معماری
انواع سرم

انواع سرم های تزریقی و خوراکی

انواع سرم ها و ترکیبات تزریقی و سرم های خوراکی،ساخت و تهیه سرم و تزریق سرم،تفاوت سرم قندی و نمکی،آشنایی با انواع سرم ها

در دسته بندیمحلول های تزریقی همچون سرمها ترکیب شیمیایی و غلظت اسمزی محلول اهمیت فراوانی دارد.
●  ترکیب شیمیایی :
محلول نمکی
محلول قندی
محلول قندی نمکی
محلول های جایگزینی پلاسما
محلول های قلیایی
محلول های تغذیه ای
● محلول ها از نظرغلظت اسمزی:
۱٫ محلول های ایزوتونیک : غلظت اسمزی ایده ال برای محلول های تزریقی که تامین آب و الکترولیت بدون اختلال و جا به جایی در مایعات بدن
مثل : رینگر ، دکستروز ۵% ، نرمال سالین

انواع سرم

۲٫ محلول های هیپرتونیک : غلظت اسمزی بیش از غلظت اسمزی خون که باعث انتقال آب از داخل به خارج می شود و به حجم مایعات خارج سلولی افزوده می شود منجر به کاهش ADH و خروج ادرار از دستگاه ادراری صورت گیرد . مصرف در موارد ادم مغزی
مثل : مانیتول ۱۰% و ۲۰%
۳٫ محلول های هیپوتونیک : خواص درمانی کمتر از هیپرتونیک است . غلظت اسمزی کمتر از خون دارند . باعث حرکت آب از خارج به داخل تزریق باعث همولیز گلبول های قرمز میشود و ادامه مصرف منجر به تورم سایر سلول های بدن می شود .
مثل : نرمال سالین (نیم نرمال ) آب مقطر ،دکستروز واتر ۵/۲%
● محلول های تزریقی نمکی :
سرم نرمال سالین حاوی NACL و ایزوتونیک است .
Phمحلول ۷-۵/۴ می باشد .
۵۰۰و ۱۰۰۰ cc برای تزریق و شستشو بطور جداگانه بسته بندی شده اند .
● موارد استعمال :
استفراق هایی که آب بدن از دست میرود .
نارسایی کلیه ها که سدیم از بدن از طریق کلیه دفع می شود .
در دهیدراتاسیون ناشی از اسیدوز دیابتی
در آلکالوز متابولیک به همراه KCL
جایگزین برای ترشحات آسپیره شده از طریق ساکشن معده در بیماران جراحی شده .
در مجموع میتوان به عنوان حلال مواد دارویی ،شستشوی معده ،شستشوی
بینی وغرغره در تورم لوزه ها ،شستشو و پانسمان زخم ها استفاده کرد .
● موارد منع مصرف :
در سوء تغذیه پیشرفته ، که بیماران دچار ادم می گردند .
در نارسایی کبدی ، قلبی ، کلیوی همراه با ادم.
در افزایش سدیم ( هیپرناترمی ) بهر علت .

 

● عوارض جانبی:
اختلال آب و الکترولیت بدن ، احتباس آب و ادم ، هیپوکالمی ،اسیدوز
استفاده از محلولهای شستشو جهت انفوزیون وریدی ممنوع می باشد . از تزریقی می توان جهت شستشو استفاده کرد
قبل از تزریق فشار خون کنترل شود . تاریخ مصرف کنترل شود در صورت داشتن ذرات جامد از مصرف خودداری گردد.
● محلول تزریقی رینگر:
محلول تزریقی رینگر با غلظت ایزوتونیک NACL ,K , CA
: موارد مصرف علاوه بر می باشد.
:  در بیماران گاسترو آنتریت ، شوک هیپوولمیک و جلوگیری از هیپوکالمی ،جایگزین مایعات از دست رفته در حین عمل جراحی (در صورت نبودن لاکتات رینگر ) در تغذیه پارانترال کوتاه مدت به همراه سایر محلول ها.
نکات قابل بررسی : در صورت تغیر رنگ و کدر بودن محلول و منع مصرف دارد  .
افزودن محلول هیپرتونیک بیکربنات سدیم به داخل رینگر ممنوع است .
چون باکلسیم در رینگر رسوب کلسیم می دهد .  ۲۵ -۲ درجه نگهداری شود .
● رینگر لاکتات :
در بیمارانNPO استفاده می شود.
این سرم چند الکترولیتی NA, K , CA ، CL ،لاکتات.
موارد مصرف : اختلال تعادل آب و الکترولیت ها قبل و پس از جراحی ، اسیدوز ، اسهال و سوختگی ها موارد منع مصرف : نارسایی کبدی ، کلیوی ، قلبی دارند . هپاتیتی هستند ممنوع است .
خیز ، اسیدوز متابولیک و آلکالوز ،در هیپوکالمی (چون لاکتات به بیکربنات تبدیل می شود و بیکربنات باعث انتقال K از خارج به داخل می شود).
سرم دارو :
حاوی پتاسیم بالا است . ۹ برابر رینگر
موارد استفاده : اسهال و استفراغ شدید ، محرومیت شدید از پتاسیم ، ذیابت قندی ، در شوک هیپرگلیسمی، اسهال های مزمن ،
در تجویز بیش از حد کورتیکواستروئید ها ،در سندرم کوشینگ
موارد منع مصرف : نارسایی کلیه ، هیپرکالمی به هر علت ،وجود بلوک های قلبی ،اسیدوز متابولیک
سرعت تزریق بر اساس نیاز بیمار تنظیم شود . تاریخ مصرف کنترل شود .
● محلول های تزریقی قندی:
قندی ۵% دکستروز
یعنی در هر ۱۰۰ cc 5 گرم گلوکز می باشد .
ایزوتونیک بوده ،فاقد الکترولیت و در بسته های ۵۰۰ و ۱۰۰۰ cc وجود دارد .
در مواقع NPO مصرف می شود . و همچنین در موارد زیر مورد استفاده است :
تامین انرژی  به دنبال فقر غذایی
جراحی ها
درمان دهیدراتاسیون هیپرتونیک
در الکلیسم های مزمن
ورزش های طولانی مدت که گلوکز پلاسما کاهش می یابد .
درمان back pain

