معماری
علائم کم خونی،درمان و نشانه های فقر آهن
علائم کم خونی،درمان و نشانه های فقر آهن

آنمی فقر آهن (علت،علاج و راه درمان)

علائم و نشانه های کم خونی و راه درمان .کمبود ویتامین B12 که برای جذب آهن ضرورت دارد، می‌تواند یکی از علل ابتلا به کم‌خونی باشد و به همین دلیل معمولا گیاهخوارانی که گوشت قرمز نمی‌خورند، بیشتر در معرض خطر این کمبودند
بیشتر ما، مخصوصا بیشتر ما خانم‌ها، در طول زندگی‌خود کلمه کم‌خونی را بسیار شنیده‌ایم و این در حالی است که شاید خیلی‌ از ما ندانیم که «کم‌خونی» دقیقا چیست و اصلا چه زمانی اتفاق می‌افتد؟
کم‌خونی، زمانی اتفاق می‌افتد که سطح گلبول‌های قرمز بدن، کمتر از حد نرمال شود. گاهی کاهش میزان هماتوکریت خون (درصدی از حجم کلی خون که از گلبول‌های قرمز ساخته شده) هم می‌تواند نشانه اولیه‌ای از کم‌خونی باشد.

به‌طور کلی، کم‌خونی را می‌توان براساس آزمایش خون و باتوجه به علائم بالینی بیمار و شاخص‌هایی مانند سن و جنس بیمار تشخیص داد. کم‌خونی فقر آهن، شایع‌ترین نوع کم‌خونی است که به دلیل کاهش میزان آهن در بدن اتفاق می‌افتد.

بدن ما برای تولید پروتئینی به نام «هموگلوبین» به آهن نیاز دارد. هموگلوبین، مسئول انتقال اکسیژن به بافت‌ها و عضلات بدن است. تمامی بافت‌ها و عضلات برای عملکرد بهتر، به این اکسیژن نیاز دارند و به همین دلیل هم کاهش سطح هموگلوبینِ ناشی از فقر آهن در بدن، می‌تواند عوارضی مانند افت عملکرد عضلات و در نتیجه، عوارضی مانند خستگی یا ضعف شدید را برای بیمار به همراه داشته باشد.

شاید جالب باشد بدانید که حدود ۸٫۸ درصد از مردم دنیا، مبتلا به کم‌خونی ناشی از فقر آهن هستند. ۹٫۹ درصد از زنان و ۷٫۸ درصد از مردان جهان هم از سطح خفیفی از کم‌خونی فقر آهن رنج می‌برند و به طور متوسط، حدود ۳۰درصد از مردم مبتلا به کم‌خونی فقر آهن هستند.

عوامل ابتلا به کم خونی

کم‌خونی به دلایل بسیار مختلفی اتفاق می‌افتد که در ادامه به مهم‌ترین آنها اشاره می‌کنیم:
۱٫ وراثت
انواع خاص و تقریبا رایجی از کم‌خونی، ارثی هستند و از بدو تولد بروز می‌کنند. این نوع کم‌خونی را با تجویز قطره آهن به‌وسیله پزشک اطفال برای اطفال زیر ۲ سال می‌توان کنترل کرد. مصرف به موقع و به اندازه قطره آهن در نوزادان و کودکان، می‌تواند تاثیر بسیار چشمگیری بر پیشگیری از ابتلا به کم‌خونی در آنها داشته باشد.
۲٫ بارداری و زایمان
در دوران بارداری و زایمان، احتمال ابتلا به کم‌خونی در خانم‌ها افزایش می‌یابد. خونریزی‌های پس از زایمان، تغذیه جنین از مادر و قاعدگی‌های دوره‌ای که پس از زایمان برای خانم‌ها اتفاق می‌افتد، همه و همه می‌توانند زمینه ابتلا به کم‌خونی ناشی از فقر آهن را در آنها ایجاد کنند.

از این رو، مصرف مکمل‌های آهن و اسید فولیک از حدود ۶ ماه پیش از بارداری تحت نظر پزشک می‌تواند از ابتلا به کم‌خونی در این دوران و به خطر افتادن سلامت مادر و جنین پیشگیری کند.
۳٫ افزایش سن
سوءتغذیه و بیماری‌های ناشی از افزایش سن هم دلیل دیگری برای ابتلا به کم‌خونی در بالغین محسوب می‌شود. از این رو، سالمندان هم باید برای پیشگیری از ابتلا به کم‌خونی و عوارض ناشی از آن، مصرف مکمل‌های آهن را زیر نظر پزشک داشته باشند.
۴٫ کمبود ویتامین B12
کمبود ویتامین B12 هم می‌تواند از دیگر دلایل رایج ابتلا به کم‌خونی باشد (ویتامین B12 برای جذب آهن در بدن ضروری است). به همین دلیل هم معمولا افراد گیاه‌خواری که هیچ منبع غذایی حیوانی (به ویژه گوشت قرمز) در برنامه غذایی روزانه خود ندارند، دچار کم‌خونی ناشی از کمبود ویتامین B12 می‌شوند. این افراد می‌توانند مصرف مکمل‌های ترکیبی از آهن و ویتامین B12 را با نظر پزشک خود در برنامه‌های روزانه‌شان داشته باشند.
۵٫ خونریزی‌های داخلی
خونریزی‌های داخلی که در پی ابتلا به زخم‌های گوارشی، سرطان کولون یا پولیپ روده اتفاق می‌افتند هم می‌توانند کم‌خونی را در پی داشته باشند. این بیماران باید علاوه بر درمان مشکلات زمینه‌ای خود برای پیشگیری از ادامه خونریزی‌، حتما مصرف دوز مناسب و مشخصی از مکمل‌های آهن را هم زیر نظر پزشک، در برنامه درمانی خود داشته باشند.

