معماری
9

کم‌کاری تیروئید، علل بروز، علایم و مسیر درمان

کم‌کاری تیروئید به حالتی اطلاق می‌شود که غده تیروئید شما مقادیر کافی از هورمون‌هایی مهم و خاص را تولید نکند. زنان، به ویژه زنان بالای 50 سال، بیش احتمال دارد که به کم‌کاری تیروئید مبتلا شوند. کم‌کاری تیروئید تعادل طبیعی واکنش‌های شیمیایی بدنتان را مختل می‌کند.
کم‌کاری تیروئید، علل بروز، علایم و مسیر درمان
غده تیروئید شما یک غده کوچک و پروانه‌ای شکل است که در انتهای ناحیه جلوی گردن شما (درست زیر برآمدگی حنجره یا Adam’s apple) واقع شده است. هورمون‌های مترشحه از غده تیروئید تاثیر گسترده‌ای بر سلامت شما داشته و بر تمام جنبه‌های متابولیسم بدنتان تاثیر می‌گذارد. به موازات اینکه غده تیروئید بتواند مقادیر متناسب از هورمون‌های تیروئیدی را آزاد کند، عملکرد سیستم بدنتان روال طبیعی و مطلوب می‌یابد، ولی برخی مواقع تیروئید هورمون‌های کافی را تولید نمی‌کند که سبب اختلال در تعادل واکنش‌های شیمیایی بدنتان می‌شود که این حالت تحت عنوان کم‌کاری تیروئید شناخته می‌شود. دو هورمون اصلی مترشحه از تیروئید: غده تیروئید شما دو نوع هورمون اصلی یعنی تیروکسین (T4) و تری یدوتیرونین (T3) را تولید می‌کند. این هورمون‌ها در تنظیم مصرف چربی و کربوهیدرات در بدن اثر دارند و نیز به کنترل درجه حرارت بدن کمک می‌کنند. همچنین این هورمون‌ها در کنترل میزان ضربان‌های قلب دخیل هستند و در تنظیم سنتز پروتئین در بدن نیز کمک می‌کنند.
غده تیروئید همچنین کلسی‌تونین را که هورمونی است برای تنظیم کلسیم خون، ترشح می‌کند. میزان آزادسازی تیروکسین و تری ‌یدوتیرونین تحت کنترل غده هیپوفیز و هیپوتالاموس است (ناحیه‌ای در انتهای مغز که به مشابه یک ترموستات و تنظیم کننده برای کل سیستم بدن است). رسیدن سیگنال‌های هیپوتالاموس به غده هیپوفیز منجر به ترشح هورمونی تحت عنوان هورمون محرک تیروئید (TSH) شده و سپس TSH از غده هیپوفیز آزاد می‌شود و مقدار TSH آزاد شده به میزان تیروکسین و تری یدوتیرونین موجود در خون شما بستگی دارد. در نهایت غده تیروئید بر اساس مقادیر TSHدریافتی تولید هورمون‌هایش را تنظیم می‌کند. اگر چه پروسه مذکور اغلب به خوبی کار می‌کند برخی اوقات تیروئید در تولید مقادیر کافی از هورمون‌ها ناتوان است.
کم‌کاری تیروئید به حالتی اطلاق می‌شود که غده تیروئید شما مقادیر کافی از هورمون‌هایی مهم و خاص را تولید نکند. زنان، به ویژه زنان بالای 50 سال، بیش احتمال دارد که به کم‌کاری تیروئید مبتلا شوند. کم‌کاری تیروئید تعادل طبیعی واکنش‌های شیمیایی بدنتان را مختل می‌کند. کم‌کاری تیروئید در مراحل اولیه‌اش به ندرت سبب ظهور علائم بیماری می‌شود، ولی در اغلب مواقع، کم‌کاری تیروئید درمان نشده می‌تواند سبب ایجاد پاره‌ای از مشکلات در سلامتتان شود، از جمله: چاقی، درد مفصل، ناباروری و بیماری قلبی.
نکات خوب در مورد کم‌کاری تیروئید این است که برای تشخیص آن آزمایش‌های دقیق سنجش عملکرد تیروئید در دسترس هستند و درمان کم‌کاری تیروئید با هورمون‌های تیروئید سنتتیک معمولا راحت، ایمن و موثر است (وقتی که دوز مناسبی از دارو مصرف شود.)