●  % ۱۰ سرم قندی
فاقد الکترولیت و خاصیت دیورتیک
●  موارد استفاده :
تامین انرژی
درمان هیپوگلیسمی
بیماران نارسایی کلیوی
مسمومیت با پتاسیم همراه با انسولین
بیمار با تب
ادم ریوی
سرم قندی ۲۰% و بالاتر:
کاملاً هیپرتونیک در بیماران آنوری ممنوع است .
موارد استعمال :در شوک هیپوگلیسمی ، در مسمومیت با آب ، ادم ژنرالیز دارند .
منع مصرف : استفاده در اختلالات آب و الکترولیت به تنهایی ممنوع
می  باشد.
کاملاً هیپرتونیک  در بیماران آنوری ممنوع است .
●  موارد استعمال :

در شوک هیپوگلیسمی ، در مسمومیت با آب ، ادم ژنرالیز دارند .
منع مصرف : استفاده در اختلالات آب و الکترولیت به تنهایی ممنوع
می باشد.

ترومبوز ،التهاب موضعی ورید های محیطی از عوارض شایع تزریق محلول های قندی هیپرتونیک می باشد .
از نکاتی که باید به آن توجه شود تاریخ مصرف و باقی مانده محلول مصرف نشود .
تزریق زیر جلدی ممنوع چون دردناک است . قبل از تزریق فشار خون کنترل شود .
این محلول ها در افراد دیابتی به همراه انسولین باید مصرف شود .

● محلول های قندی – نمکی:
دکستروز سالین ۵% ایزوتونیک است و از نظر ترکیب شیمیایی مثل قندی ۵%و مانند نرمال سالین ۹% حاوی کلرید سدیم است تفاوت در حجم آب تزریقی می باشد .
موارد استعمال : تامین آب و الکترولیت های مورد نیاز
گاستروآنتریت و مسمومیت ها .
موارد منع مصرف : بیماران تحت درمان با کورتون و دیابتی ممنوع است .
محلول تزریقی ۳/۲ و ۳/۱:
۳ /۱ نرمال سالین و ۳/۲ دکستروز ۵ % ایزوتونیک است .
موارد استعمال :  دیابتی ، نارسایی کلیوی ،کبدی ،قلبی ، انفزیون این محلول در حین اعمال جراحی بخصوص اطفال از خطر احتباس NA مصون خواهند بود.
دکستران ۴۰ :
به عنوان جانشین شونده پلاسمای خون (شامل دکستروز یا کلرور سدیم).
افزاینده سریع الاثر حجم پلاسمای خون
در درمان : شوک ناشی از خونریزی ، سوختگی و جراحی
در ادم ریوی و بیماران کلیوی نباید مصرف شود .
۲۰%:   مانیتول
هیپرتونیک بوده و از قند مانوز با الکل بدست می آید .
نوع اثر : اثر دیورتیکی ، ضد گلوکوم
این دارو در درمان خیز مغزی برای کاهش فشار داخل جمجمه و کاهش فشار داخل چشم یا برای آماده کردن بیمار برای جراحی داخل چشم ، برای تسریع دفع ادراری مواد سالیسیلات ،باربیتورات و لیتیم و جلوگیری از آسیب کلیوی ناشی از این دارو ها و برای اندازه گیری سرعت فیلتراسیون گلومرولی کلیه ها استفاده می شود . جهت پیشگیری از همولیز در جراحی پروستات.
موارد منع مصرف :  اختلالات آب و الکترولیت ، هماتوم داخل جمجمه ، دچار شوک هیپوولمیک، نارسایی قلبی ، هیپوتانسیون ، هیپوناترمی ، هیپرکالمی
تداخل دارویی با ذیگوکسین ودیورتیک ها

●  تجویز دارو:
مانیتول تزریقی در معرض دمای پایین بلوری می شود باید بطری را در حمام آب داغ ۵۰ درجه یا مجاورت رادیاتور و شوفاژ قرار داده تا با دمای بدن متناسب گردد .
قبل از تزریق از نظر داشتن بلور چک شود .
قبل و بعد از تزریق فشار خون بیمار کنترل شود .
به استثنای بیماران قلبی تزریق در مابقی بیماران سریع صورت گیرد .

کنترل دفع ادراری بیماران پس از انفوزیون مانیتول بسیار اهمیت دارد . در صورت عدم ترشح ادرار حداقل به میزان cc 30-50 در ساعت تزریق دوز بعدی مانیول ممنوع است .
اگر بیمار در حین تزریق دچار واکنش آلرژیک گردند بهتر است بطور موقت قطع گردد.
تزریق مانیتول و ترانسفوزیون خون به طور همزمان با یک ست مشترک ممنوع است .
نشت مانیتول به بافت های اطراف ممکن است منجر به ادم و نکروز بافتی گردد .
مصرف در احتقان قلب و ریه ممنوع است .

● سرم آمینو اسیدی:
گروه درمانی این سرم تغذیه تزریقی و ماده کالری زا می باشد . اشکال دارویی آن به صورت آمینو اسید ۵% و ۱۰% است . ترکیبات آن شامل اسیدهای آمینه ضروری و غیر ضروری ،نیتروژن و الکترولیت ها نی باشد . موارد مصرف به صورت زیر می باشد . آنسفالوپاتی کبدی در بیماران مبتلا به سیروز یا هپاتیت ، تغذیه حمایتی ، تکمیل و حفظ پروتئین  بدن از راه تزریق وریدی برای تامین متابولیسم طبیعی و در مواردی که جذب معدهای – روده ای مختل باشد . مصرف همزمان اسیدهای آمینه با تتراسایکلین ممکن اثرات حفظ کننده پروتئین ها را کاهش دهد .

