معماری
عمل لیزیک چشم

دانستنیهای عمل لیزیک (لیزر چشم)

خشکی چشم بعد از لیزیک بیشتر ازPRKیا لازک دیده می‌شود، بنابراین بیماران قبل از عمل حتما باید از نظر خشکی چشم بررسی شوند و درمان مناسب برای آنها انجام شود تا بعد از عمل مشکلی نداشته باشد و خشکی چشم آنها پس از عمل طولانی‌مدت نشود و از عوارض احتمالی بعد از عمل جلوگیری شود.
چند هفته پیش در همین صفحه درباره انواع جراحی‌های لیزری برای برداشتن عینک (روش‌های لازک،PRK، لیزیک و فمتولیزیک) نوشتم و توضیح دادم که چه نوع عملی برای کدام بیمار مناسب است و چه تفاوت‌هایی بین اعمال جراحی فوق وجود دارد.

عمل لیزیک

اولین سوال در شرح‌حال بیماران کاندید جراحی لیزری برای اصلاح عیوب انکساری چشم شامل نزدیک‌بینی، دوربینی و آستیگماتیسم، سن بیمار است.

گرچه به صورت بسیار محدود جراحی لیزری اصلاح عیوب انکساری در کودکان نیز در موارد بسیار خاص انجام شده و نتایج خوبی هم داشته است اما به‌عنوان یک قانون بیمار کاندید جراحی لیزری اصلاح عیوب انکساری باید حداقل ۱۸ سال تمام داشته است، چراکه احتمال پیشرفت شماره چشم در سن زیر ۱۸ سال وجود دارد و باعث محدودیت نتایج جراحی و نیاز مجدد بیمار به استفاده از عینک می‌شود.
یکی از پرسش‌های مهم چشم‌پزشکان از بیماران مبتلا به عیوب انکساری که مایل به جراحی لیزری هستند، مدت زمان ثبات شماره چشم است.

حداقل۱ سال قبل از عمل باید شماره چشم ثابت شده باشد و در غیر این صورت، احتمال بازگشت شماره چشم یا بالا رفتن آن پس از عمل وجود دارد. وجود سابقه بیماری‌های زمینه‌ای در بیمار و خانواده وی بسیار مهم هستند و حتما باید قبل از عمل از آنها در این مورد پرسید.

بیماری‌های زمینه‌ای اصولا به ۲ دسته تقسیم می‌شوند؛ بیماری‌های زمینه‌ای جسمی (بدنی) شامل دیابت (قند بالای خون)، فشارخون، بیماری‌های خودایمنی و روماتیسمی و بدخیمی‌ها و آلرژی و بیماری‌های چشمی شامل آب مروارید و آب‌ سیاه و قوز قرنیه و سابقه پارگی پرده چشم در بیمار و خانواده وی بسیار مهم هستند. به‌خصوص سابقه قوز قرنیه در بستگان درجه یک بیمار مهم است.

احتمال قوز قرنیه بعد از جراحی لیزری را بالا می‌برد. سابقه خشکی چشم و بیماری‌های زمینه‌ای که ایجاد خشکی چشم می‌کنند مثل بیماری‌های روماتیسمی نیز بسیار مهم هستند، چرا که بعد از جراحی لیزری تا چند ماه خشکی چشم ایجاد می‌شود و اگر بیمار قبل از عمل، خشکی چشم داشته باشد، بعد از عمل تشدید می‌شود و احساس جسم خارجی بعد از عمل جراحی و ناراحتی در باز و بسته کردن پلک‌ها بعد از عمل بیشتر می‌شود و حتی در مواردی ممکن است باعث عفونت قرنیه و محدودیت دید شود.

سابقه آلرژی فصلی هم مهم است و بیماران مبتلا به آلرژی بهتر است قبل از عمل یک دوره درمان شوند و در دوره فعال بودن واکنش آلرژیک جراحی نشوند، چرا که شانس عوارض بعد از عمل در صورت فعال بودن آلرژی چشمی بیشتر می‌شود.
معاینات طبی ضروری قبل از عمل
اولین معاینه چشم‌پزشکی قبل از هرگونه عمل جراحی، گرفتن دید بیماران بدون عینک و بعد با عینک مناسب است. باید به بیمار توضیح داده شود که دید وی پس از عمل حداکثر به میزان دید وی با عینک خواهد بود.

