سکته مغزی (علائم و نشانه،دلیل،درمان و پیشگیری)

علائم سکته مغزی

در هر ثانیه، یک نفر در جهان دچار سکته مغزی می‌شود؛ در هر ۶ ثانیه، یک نفر بر اثر سکته مغزی می‌میرد و در هر ۶ ثانیه، کیفیت زندگی یک نفر برای همیشه تغییر خواهد کرد و از نظر جسمی ناتوان خواهد شد. آمارهای رسمی حاکی از آن است که سکته مغزی در سراسر جهان بیشتر از ایدز، سل و مالاریا قربانی می‌گیرد و این عارضه یکی از علل اصلی ناتوانی بلندمدت و اصلی‌ترین دلیل قابل‌پیشگیری ناتوانی است. شعار روز جهانی سکته مغزی ۲۰۱۶، این است: «با حقیقت مواجه شوید: سکته مغزی قابل‌درمان است!»

۳ نوع سکته مغزی

در یک تقسیم‌بندی کلی می‌توان سکته‌های مغزی را به سه گروه تقسیم کرد:
۱) سکته مغزی ایسکمیک: حدود ۸۷ درصد از تمام موارد مربوط به سکته مغزی ایسکمیک است. این عارضه در نتیجه انسداد عروق خونی به وسیله لخته‌ها و عدم خونرسانی ایجاد می‌شود. زمینه این نوع از انسداد، ایجاد رسوب چربی در پوشش دیواره‌های رگ است که تصلب شرایین نامیده می‌شود.
۲) سکته مغزی هموراژیک: سکته هموراژیک مسوول حدود ۱۳ درصد از موارد سکته مغزی است. این عارضه از پارگی در یک رگ شکننده و خونریزی در مغز ناشی می‌شود. خون تجمع می‌یابد و بافت مغز اطراف را فشرده می‌کند. انواع آن شامل خونریزی داخل مغزی و خونریزی زیر عنکبوتیه است.
۳) حمله ایسکمیک گذرا (TIA): این عارضه اغلب با نام «سکته مغزی کوچک» یا
«سکته مغزی هشداردهنده» شناخته می‌شود؛ هشداری که باید آن را بسیار جدی گرفت. TIA به وسیله لخته ایجاد می‌شود. تنها تفاوت سکته مغزی و حمله ایسکمیک گذرا، انسداد موقت آن است. در این حمله علائم به سرعت ایجاد می‌شوند و زمان نسبتا کوتاهی طول می‌کشند. بیشتر این سکته‌ها کمتر از ۵ دقیقه و به‌طور متوسط حدود ۱ دقیقه طول می‌کشند. هنگامی که حمله ایسکمیک گذرا به پایان می‌رسد، معمولا موجب صدمه دائمی به مغز نمی‌شود.

۴ پایه معاینه سکته‌ مغزی
اگر فکر می‌کنید شاید کسی دچار سکته مغزی شده باشد، این بررسی سریع را انجام دهید:
• صورت: آیا یک طرف صورت افتادگی دارد؟ آیا فرد می‌تواند لبخند بزند یا دهان او افتاده است؟
• دست‌ها: هر ۲ دست را بالا ببرید. آیا یک ‌طرف ضعیف است؟ آیا فرد می‌تواند هر ۲ دست را بالا ببرد؟
• گفتار: آیا فرد قادر به صحبت کردن است؟ آیا کلمات منقطع یا نامفهوم است؟
• زمان: سریع عمل کنید و فورا با اورژانس (۱۱۵) تماس بگیرید.
اگر پاسخ شما به هر یک از این پرسش‌ها «بله» است، سریع عمل کنید و بلافاصله برای کمک پزشکی با اورژانس تماس بگیرید. فراموش نکنید ۳ تا ۵/۴ ساعت اولیه بعد از شروع علایم، زمان طلایی برای کاهش عوارض سکته مغزی است.

