پتاسیم (آزمایش خون و ادرار،تفسیر،مقدار نرمال،منابع غذایی)

راههای پایین اوردن پتاسیم خون،درمان بالا بودن پتاسیم خون،درمان پتاسیم پایین،راههای کاهش پتاسیم خون،میزان نرمال پتاسیم خون،رژیم غذایی برای کاهش پتاسیم،علایم افزایش پتاسیم خون،درمان کمبود پتاسیم،درمان پتاسیم بالای خون،درمان بالا بودن پتاسیم خون،رژیم غذایی برای کاهش پتاسیم،پتاسیم در بارداران،تفسیر آزمایش پتاسیم،شرایط قبل از آزمایش پتاسیم،پتاسیم ناشتایی می خواهد؟،نقش پتاسیم در رژیم غذایی کودکان

پتاسیم در بدن خیلی مهم است و اختلالات آن حتی می تواند منجر به مرگ شود . میزان پتاسیم کلی بدن ، mEq/kg 55-50 است . پتاسیم ، یونی است که بیشتر در داخل سلول وجود دارد . ۹۸٪ میزان پتاسیم در داخل سلول (ICF) است و فقط۲۰٪ آن در خارج سلول (ECF) می باشد که معادل با mEq/Lit 5-5/3 است کلیه ، ارگان اصل در تنظیممیزان دفع پتاسیم است.

اگر فردی در یک روز ، پتاسیم زیادی دریافت کرده باشد ، کلیه دفع پتاسیم را زیاد می کند و برعکس . به هر حال ، میزان دفع پتاسیم بستگی به رژیم غذایی دارد که فرد مصرف می کند  از پتاسیمی که وارد بدن می شود ، روزانه ۹۰٪ آن از دستگاه گوارش جذب می شود و mEq/Lit 10-5 از آن از طریق مدفوع دفع می شود . (۵۵٪-۵۰ دریافت در بیماران CRF و نارسایی کلیه ) .

اگر کسی دچار اسهال شود ، دفع پتاسیم او زیاد می شود مثلاً در بیماری وبا که اسهال خیلی شدیدی ایجاد می شود ، میزان پتاسیم در بدن خیلی کاهش پیدا می کند و به حد خطرناکی می رسد .

در بیماران نارسایی کلیه ، درصد زیادی از پتاسیم از دستگاه گوارش دفع می شود ( حدود ۶۰٪-۵۰ از طریق مدفوع )
تعریق : گاهی اوقات تعریق زیاد باعث می شود تا میزان پتاسیم بدن کم شود . در حالت عادی ، در هر لیتر عرق ، mmol 10-5 پتاسیم وجود دارد .
میزان پتاسیم در ادرار ، mEq/Lit 120-40 است ولی اگر فردی پتاسیم بدنش کم شود ، حتی mmol/lit 40 را نیز دفع نمی کند و آن را به ۱۶ می رساند و سعی می کند تا پتاسیم را در بدن نگه دارد و در حالتی که هایپرکالمی ( افزایش K در خون ) وجود دارد ، میزان دفع به mmol/lit120 نیز می رسد .
روزانه در یک رژیم غذایی ، mEq 120-40 دریافت پتاسیم داریم ۹۰٪ پتاسیمی که خورده می شود از طریق GI جذب می شود .
پتاسیم یونی است که در توبول های کلیه ، هم بازجذب و هم ترشح می شود . در توبول پروگزیمال و هنله ، درصد زیادی از پتاسیم ها بازجذب می شوند . فقط ۱٪ از پتاسیم می تواند به توبول دیستال برسد .

این ۱٪ که به توبول دیستال می رسد ، تعیین کننده ی سرنوشت نهایی پتاسیم بدن می باشد . بازجذب پتاسیم در توبول پروگزیمال ، به صورت غیرفعال (Passive) و در هنله ، به صورت فعال (active) می باشد ( با صرف انرژی و ATP )

ترشح پتاسیم در Principle cell , connective tube در توبول جمع کننده انجام می گیرد .

دفع پتاسیم به ۲ عامل بستگی دارد : آلدسترون و میزان K سرم

یکی از عوامل مهم در بدن درارتباط با یون پتاسیم ، مسئله ی distribution یا توزیع K است .

(پتاسیم می تواند بین داخل و خارج سلول ،  distribution داشته باشد ) . در توزیع پتاسیم ، پمپ سدیم – پتاسیم (Na/K ATPase) نقش خیلی مهمی دارد که با صرف انرژی ، سدیم را از سلول به بیرون می آورد و پتاسیم را وارد سلول می کند در شرایط فقدان ATP ، پمپ سدیم بهم می خورد و هیپرکالمی در بدن ایجاد می شود .

منابع اصلی پتاسیم غذاهای پرپروتئین، میوه جات و سبزیجات و خشکبار هستند. کلا منابع به سه دسته کم پتاسیم، متوسط پتاسیم و پُر پتاسیم تقسیم می شوند:

منابع کم پتاسیم

( ۰ تا ۱۰۰میلی گرم)

لوبیا سبز

خیار پوست کنده

شاهی

فلفل سبز

کاهو

کلم چینی خام

کلم خام

آب انگور

زغال اخته

عصاره هلو

لیموشیرین(نصف یک عدد)

لیمو ترش زرد(نصف یک عدد)

منابع متوسط پتاسیم

( ۱۰۱ تا ۲۰۰ میلی گرم )

اسفناج خام

بادمجان

بروکلی

پیاز

تربچه

ذرت

ریواس

شلغم

قارچ

کدو

کرفس خام

گل کلم

کلم پخته

نخود سبز

هویج

تره خام

آب سیب

آب گریپ فروت

کشمش( ۲ قاشق غذا خوری)

گریپ فروت( نصف یک عدد)

گیلاس

هلو

انجیر

سیب

توت فرنگی

تمشک

انگور

آناناس(تازه و کنسرو)

آلو برقانی

لیمو ترش سبز( ۱۰۰ گرم)