هر چند در بعضی شرایط خاص ممکن است دید بیمار پس از عمل مختصری بهتر از دید با عینک شود ولی به‌عنوان یک اصل ملاک دید با اصلاح بیمار قبل از عمل است. در صورتی که دید بیمار کامل نمی‌شود دو حالت اصلی وجود دارد؛

ا بیمار دچار بیماری چشمی محدودکننده بینایی مثل آب مروارید، بیماری‌های شبکیه، کدورت قرنیه یا آب‌سیاه است که به علت آسیب وارده به چشم دید محدود شده است که در این موارد باید بیماری زمینه‌ای درمان شود یا بیمار د چار تنبلی چشم است که در این حالت اجزای چشم سالم هستند ولی به دلیل استفاده نکردن از عینک در دوران کودکی چشم تنبل شده و حالا با عینک هم دید بیمار خوب نمی‌شود.

در این حالت می‌توان لیزیک کرد ولی باید به بیمار توضیح داد که دیدش در حد عینک بهبود می‌یابد و امکان دید کامل با هیچ وسیله‌ای برایش مقدور نیست.
دومین قدم بررسی حرکات چشمی و وضعیت ظاهری چشم و پلک‌هاست.بسیاری از بیماران قبل از عمل دچار انحراف مخفی چشم‌ها هستند.

باید به بیمار توضیح داد که انحراف چشم‌ها مگر در مواردی که شماره چشم مثبت باشد و به دلیل تطابق بیش از حد ایجاد می‌شود معمولا با عمل لیزیک بهتر نمی‌شود و در موارد خاصی هم ممکن است پس از برداشتن عینک بیشتر جلب توجه کند.

آگاهی کامل بیماران قبل از عمل از وضعیت انحراف چشم و افتادگی پلک‌ها که ممکن است بعد از برداشتن عینک واضح‌تر شود ضروری است.
قدم سوم معاینات قبل از عمل بررسی لایه اشکی و لبه پلک‌ها و بررسی از نظر وجود التهاب پلک‌ها یا بلفاریت است. حتما باید وضعیت بیمار از نظر لایه اشکی و احتمال خشکی چشم کاملا و به دقت بررسی شود، چراکه معمولا پس از جراحی لیزیک بیمار مدتی خشکی چشم دارد که ممکن است تا چند ماه طول بکشد ولی اگر بیمار قبل از عمل خشکی چشم داشته باشد و درمان مناسب برای او انجام نشود، ممکن است عوارضی جراحی پس از عمل افزایش یابد و مدت زمان رسیدن بیمار به دید نهایی طولانی شود.

این وضعیت خشکی چشم بعد از لیزیک بیشتر ازPRKیا لازک دیده می‌شود، بنابراین بیماران قبل از عمل حتما باید از نظر خشکی چشم بررسی شوند و درمان مناسب برای آنها انجام شود تا بعد از عمل مشکلی نداشته باشد و خشکی چشم آنها پس از عمل طولانی‌مدت نشود و از عوارض احتمالی بعد از عمل جلوگیری شود.
درمان خشکی چشم شامل استفاده از کمپرس آب گرم و شستشو با شامپو بچه و استفاده از قطره‌های اشک مصنوعی بدون ماده نگهدارنده است. اخیرا استفاده از مکمل‌های غذایی مثل امگا۳ نیز در بهبود خشکی چشم قبل و بعد از جراحی لیزیک با موفقیت توصیه شده است.

استفاده از آنتی‌بیوتیک‌های خوراکی مثل داکسی‌سیکلین و آزیترومایسین برای بهبود تخلیه غدد چربی لبه پلک نیز با تجویز پزشک متخصص توصیه می‌شود. بهبود شیوه زندگی و پرهیز از استرس و خواب مناسب نیز از عواملی هستند که می‌توانند وضعیت خشکی چشم بیماران قبل و بعد از عمل لیزیک را بهبود بخشند.
قدم چهارم معاینات کامل و جزء به جزء اجزا و لایه‌های چشم شامل ملتحمه، قرنیه، لنز و زاویه چشم و عنبیه و زجاجیه و شبکیه است. همچنین گرفتن فشار داخل چشمی قبل از عمل در مورد تمام بیمارانی که داوطلب لیزیک است الزامی است.

معاینه عصب چشم و وضعیت سلامت آن قبل از جراحی لیزیک توصیه می‌شود. در مجموع باید دید که آیا بیماری قابل‌پیشگیری یا درمانی قبل از جراحی وجود دارد یا نه و آیا این بیماری منعی برای جراحی لیزیک ایجاد می‌کند یااینکه ارتباط مستقیمی با عمل جراحی ندارد.