● سرم کربوهیدراتی:
کربوهیدرات ها منابع کالری هستد و گروه درمانی این سرم تامین کننده نیاز غذایی می باشد . در درمان موقتی نارسایی گردش خون و شوک ، زمانی که سایر فراورده های افزاینده حجم پلاسما در دسترس نباشد ،در ادم مغزی ، بیماری کلیوی استفاده می شود . مواد این سرم به سرعت متابولیزه شده و منبع کالری و مایعات در بیمارانی که قادر به مصرف کافی آنها از دهان نیستند ،می باشد . مصرف این سرم ممکن است منجر به کاهش ویتامین های گروه B  شود ، این سرم در کومای دیابتی منع مصرف دارد .
●  سرم اینترالیپید:
گروه درمانی این سرم ف محلول غذایی برای تغذیه تام وریدی می باشد . این دارو که از روغن لوبیای سویا یا آفتابگردان تهیه می شود ، مخلوطی از تری گلیسیرید های خنثی و عمدتا اسیدهای چرب است . این فراورده ها پس از متابولیزه شده به عنوان منبع انرژی در بدن مورد استفاده قرار می گیرد .همچنین افزایش تولید گرما ، کاهش کسر تنفسی و افزایش مصرف اکسیژن را موجب می شود .
این دارو در موارد کمبود اسیدهای چرب استفاده می شود .

● سرم کلرور سدیم:
گروه درمانی این سرم ، الکترولیت است و ترکیبات آن شامل سدیم و کلراید و PH محلول ۷ – ۴٫۵ می‌باشد. این سرم برای جایگزینی مایعات و الکترولیت در صورت کم بودن سدیم به دلیل از دست رفتن الکترولیتها بکار می‌رود. در بیمارانی که قادر به مصرف مایعات و غذا از راه دهان نیستند محلولهای هیپرتونیک به صورت تزریق وریدی همراه با محلولهای قندی مصرف می‌شود. تزریق وریدی این سرم به عنوان حلال بعضی داروها بکار می‌رود.

● سرم ژلاتین تعدیل یافته (هماکسل) :
گروه درمانی این سرم ، حجیم کننده پلاسما می‌باشد. این محلول حجیم کننده پلاسما در موارد شوک ناشی از کاهش حجم خون به علت خونریزی ، سوختگی ، التهاب لوزالمعده ، از دست رفتن آب و الکترولیتها در اثر استفراغ و اسهال مداوم ، بیماریهای غده فوق کلیوی و کلیه‌ها و اغمای دیابتی مصرف می‌شود. این سرم محلول حامل برای انسولین است و مورد منع مصرف کامل این دارو گزارش نشده است.
● نکاتی در مورد نحوۀ آماده کردن داروها و سرمها :
شستشوی دستها قبل از آماده کردن و دادن هر نوع داروی تزریقی و خوراکی انجام شود.
از نگهداری هرگونه داروی تزریقی در داخل سرنگ حتی در زمان کوتاه و در یخچال اکیداً خودداری گردد
هر نوع داروی تزریقی مورد استفاده جهت بیمار باید صرفاً در بالین بیمار در زمان تزریق آماده گردد و از حل نمودن دارو در اتاق کار باید جداً اجتناب شود.
هر نوع داروی تزریقی باید فقط بوسیلۀ سرنگ مجزا کشیده شده یا حل گردد و در موقع کشیدن دارو به داخل سرنگ دقت شود که دست با بدنۀ پیستون تماس پیدا نکند.
استفاده از سرنگ مشترک جهت آماده کردن یا حل کردن چند نوع داروی مختلف یا مشابه اکیداً ممنوع می باشد.
جهت جلوگیری از آلودگی میکروبی، در مورد ویالهای تزریقی به شکل وریدی باید با یک سرنگ دارو حل شده و با سرنگی دیگر دارو به بیمار تزریق گردد.

به نحوه و شرایط نگهداری دارو پس از حل شدن طبق دستور کارخانۀ سازنده بدقت توجه و عمل شود.
داروهایی که پس از حل شدن براساس دستور کارخانۀ سازنده مجاز به نگهداری می باشند حتماً روی آنها تاریخ و ساعت درج شود.
شرایط نگهداری داروها از قبیل حفظ دمای مناسب ، محافظت از نور و … بطور دقیق رعایت شود.
چنانچه تجویز برخی از داروها نیاز به ملاحظات خاص نظیر محافظت مسیر تزریق از نور ، کنترل علائم حیاتی و … دارد حتماً اقدامات لازم انجام گردد.

درب لاستیکی ویالهای تزریقی و محل وارد کردن ست سرم در سرمها به هیچ وجه استریل نمی باشد و باید با محلول ضدعفونی کنندۀ مناسب قبل از استفاده کردن ضد عفونی شود.
از سوراخ کردن و زدن سوزن به محفظۀ پلاستیکی سرمهای تزریقی جهت افزایش سرعت تزریق و جلوگیری از جمع شدگی محفظۀ پلاستیکی که موجب ورود هوای غیر استریل محیط به محلول استریل داخل محفظه می شود اکیداً اجتناب و از ستهای سرم که مجهز به فیلتر می باشند جهت برطرف شدن این مشکل استفاده گردد.- در مورد داروهای خوراکی به ویژه قرصها و کپسولها از تماس مستقیم دست با دارو اجتناب شده و دارو با بسته بندی ایجاد شده توسط شرکت سازنده در اختیار بیمار قرار داده شود.
از نگهداری مابقی قرصهای شکسته شده جهت استفاده مجدد به لحاظ پیشگیری از هرگونه اشتباه و نیز آلوده شدن دارو خودداری شود.

از استفادۀ هر نوع داروی خوراکی یا تزریقی که تغییر رنگ پیدا کرده حتی در صورت کمبود جداً خودداری گردد.
در پروندۀ بیمار در صفحۀ گزارش پرستاری پس از تیک زدن دارو، نام فرد دهندۀ دارو حتماً نوشته شود.