انبه

منابع پتاسیم بالا

(۲۰۱ تا ۳۵۰ میلی گرم )

چغندر

کرفس

بامیه

آب گوجه فرنگی

رب گوجه فرنگی

سیب زمینی آب پز یا پخته شده، سرخ شده یا تنوری

کدو حلوایی

گوجه فرنگی

فلفل تند

انجیر خشک

آجیل ها و دانه ها

کره بادام زمینی

شکلات

کاپوچینو

نارگیل

شیر کاکائو

میلک شیک

ماکارونی

ماست( ۳/۲ لیوان)

برگه زرد آلو

پرتقال

خرما

زردآلو

شلیل

گلابی

طالبی

آب پرتقال

 کیوی

گرمک

موز

آلو بخارا

آب آلو

 

نقش های پتاسیم در بدن

در سنتز پروتئین و گلیکوژن نقش دارد .
در فعالیت نوروماسکولار نقش دارد .
تغلیظ ادرار ، اگر پتاسیم خون فردی کم شود ، قدرت تغلیظ ادرار کم می شود و در این صورت پلی اوری افزایش حجم ادرار می دهد .

توزیع (distribution) پتاسیم در بدن بستگی دارد به :

شرایط فیزیکی :
۱: پمپ Na/K  ATPase
۲: کاتکول آمین ها، پتاسیم را به داخل سلول وارد می کنند .
۳: انسولین : هورمونی است که پتاسیم را وارد سلول می کند ( وقتی به یک بیمار دیابتیک انسولین تجویز می کنیم ، چند ساعت بعد مشاهده می شود که پتاسیم بدن او کاهش پیدا می کند .
۴: آلدسترون ، باعث حرکت پتاسیم به داخل سلول می شود .
۵: پتاسیم سرم
۶: ورزش : در این حالت ، پتاسیم به بیرون از سلول می آید و باعث می شود که یک وازودیلاسیون ایجاد شود تا به عضلات خون بیشتری برسد .

شرایط پاتولوژی
بیماری های مزمن : در این حالت ، پتاسیم از سلول خارج می شود که شاید یکی از دلایل این اتفاق ، کاهش ATP باشد .
PH خارج سلولی (ECPH) : اگر اسیدوز ایجاد شود ، چون یون H+ زیاد می شود ، بدن یون های H+ را به داخل سلول می برد و پتاسیم را بیرون می آورد و ممکن است هایپرکالمی داشته باشیم و برعکس . بیشترین اثر بر غلظت سرمی پتاسیم را اسیدوز متابولیک در زمینه اسیدهای معدنی دارد .
هایپراسمولاریته مثلاً مریض دیابتی
مرگ سلول ها در شرایط پاتولوژیک : در این حالت مواد داخل سلول از جمله پتاسیم از سلول خارج می شوند و ممکن است هایپرکالمی داشته باشیم .

Secretion پتاسیم ، به سه مورد بستگی دارد :
آلدسترون
K سرم
Distal flow (حجم مایعی که به قسمت های انتهایی کلیه می رسد )

اثر آلدسترون: هورمونی است که باعث حفظ سدیم خون می شود که در کلیه این عمل را از طریق بازجذب سدیم به خون و دفع پتاسیم از خون به کلیه می شود . محل اثر آلدسترون در CT ( توبول جمع کننده ) بر روی principle cell سلول های اصلی است .

آلدسترون به رسپتور خود روی سلول principal متصل می شود و روی کانال ENac اثر می گذارد و باعث می شود سدیم جذب شود و از طریق کانال پتاسیم دفع می شود .

اثر distal flow :
وقتی سدیم در قسمت های پروگزیمال تر بازجذب شده باشد ، میزان مایعی که به قسمت های انتهایی می رسد ، کاهش پیدا می کند ( در حالت هایپوولمی ) ولی اگر فردی میزان زیادی مایعات مصرف کرده باشد ، میزان بیشتری از flow و مایعات به قسمت های دیستال تر می رسد .

اگر distal flow افزایش پیدا کند ، غلظت پتاسیم در این حجم زیاد کاهش پیدا می کند ( غلظت پتاسیم در داخل توبول به دلیل زیاد بودن میزان flow ، کم به نظر می رسد ) که اصطلاحاً گفته می شود پتاسیمی که در این فضای ادرار وجود دارد . wash out شده است در این حالت ، اختلاف غلظت میان پتاسیم داخل سلول و فضای لومن افزایش پیدا می کند و براساس گرادیان غلظتی ترشح (secretion) به کلیه صورت می گیرد و میزان پتاسیم در ادرار ، افزایش پیدا می کند .
اگر distsal flow کاهش پیدا می کند ( مثلاً مریض دچار هایپوولمی شده است ) ، غلظت پتاسیمی که داخل لومن ادراری است ، افزایش پیدا می کند و اختلاف غلظت بین لومن و داخل سلول کم می شود و در این حالت ، ترشح secretion پتاسیم کم می شود و میزان پتاسیم ادرار کاهش پیدا می کند .
اگر فردی آب و نمک خوبی خورده باشد ، حجم داخل عروقی اش بیشتر می شود و میزان آلدسترون بدن وی کاهش پیدا می کند و دفع پتاسیم کم می شود .

اگر distal flow زیاد شود و آب و نمک هم خوب باشد ، تعدیل صورت می گیرد .
اگر distal flow کم شود ( کمبود حجم دارد ) در این حالت میزان آلدسترون افزایش پیدا می کند و دفع پتاسیم زیاد می شود . اهمیت این موضوع این است که اگر دچار کمبود حجم شویم و بیماری ای داشته باشیم که آلدسترون بدن زیاد نشود ، و یا مقاومت به آن وجود داشته باشد ، پتاسیم ادرار کم می شود و ما در معرض هایپرکالمی قرار می گیریم . یعنی ترشح آلدسترون در این شرایط از هایپرکالمی جلوگیری می کند .

هایپوکالمی
هایپوکالمی ، به کاهش پتاسیم به کمتر از  ۵/۳ mEq/lit در خون هایپوکالمی می گوییم .