بیمار باید از کلیه مشکلات چشمی خود قبل از عمل به دقت آگاه شود و درباره موفقیت جراحی و نوع عمل مناسب قبل از عمل مشاوره کامل شود و تصمیم‌گیری نهایی حاصل توافق آگاهانه پزشک و بیمار است.

چرا انگیزه بیمار از عمل، مهم است؟
انگیزه بیمار برای جراحی باید به دقت سوال شود. جراحی لیزری معمولا جانشین عینک است؛ به این مفهوم که فرد پس از جراحی به دیدی می‌رسد که الان با حداکثر اصلاح با عینک می‌تواند به آن دید برسد. اگر فردی تنبلی چشم داشته باشد و دیدش با عینک کامل اصلاح نشود، پس از عمل هم به دید کامل نمی‌رسد و فقط در حدی که قبل از عمل با عینکش دید پیدا می‌کرده است، دید خواهد داشت، چرا که تنبلی چشم یک فرایند مغزی بوده و قبل از ۱۲سالگی باید درمان شود اگر زدن عینک باعث اصلاح قابل‌توجه دید در این بیماران می‌شود این افراد هم از جراحی لیزری سود خواهند برد ولی باید بدانند که هرگز دیدشان کامل نمی‌شود.

چه افرادی می‌توانند از جراحی لیزر اگزایمر استفاده کنند؟
افرادی که حداقل ۱۹ سال کامل داشته باشند، حداقل یک سال شماره چشم آنها ثابت مانده باشد و دید آنها با عینک کامل باشد، بیماری چشمی یا جسمانی که نتایج عمل را محدود کند، نداشته باشند و تصویربرداری از قرنیه آنها معیارهای لازم را برای عمل جراحی داشته باشد. افرادی که قرنیه نازک دارند یا به قوز قرنیه مبتلا هستند نیز داوطلب خوبی برای جراحی لیزری نیستند.در صورتی که نتوانیم از جراحی با لیزر اگزایمر استفاده کنیم، دو انتخاب دیگر به جز استفاده از عینک خواهیم داشت؛ یکی استفاده از لنزهای تماسی سخت و دیگری استفاده از لنزهای داخل چشمی.

آیا احتمال بازگشت شماره چشم پس از عمل لیزیک وجود دارد؟
احتمال بازگشت شماره چشم به عوامل متعددی مثل مدت ثابت بودن شماره چشم قبل از عمل، سن بیمار و میزان عیب انکساری اصلاح‌شده و میزان آستیگماتیسم قبل از عمل بستگی دارد. در صورت بازگشت بخشی از شماره چشم، می‌توان درباره جراحی کرد. در صورتی که قرنیه ضخامت کافی بعد از عمل داشته باشد، می‌توان مجددا جراحی کرد ولی باید دانست معمولا خطر عمل مجدد بیشتر از عمل اولیه است و باید پس از تصویربرداری از قرنیه امکان عمل مجدد مورد بررسی قرار گیرد.

چه نکاتی را باید قبل و بعد از لیزیک رعایت کنیم؟
بهتر است چند روز قبل از عمل روزی ۳ بار با شامپو بچه رقیق‌شده در آب، لبه‌های پلک و مژه‌ها را بشوییم. بعد از عمل هم طبق دستور پزشک سر وقت از قطره‌ها استفاده کنیم. اگر لنز تماسی از چشم خارج شده آن را دور بیندازیم و در اولین فرصت به پزشک خود مراجعه کنیم. تا وقتی لنز تماسی داخل چشم است (۳ تا ۴ روز اول بعد از عمل) از شستن صورت و استحمام (تماس آب با چشم) پرهیز کنیم. استفاده از مواد آرایشی چند روز قبل از عمل باید متوقف شود و حداقل ۲ هفته بعد از عمل نیز نباید از آنها استفاده کرد. در صورت خشکی چشم این محدودیت ممکن است تا چند ماه بعد از عمل ادامه یابد.

عوامل خطرساز قبل از عمل چیست؟
بلفاریت یا التهاب لبه پلک‌ها، خشکی چشم‌ها، نازکی قرنیه، آستیگماتیسم بالا و مایل، اصلاح نشدن دید با عینک، ثابت نماندن نمره چشم در ۲ سال اخیر، سن کمتر از ۲۰ سال، حساسیت فصلی، بیماری‌های زمینه‌ای چشمی یا جسمانی مثل بیماری قند و بیماری‌های روماتیسمی و مشاغل پرخطر مثل پرستاران و کادر درمانی و افرادی که در محیط‌های آلوده خدمت می‌کنند مثل آزمایشگاه و کارخانجات و داشتن شغل‌های پرخطری مثل کشاورزی و جوشکاری و آهنگری، کار در محیط‌های آلوده به مواد شیمیایی و بخارات سمی.