نشانه‌های کم کاری تیروئید

علائم و نشانه‌های بیماری تیروئید بسیار گسترده هستند و به شدت عدم کفایت هورمونی بستگی دارد. به طور کلی شما هر عارضه‌ای که داشته باشید، پس از گذشت سال‌ها، اغلب عارضه‌تان دچار پیشرفت و شدیدتر شدن می‌شود. در ابتدا به ندرت ممکن است که متوجه نشانه‌های کم‌کاری تیروئید نظیر: خستگی و کسل شدن شوید و ممکن است به سهولت آنها را به پیری و افزایش سن خود نسبت دهید و توجه چندانی نکنید، ولی به موازات اینکه به تدریج کاهش متابولیسم بدنتان ادامه می‌یابد، ممکن است نشانه‌ها و علائم آشکار بیشتری در شما توسعه یابند. علائم بیماری کم‌کاری تیروئید ممکن است شامل موارد زیر باشند:
  • خستگی،
  • تنبلی و احساس کسل بودن،
  • افزایش حساسیت به سرما،
  • یبوست،
  • پوست خشک و رنگ‌پریده،
  • صورت متورم،
  • صدای خشن و گرفته،
  • افزایش سطوح کلسترول خون،
  • افزایش وزن ناخواسته،
  • درد، حساسیت و سفت شدن عضلانی،
  • درد، سختی یا تورم مفاصل،
  • ضعف عضلانی،
  • دوره‌های قاعدگی شدیدتر از حالت عادی،
  • ناخن‌ها و موهای شکننده،
  • افسردگی،
اگر کم‌کاری تیروئید درمان نشود، نشانه‌ها و علائم بیماری به تدریج شدیدتر می‌شوند. تحریک مداوم تیروئید به منظور آزادسازی هورمون‌های بیشتر، ممکن است منجر به افزایش حجم تیروئید (گواتر) شود. به علاوه ممکن است با پیشرفت بیماری بیشتر دچار فراموشی شوید و روندهای فکری شما آهسته‌تر شود و یا احساس افسردگی کنید.
کم‌کاری تیروئید پیشرفته که به نام میکزدم نامیده می‌شود، نادر است ولی وقتی این حالت ایجاد شود، می‌تواند تهدیدی برای زندگی شما محسوب شود و علائم این نوع کم‌کاری تیروئید پیشرفته عبارتند از: فشار خون پایین، کاهش تنفس، کاهش حرارت بدن، اختلال توجه و عدم پاسخ به محرک‌‌ها و حتی کما. در مواردی بسیاری میکزدم می‌تواند کشنده باشد.