علل هایپوکالمی ( پتاسیم زیر mEq/lit 5/3 )
الف)کاهش دریافت پتاسیم :
الف) گرسنگی طولانی مدت : رژیم غذایی ، مریضان بستری که به آن ها گفته می شود چیزی نخورند .
ب) clay ingestion  (خاک خواری)
ب)اختلال توزیع K ( بهم خوردن تعادل و بالانس بین داخل و خارج سلول )

۱) اختلال اسید و باز ( معمولاً بیمارانی که دچار آلکالوز متابولیک می شوند ، هایپوکالمی پیدا می کنند )
۲)علل هورمونی :

انسولین
افزایش فعالیت سمپاتیک : کاتکول آمین ها ( اپی نفرین و نوراپی نفرین ) در توزیع پتاسیم نقش دارند . مریضانی که فعالیت سمپاتیک در آنها زیاد باشد . ( مثل مریضانی که سکته فلبی (MI) می کنند یا کسانی که استرس دارند ) دچار هایپوکالمی می شوند .
مریضانی که آگونیت های آدرنرژیک مصرف می کنند . مثلاً به مریض آسمی ، داروی آگونیت آدرنرژیک تجویز می کنیم و او مدام دچار حمله می شود و مدام از این داروها استفاده می کند و بعد از مدتی مشاهده می شود که با هایپوکالمی مراجعه کرده است . مثل داروی سالبوتامول
Thyrotoxic periodic paralysis : در تیروتوکسیکوز ، افزایش فعالیت سیستم سمپاتیک اتفاق می افتد و پتاسیم را به داخل سلول منتقل می کند و هایپوکالمی ایجاد می کند . در این مریض به دلیل تیروتوکسیکوز – هایپرتیروئیدیسم و در نتیجه علائم شدید ایجاد می شود .
اختلال در پمپ Na/K  ATPase

۳) حالت های آنابولیک

آنمی ( کم خونی ) مگالوبلاستیک : در آنمی مگالوبلاستیک ، کمبود اسید فولیک وجود دارد . برای درمان این آنمی ، وقتی به بیمار B12 و اسید فولیک تجویز می کنیم ، شروع می کند به سلول سازی و در اثر افزایش ساختن سلولی ، پتاسیم وارد سلول می شود و فرد دچار هایپوکالمی می شود .
تجویز (Granulocyte – Macrophage colony stimulating factor ) GMCSF : در مریضان دچار لوکوپنی ، تجویز GMCSF باعث تحریک مغز استخوان و شروع ساخت گلبول سفید (WBC) می شود و چون ساخت زیاد شده ، فرد دچار هایپوکالمی می شود .
تغذیه ی وریدی (TPN : Total parental Nutrition) :
سوخت بدن مریضی که مدت ها در ICU بستری است ، زیاد می شود . اگر پزشکی این بیمار را TPN کند ، مواد اولیه به بیمار داده می شود تا سنتز صورت بگیرد و حالت کاتابولیکی ایجاد شده را از بین ببرد . ممکن است با این حالت ، این بیماران دچار هایپوکالمی شوند .

۴) علل دیگر :

۱) هایپوکالمی کاذب :
وقتی لکوسیتوز شدید ( کاهش گلبول های سفید خون ) وجود داشته باشد . پتاسیم توسط سلول ها برداشت می شود .
۲) کاهش دما ( هایپوترمی ) : اگر هایپوترمی خیلی طولانی شود و سلول ها بمیرند ، هایپرکالمی ایجاد می شود . یعنی ممکن است هایپوترمی در ابتدا هایپوکالمی ایجاد کند ولی در ادامه باعث هایپرکالمی  شود .
۳) فلج دوره ای هایپوکالمیک (Familial hypokalemic periodic paralysis) :مریض هایی هستند که به صورت حمله ای در نیمه شب دوم صبح فلج می شوند و حتی ساعت دقیق حمله را نیز ذکر می کنند که ممکن است این فلج بصورت ضعف یا فلج کامل ( در اندام تحتانی یا هر ۴ اندام ) باشد . در آزمایشات ، میزان پتاسیم این بیماران خیلی پایین است . این بیماری به صورت اتوزومال غالب به ارث می رسد این بیماران معمولاً جوان هستند .
سابقه ی بیماری و گرفتن شرح حال از بیمار و پرسیدن این که آیا در اقوام خود کسی با ان بیماری وجود دارد یا خیر . در تشخیص کمک کننده است : مصرف غذایی پرکربوهیدرات در ساعت های قبل ، استرس و فعالیت های ورزشی ، این حالت را تشدید می کنند . این بیماری خوش خیم است و با تشخیص به موقع ، بخوبی قابل درمان است . با تجویز K+ ، خیلی سریع هایپوکالمی و فلج آنها اصلاح می شود .
چرا این اتفاق می افتد ؟ به دلایل ناشناخته ، کانال هایی در بدن این بیماران فعال می شود که پتاسیم را به داخل سلول شیفت می کند .
Barium Toxocity : از خروج (leak) پتاسیم از طریق کانال های پتاسیم جلوگیری می کند و باعث تجمع پتاسیم درداخل سلول می شود .

ج)از دست دادن پتاسیم ( افزایش اتلاف ) :

۱)غیر کلیوی

اتلاف گوارشی ( اسهال )
تعریق : مثلاً استازی ، باعث افزایش تعریق و هایپوکالمی می شو د.

۲)کلیوی

افزایش distal flow : در این حالت ، K+ بیشتری از طریق ادرار دفع می شود . علل ایجاد کننده ی این حالت :

دیورزاسمتیک

بیماری ای به نام salt wasting nephropaties : گاهی توبول ها مشکل پیدا می کنند و کلیه ها نمی توانند Na را دفع کنند . در نتیجه distal flow زیاد می شود و کلیه ها میزان بیشتری K+ دفع می کنند .