۶ علامت سکته مغزی
مهم‌ترین علایم سکته مغزی عبارتند از ظهور ناگهانی موارد زیر:
• بی‌حسی یا ضعف در پا، بازو و صورت به‌ویژه در یک سمت بدن؛
• سردرگمی، مشکل تکلم یا درک؛
• مشکل بینایی در ۱ یا هر ۲ چشم؛
• مشکل در راه رفتن، سرگیجه، از دست دادن تعادل و هماهنگی و
• سردرد شدید بدون علت شناخته‌شده.
• سکته مغزی در کودکان علایم جداگانه‌ای نیز دارد. تظاهرات مشترک سکته مغزی، ضعف صورت، بازو و پا همراه با دشواری در صحبت کردن یا درک است. اغلب تشخیص زودهنگام سکته مغزی در کودکان دشوار است زیرا ممکن است فقط به صورت تحریک‌پذیری کودک ظاهر شود.

۳ نکته درباره سکته مغزی در کودکان
• در کودکان، هر ۲ نوع سکته مغزی به یک اندازه معمول است.
• سکته مغزی در کودکان به سختی قابل‌تشخیص است. برخی از کودکان حتی ممکن است هیچ علائمی نداشته باشند. تشنج در نوزادان تا ۲۸ روز، علامت شایع سکته است. کودکان از ۲۸ روز تا ۱۸ سال ممکن است دچار ضعف یا فلج در یک طرف از بدن، افتادگی صورت، مشکلات گفتاری و سردرد شوند. این علائم اغلب با سکته مغزی ایسکمیک در ارتباط است.
• علائم سکته مغزی خونریزی‌دهنده می‌تواند استفراغ، تشنج و سردرد گاه‌به‌گاه باشد. در برخی کودکان، سکته مغزی برای اولین بار زمانی تشخیص داده می‌شود که خود را با مشکلات یادگیری و رشد نشان می‌دهد.

۲ نکته درباره درمان سکته مغزی
• درمان‌هایی که از سکته مغزی جلوگیری می‌کنند، شامل داروهای کاهنده فشار خون و کلسترول، درمان ضدپلاکت، ضدانعقاد برای فیبریلاسیون دهلیزی، جراحی یا استنت‌گذاری برای بیماران دارای تنگی شدید شریان کاروتید است.
• بسیاری از درمان‌ها، به‌خصوص درمان با حل‌کننده‌های لخته خون (ترومبولیتیک)، احتمال بهبود نتایج سکته مغزی را بسیار افزایش داده، البته در صورتی که پس از شروع علائم در اسرع وقت مصرف شوند.

۱۰ عامل خطرساز سکته مغزی
• سکته مغزی قبلی یا حمله ایسکمیک گذرا (TIA): به‌عنوان سکته مغزی کوچک نیز شناخته می‌شود.
• فشار خون بالا: شایع‌ترین عامل خطر قابل‌درمان در سکته مغزی است.
• کلسترول بالا: ماده‌ای موم‌مانند که کبد آن را می‌سازد یا در غذاهای خاصی موجود است. کلسترول اضافی می‌تواند در سرخرگ‌های مغزی ساخته شود. این ماده باعث تنگی عروق، سکته مغزی و مشکلات دیگری می‌شود.
• بیماری‌های قلبی: ساخته‌شدن پلاک در شریان‌ها می‌تواند به انسداد جریان خون و اکسیژن به مغز منجر شود. بیماری‌های دیگر از قبیل فیبریلاسیون دهلیزی، نقص‌های دریچه قلب، ضربان قلب نامنظم و بزرگی حفره‌های قلب نیز می‌تواند سبب لخته شدن خون شود.
• دیابت: می‌تواند خطر بروز سکته مغزی را در نتیجه افزایش قند خون، بالا ببرد.
• کم‌خونی سلول داسی‌شکل: یک اختلال خونی مرتبط با سکته مغزی ایسکمیک است. اگر سلول‌های داسی‌شکل به رگ‌های خونی بچسبد و جریان خون به مغز را مسدود کند، می‌تواند منجر به سکته مغزی شود.
• ژنتیک و سابقه خانوادگی: عوامل خطر می‌توانند از طریق وراثت منتقل شوند و فرد را مستعد سکته مغزی کنند.
• سن: مهم‌ترین عامل ابتلا به سکته مغزی است. هرچه سن بالاتر باشد، احتمال سکته مغزی بیشتر است. احتمال سکته مغزی در افراد بالای ۵۵ سال، به ازای هر ۱۰ سال افزایش می‌یابد.
• جنسیت: مرد بیش از زنان دچار سکته مغزی می‌شوند. با این حال، مرگ‌ومیر زنان بر اثر سکته مغزی بیشتر است.
• نژاد و قومیت: سیاهپوستان، اسپانیایی‌تبارها و سرخ‌پوستان نسبت به سفیدپوستان، بیشتر در معرض سکته مغزی هستند.
آمارها حاکی از آن است که ۹ نفر از هر ۱۰ نفر حداقل یکی از این عوامل خطر را دارند.