کم‌کاری تیروئید درکودکان و نوجوانان

اگر چه کم‌کاری تیروئید اغلب بر زنان میانسال و مسن اثر می‌گذارد هر شخصی می‌تواند به‌این عارضه مبتلا شود، از جمله: کودکان و نوجوانان. در ابتدا کودکانی که بدون غده تیروئید و یا با غده تیروئیدی با عملکرد نامناسب متولد می‌شوند، ممکن است شماری از علائم و نشانه‌های کم‌کاری تیروئید را داشته باشند. اگر در کودک نوپایی مشکلاتی مرتبط با کم‌کاری تیروئید وجود داشته باشد، عارضه‌های ظهور یافته معمولا عبارتند از:
  • زرد شدن پوست و سفیدی چشم‌ها (زردی): در اغلب موارد این حالت هنگامی به وقوع می‌پیوندد که کبد کودک نمی‌تواند مولکولی به نام بیلی‌روبین را متابولیزه کند (بیلی‌روبین طبیعتا در موقع تخریب گلبول‌های قرمز، فرسودگی چرخه‌های بدنی و اجرای نوسازی‌ها ایجاد می‌شود)،
  • گرفتگی مداوم گلو،
  • زبان بزرگ و متورم،
  • تورم در صورت.
به موازات پیشرفت بیماری، ممکن است که کودکان در غذا خوردن مشکل پیدا کنند و رشد و نمو طبیعی آنها مختل شود. آنها ممکن است همچنین عارضه‌هایی را به شرح زیر داشته باشند:
  • یبوست،
  • نیروی عضلانی کم،
  • خواب‌آلودگی بیش از حد.
  • اگر کم‌کاری تیروئید در کودکان درمان نشود، حتی در موارد خفیف و ملایمش نیز می‌تواند منجر به عقب‌افتادگی جسمی و ذهنی در کودک شود.
به طور کلی در کودکان و نوجوانان مبتلا به کم‌کاری تیروئید نشانه‌هایی مشابه با علائم بیماری بزرگسالان ظهور می‌کند، ولی همچنین ممکن است در آنها یکسری مشکلات به شرح زیر ایجاد شود:
  • رشد ضعیف که منجر به کوتاهی قد کودک می‌شود،
  • تاخیر در ظهور دندان‌های دائمی،
  • بلوغ دیررس،
  • تکامل و پیشرفت ذهنی نامطلوب و ضعیف.

 