چرا چشم‌پزشکان خودشان کمتر جراحی لیزیک انجام می‌دهند و از عینک استفاده می‌کنند؟
بسیاری از چشم‌پزشکان در سن پیرچشمی هستند و اگر عمل کنند برای اکثر کارها مثل معاینات بیماران با دستگاه، عمل جراحی با میکروسکوپ، مطالعه مجلات و کتاب‌ها و نوشتن نسخه برای بیماران باید از عینک پیرچشمی استفاده کنند بنابراین تمایل چندانی برای انجام عمل ندارند. گرچه تعدادی از چشم‌پزشکان نیز هستند که با اطلاع کامل از عوارض جراحی، عمل لیزیک کرده‌اند و بسیار راضی هستند.

آیا می‌توان پیرچشمی را هم با جراحی لیزری درمان کرد؟
هنوز لیزری که بتواند پیرچشمی را هم درمان کند، استفاده عمومی پیدا نکرده است بنابراین بیماران نزدیک‌بینی که بالای ۴۰ سال دارند پس از عمل باید برای کارهای نزدیک و مطالعه از عینک استفاده کنند. اخیرا کارگذاری ایمپلنت داخل قرنیه با لیزر فمتوسکند برای اصلاح پیرچشمی توانسته از اداره غذا و داروی آمریکا تاییدیه بگیرد.

آیا بیمارانی که باردار هستند یا شیردهی دارند، می‌توانند جراحی کنند؟
نه، به علت افزایش هورمون‌های استروییدی در زمان بارداری و شیردهی؛ احتمال بازگشت شماره چشم پس از عمل بیشتر از افراد عادی است و بهتر است این بیماران چند ماه پس از بازگشت به وضعیت عادی جراحی کنند.

مصرف لنز تماسی از چه مدت قبل از عمل باید قطع شود؟
لنزهای تماسی نرم ۲ هفته، لنزهای تماسیRGP، ۳ هفته و لنزهای سخت PMMA، ۴ هفته قبل از عمل باید کنار گذاشته شوند.
آیا دستگاه‌های لیزر مختلف در نتیجه جراحی لیزیک موثرند؟
بله، دستگاه‌های پیشرفته‌تر نتایج دید بهتری به دنبال دارند.

آیا احتمال پارگی پرده چشم متعاقب عمل لیزیک وجود دارد؟
معمولا پرده چشم (شبکیه) افراد نزدیک‌بین نازک‌تر است و ممکن است خود به خود یا با ضربه کوچکی پاره شود و ربطی به عمل ندارد. از علائم شروع پارگی پرده چشم دیدن جرقه‌های نورانی به‌خصوص شب‌ها و در محیط تاریک است و پس از آن یک طرف از میدان بینایی تاریک می‌شود. در صورت بروز چنین علائمی هرچه سریع باید به اورژانس چشم مراجعه و پس از ریختن قطره در اورژانس محیط شبکیه بررسی و با متخصص شبکیه مشورت شود. لازم است قبل از عمل نیز این افراد معاینه کامل شوند و در صورت وجود سوراخ شبکیه، ۲ ماه قبل از جراحی لیزیک تحت لیزر شبکیه قرار گیرند. در این موارد جراحی لازک یا PRK خطر کمتری نسبت به جراحی لیزیک دارد.

چه مدت طول می‌کشد تا پس از عمل به دید نهایی و مورد انتظار خود برسیم؟
معمولا دید پس از عمل روز اول خیلی خوب است و در روزهای بعد مقداری کاهش می‌یابد ولی به‌تدریج با منظم شدن لایه‌های اپی‌تلیوم قرنیه دید روز‌به‌روز شفاف‌تر می‌شود و از ۲ هفته تا ۳ ماه پس از عمل به حد مورد انتظار می‌رسد. بدیهی است استفاده به موقع از قطره‌های تجویزشده در تسریع بهبود دید و تثبیت آن نقش بسزایی دارد. این مسائل به‌خصوص در مورد عمل لازک وPRK بیشتر صدق می‌کند. البته دید نزدیک ممکن است تا یک ماه پس از عمل تار باشد که به‌تدریج بهبود می‌یابد. افرادی که قبل از عمل سن بالای ۴۰ سال داشته‌اند، پس از عمل باید از عینک مطالعه استفاده کنند.