افزایش ترشح پتاسیم به کلیه : علل ایجاد کننده :

افزایش میزالوکورتیکوئیدها مانند آلدسترون :

هایپرآلدسترونیسم اولیه : آلدسترون مثلاً به خاطر وجود یک تومور یا cancer در آدرنال ، مدام ترشح می شود .

هایپرآلدسترونیسم ثانویه : حالتی که آلدسترون بالا نیست ولی رنین بالاست که باعث می شود آلدسترون نیز افزایش پیدا کند ( سیکل رنین – آنژیوتانسین – آلدسترون )

افزایش گلوکوکورتیکوئیدها مثل سندروم کوشینگ

سندرم با رتروسندرم گیتلمن می توانند باعث افزایش دفع کلیوی شوند .

Apporent mineralocorticoid excess  فزونی آشکار مینرالوکورتیکوئیدها:

گاهی ممکن است یک آنزیم در بدن وجود نداشته باشد یا بخاطر استفاده از یک دارو مهار شده باشد . مثلاً آنزیم ۱۱ – دهیدروژناز ، پردنیزولون (prednisolone) را به پردنیزون (prednisone) تبدیل می کند ( یعنی پردنیزولون را غیرفعال می کند ) اگر این آنزیم مهار شده باشد ، پردنیزولون prednisolone  چنان فعال باقی می ماند و میزان آن در بدن افزایش پیدا می کند و می تواند اثرات آلدسترون را القا کند . مثلاً مصرف شیرین بیان آنزیم ۱۱ دهیدروژناز را مهار می کند و ممکن است فرد با ادم و فشارخون مراجعه کند. همان اثراتی که آلدسترون ایجاد می کند در این حالت ، دفع پتاسیم افزایش پیدا می کند .

سندرم لیدل (Liddle) : در این سندرم ، کانال سدیم هم چنان باز باقی می ماند و سدیم مدام جذب می شود و پتاسیم دفع می شود . در این افراد ، فشارخون زیاد می شود و سندرم لیدل یکی از علل فشارخون است

تحویل آنیون های غیر قابل بازجذب به لوله دیستال (distal delivery of non – reabsorbed anion) :

اگر یک آنیون non – reabsorbed به توبول دیستال برسد ، چون نمی تواند به تنهایی دفع شود ، K+ نیز همراه آن دفع می شود و در این جا ، پتاسیم به عنوان یک یون بی گناه دفع می شود .

نکته : در استفراغ ، فرد دچار هایپوکالمی می شود . این هایپوکالمی بخاطر از دست دادن پتاسیم از طریق استفراغ نیست ، بلکه بخاطر از دست دادن K+ از طریق ادرار است . در هنگام استفراغ ، فرد یون H+  ( موجود در اسید معده ) را دفع می کند و بیکربنات بدن زیاد می شود . در این حالت ، بی کربنات به عنوان یک آنیون غیر قابل بازجذب به توبول دیستال می رسد و به هنگام دفع شدن ، پتاسیم نیز همراه آن دفع می شود .

نکته : در کتواسیدوز ، کتون بادی ها به قسمت دیستال می رسند و نمی توانند بازجذب شوند و باید دفع شوند و به همراه خود ، K+ را نیز دفع می کنند .

استنشاق چسب موکت نیز این حالت را ایجاد می کند .

کمبود منیزیوم :

گاهی در هایپوکالمی شدید ، هر چه به بیمار پتاسیم تجویز می شود ، هایپوکالمی او اصلاح نمی شود و باید منیزیوم او را اصلاح کنیم .

علائم کلینیکی هایپوکالمی

ضعف و فلج عضلانی : این ضعف و فلج ، از اندام تحتانی شروع می شود و به اندام فوقانی می رسد . معمولاً عضلات تنفسی را درگیر نمی کند . ممکن است قبل از ضعف و فلج ،cramp عضلانی ( گرفتگی در عضلات پا ) در بیمار وجود داشته باشد .
Intestinal illeus ( بی حرکتی روده ) :

در انسداد عملکردی (functional ) حرکات پریستالتیک روده از بین رفته است چون در عضلات صاف ، میزان یون K+ کم شده ، در نتیجه فعالیت (activity) کاهش پیدا کرده است .

کاهش تهویه (Hypoventilation ) : در صورت درگیری عضلات تنفسی
تغییرات نوار قلب (ECG) :

موج T ، (صاف ) flat می شود و گاهی ممکن است از خط ایزوالکتریک پایین تر برود .
موج U ، دیده می شود . این موج معمولاً در نوار قلب یک فرد سالم مشاهده نمی شود ولی در شرایط هایپوکالمی ممکن است بعد از موج T ، موج U هم ظاهر شود .
فاصله ی بین Q و U طولانی می شود .
ولتاژ نوار کاهش پیدا می کند و ممکن است QRS پهن شود .
ممکن است آریتمی قلبی ایجاد شود . بخصوص در شرایط ایسکمی ، CMF و مصرف دیگوکسین

نکته : هایپوکالمی ، فرد را مستعد مسمومیت با دیژیتال می کند .

باعث کاهش دفع سیترات ادرار می شود ( سیترات به عنوان مهارکننده ی تشکیل سنگ عمل می کند )
Amoniogenes : افزایش سنتز آمونیوم
شانس مسمومیت با دیگوکسین بیشتر می شود .
ممکن است در پاتوژنزو ایجاد هایپر تنش نقش داشته باشد .
ممکن است مریض دچار رابدومیولیز شود ( لیز و تخریب عضلات مخطط ) در فردی که زیر آوار ماند .
کاهش قدرت تغلیظ ادرار باعث ایجاد Polyuria ( افزایش حجم ادرار ) می شود .
ایجاد تغییرات پاتولوژیکی در توبول های کلیه که با میکروسکوپ نوری قابل رؤیت است .

تشخیص هایپوکالمی

گاهی با گرفتن شرح حال ، نمی توان علت ایجاد هایپوکالمی را تشخیص داد . در این حالت یک ادرار ۲۴ ساعت از بیمار می گیریم و میزان U-K (پتاسیم ادراری ) را اندازه می گیریم :

اگر فردی کلیه هایش سالم باشد و هایپوکالمی داشته باشد ، انتظار داریم پتاسیم ادرار کم شده باشد . در این حالت ، Target را ۱۵ در نظر می گیرند .