علل ایجاد کم‌کاری تیروئید

کم‌کاری تیروئید ممکن است ناشی از عارضه‌های مختلفی به شرح زیر باشد:
  1. بیماری اتوایمیون (تیروئید هاشیموتو): این عارضه رایج‌ترین علت بیماری کم‌کاری تیروئید است. اختلالات اتوایمیون وقتی ظهور می‌کند که سیستم ایمنی شما آنتی بادی‌هایی را علیه بافت‌های بدنتان ترشح کند. برخی مواقع این پروسه شامل غده تیروئید نیز می‌شود. دانشمندان هنوز مطمئن نیستند که چرا بدن آنتی‌بادی‌هایی را علیه خودش ترشح می‌کند و علت دقیق بیماری‌های اتوایمیون ناشناخته است. برخی چنین تصور می‌کنند که ممکن است یک ویروس یا باکتری محرک ایجاد چنین عکس‌العملی شود و برخی دیگر معتقدند که ممکن است تاریخچه ژنتیکی در این امر سهیم باشد. به احتمال زیاد بیش از یک عامل در ظهور بیماری‌های اتوایمیون نقش دارند و چنانچه بیماری کم‌کاری تیروئید اتو ایمیون ایجاد شود، آنتی‌بادی‌ها، توانایی تیروئید را برای تولید مکفی هورمو‌ها متاثر می‌سازند.
  2. درمان پرکاری تیروئید: افرادی که بیش از حد هورمون‌های تیروئیدی تولید می‌کنند، (هیپرتیروئید) اغلب به منظور کاهش و نرمال کردن عملکرد تیروئیدشان، تحت درمان با ید رادیواکتیو یا داروهای ضدتیروئید قرار می‌گیرند. برخی مواقع درمان پرکاری تیروئید می‌تواند منجر به ایجاد کم‌کاری تیروئید پایدار شود.
  3. پرتودرمانی: استفاده از پرتو درمانی برای معالجه سرطان‌های سر و گردن می‌تواند بر غده تیروئید شما اثر بگذارد و ممکن است منجر به کم‌کاری تیروئید شود.
  4. عمل جراحی تیروئید: برداشتن تمام و یا قسمت بزرگی از غده تیروئید می‌تواند تولید هورمون‌های تیروئیدی را کاهش داده یا متوقف کند، در این صورت در طول زندگی‌تان به مصرف هورمون‌های تیروئیدی نیاز خواهید داشت.
  5. دارو درمانی: برخی از درمان‌های دارویی می‌توانند در توسعه کم‌کاری تیروئید سهیم باشند. یکی از این داروها لیتیوم است که برای درمان برخی اختلالات خاص روانی مصرف می‌شود. اگر دارویی مصرف می‌کنید در مورد اثر آن بر غده تیروئیدتان از پزشکتان سوال کنید.
در موارد نادرتری کم‌کاری تیروئید می‌تواند ناشی از یکی از علل زیر باشد:
  1. بیماری مادرزادی: به طور تقریبی یک کودک در هر 3000 کودک متولد شده در ایالات متحده با نقص در غده تیروئید و یا بدون داشتن غده تیروئید متولد می‌شود. در اغلب موارد غده تیروئید به دلایل ناشناخته‌ای به میزان طبیعی رشد و نمو نمی‌کند، ولی برخی کودکان به یک نوع ارثی از این اختلال مبتلا هستند. کودکان مبتلا به کم‌کاری تیروئید ارثی اغلب در هنگام تولد طبیعی به نظر می‌رسند و به همین علت است که امروزه نیازمند غربالگری تیروئید در نوزادان تازه متولد شده هستیم.
  2. اختلال غده هیپوفیز: یک علت نادر مرتبط با کم‌کاری تیروئید نارسایی غده هیپوفیز برای تولید مقادیر کافی TSH است (که معمولا از یک تومور خوش‌خیم در غده هیپوفیز ناشی می‌شود.)
  3. بارداری: در برخی زنان، در دوران بارداری یا پس از بارداری‌شان (کم‌کاری تیروئید پس از وضع حمل)، کم‌کاری تیروئید توسعه می‌یابد و اغلب به‌این دلیل است که بدن آنها آنتی‌بادی‌هایی را علیه غده تیروئیدشان ترشح می‌کنند. رها کردن کم‌کاری تیروئید درمان نشده، خطر سقط جنین، زایمان زودرس و مسمومیت حاملگی را افزایش می‌دهد. مسمومیت حاملگی حالتی است که منجر به افزایش چشمگیر فشار خون زنان طی 3 ماهه آخر بارداری می‌شود. این حالت همچنین می‌تواند تاثیرات جدی‌ را بر روند رشد و تکامل جنین داشته باشد.
  4. کمبود ید: ید یکی از عناصر معدنی جزئی است و عمدتا در غذاهای دریایی و گیاهان دریایی و گیاهانی که در خاک یددار رشد می‌کنند و نمک‌های غنی شده با ید یافت می‌شود. ید برای تولید هورمون‌های تیروئیدی ضروری است. در برخی مناطق دنیا کمبود ید رایج است و حقیقتا امروزه ید اضافه شده به نمک‌های سر سفره و غنی کردن غذاها و نمک‌ها با عنصر ید این مشکل را در کشورهای بسیاری برطرف کرده است.
اگر هر یک از موارد زیر در مورد شما مصداق داشته باشد، در خطر بیشتری برای ابتلا به کم‌کاری تیروئید قرار دارید:
  • ابتلاء یکی از بستگان نزدیک (مانند والدین و پدربزرگ، مادربزرگ) به یک بیماری اتوایمیون،
  • استفاده از پرتو درمانی برای نواحی گردن و نواحی فوقانی قفسه سینه،
  • انجام عمل جراحی (تیروئیدکتومی)،
بیماری کم‌کاری تیروئیدی درمان نشده ممکن است منجر به بروز عوارض و مشکلاتی در سلامت شود، از جمله:
  • گواتر: تحریک مداوم غده تیروئید برای آزادسازی هورمون‌های بیشتر ممکن است منجر به بزرگ‌تر شدن غده تیروئید شما (حالتی که تحت عنوان گواتر شناخته می‌شود) شود. تیروئید هاشیموتو، یکی از رایج‌ترین علل گواتر است. یک گواتر بزرگ می‌تواند بر ظاهر شما اثر گذاشته ونیز در بلع و تنفس شما اختلال ایجاد کند.
  • مشکلات قلبی: کم‌کاری تیروئید همچنین ممکن است با افزایش خطر بیماری قلبی همراه باشد، چراکه در افراد دارای اختلال تیروئید ممکن است سطوح بالا از لیپوپروتئین‌های با چگالی کم (کلسترول بد یا LDL» ایجاد شود. حتی کم‌کاری تیروئید تحت‌بالینی که نوع خفیف‌تر و خوش‌خیم‌تری از کم‌کاری تیروئید حقیقی است، می‌تواند منجر به افزایش سطوح کلی کلسترول و اختلال در پمپاژ طبیعی قلبتان شود. کم‌کاری تیروئید همچنین می‌تواند منجر به بزرگ شدن قلب و نارسایی قلبی شود.
  • پیامدهای کم‌کاری تیروئید بر سلامت روان: ظهور افسردگی ممکن است زودتر در بیماری کم‌کاری تیروئید ایجاد شود و ممکن است با گذشت زمان افسردگی شدیدتر شود. کم‌کاری تیروئید می‌تواند منجر به کند شدن عملکرد ذهنی شود.
  • میکزدم: میکزدم حالت نادرتر و شدیدتر از بیماری کم‌کاری تیروئید است که تهدیدی برای زندگی محسوب شده و می‌تواند در نتیجه بیماری کم‌کاری تیروئید تشخیص داده نشده و درمان نشده در درازمدت باشد. علائم آن عبارتند از: عدم تحمل شدید سرما، خواب‌آلودگی که به دنبال آن رخوت شدید و بی‌هوشی ایجاد شود. یک اغماء میکزدم ممکن است تحت اثر مصرف داروی مسکن، عفونت و دیگر عوامل استرس‌زا در بدنتان تحریک شود. اگر نشانه‌ها و علائم میکزدم را دارید نیازمند معالجه بالینی سریع و فوری هستید.
  • ناباروری: کاهش سطح هورمون‌های تیروئیدی ممکن است موجب ایجاد تداخل در تخمک‌گذاری و موجب اختلال در باروری شود. به علاوه برخی از نمونه‌های کم‌کاری تیروئید (نظیر اختلال اتوایمیون) نیز باروری را مختل می‌کنند. درمان کم‌کاری تیروئید با درمان جایگزینی هورمونی ممکن نیست که کاملا باروری را مختل کند، اما ممکن است نیاز به انجام مداخلات دیگری باشد.
  • نقایص مادرزادی: کودکانی که از زنان با بیماری تیروئید درمان نشده متولد می‌شوند، نسبت به فرزندانی که از مادران سالم متولد می‌شوند ممکن است خطر بالاتری برای ابتلاء به نقایص مادرزادی داشته باشند. این کودکان بیشتر مستعد ابتلا به مشکلات عقلانی و تکاملی هستند. همچنین کودکان مبتلا به کم‌کاری تیروئید درمان نشده از بدو تولد در خطر ابتلا به مشکلات جسمانی و ذهنی هستند، ولی اگر بیماری طی چند ماه نخست زندگی تشخیص داده شود، شانس پیشرفت و تکامل طبیعی کودک بسیار بهتر می‌شود.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

