپوشند .

ورزش منظم موجب كاهش وزن ، كاهش فشار خون بالا و افزايش كارآيي ميگردد .

مبارزه با چاقي :

براي پي بردن به چاقي از فرمول BMI استفاده ميشود.اگر نسبت وزن بر حسب كيلو گرم تقسيم بر قد بر حسب متربه توان دو از 25 بيشتر باشد ، نشان دهنده افزايش وزن است و اگر 30 و بيشتر باشد نشانه چاقي بارز است . براي تعيين وزن مطلوب از فرمول (2 + 100 – طول قد = وزن مطلوب ) نيز مي توان استفاده كرد . براي مبارزه با چاقي موارد زير توصيه مي شود :

1-ورزش و فعاليت بدني منظم كه موجب مصرف كالري در بدن مي شود .

2-تنظيم برنامه غذايي ، طوريكه بتواند به طور منظم و تدريجي موجب كاهش وزن شود . فرد نبايد تحت رژيمهاي غذايي سخت قرار گيرد زيرا هم منجر به آسيب جسماني و روحي مي شود و هم اگر كاهش وزني حاصل شده باشد با قطع رژيم مجددا“ وزن افزايش پيدا مي كند . از رژيم غذايي بايد استفاده كرد كه متناسب با قد ، وزن و سن باشد وكالري لازم را ايجاد نمايد. براي داشتن برنامه غذايي مناسب بهتر است با يك كارشناس تغذيه مشاوره نمود .

 

برنامه پيشگيري و كنترل بيماري فشارخون بالا

 

براي تشخيص بموقع فشارخون بالا و پيشگيري از بروز عوارض آن ،برنامه اي براي غربالگري جمعيت تحت پوشش در سطح خانه هاي بهداشت تهيه شده است كه در اين برنامه بهورزان     مي با يست در ابتدا تمام افراد 30 ساله و بالاتر را طبق دستورالعمل فرم غربالگري از نظر فشارخون ،غربالگري نمايندوسپس افراد مشكوك را براي تاييد بيماري فشارخون بالا به پزشك ارجاع دهند. بيماران بايد پس از تاييد پزشك تحت پيگيري و مراقبت ماهانه توسط بهورز قرار گيرند.مراقبت بيماران توسط پزشك، طبق دستور پزشك انجام مي گيرد و در غير اينصورت سه ماه يكبار بايستي بيمار به پزشك ارجاع و تحت مراقبت قرار گيرد. افرادي كه سالم تشخيص داده شده اند به همراه ساير افرادي كه به سن 30 سالگي مي رسند مي بايست هر سه سال يك بار تحت غربالگري مجدد قرار گيرند.

بهورزان مي بايست براي ثبت نتايج مراقبت هاي انجام شده براي بيماران مبتلا به فشارخون بالا توسط خود يا پزشك مركز، فرم مراقبت بيماران مبتلا به بيماري فشارخون بالارا به تفكيك براي هر بيمارتكميل كنندو فرم پيگيري بيماري را نيز براي سهولت پيگيري بيماران تهيه نمايندكه شامل فهرست بيماران و زمان مراقبت آنها ست. ضمنا” براي هر بيمار بايديك دفترچه مراقبت بيمارمبتلا به فشارخون بالا تكميل و به بيمار تحويل گردد تا مراقبت هايي كه توسط پزشكان (دولتي يا خصوصي) در خارج از خانه بهداشت يا مركز بهداشتي درماني انجام مي شود،در اين دفترچه ثبت گردد. بخش اول اين دفترچه (مشخصات منطقه اي ومشخصات فردي) بايد توسط بهورز و بخش (سوابق بيماري ها و فهرست داروهاي مصرفي براي كاهش فشارخون بالا در حال حاضر و در گذشته ) مي بايست توسط پزشك مركز بهداشتي درماني تكميل شود.ساير بخش هاي مراقبت   مي بايست توسط پزشك مربوطه ياد داشت گردد.

مراقبت هايي كه پس از ارجاع از سطح دوم (مركز بهداشتي درماني ) به سطوح بالاتر (درمطب،درمانگاه تخصصي وبيمارستان در سطح شهرستان يا دانشكده علوم پزشكي و يادرسطح دانشگاه علوم پزشكي ) انجام مي گيرد، بايد علاوه بر فرم ارجاع در اين دفترچه نيزيادداشت گردد.

اگر بيمار به پزشك مركز بهداشتي درماني مراجعه نمي كند و تحت مراقبت پزشك (دولتي يا خصوصي ) ديگري است ،مي بايست بيمار را توجيه كرد تا از پزشك مربوطه درخواست نمايد مراقبت هاي انجام شده را در دفترچه مذكور ،يادداشت نمايد. سپس بهورزان با همكاري پزشك و ياكاردان مركز بايد دفترچه مراقبت بيمارمبتلا به فشارخون بالا را بررسي و مراقبت هاي يادداشت شده را در فرم پيگيري بيماري و فرم مراقبت بيماران مبتلا به فشارخون بالا وارد نمايند.

 

وظايف كاردانهاي بهداشتي ( مراكز بهداشتي ، درماني روستائي )

1– سرپرستي و نظارت مستقيم بر كار بهورزان

2-كنترل دستگاه فشارسنج در خانه هاي بهداشت و مركز بهداشتي درماني هر ماه يكبار از طريق               مقايسه كار دستگاه فشار سنج بهورز با دستگاه سالم و دقيق

3-مساعدت بهورزان در تهيه برنامه غربالگري و تعيين تعداد افراديكه هر روز مي بايست غربال شوند.

(تعداد جمعيت 30 سال/ تعداد روزهاي كاري در طول حداكثر 6 ماه= تعدادافرادواجد شرايطي كه هر روز بايد تحت غربالگري قرار گيرند)

4- تهيه و توزيع فرم هاي مربوطه

  • 5- پايش برنامه فشارخون بالا در خانه هاي بهداشت بر اساس فهرست كنترل تهيه شده
  • 6- مساعدت پزشك در مراقبت منظم بيمار

7-مساعدت بهورزان در مراقبت بيماران و آموزش جامعه و بيماران

8-آموزش بهورزان

9-جمع آوري اطلاعات و ارسال به مركز بهداشت شهرستان

 

 

پاسخ دهید