رایج‌ترین علایم کم خونی

اگر می‌خواهید بدانید که آیا مبتلا به کم‌خونی هستید یا نه، بهتر است که این علایم را بشناسید و اگر ۳ مورد از آنها را در خودتان می‌بینید، حتما به پزشک مراجعه کنید:
• خستگی عمومی و مزمن
• ضعف مداوم
• پوسته پوسته شدن پوست بدن
• تنگی نفس
• سرگیجه
• گزگز کردن یا مور مور شدن پاها
• تورم و درد زبان
• سرد بودن بیش از حد دست ها و پاها
• ضربان نامنظم یا تند قلب
• شکنندگی ناخن‌ها
• سردردهای دوره‌ای و مداوم

درمان‌های کم خونی (آنمی)

با توجه به علائم بالینی بیمار و نتایج حاصل از آزمایش خون انواعی از مکمل‌های آهن زیر نظر پزشک، تجویز می‌شود.
مکمل‌های آهن موجود در بازار حاوی انواع مختلفی از ملح‌های آهن (به عنوان مثال آهن سولفات، آهن گلوکونات و…) هستند که در میزان جذب آهن در بدن و ایجاد عوارض گوارشی احتمالی با یکدیگر تفاوت دارند.
یکی از روش‌های نوین دارورسانی، استفاده از(لیپوزوم) است. در این روش، مولکول آهن درون ساختار لیپیدی قرار می‌گیرد تا با مخاط دستگاه گوارش تماس نداشته باشد و در نتیجه، عوارض گوارشی مانند تهوع، دل درد، یبوست و… را برای بیمار ایجاد نخواهد کرد.
در واقع، لیپوزوم‌های حاوی آهن تا زمان رسیدن به دیواره روده (محل جذب آهن) تحت تاثیر آنزیم‌های گوارشی قرار نمی‌گیرد و به همین دلیل هم دارای جذب بسیار بالا و بدون عارضه گوارشی خواهد بود.
آزمایش خون چه مواردی را نشان می‌دهد؟
ابتلا یا عدم ابتلا به کم‌خونی را می‌توان از روی آزمایش خون و براساس شاخص‌هایی مانند سطح هموگلوبین، هماتوکریت و اندازه و حجم سلول‌های خونی در بدن تشخیص داد. جدول پیش رو، می‌تواند شما را با شاخص‌های تشخیص ابتلا یا عدم ابتلا به کم خونی، آشنا کند.
نام شاخص خونی      تعریف شاخص خونی       محدوده طبیعی
هموگلوبین

(خانم‌ها) HB پروتئینی که در گلبول‌های قرمز خون وجود دارد و اکسیژن را به اندام‌ها انتقال می‌دهد.

۱۶-۱۲ میلی‌گرم/ دسی‌لیتر
هموگلوبین (آقایان) HB پروتئینی که در گلبول‌های قرمز خون وجود دارد و اکسیژن را به اندام‌‌ها انتقال می‌دهد.

۱۸-۱۴ میلی‌گرم/ دسی‌لیتر
هماتوکریت (HCT) خانم‌ها

نسبت درصد گلبول‌های قرمز در خون

۴۸-۳۶ درصد
هماتوکریت (HCT) آقایان

نسبت درصد گلبول‌های قرمز در خون

۵۴-۴۰ درصد
MCV میانگین حجم یک گلبول قرمز

۹۶-۸۰
MCH درصد غلظت هموگلوبین در یک گلبول قرمز

۳۳-۲۷ پیکوگرم
MCHC میانگین هموگلوبین در یک گلبول قرمز ۳۱-۳۷

 

فقرآهن بیماری شایع زنان

کم خونی ناشی از فقرآهن از شایع ترین امراض خصوصا در میان زنان است، به اندازه ای که همه روزه بیماران متعددی به علت عوارض ناشی از فقرآهن روانه مراکز درمانی و تخت های بیمارستانی می شوند.

تحقیقات میدانی نشان می‌دهد اکثر مردم نسبت به نشانه های کم خونی ناشی از فقرآهن آگاهی چندانی ندارند و زمانی متوجه این کمبود می‌شوند که به بیماری مبتلا شوند.دکتر محمد محمود‌زاده متخصص خون دراین رابطه توضیح می دهد.

