معماری
کیست پری اپيكال

کیست پری اپیکال یا رادیکولار

کیست پری اپیکال، دومین رادیولوسنسی شایع پری اپیکال محسوب می شود که در نتیجه پرولیفراسیون سلولهای اپی تلیال دنتال گرانولوما یا پری اپیکال گرانوما ایجاد می شود. دو نوع کیست رادیکولار قابل تشخیص است: نوعی که حفره کیستیک کاملاً محصور در پوشش
اپی تلیالی است که به نام کیست پری اپیکال حقیقی نامیده می شود و معمولأ شایعتر است. کیست هایی که حفره کیستیک محصور در اپی تلیوم به کانالهای ریشه باز است، به نام کیست های پری اپیکال پاکتی نامیده می شود (۲۳). به طور کلی دو تئوری یا پاتوژنز برای ایجاد این کیست مطرح است. در تئوری نقص تغذیه ای که با احتمال بیشتری مطرح شده است، برخی محصولات پالپ مرده یا نکروتیک، سیتوکین ها و عوامل رشدی که توسط سلولهای التهابی دنتال گرانولوما بخصوص ماکروفاژها آزاد می شود ، باعث پرولیفراسیون بقایای اپی تلیالی گشته و یک توده اپی تلیالی در حال رشد و بدون عروق ایجاد می شود و سلولهایی که در مرکز توده قرار دارند، به دلیل دور شدن از مرکز تغذیه خود در محیط توده، دچار نکروز و دژنرسانس میعانی گشته و ایجاد حفره پاتولوژیک می نمایند (۳۳ و۷).

دومین تئوری آبسه می باشد که در آن حفره پاتولوژیک توسط آبسه تشکیل می شود. وقتی آبسه تشکیل شد، اپی تلیوم پرولیفراتیو که بطور ذاتی گرایش به پوشاندن سطوح بافت همبندی باز دارد، حفره آبسه را احاطه کرده و ایجاد میکروکیست می نماید که سپس رشد کرده و بزرگتر می شود (۷).

خصوصیات کلینیکی:

کیست پری اپیکال، شایع ترین کیست حفره دهان است. از نظر بالینی در هر سنی میتواند دیده شود. این ضایعه در مردان بیشتر از زنان دیده شده است. از مکان های شایع درگیری، ناحیه قدامی ماگزیلا و سپس به ترتیب ناحیه خلفی ماگزیلا، خلفی مندیبل و قدام مندیبل می باشد (۲۳). اکثراً بدون علامت بوده و به طور تصادفی در رادیوگرافی کشف می شوند. دندانهای درگیر غیرزنده بوده و به پالپ تستر و تست های سرماو گرما پاسخ نمی دهند. اگرچه ممکن است ندرتاً دردناک یا حساس به دق باشند (۲۳). این ضایعه، معمولاً دارای رشد محدود بوده، اما در صورت بزرگ شدن، میتواند منجر به اتساع سطوح لبیال یا باکال و یا گاهی لینگوال گردد (۳۴). در برخی موارد در اثر تشدید فرآیند التهابی حاد به آبسه تبدیل شده و بسیار دردناک شده و ایجاد تورم می نمایند. همچنین می توانند ایجاد استئومیلیت ، سلولیت و سینوس تراکت نمایند (۳۶و۳۵).

خصوصیات رادیوگرافی:

کیست پری اپیکال در نمای رادیوگرافی به صورت رادیولوسنسی پری اپیکال گرد یا بیضی شکل با حدود مشخص و احاطه شده توسط حاشیه نازک رادیواپک دیده می شود. معمولاً محو شدن لامینا دورای ناحیه اپیکال و در موارد کیست های طولانی مدت، تحلیل ریشه

شکل ۹٫ نمای رادیوگرافیک کیست باقیمانده (۲۳)

به صورت رادیولوسنسی بیضی شکل با حاشیه اسکلروتیک

شکل ۸٫ نمای هیستوپاتولوژیک کیست پری اپیکال (۲۳)

متشکل از حفره پاتولوژیک مفروش از اپی تلیوم مطبق سنگفرشی غیرکراتینیزه

 

 

 

دندان های درگیر دیده می شود (۲۴). در صورت ایجاد واکنش التهابی حاد یا ایجاد آبسه، حاشیه اپک غیر قابل تشخیص و حدود ضایعه محوتر می گردد (شکل۷) (۲۴و۲۳). این کیست از نظر رادیوگرافی، خصوصیات اندازه و شکل ضایعه قابل افتراق از دنتال گرانولوما نیست(۳۷و۳۵).

خصوصیات هیستوپاتولوژیک:

کیست پری اپیکال حقیقی، معمولأ حفره پاتولوژیکی مفروش با اپی تلیوم مطبق سنگفرشی غیر کراتینیزه می باشد که توسط دیواره همبندی سست التهابی یا بافت جوانه ای همراه با ارتشاح سلولهای التهابی مزمن و ندرتاً نوتروفیل ها احاطه گردیده است (شکل۸) (۳۶ و۲۳). ممکن است در ناحیه پری اپیکال دندانهای پرمولر و مولر ماگزیلا در مجاورت سینوس ماگزیلاری، اپی تلیوم تنفسی و سلول های موکوسی در پوشش اپیتلیالی کیست دیده شود. کریستال های کلسترول و گاهی اجسام هیالینی ائوزینوفیلیک(اجسام راشتون) نیز ممکن است مشاهده گردد (۳۸). بقایای اپی تلیوم ادنتوژنیک و میکروکیست های اقماری در بافت همبندی کیست و همچنین انواع مختلف کلسیفیکاسیون شامل کلسیفیکاسیون های بی شکل، دیستروفیک، ترابکول های استخوانی نابالغ و بالغ ممکن است دیده شود ( ۴۰و۳۹).

درمان و پیش آگهی:

درمان این ضایعه شبیه دنتال گرانولوما، درمان ریشه دندان عامل است. در صورت عدم بهبودی پس از درمان ریشه مناسب، روش های جراحی اپیکال مدنظر قرار می گیرد. میزان موفقیت پس از درمان ریشه مناسب %۹۰-۸۵ بیان شده است. کیست های رادیکولار بزرگ حقیقی که شامل بلورهای کلسترول هستند، معمولاً به درمان ریشه معمول کمتر پاسخ می دهند (۸). بیوپسی و بررسی هیستوپاتولوژیک در مواردعدم بهبودی ضایعه لازم است، زیرا تعدادی از ضایعات ادنتوژنیک و غیر ادنتوژنیک ممکن است از نظر رادیوگرافی شبیه ضایعات پری اپیکال با منشأ اندودنتیک ظاهر شوند (۴۲و۴۱). در برخی موارد به دلیل تخریب کورتکس استخوانی، اسکارهای فیبروزه در ناحیه
پری اپیکال دندان بدون علامت باقی مانده که در این صورت نیاز به درمان مجدد ندارند. احتمال تغییرات کارسینوماتوز در کیست رادیکولار به ندرت مطرح شده است. به نظر برخی پژوهشگران، متاپلازی کراتینی در کیست های رادیکولار طولانی مدت ممکن است قبل از تغییرات کارسینوماتوز اتفاق افتاده باشد (۴۵-۴۳).