اگر پتاسیم ، کم تر ازmmol/day 15 باشد ، نتیجه می گیریم که کلیه سالم است و دفع ، خارج رنال است . در این بیمار ، گازهای خونی – شریانی را اندازه می گیرند (Arterial venul Gas = AVG) :

۱٫ اگر اسیدوز داشته باشد ، دفع پتاسیم را از انتهای دستگاه گوارش (lower GI) دارد .
۲٫ اگر AVG نرمال بود ، می توان گفت مریض تعریق شدید دارد .
۳٫ اگر آلکالوز متابولیک داشته باشد ، دفع از upper GI ( معده ) صورت گرفته است ، یا قبلاً گریورتیک مصرف کرده است . استفراغ مزمن هم می تواند باعث ایجاد این حالت شود .

اگر پتاسیم ادرار ۲۴ ساعته ، بیشتر از mmol/day 15 باشد ( در شرایط هایپوکالمی ) ، دفع کلیوی است و کلیه ناسالم است . TTKG را اندازه می گیریم .

TTKG : Transe Tubular K Gradian

اگر مریض هایپوکالمی داشته باشد ، TTKG باید کم تر از ۴-۳ باشد .

اگر مریض هایپرکالمی داشته باشد ، TTKG باید ۷-۶ باشد .
اگر TTKG در شرایط هایپوکالمی بالای ۴ باشد ، یعنی بیمار پتاسیم از دست می دهد .
اگر TTKG <2 و پتاسیم ادرار بیشتر از mmol/day 15 باشد ، افزایش distal flow یا دیورزاسمتیک وجود دارد . یعنی دراین حالت خود کلیه مشکلی ندارد .
اگر پتاسیم ادراری بیشتر از mmol/day 15 باشد و در عین حال ۴ < TTKG باشد ، secretion        ( ترشح ) پتاسیم افزایش می یابد .

در حالت هایی که secretion بالاست ، باید به این موضوع فکر کنیم که آیا رنین و آلدسترون بیمار بالاست یا خیر ؟ فشار و حجم مریض را اندازه می گیریم . اگر مریض باشد که فشار یا حجم بدن او بالا باشد ، نشان می دهد که آلدسترون این بیمار بالاست و در نتیجه دفع پتاسیم او زیاد شده است .

 

تشخیص هیپرآلدسترونیسم اولیه یا ثانویه

اولیه ، خود آلدسترون بالاست .
ثانویه ، رنین بالاست ( اندازه گیری سطح رنین )

اگر بیماری فشار خون نرمال یا حتی پایین داشته باشد ، به بیماری های دیگر مشکوک می شویم وضعیت اسید – باز را بررسی می کنیم :

اگر اسیدوز متابولیک داشته باشد ، ممکن است دیابت کتواسیدوزیس داشته باشد .
ممکن است آلکالوز متابولیک داشته باشد .

درمان هایپوکالمی

باید به بیمار دچار هایپوکالمی ، پتاسیم داده شود . دادن پتاسیم ، ۲ راه دارد :

خوراکی : محلول Kcl را در آب حل می کنیم و به مریض می دهیم .
تزریقی : در هایپوکالمی های خطرناک استفاده می شود .

نکات :

هر فردی از پتاسیم را نمی توان از رگ Peripheral به مریض داد ( حداکثر غلظت پتاسیم تجویز شده از طریق ورید محیطی نباید از mmol/lit 40 و از طریق ورید مرکزی نباید از mmol/lit 60 بیشتر باشد .
درهر ساعت ، نمی توان بیشتر از mEq 20 پتاسیم از طریق رگ محیطی به بیمار تزریق کرد . اگر شرایط خیلی وخیم بود ، باید مریض در ICU بستری شود . یک رگ مرکزی از او گرفته شود و در این شرایط می توان پتاسیم بیشتری را در h  ۱ به بیمار تزریق کرد .
درهر یک لیتر از سرم ، می توان mEq 40 پتاسیم ریخت .

 

هایپرکالمی

نسبت پتاسیم داخل سلولی به خارج سلولی مهمترین عامل تعیین کننده ی پتانسیل استراحت غشای سلولی می باشد . با افزایش پتاسیم خارج سلولی به بالای mEq/lit 5 فرد دچار هایپرکالمی می شود که باعث می شود غشای سلولی به طور نسبی دپلاریزه شود ، نفوذپذیری سدیم کاهش می یابد و توانایی تولید پتانسیل عمل کم می شود .

علل هایپرکالمی ( پتاسیم بیشتر از mEq/lit 5 )

I ) هایپرکالمی کاذب :

مثلاً در هنگام خون گیری ، برخورد نمونه با دیواره های ظرف ، در اثر ضربه ی وارد شده به سلول ها ، سلول ها پاره می شوند و پتاسیم آن ها خارج می شود .

II  ) (حرکت) شیفت پتاسیم از داخل به خارج به خارج سلول :

علل :

اسیدوز متابولیک
هایپراسمولاریته ( افزایش غلظت پتاسیم در داخل سلول )
آنتاگونیت های آدرنرژیک
مصرف دیگوکسین
فلج دوره ای هایپرکالمیک : Hyper Kalemic periodic paralysis
مصرف سوکینیل کولین در جراحی ها ، تروماهای حرارتی ، آسیب نور و ماسکولار ، بی حرکتی طولانی مدت
تخریب سریع تومور

مثلاً در یک بیمار مبتلا به سرطان ، بعد از شیمی درمانی ، تعداد زیادی از سلول ها می میرند و پتاسیم داخل سلول ها آزاد می شود .