سرم رینگر

       رینگر از جمله محلول های الکترولیتی است . بدنبال تزریق محلول های قند نمکی و نرمال سالین ، مقداری از نیازهای تغذیه ای و الکترولیتی بیماران تامین می گردد اما تزریق اینگونه محلول ها با تشدید دیورز بعلت دفع پتاسیم از طریق ادرار ، بیماران را در معرض هیپوکالمی قرار می دهد. اما سرم رینگر ، علاوه بر دارا بودن Nacl به مقدار مشابه حاوی مقداری K+ و Ca++  با غلظت ایزوتونیک است. در واقع رینگر ، نرمال سالینی است که مقدار ی پتاسیم و کلسیم به آن افزوده شده است . اگر فعالیت کلیوی مختل نشده باشد ، این فرآورده برای جایگزین کردن حجم مایع مناسب است.

موارد مصرف سرم رینگر:

  1. جایگزینی الکترولیتها در مواردی که از دست دادن یون کلر بیش از یون سدیم باشد (گاستروآنتریت)
  2. در تغذیه پارنترال کوتاه مدت همراه سایر محلول ها
  3. درمان دهیدراتاسیون ناشی از اسیدوز دیابتی
  4. جایگزینی مایعات از دست رفته حین عمل جراحی در صورت نبودن محلول های مناسب
  5. به منظور جلوگیری از هیپوکالمی ناشی از سرم تراپی با سایر محلول ها و هیپوکالم ناشی از مصرف دیورتیک ها
  6. در شوک هیپوولمی بر سایر محلول های قندی نمکی ارجحیت دارد.

نکات پرستاری به هنگام مصرف رینگر:

– در نارسائی کلیه استفاده از این محلول ممنوع است.

– مصرف آن در هیپرناترمی ممنوع است.

– جهت جبران هیپوکالمی از رینگر به تنهائی نمی توان استفاده نمود و می بایست از محلول های هیپرتونیک کلرور پتاسیم با دوز تجویزی پزشک به رینگر اضافه نمود

– افزودن محلول هیپرتونیک بیکربنات سدیم به داخل رینگر ممنوع است ( کلسیم با بیکربنات تشکیل رسوب می دهد).

سرم نرمال سالین

      محلول نرمال سالین ( کلرور سدیم ۹/.%) محلول ایزواسمولار (ایزوتونیک) و الکترولیتی است که تماما” در ECF باقی می ماند. به همین دلیل در اکثر موارد از آن برای درمان کاهش حجم مایع استفاده می شود. سرم نرمال سالین شامل  Na+=154 mg/l  و  CL-= 154 mg/l  و اسمولالیته ۳۰۸-۳۱۰ میلی اسمول در لیتر می باشد.

نکات قابل توجه در استفاده از این سرم عبارتست از :

  1. در شیمی درمانی باید ۱۰۰-۵۰ سی سی محلول نرمال سالین قبل و بعد از انفوزیون داروی شیمی درمانی تزریق شود. این محلول تنها محلولی است که می تواند همراه با فرآورده های خونی مورد استفاده قرار گیرد.
  2. در اقدامات درمانی بهنگام شوک ، احیاء قلبی ریوی ، کتو اسیدوز دیابتی ، آلکالوز متابولیک و شرائط هیپو ولمی کاربرد دارد.
  3. کلرور سدیم ۹/.% به عنوان مایع اولیه جهت انجام همودیالیز و شروع و خاتمه انتقال خون به کار می رود.
  4. جهت هواگیری و شستشو (پرایم کردن) مایع همودیالیز
  5. در آْلکالوز متابولیک به همرا ه KCL استفاده می شود.

نکات پرستاری هنگام استفاده از سرم نرمال سالین:

۱- در بیمارانی که قادر به مصرف مایعات و غذا از راه دهان نیستند . نرمال سالین با محلولهای دکستروز مخلوط شده و به صورت تزریق وریدی به عنوان درمان نگهدارنده به مدت ۳-۱ روز استفاده می شود .
۲- از این سرم به عنوان حلال هنگام تزریق وریدی بسیاری از داروها استفاده می شود.
۳- در صورتیکه بیش ازحد مورد استفاده قرار گیرد می تواند موجب اسیدوز هیپوکلرمیک شود. این عارضه به ویژه در بیمارانی که دچار اختلال کلیوی یا نارسایی احتقانی قلب و ادم هستند شدیدتر خواهد بود.
۴- نرمال سالین تنها محلولی است که می تواند توام با فرآورده های خونی تجویز شود. باید دقت کنیم محلول به آهستگی و احتیاط انفوزیون شود . طی درمان با نرمال سالین بیمار مرتبا” از نظر حفظ تعادل آب و الکترولیت و تعادل اسید و باز کنترل می شود.
۵- از این محلول در بیماران نارسائی قلبی، ادم ریوی، آسیب های کلیوی یا احتباس سدیم با احتیاط استفاده شود.

 

سرم قندی و نمکی

     محلول دکستروز  سالین ۵% (D/S) از نظر ترکیبات شیمیایی معادل سرم قندی ۵% دارای گلوکز ، همانند نرمال سالین ۹/.% حاوی کلرور سدیم است. مورد استفاده این محلول در تامین انرژی ، آب و الکترولیتهای مورد نظر بیماران در تغذیه پارنترال و بیماران NPO است. استفاده از این محلول در مسمومیت ها مفید است.

سرم ۱/۳، ۲/۳

      ۱/۳ حجم آن نرمال سالین و ۲/۳ حجم آن دکستروز ۵% می باشد. بعلت داشتن قند و کلرور سدیم کمتر نسبت به دکستروز سالین ۵% در بیماران دیابتی کاربرد دارد. با انفوزیون این محلول در حین اعمال جراحی ، بخصوص اطفال از خطر احتباس سدیم مصون خواهند بود. در هنگام انفوزیون این محلول در بیماران با نارسائی قلبی، کلیوی و کبدی بیماران بدقت از نظر افزایش فشار خون و ادم حاد ریه بررسی کنید.