وی در ابتدا در خصوص  شایع ترین علائم عمومی کم خونی ناشی از فقرآهن می گوید: احساس سستی، خستگی همیشگی، احساس کسالت عمومی، سرگیجه کاذب، ابتلای مکرر به بیماری‌های ویروسی مانند سرماخوردگی، ناخن های قاشقی شکل (گود شدن روی ناخن)، هرزه‌خواری و خواب رفتن و سوزن سوزن شدن دست و پاها همچنین رنگ پریدگی و زخم غیرطبیعی گوشه لب می توانند از نشانه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های وجود فقرآهن باشد.
وی ادامه می دهد: آهن در بیشتر عملکردهای بدن مانند حمل اکسیژن به تمامی سلول‌های بدن نقش مهمی دارد. ضمن اینکه به حفظ سلامت پوست، مو و ناخن‌ها هم موثراست.

در این میان زنان به خصوص در طول سال‌های باروری، بالاترین خطر ابتلا به کمبود آهن به دلیل از دست دادن خون در دوران قاعدگی را دارند.
این متخصص خون به این نکته هم اشاره می کند که اگرچه آهن «هم» می‌تواند به آسانی توسط خون جذب شود، اما برخی از مطالعات انجام شده ارتباطی بین آهن هم و ابتلا به بیماری عروق کرونری قلبی را پیدا کرده‌اند.
محمود زاده با تاکید بر اینکه در فقرآهن باید به دنبال رفع و پیشگیری آن باشیم، به توضیح بیشتر پیرامون چند نشانه مهم این بیماری می پردازد؛ وی می‌گوید: ازآن جا که خستگی می‌تواند نشانه‌ بیماری‌های مختلف در بدن باشد، اما بهتر است در اینگونه موارد سطح آهن بررسی شود.

خستگی شایع‌ترین علامت کمبود آهن است و به این خاطر رخ می‌دهد که بدن نمی‌تواند اکسیژن را به خون حمل کند.اگر شما در خونتان اکسیژن کافی نداشته باشید، خیلی زود خسته می شوید.

علاوه بر این، سلول‌های قرمز خون در بدن ممکن است هموگلوبین کمتری از حد نرمال و طبیعی داشته باشد و همین امر نیز موجب ایجاد خستگی در بدن می‌شود. ریزش موی بیش از حد یکی دیگر از این علائم است؛ اگرچه ریزش ۱۰۰ عدد تار مو در روز طبیعی است، اما از دست دادن قابل توجه آن می‌تواند نشان‌دهنده‌ مشکلات جدی در بدن باشد.

درهمین رابطه بد نیست بدانیم مطالعات نشان می دهد زمانی که فولیکول‌های مو نتوانند اکسیژن کافی دریافت کنند، وارد دوره‌ استراحت می‌شوند و تا زمانی که کم خونی رفع نشود، به رشد ادامه نخواهند داد؛ بنابراین اگر متوجه ریزش موی زیاد شدید، رژیم غذایی باید تغییر کند. غذاهای سرشار از آهن و مکمل‌های دارویی آن هم به تجویز پزشک می‌تواند در بهبود بیماری موثر باشد.
وی ادامه می دهد: هنگامی که بدن با کمبود مواد مغذی روبه رو می‌شود، سیستم ایمنی به طور طبیعی ضعیف‌‌تر خواهد شد؛ زیرا آنها مواد مورد نیاز برای مبارزه با عفونت‌ها را در اختیار ندارند.

اگر بدن آهن کافی نداشته باشد، نمی‌تواند جلوی عفونت‌ها را بگیرد. همچنین سلول‌های قرمز خون اکسیژن را به غدد لنفاوی حمل می کنند که شامل گلبول‌های سفید مبارزه کننده با عفونت هستند؛ حال در صورت کمبود آهن، بدن گلبول سفید را به اندازه‌ کافی تولید نخواهد کرد و همین امر نیز موجب بیماری فرد می شود.
نکته دیگر رنگ پریدگی صورت است. اگرچه بیشتر افراد دارای پوستی رنگ پریده هستند و ممکن است در بدنشان بیماری یا نقصی نداشته باشند، اما رنگ پریدگی در صورت، می‌تواند نشانه‌ کمبود آهن باشد، هموگلوبین در خون به تولید رنگ صورت کمک می‌کند و باعث خوشرنگ شدن آن می شود. حالا زمانی که سطح هموگلوبین کم باشد، رنگ صورت پریده و کمرنگ خواهد شد.

هنگامی که سلول‌های خونی آهن کافی نداشته باشند، کوچک و ضعیف ‌تر شده و می‌توانند باعث رنگ پریده شدن صورت شوند؛ به خصوص اگر پلک پایینی خود را نگاه کنید، متوجه این موضوع خواهید شد.

تورم زبان نیز یکی دیگر از نشانه‌های فقرآهن خون است، زمانی که بدن اکسیژن کافی نداشته باشد، ماهیچه ها می‌توانند متورم و دردناک شوند.

در چنین مواقعی شاید در اطراف دهان و زبانتان ترک هایی را دیده باشید. به هرترتیب آگاهی صحیح از نشانه های کمبود آهن می تواند به درمان زودهنگام و جلوگیری از خطرات بعدی ناشی از آن کمک کند.