III ) کاهش دفع پتاسیم از خون :

بهم خوردن سیکل رنین – آنژیوتانسین – آلدسترون :

تجویز داروی ACE inhibitor :

آنژیوتانسین I باید به آنژیوتانسین II تبدیل شود تا آلدسترون را فعال کند . اگر دارویی به بیمار داده شود که تبدیل آنژیوتانسین I به II را مهار کند ، باعث کاهش دفع پتاسیم می شود . مثل داروهای درمان فشارخون و (Angiotansine converting enzyme inhibitor) ACE inhibitor .

تجویز داروی مهار کننده ی رنین (aliskire) :

اگر داروهایی که رنین را مهار می کنند همراه داروهای مهارکننده ی آنژیوتانسین با هم تجویز شوند ، شانس بروز هایپرکالمی بیشتر می شود بخصوص اگر فرد مستعد بیماری های نارسایی کلیه نیز باشد .

تجویز (Angiotansin II receptor blocker) ARBS : ( مهار کننده ی گیرنده آنژیوتانسین ۲ ) باعث می شود آنژیوتانسین به رسپتور خود متصل شود ( مثل لوزارتان )
تجویز spirono lactone ( اسپیرونولاکتون ) :

دارویی است که گیرنده رسپتور فیرالوکورتیکوئیدها را مهار می کند و از اتصال آلدسترون به گیرنده خود جلوگیری می کند .

مهار ENac  :

تجویز داروهای تریامترین (triamterene) و آمیلوراید (amiloride) ، باعث مهار کانال سدیمی و جلوگیری از اتصال Na به کانال می شوند ( این ۲ دارو در درمان فشار خون استفاده می شوند )

کاهش distsal flow :

در بیماران دچار CHF که تمام حجم خون وارد وریدها شده و کمبود حجم مؤثر در گرفتن خون شریانی دارند و مریض هایی که body builder هستند ( کلاً افرادی که کمبود حجم دارند ).

بیماران دچار هایپورنین و هایپوآلدسترونیسم ( کاهش رنین و آلدسترون ) :

در بیماران توبولوانیترستیشیال
اوروپاتی های انسدادی
دیابت
داروهای NSAID : مثل آسپرین
B بکوکرها که رنین ( در واقع سیکل رنین – آنژیوتانسین – آلدسترون ) را مهار می کنند از مهم ترین B بلوکرها می توان پروپرانول را نام برد .
سیکلوسپورین و تاکرولیموس (Tacrolimus) : در پیوند کلیه برای جلوگیری از رد پیوند استفاده   می شوند .
افراد دچار بیماری های مزمن و نارسایی کلیه
در افراد پیر نیز ممکن است این حالت دیده شود .

مقاومت به فیرالوکورتیکوئیدها :

ارثی
بیماری توبولواینترستیشیال

کمبود آدرنال : مثلاً تخریب آدرنال در

TB ( ویروس سل )
HIV
بیماری های اتوایمیون
بدخیمی آدرنال ( وجود سلول های بدخیم درغده ی آدرنال )
تجویز داروهایی مثل هپارین

گاهی اوقات ، هایپوپلازی ارثی آدرنال یا خون ریزی آدرنال وجود دارد که باعث کمبود آدرنال می شود .

 

علائم هایپرکالمی

هایپرکالمی – اورژانس پزشکی است . بخصوص در پتاسیم های بالای ۵/۶ .

عوارض قلبی و آریتمی

ایست قلبی

برادی کاردی سینوسی ( کاهش ضربان سینوسی)

تاکی کاردی ونتریکولار ( افزایش ضربان بطنی )

فیبریلاسیون بطنی

درمان هایپرکالمی

درمان هایپرکالمی به اورژانسی بودن یافته های بالینی بستگی دارد . وقتی تغییرات الکتروکاردیوگرام منطبق بر هایپرکالمی وجود دارد ، سریع ترین روش برای خنثی کردن اثرات هایپرکالمی ، برقراری مجدد پتانسیل طبیعی غشا است .

کلسیم آنتاگونیست تأثیرات هایپرکالمی بر غشا محسوب شده و می تواند سریعاً از سیستم هدایت قلبی محافظت کند ، ولی کوتاه مدت است . توزیع پتاسیم به بخش داخل سلولی از راه تجویز بی کربنات سدیم ، آگونیست های B2 آدرنرژیک و یا انسولین به سرعت غلظت سرمی پتاسیم را کاهش می دهد .

هدف نهایی درمان خارج کردن پتاسیم از بدن است . رزین های مبادله کننده مانند سولفونات پلی استیرن سدیم ، می تواند دفع پتاسیم را از دستگاه گوارش افزایش دهند به جهت افزایش دفع کلیوی پتاسیم می توان با تجویز بی کربنات سدیم و دیورتیک های مؤثر بر قوس هنله ، تحویل سدیم به نفرون دیستال را افزایش داد . نهایتاً می توان برای خارج کردن پتاسیم خارج سلولی اضافی ، از دیالیز استفاده کرد .

جهت درمان طولانی مدت مبتلایان به کمبود آلدسترون ، می توان فیبرالوکورتیکوئید خوراکی تجویز نمود . قطع هر نوع دارویی که در ایجاد هایپرکالمی دخیل است ، ضروری است .

 

افزایش پتاسیم خون خطرناک است و می تواند باعث بروز مشکلات زیر شود:

خستگی عضلات
احساس ضعف
فلج شدن
ضربان غیرطبیعی قلب (آریتمی)
حالت تهوع

 

اندازه گیری پتاسیم (K) در ادرار

آزمایش اندازه گیری پتاسیم ادرار، میزان پتاسیم را در ادرار اندازه گیری می کند. پتاسیم جزء مواد معدنی و الکترولیت ها می باشد که به نگهداری آب ( میزان آب در داخل و یا خارج سلول های بدن ) و تعادل الکترولیت ها در بدن کمک می کند. پتاسیم بر کارکرد اعصاب و عضلات هم تاثیر می گذارد.

میزان پتاسیم معمولا با تغییرات سدیم تغییر می کند. وقتی میزان سدیم بالا می رود، میزان پتاسیم کاهش می یابد، و وقتی میزان سدیم کم می شود، میزان پتاسیم افزایش می یابد. میزان پتاسیم تحت تاثیر هورمونی است به نام آلدوسترون است، که توسط غدد آدرنال ساخته می شود.