محلولهای هیپرتونیک:

محلولهای تزریقی هیپرتونیک موجود عبارتند از : D/W10%  —- محلول قندی ۲۰%،۵۰% —– مانیتول ۱۰%،۲۰%

نکات قابل توجه در استفاده از این محلول ها عبارتست از:

  1. تزریق دکستروز ۵۰% در مدت ۵ دقیقه می تواند کرامپ عضلانی بیماران همودیالیزی و اورمیک را رفع کند
  2. برای درمان سریع هیپوگلیسمی از تزریق دکستروز ۵۰ درصد بصورت داخل وریدی استفاده می شود.
  3. تزریق محلولهای قندی هیپرتونیک در بیمارانی که دچار آنوری هستند ( و غیر دیالیزی هستند) ممنوع است.
  4. در هموراژی داخل جمجمه و خونریزی اسپاینال ، استفاده از محلول های قندی قندی محدودیت دارد.
  5. از نشت محلول به بافت اطراف ورید جلوگیری کنید زیرا موجب سفتی و نکروز می شود.
  6. محلول های غلیظ دکستروز باید به آهستگی انفوزیون شوند.زیرا ممکن است سبب افزایش قند خون و جابجائی مایعات شود.
  7. ترجیحا” از وریدهای بزرگ مرکزی برای تزریق محلول های قندی غلیظ استفاده شود.
  8. جهت تامین نیازهای کالری بدن از دکستروزهای غلیظ استفاده می شود.
  9. مصرف توام محلولهای قندی و ترانسفوزیئن خون بخصوص از طریق یک کاتتر ممنوع است.
  10. هنگام تجویز محلول های هیپرتونیک قندی انتظار دیورز اسموتیک را داشته باشید.
  11. محلولهای قندی فاقد الکترولیت هستند و بعد از تزریق دیورز ایجاد کرده و سبب هیپو کالمی و هیپو ناترمی می شوند
  12. تشدید دیورز بعد از تزریق این محلولها می تواند منجر به دهیدراتاسیئن شود.
  13. انفوزیون محلولهای قندی منجر به کمبود ویتامینهای گروه B می شود. بهتر است در بیماران N.P.O به مدت طولانی با محلولهای قندی سرم تراپی می شوند ویتامین B کمپلکس به محلولهای قندی اضافه شود.

محلولهای هیپوتونیک:

سالین نیم غلظت (سرم نمکی ۰٫۴۵%)

از محلول های هیپوتونیک می توان به کلرور سدیم ۴۵/.% (یا هاف سالین نرمال) اشاره کرد. هاف سالین یا سالین نیم غلظت شامل Na+=77 mq/l و CL =۷۷ mq/l و آب می باشد. آب آزاد به دفع مواد محلول از طریق کلیه ها کمک می کند . این محلول  دارای Na+وCL کمتری نسیت به نرمال سالین است و در درمان دهیدراتاسیون، تخلیه Na+ وCL و دفع ترشحات معده به کار می رود. هدف  استفاده از این محلول رساندن آب به جهت دفع مواد زائد بدن و گاهی هم برای درمان هیپرناترمی می باشد.

وقتی که هاف سالین با دکستروز ۵% مخلوط شود، نسبت به پلاسمای خون هایپرتونیک خواهد شد و علاوه بر الکترولیت ها ی Na+  و  CL-،  حدود ۱۷۰  کالری انرژی را نیز تولید می کند.

محلول های جایگزین پلاسما

دکستران:

       دکستران از پلی ساکاریدهای صناعی بوده ، یک سرم هایپرتونیک  و افزاینده سریع الاثر حجم پلاسما است. اثر کلوییدی اسموتیک دارد. که مایعات را از فضاهای بینابینی به داخل عروق کشیده و موجب افزایش حجم خون می شود. دکستران با وزن مولکولی بالا شبیه آلبومین است. بنابراین چسبندگی اریتروسیت ها را کم کرده و سبب کاهش ویسکوزیته  خون می شود. در بزرگسالان در درمان شوک تا ۲gr/kg در روز اول و سپس ۱gr/kg/day انفوزیون می شود.درمان نباید بیش از ۵ روز طول بکشد . بعنوان پروفیلاکسی آمبولی ریوی و ترومبوز وریدی ۱gr/kg تا سه روز تجویز می شود.

موارد مصرف این محلول عبارتست از :

  1. درمان کمکی در شوک ناشی از خونریزی ، سوختگی ، جراحی بسته به میزان مایعات از دست رفته و غلظت خونی حاصله
  2. مایع اولیه در پمپ های اکسیژن دهنده در گردش خون از بدن ( جراحی قلب باز)
  3. جهت جلوگیری از ترومبوز عروق وریدی، آمبولی ریوی، در اعمال جراحی بخصوص جراحی لگن. (دکستران ۴۰ می تواند از تجمع و استاز خون جلوگیری کند.)
  4. بعنوان جانشین فرآورده های خونی زمانی که هنوز کراس ماچ انجام نشده باشد. دکستران را فقط زمانی که دسترسی به خون یا فرآورده های آن مقدور نیست استفاده می شود.