چه مدت پس از عمل جراحی باید از عینک آفتابی استفاده کنیم؟
امروزه توصیه می‌شود به‌دلیل آثار اشعه ماورای‌بنفش روی استرومای قرنیه که در حال شکل‌گیری مجدد است، حداقل تا ۶ ماه از مواجهه با نور مستقیم خورشید و منابع دیگر اشعه ماورای‌بنفش به‌خصوص در فصول گرم خودداری کنید ولی استفاده از عینک آفتابی در محیط‌های سربسته مثل منزل و محیط کار لازم نیست.

چند روز پس از عمل می‌توانیم با رایانه کار کنیم؟
استفاده از رایانه به‌خصوص با صفحه نمایش‌های نوعLCD یک هفته پس از عمل مانعی ندارد ولی بهتر است تا زمانی که چشم کاملا آرام نشده از انجام کارهای طولانی‌مدت و ظریف چشمی پرهیز کنیم.

آیا می‌توانیم پس از عمل ورزش‌های سنگینی مثل بدنسازی انجام دهیم؟
تمامی ورزش‌ها به شرطی که به چشم ضربه‌ای وارد نشود پس از عمل منعی ندارد، ولی در مورد شنا بهتر است یک ماه صبر کرد.

آیا زایمان طبیعی یا سزارین بعد از عمل جراحی با لیزر اگزایمر مشکل خاصی ایجاد می‌کند؟
نه، جراحی لیزری ارتباطی با زایمان طبیعی یا سزارین ندارد.

آیا روزه‌داری برای افرادی که لیزیک کرده‌اند، مجاز است؟
معمولا روزه‌داری منعی ندارد ولی حتما با جراح خود مشورت و مطابق دستور وی عمل کنید.
از آنجا که قطره‌های چشمی ارزش غذایی ندارند، منعی برای استفاده در زمان روزه‌داری وجود ندارد و اگر فردی نگرانی از بابت مرطوب شدن حلق پس از مصرف قطره دارد می‌تواند پس از استفاده از قطره گوشه داخلی مجرای اشکی را فشار دهد تا قطره به حلق نرسد.

عوارض احتمالی لیزیک چیست؟
اگرچه عوارض در صورت انتخاب درست بیمار شایع نیست اما از اصلاح نشدن کامل دید با یا بدون عینک تا عفونت شدید چشم و کم‌بینایی یا نابینایی نیز گزارش شده است. بنابراین رعایت مسائل بهداشتی فردی بعد از عمل و مراجعه به موقع به پزشک معالج و مصرف درست داروها کاملا الزامی است و رعایت نکردن آن می‌تواند عواقب جبران‌ناپذیری داشته باشد.

علائم عفونت بعد از عمل چیست؟
درد، ترس از نور و کاهش دید در چشمی که پس از عمل رو به بهبود بوده ولی اگر چند روز بعد سیر بهبود آن متوقف شده و رو به وخامت گذاشته باید این موضوع را جدی گرفت و در اولین فرصت به پزشک مراجعه کرد.

تا چه مدت باید از قطره‌های چشمی پس از عمل استفاده کنیم؟
به‌طور متوسط حداقل ۳ ماه پس از عمل نیاز به استفاده از قطره چشمی اشک مصنوعی وجود دارد. قطره بتامتازون معمولا هفته اول هر ۶ ساعت و بعد از یک هفته (با توجه به شرایط چشم و پاسخ قرنیه به لیزر) به‌تدریج کم یا با قطره فلورمتولون جایگزین می‌شود. قطره دیکلوپتین یا سینارولاک نیز معمولا روز اول بعد از عمل قطع می‌شود.
چند روز پس از عمل نیاز به مرخصی داریم؟
گرچه طول مدت درمان به عوامل مختلفی از جمله سرعت بهبود زخم بستگی دارد ولی به‌طور متوسط یک هفته استراحت پس از عمل توصیه می‌شود. این زمان در مورد فمتولیزیک کمتر و معمولا یک روز است. با توجه به سرعت بهبود دید بعد از عمل معمولا بین ۱ تا ۳ ماه پس از عمل می‌توان برای اصلاح گواهینامه رانندگی آزمون بینایی‌سنجی داد.