میزان پتاسیم تحت تاثیر چگونگی کارکرد کلیه ها ،PH خون، میزان پتاسیم مصرفی، میزان هورمون آلدوسترون در بدن، استفراغ شدید و مصرف بعضی از داروها مثل دیورتیک ها و مکمل های پتاسیم می باشد. درمان بعضی از سرطان ها که باعث از بین رفتن سلول های سرطانی می شوند، می توانند باعث بالا رفتن میزان پتاسیم شوند.

بسیاری از مواد غذایی غنی از پتاسیم هستند شامل : سیب زمینی، آب آلو، آب پرتقال، کدو حلوایی. یک رژیم غذایی متعادل، حاوی مقدار کافی پتاسیم مورد نیاز برای بدن می باشد.

اما اگر میزان پتاسیم کاهش یابد ، مدتی زمان می برد تا بدن شما شروع به حفظ پتاسیم کند.

در این میان ، پتاسیم هنوز از ادرار دفع می شود ، و ممکن است میزان پتاسیم در بدن شما بسیار کاهش یابد که این مسئله خطرناک است.

هم کاهش شدید و هم افزایش شدید پتاسیم مسئله ای جدی است. میزان غیر طبیعی پتاسیم ممکن است با علایم بالینی همراه باشد که این علایم شامل  گرفتگی عضله و یا ضعف عضله ، تهوع ، اسهال ، کم آبی ، کاهش فشار خون ، تکرر ادرار ، گیجی ، تحریک پذیری ، فلج و تغییر در ریتم قلب می باشد.
علت انجام آزمایش اندازه گیری پتاسیم ادرار چیست؟

آزمایش اندازه گیری میزان پتاسیم در ادرار به دلایل زیر اندازه گیری می شود :

بررسی علت کاهش میزان پتاسیم خون ( هیپوکالمی )

آمادگی های لازم برای آزمایش اندازه گیری پتاسیم ادرار چیست؟

شما لازم نیست اقدام خاصی قبل از انجام این آزمایش انجام دهید.

با پزشک خود در مورد نگرانی که در مورد آزمایش دارید صحبت کنید احتمال خطر آن نحوه انجام آزمایش یا نتایج احتمالی آزمایش. این کار به شما کمک می کند که اهمیت این آزمایش را متوجه شوید (پر کردن فرم اطلاعات پزشکی).
آزمایش اندازه گیری پتاسیم ادرار چگونه انجام می شود؟

پتاسیم ادرار بر روی ادرار رندوم هم قابل اندازه گیری است ولی معمولا بر روی ادرار ۲۴ ساعته انجام می شود.

نحوه جمع آوری ادرار ۲۴ ساعته

شما باید از ابتدای صبح شروع به جمع آوری ادرار کنید. از خواب که بیدار می شوید ، ابتدا مثانه خود را خالی می کنید ولی این ادرار را جمع آوری نمی کنید. زمانی را که ادرار را جمع آوری می کنید ، یادداشت کنید.
به مدت ۲۴ ساعت ادرار خود را جمع آوری کنید . آزمایشگاه به شما یک ظرف بزرگ می دهد (۴ لیتر) ظرف حاوی مقدار کمی ماده نگهدارنده است. ابتدا در ظرف کوچک و تمییز ادرار کنید و بعد آن را به ظرف بزرگ منتقل کنید. داخل ظرف را با انگشت لمس نکنید.
ظرف بزرگ را برای ۲۴ ساعت در یخچال نگهداری کنید.
برای آخرین بار قبل از اینکه ۲۴ ساعت تمام شود،  مثانه خود را خالی کنید .این ادرار را هم به ظرف بزرگ منتقل کنید و زمان را ثبت کنید.
نمونه ادرار نباید به خون قاعدگی، دستمال توالت مدفوع و هر ماده بیگانه دیگری آلوده شود.

بیمار در حین آزمایش چه احساسی دارد ؟

جمع آوری ادرار ۲۴ ساعته درد خاصی ندارد.

خطرات آزمایش اندازه گیری پتاسیم ادرار

هیچ خطری حین جمع آوری نمونه ادرار ۲۴ ساعته وجود ندارد.
نتایج آزمایش اندازه گیری پتاسیم ادرار

آزمایش اندازه گیری پتاسیم ادرار ۲۴ ساعته، میزان پتاسیم را در ادرار اندازه گیری می کند. پتاسیم جزء الکترولیت ها و مواد معدنی است.

 

میزان طبیعی پتاسیم در ادرار

میزان طبیعی پتاسیم در ادرار در جدول زیر ذکر شده است که مقادیر مرجع نامیده می شود و فقط برای راهنمایی است. این مقادیر از یک آزمایشگاه با آزمایشگاه دیگر متفاوت است و آزمایشگاهی که شما مراجعه می کنید ممکن است میزان مقادیر نرمال آن با مقادیر این جدول متفاوت باشد. جواب آزمایش باید میزان نرمالی را که  آن آزمایشگاه استفاده می کند، داشته باشد. همچنین پزشک نتایج را بر اساس سلامتی و یا عوامل دیگر ارزیابی می کند. این به این معنا است که اگر جواب آزمایش خارج از میزان نرمال بود، ممکن است برای شما یا برای آن آزمایشگاه این میزان نرمال باشد.