نکات پرستاری بهنگام مصرف دکستران

  • در صورت بروز علائم آلرژیک ، تزریق را قطع و از داروهای آنتی هیستامین استفاده کنید.
  • بیمار را هیدراته کنید زیرا دکستران یک محلول هیپرتونیک کلوئیدی است که آب را از فضای خارج سلولی بدرون عروق می کشد.
  • دکستران را فقط زمانی که دسترسی به خون یا فرآورده های آن ندارید استفاده کنید.
  • سرم را در درجه حرارت ۲۵ درجه سانتیگراد نگهداری نمائید.(در درجه حرارت پائین تر ممکن است بلور تشکیل شود. در صورت تشکیل بلور، سرم را داخل آب گرم قرار دهید تا بلورها حل شود.
  • با توجه به کاهش پلاکتها در هنگام تزریق دکستران بهتر است بیمار از نظر هماتمز ، ملنا و هماچوری کنترل شود.
  • از این محلول در بیماران نارسائی احتقانی قلب با احتیاط تزریق شود زیرا سبب کاهش پروتئین های پلاسما می شود.
  • قبل از تجویز باید آزمایش کراس مچ انجام شود. زیرا در صورت بالا بودن تیتر آنزیمهای ALT وAST تجویز دکستران با وزن مولکولی بالا ممکن است لیز گلبولی را تغییر دهد. این سرم می تواند موجب کاهش سطح هماتوکریت شود. تزریق دکستران در بیماران با هماتوکریت کمتر از ۳۹ درصد یا مشکلات انعقادی ممنوع است.
  • در صورت بروز علائم آلرژیک تزریق دکستران باید قطع گردد. آنتی هیستامین ، اپی نفرین یا افدرین را برحسب نیاز مصرف کرده و وسایل احیا را آماده می کنیم.
  • در هنگام استفاده از دکستران بیمار را کاملا” هیدراته می کنیم. چرا که دکستران یک محلول هایپرتونیک کلوئیدی است و آب را از فضای خارج سلولی به داخل عروق کشیده و سبب دهیدراتاسیون بافتی می شود.
  • نبض، فشار خون ، فشار ورید مرکزی و برون ده ادراری را به طور مرتب هنگام تزریق کنترل می کنیم .
  • با توجه به کاهش پلاکتها در هنگام تزریق دکستران بهتر است بیمار از نظر هماتمز ، ملنا و هماچوری کنترل شود.
  • از این محلول در بیماران نارسائی احتقانی قلب با احتیاط تزریق شود زیرا سبب کاهش پروتئین های پلاسما می شود.

 

هماکسل:

      هماکسل از استخوان گاو نر استخراج شده که وزن مولکولی بسیار بالایی دارد. تزریق هماکسل علاوه بر جبران پلاسما ، باعث بهبود گردش خون در عروق موئینه شده و از بروز ضایعات کلیوی بدنبال شوک جلوگیری می کند. موارد مصرف این محلول عبارتست از:

  1. شوک هموراژیک(بدنبال تصادفات ،خونریزی، بیماری های داخلی و…)
  2. شوک هیپوولمیک( شوک ناشی از سوختگی ، پریتونیت، گاستروآنتریت ، اغمائ دیابتی و …)
  3. جهت ثابت نگهداشتن جریان خون در بی هوشی،اعمال جراحی ،همودیالیز
  4. بعنوان جایگزین مایعات بدن در تعویض پلاسما
  5. بعنوان جانشین پلاسما در گردش خون خارج از بدن(جراحی قلب باز)

 

نکات پرستاری به هنگام مصرف هماکسل

        تزریق سریع هماکسل باعث آزاد شدن هیستامین می شود.بنابراین در حین تزریق و پس از آن ممکن است منجر به بروز کهیر ، لرز ،اسپاسم ،تاکی کاردی ،هیپوتانسیون و کلاپس عروق می گردد. درصورت بروز حساسیت خفیف از طریق آنتی هیستامین استفاده کنید. در صورت تشدید آلرژی هماکسل را قطع کنید.فشار خون حین تزریق هماکسل کنترل گردد.سابقه حساسیت و آسم قبل از تزریق از بیمار سئوال شود. درجه حرارت هماکسل حین انفوزیون ۳۷ درجه سانتی گراد باشد.از تزریق هماکسل سرد خودداری کنید.

 

طرز تهیه انواع سرم های دارویی:

 

طرز تهیه سرم هپارین:

با توجه به دستور پزشک چنانچه انفوزیون سرم هپارین به صورت ۵۰۰u/hr, 750u/hr, 1000u/hr درخواست گردد.طرز تهیه به صورت زیر خواهد بود:

۵۰۰u/hr: ser D/W5%100 CC + 5000uHeparin     ۱۰gtt/min

۷۵۰u/hr: ser d/W5%100 CC + 7500uHeparin     ۱۰gtt/min

۱۰۰۰u/hr: serD/W5%100 CC + 10000uHeparin 10gtt/min

  • با میزان فوق برای هر منظور استفاده سرم هپارین به صورت ۱۰ قطره میکروست در دقیقه خواهد بود.

 

طرز تهیه سرم استرپتوکیناز (streptokinase) :

۱vial stk = 750000u

ser D/W5%100CC + 2AMP STK (1/500/000 U)

  • در صورتیکه دستور پزشک انفوزیون سرم در عرض یک ساعت باشد تعداد قطرات ۱۰۰ قطره در دقیقه می باشد.
تعداد کل قطرات سرم استرپتوکیناز بر حسب میکروست  =  ۶۰۰۰ قطره

مدت زمان انفوزیون سرم بر حسب دقیقه  با سرعت ۱۰۰ قطره در دقیقه =   ۶۰

استرپتوکیناز یک آنزیم ترومبولتیک است که در انفارکتوس میوکارد ، آمبولی ریه، ترومبوز شریان کرونری و انسداد شریانهای ریوی کاربرد دارد. هر ویال استرپتوکیناز حاوی ۷۵۰۰۰۰ واحد دارو می باشد که معمولاً برای بیماران ۱۵۰۰۰۰۰ واحد ( معادل ۲ ویال ) تجویز می شود. قبل از تزریق PT-PTTچک شود .

  ابتدا ویال اول را با ۵ سی سی آب مقطر حل و داخل ۱۰۰سی سی سرم میکروست رقیق نموده و در عرض ۳۰ الی ۴۵ دقیقه انفوزیون شود . سپس ویال دوم را بصورت قبل حل نموده و داخل میکروست رقیق نموده و در عرض ۴۵ دقیقه مجدداً انفوزیون شود . یک ساعت پس از اتمام ویال دوم از بیمار  EKG گرفته شود .