  • اگر بدون هیچ دلیلی احساس خستگی یا دیگر علائم و نشانه‌های کم‌کاری تیروئید را دارید (از جمله پوست خشک، صورت متورم و رنگ‌پریده، یبوست و صدای گرفته و خشک) به دکتر مراجعه کنید.
  • اگر سابقه عمل جراحی تیروئید داشته‌اید.
  • اگرسابقه درمان با ید رادیو اکتیو یا داروهای ضدتیروئیدی داشته‌اید.
  • اگر سابقه پرتودرمانی را در ناحیه سر و گردن و قسمت فوقانی قفسه سینه داشته‌اید.
  • اگر کلسترول خونتان بالا است با پزشک معالجتان مشورت کنید که آیا ممکن است کم‌کاری تیروئید علت افزایش کلسترول بدنتان باشد. اگر از درمان هورمونی برای معالجه کم‌کاری تیروئید استفاده می‌کنید، می بایست مراجعات پیگیرانه و برنامه‌ریزی شده‌ای را مطابق توصیه‌های پزشکتان رعایت کنید و اول از همه بسیار مهم است که اطمینان حاصل کنید دوز صحیحی از دارو را مصرف می‌کنید. با گذشت زمان دوز مورد نیاز برای عملکرد طبیعی تیروئید ممکن است تغییر کند./

پاسخ دهید