میزان پتاسیم در نمونه ادرار ۲۴ ساعته

مقادیر طبیعی ( بالغین):

۲۵–۱۲۵ میلی  اکی والان در لیتر  در روز  (mEq/L)
۲۵–۱۲۵  (mmol/L)   در روز

مقادیر طبیعی  (اطفال):

۱۰–۶۰ mEq/L در روز
۱۰–۶۰ mmol/L در روز

بسیاری شرایط بر میزان پتاسیم تاثیر می گذارد. پزشک با شما درباره نتیجه غیر طبیعی که ممکن است با علایم بالینی شما مرتبط باشد صحبت می کند.
چه عواملی بر نتیجه آزمایش تاثیر می گذارد؟

عللی که شما ممکن است نتوانید این آزمایش را انجام دهید و  اینکه نتایج آزمایش ممکن است مفید نباشد، عبارتند از:

مصرف مکمل پتاسیم
مصرف بعضی از داروها مثل آنتی بیوتیک ها که حاوی پتاسیم هستند ( مثل پنی سیلین G )، داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی ( NSAIDs )، هپارین، انسولین، گلوکز، کورتیکواستروئید ها، دیورتیک ها، داروهای مورد استفاده در درمان پر فشاری خون .
مصرف بیش از حد مسهل
استفراغ شدید
جمع آوری نادرست ادرار ۲۴ ساعته

بررسی ها و تفکرات

میزان پتاسیم در خون هم می تواند اندازه گیری شود.

پزشک ممکن است میزان پتاسیم ادرار و خون شما را بررسی کند، اگرچه بسیاری از شرایط و داروها می تواند تعادل الکترولیت ها را به هم بزند. میزان پتاسیم ادرار وقتی که میزان پتاسیم در خون بالا می رود، افزایش می یابد و بر عکس. پتاسیم ادرار تحت تاثیر بسیاری از داروها و هورمون هاست.

 

نقش پتاسیم در رژیم غذایی کودکان

پتاسیم در سلامتی و رشد و نمو فرزندان نقش حیاتی ایفا می کند. با خواندن این مطالب در می یابید فرزندتان به چه مقدار پتاسیم نیاز داشته و نیز با بهترین منابع سرشار از آن آشنا شده و می توانید از دریافت مقدار مصرف کم یا زیاد پتاسیم به بدن جلوگیری نمایید.

چرا پتاسیم مهم است؟

پتاسیم در تعامل با سدیم کنترل میزان آب بدن را برعهده دارد و به حفظ فشار خون سالم کمک می کند. در واقع یک رژیم غذایی محتوی مقدار پتاسیم پایین و سدیم بالا عاملی برای بروز فشار خون بالا می باشد. از طرف دیگر پتاسیم به عملکرد عضلات و ریتم قلب کمک کرده و پس از گذشت چند سال ممکن است خطر ابتلا به سنگ کلیه و پوکی استخوان را کاهش دهد.

پتاسیم مورد نیاز کودکان چه مقدار است؟

گروه های سنی ۱ تا ۳ سال: روزانه ۳۰۰۰ میلی گرم یا mg
گروه های سنی ۴ تا ۸ سال: روزانه ۳۸۰۰ میلی گرم یا mg

فرزند شما احتیاج به دریافت این مقدار از ویتامین کا در روز ندارد و در عوض باید مقدار گفته شده را به طور متوسط در طی چند روز یا یک هفته دریافت نماید.

 

منابع غذایی برای تامین پتاسیم

میوه ها و سبزیجات تازه از منابع غنی ویتامین کا هستند. شیر، گوشت و غلات نیز پتاسیم را دربرداشته ولی مقدار پتاسیم موجود در این منابع غذایی به سرعت جذب بدن نمی شود. در اینجا به برخی از بهترین منابع غنی اشاره می شود:

نصف یک عدد سیب زمینی پخته شده در سایز متوسط:  mg 463
نصف پیمانه آب میوه آلو:  mg 352
۴/۱ پیمانه آلو:  mg 318
یک پیمانه کشمش: mg 299
نصف پیمانه آب میوه گوجه فرنگی : mg 278
۴/۱ پیمانه لوبیا سفید: mg 251
نصف پیمانه آب پرتقال:  mg 248
۴/۱ پیمانه لوبیای لیما:  mg 242
یک اونس تخم گل آفتابگردان: mg 241
۴/۱ پیمانه کدوی بلوطی:  mg 224
نصف پیمانه موز در اندازه متوسط: mg 211
۴/۱ پیمانه اسفناج پخته شده:  mg 210
نصف پیمانه طالبی : mg 208
یک اونس بادام :  mg 200
نصف پیمانه گوجه فرنگی در سایز متوسط:      mg 146
نصف پیمانه غلات سبوس با کشمش :  mg181
نصف یک عدد پرتقال متوسط:  mg118
۴/۱ پیمانه شهد گیاه: mg 97
۲ عدد خرمای رقم دیگلت نور “Deglet noor” : mg94
نصف پیمانه هندوانه: mg 85

مقدار پتاسیم موجود در یک ماده غذایی تاحدودی بر حسب سایز میوه یا نام تجاری محصول به یک میزان نیست. توجه داشته باشید برخی از مواد مغذی (مانند میوه و آجیل خشک ) عامل خفه شدن هزاران کودک می باشد و به همین دلیل کره آجیلی باید به مقدار کم مصرف شود.

بچه ها ممکن است مقدار بیشتر یا کمتر از مقادیر غذایی ذکر شده  برحسب سن و اشتهایشان مصرف کنند. از همین رو می توانید محتوای مواد مغذی آنان را محاسبه کنید.

آیا کودکان می توانند مقادیر بالایی از پتاسیم را مصرف کنند؟

پاسخ بعید و در عین حال مثبت می باشد. انستیتو پزشکی حد بالایی مصرف یعنی حداکثر مقدار مورد قابل اطمینان از ویتامین کا را تعیین نکرده است. حفظ تعادل مناسب پتاسیم در بدن مسئله ای مهم می باشد. زیاد بودن پتاسیم می تواند شرایطی را برای بروز هیپرکالمی ایجاد کند و کاهش آن در رژیم غذایی یا از دست دادن پتاسیم از راه اسهال و استفراغ شدید می تواند عامل پدیدار شدن هیپوکالمی باشد.

خستگی، ضعف و گرفتگی عضلات، مشکلات روده ای و حتی ریتم های غیرطبیعی قلب از جمله عوارض جانبی عدم تعادل پتاسیم به شمار می آیند.

 

ممکن است شما دوست داشته باشید بیشتر از نویسنده