تذکر:

۱- جهت جلوگیری از تهوع و التهاب بیمار حین تزریق استرپتوکیناز می توان از آمپول پلازیل و هیدروکورتیزون بصورت پروفیلاکسی بهره برد .

۲- حل نمودن آمپول استرپتو کیناز باید به أرامی انجام گیرد و از تکان دادن آن خودداری شود .

۳- درصورت ایجاد حساسیت مثل افت فشار خون، بی قراری، لرز، تهوع و آریتمی انفوزیون را قطع نمایید .

۴- حین انفوزیون استرپتوکیناز ، بیمار را از نظر فشار خون، نبض، ریت و ریتم قلبی، خونریزی  و حساسیت به دارو مکرر کنترل نمایید .

۵- درصورتی که دیس ریتمی قلب بصورت  PVC مولتی فوکال ،  short run VT بود از بلوس لیدوکایین استفاده شود و در صورتی که بلوس لیدوکایین اثر بخش نبود برای بیمار سرم لیدوکایین شروع نمایید . ( رجوع شود به پروتکل لیدوکایین )

۶- پس از پایان پروتکل استرپتوکیناز در صورتیکه فشار خون بیمار بالای P/100 بود . سرمTNG بصورتgr/min mic10-5 شروع شود.و با توجه به فشار خون بیمار دوز آن افزایش داده شود. در صورتیکه BP<100mmH باشد سرم TNG شروع نشده یا Hold شود .

۷- یک ساعت پس از پایان پروتکل استرپتوکیناز  از بیمار  EKG گرفته شود .

۸- هشت ساعت پس از پایان پروتکل استرپتوکیناز آنزیمهای قلبی (CPK-LDH )  بیمار چک شود.

۹- چهار ساعت پس از پایان پروتکل استرپتوکیناز PT-PTT  بیمار چک شود در صورت نرمال بودن طبق دستور پزشک عمل کنید و در صورت اختلال در جواب PT-PTT در مورد تزریق هپارین با پزشک معالج بیمار مشورت نمایید .

۱۰- مقدار P.T.T دو بار در روز چک شود ( ۶عصر ، ۶صبح ) . در صورتی که P.T.T>90 باشد دوز هپادین ۲۵%

 ( ۱۵۰۰u ) کاهش داده شود و زمانی که P.T.T<50 باشد ۲۵% افزایش داده شود . ( بهتر است جهت کاهش یا افزیش با پزشک مربوطه هماهنگ شود) .

موارد کنتراندیکاسیون مطلق:

۱)       سابقه سکته مغزی در یک سال اخیر مخصوصا اگر هموراژیک باشد

۲)       در سه ماه اخیر سابقه جراحی داشته باشد

۳)       سابقه خونریزی معده داشته باشد

۴)       اختلال انعقادی داشته باشد

۵)       در ۹ماه اخیر استروپتوکیتاز دریافت کرده باشد

۶)        فشار خون بالاتر از ۱۸۰  باشد

 

طرز تهیه سرم داروئی (G.I.K) (گلوکز- انسولین ریگولار – پتاسیم):

سرم گلوکز، انسولین، پتاسیم برای بیمارانی که درد سینه مقاوم و مداوم دارند و به سرم  TNG  و مسکن جواب نمی دهند کاربرد دارد . این محلول یک منبع انرژی زای بی هوازی است و قلب را از ایسکمی زود هنگام نجات می دهد . این پروتکل جهت بیماران دیابتی و سکته قلبی کاربرد دارد . ابتدا ۲۰۰ سی سی سرم دکستروز واتر  ۵% را با ۲۰ سی سی کلرید پتاسیم ۱۵% با ۲۸۰ سی سی گلوکز هیپرتونیک ۵۰% ( معادل ۶ ویال ) با ۲۵ واحد انسولین رگولار مخلوط کرده ، محلول تهیه شده بصورتmg/kg/h 1-5/1 ( 15 قطره ) طی مدت ۱۲ ساعت انفوریون گردد .

 

سرم داروئی لیدوکایین :

لیدوکایین جهت درمان آریتمی های بطنی و جلوگیری از عود مجدد آریتمی کاربرد دارد . ابتدا mg/kg 5/1-1 بطور آهسته وریدی تزریق شود و هر ۳ تا ۵ دقیقه تا برطرف شدن أریتمی تکرار شود تا مقدار آن به mg/kg 3 برسد . جهت درمان آریتمی های بطنی مکرر (PVC  مولتی فوکال ،  short run VT ) از سرم لیدوکایین استفاده می شود . جهت انفوزیون سرم لیدوکایین ۱ گرم لیدوکایین ( معادل ۱۰ ویال  ۲% که حجم هر ویال cc 5 می باشد) را با ۴۵۰ سی سی سرم دکستروز واتر ۵% رقیق نموده و بصورت mg/kg 4-2 ( 15 تا ۳۰ قطره ) انفوزیون شود .

نکته : به هیچ عنوان از ویال های لیدوکائین  cc50  به دلیل اپی نفرین در داخل آن جهت انفوزیون دائم و بولوس استفاده نشود .

 

سرم داروئی آمیودارون :

محلول سرم آمیودارون جهت درمان آریتمی های بطنی و فوق بطنی کاربرد دارد . ابتدا ۱۵۰ میلی گرم معادل یک آمپول بصورت وریدی آهسته طی مدت ۱۰ دقیقه تزریق می شود . سپس ۳۰۰ میلی گرم آمپول آمیودارون ( معادل ۲ آمپول ) را با ۱۰۰ سی سی سرم دکستروز ۵%  داخل محفظه میکروست رقیق نموده و در مدت ۶ ساعت اول بصورت  ۱mg/min (با سرعت بیست قطره میکروست) انفوزیون شده و در مدت ۱۸ ساعت بعد بصورت ۰٫۵mg/min (ده قطره میکروست) انفوزیون می گردد .

سرم داروئی سولفات منیزیم :

این دارو اثر ضد آریتمی و ضد ایسکمی دارد و به نوعی با مهار کانال کلسیم ، نوعی وازودیلاتور است . در بیمارانی که تغذیه نامناسب دارند و احتمال کاهش منیزیم در آنها زیاد است . بیمارانی که داروی مدر دریافت می کنند . بیمارانی که MI نموده بویژه اگر همراه با QT طولانی باشد . بیماران اکلمسی و آن دسته از بیمارانی که MI  نموده و قبل از ۶ ساعت مراجعه نموده اند و از پروتکل استرپتوکیناز نمی توان استفاده نمود کاربرد دارد .

ابتدا ۱ گرم سولفات منیزیم معادل ۲ سی سی سولفات منیزم ۵۰%  ( هر ویال سولفات منیزیم ۱۰ سی سی حجم دارد) را به همراه cc100 از سرم D/w%5 ، داخل میکروست ریخته و در عرض ۱۵ دقیقه انفوزیون می نمائیم . سپس ۹ گرم سولفات منیزیم معادل ۱۸ سی سی سولفات منیزم ( یعنی یک ویال کامل cc 10+ cc 8 از ویال دیگر ) را با ۵۰ سی سی سرم  دکستروز ۵% رقیق نموده بصورت ۵ قطره در دقیقه انفوزیون نمائیم .

تذکر:

۱- در صورت نارسایی کلیوی و هیپرتانسیون پروتکل ادامه داده نشود .

۲- آنتی دوت سولفات منیزیم ، کلسیم گلوکونات است .

سرم داروئی دوپامین و دوبوتامین :

دوپامین در درمان شوک کاردیوژنیک و برای افزایش برون ده قلبی و افزایش فشار خون  و جریان ادرار و در موارد شدید و مقاوم نارسایی احتقانی قلب کاربرد دارد . دوپامین در مقادیر کم (ugr/kg/min یک تا دو) موجب گشادی عروق مغز و کلیه و مزانتر می شود و برون ده ادراری را افزایش می دهد . در مقادیر (ugr/kg/min دو تا ده) موجب افزایش برون ده قلبی می شود . در مقادیر بالای (۱۰ugr/kg/min ) موجب افزایش مقاومت محیطی و تنگ شدن عروق کلیوی و مزانتر شده و فشار خون را بالا می برد.

دوبوتامین  در افزایش برون ده قلب به دنبال کاهش قدرت انقباضی قلب کاربرد دارد .

دارو را در ۱۰۰ سی سی میکروست رقیق نموده و با توجه به دستور پزشک معالج تعداد قطرات سرم را تنظیم می کنیم .

 

تهیه سرم نمکی خوراکی در خانه

سرم های نمکی خوراکی (ORS) نوشیدنی خاص از ترکیب نمک‌های خشک هستند . اگر با آب پاک به درستی ترکیب شوند , این سرم ها می‌توانند در زمان از بین رفتن مایعات بدن به علت اسهال، به بدن آب کافی برسانند . یک کودک که دچار اسهال شده هیچ‌گاه نباید قرص یا آنتی‌بیوتیک یا هر داروی دیگری مصرف کند، مگر اینکه توسط یک پزشک متخصص یا یک مسئول بهداشت مجرب تجویز شوند . بهترین درمان برای اسهال , نوشیدن مایعات زیاد و سرم های خوراکی است که به درستی با آب ترکیب‌شده باشند.

مراحل

مقدار مورد نیاز نمک آبی خوراکی (ORS) خریداری کنید. در بسیاری از کشورها, بسته‌های (ORS) در مراکز سلامت, داروخانه‌ها و فروشگاه‌ها قابل تهیه است .

 محتویات بسته‌های نمک آبی خوراکی (ORS) را در یک ظرف تمیز بریزید . بسته را برای دستورالعمل‌های گفته‌شده بررسی کرده و مقدار مناسب آب تمیز به آن اضافه کنید . مقدار کم آب می‌تواند اسهال را بدتر کند .
 فقط آب اضافه کنید . (ORS) را با شیر, سوپ, آب میوه یا نوشیدنی‌های دیگر مخلوط نکنید. شکر اضافه نکنید .خوب هم زده و بعد با فنجانی تمیز آن را به کودک بدهید. از بطری استفاده نکنید .
اگر نمک آبی خوراکی (ORS) آماده نمی‌توانید تهیه کنید، یک روش جایگزین برای درست کردن آن وجود دارد. شما به نمک, شکر, و آب تمیز نیاز دارید . ۶ قاشق چای‌خوری شکر و نصف قاشق چای‌خوری نمک را در یک لیتر آب تمیز مخلوط ‌کنید .
اجازه دهید تا شکر و نمک حل شوند .
خیلی مراقب باشید که مقدارهای صحیحی مخلوط کنید، چون مقدار زیاد شکر می‌تواند اسهال را بدتر کند و همین طور نمک زیاد، بسیار برای کودک مضر است. اگر مخلوط یک مقدار رقیق باشد، هیچ ضرری به کودک نرسانده و تأثیرگذاری آن هم خیلی متفاوت نخواهد بود.

نکات

  1. اسهال معمولاً ۳ یا ۴ روز طول می‌کشد. خطر واقعی از دست رفتن مایعات و مواد معدنی از بدن کودک است که می‌تواند منجر به کم آبی و سوءتغذیه شود .
  2. کودک ۲ ساله یا بزرگ تر به حداقل نصف یک فنجان بزرگ از این سرم خوراکی بعد از هر بیرون روی و اسهال نیاز دارد .
  3. کودک زیر ۲ سال به حداقل یک چهارم یک فنجان بزرگ نیاز دارد .
  4. کودک را تشویق کنید که تا جایی که می‌تواند بنوشد .

هشدار ها

  1. همیشه مطمئن شوید آبی که استفاده می‌کنید از هر آلودگی پاک است .
  2. اگر اسهال بعد از یک هفته خوب نشد، با یک پزشک متخصص مشورت کنید  .

پاسخ دهید