۱۰ راه پیشگیری از سکته مغزی
• شناخت و مدیریت عوامل خطرساز: کنترل فشار خون، دیابت، کلسترول و قند خون.
• فعال بودن از نظر جسمانی: سعی کنید ۱۵۰ دقیقه در هفته ورزش ملایم انجام دهید. می‌توانید با روزانه ۱۰ دقیقه پیاده‌روی افزایشی شروع کنید و آن را به ۳ قسمت ۱۰ دقیقه‌ای در روز برسانید.
• استفاده از رژیم غذایی سالم و متعادل: این رژیم باید دارای ۵ تا ۱۰ وعده میوه و سبزیجات در روز همراه با سدیم (نمک) کم و سرشار از پتاسیم باشد.
• رسیدن به وزن سالم و حفظ آن: کاهش دور کمر به کمتر از ۸۸ سانتی‌متر برای زنان و ۱۰۲ سانتی‌متر برای مردان.
• ترک سیگار: اگر سیگار می‌کشید، حتما آن را کنار بگذارید یا میزان مصرف را به حداقل‌ممکن برسانید.
• درمان سریع: حملات ایسکمیک گذرا (TIA یا سکته مغزی کوتاه) باید سریع به درمان برسد و کنترل شود.
• درمان عارضه‌های خونی: مشکلات گردش خون مانند بیماری محیطی عروق، بیماری سلول داسی‌شکل یا کم‌خونی شدید را درمان کنید.
• کنترل فیبریلاسیون دهلیزی: از ضربان خود آگاه باشید و از پزشک درباره فیبریلاسیون دهلیزی بپرسید.
• مدیریت استرس: منبع استرس را شناسایی و آن را مدیریت کنید. برخی از اقدام‌های مفید عبارت‌اند از: تمرکز حواس، یوگا، مدیتیشن و تنفس عمیق.
• رژیم غذایی کم‌نمک: توصیه می‌شود برای کاهش خطر سکته مغزی، مصرف نمک به کمتر از ۵ گرم در روز کاهش یابد چون نمک فشار خون را بالا می‌برد و هرچه فشار خون بیشتر باشد، خطر سکته مغزی بالاتر است.بزرگسالان روزانه باید کمتر از ۵ گرم نمک و کودکان حتی کمتر مصرف کنند. بسیار مهم است که کودکان بیش ‌از حد نمک نخورند زیرا فشار خون ابتدا در دوران کودکی شروع به افزایش می‌کند.

۵ نکته درباره اهمیت سکته مغزی در زنان
شعار کمپین جهانی سکته مغزی در سال ۲۰۱۵، «من زن هستم» بود؛ چون:
• حدود ۶۰ درصد از مرگ‌ومیر بر اثر سکته در زنان دیده می‌شود و احتمال فوت زنان نیز بیشتر از مردان است که بخشی از آن به این دلیل است که دیرتر در زندگی زنان اتفاق می‌افتد؛ یعنی هنگامی که خطرناک‌تر است.
• زنان بیشتر در معرض خطر سکته مغزی قرار دارند.
• زنان نسبت به مردان کمتر احتمال دارد تحت مراقبت‌های حاد و توانبخشی قرار گیرند، در حالی ‌که اگر درمان شوند به اندازه مردان احتمال بهبود دارند.
• زنان بیشتر از مردان دچار فشار خون بالا، فیبریلاسیون دهلیزی (ضربان قلب نامنظم)، دیابت، افسردگی و چاقی می‌شوند که همگی خطر سکته مغزی را افزایش می‌دهند.
• برخی از عوامل خطر سکته مغزی با زنان ارتباط دارد؛ مانند دیابت بارداری، اکلامپسی، مصرف قرص‌های ضدبارداری، هورمون‌درمانی و تغییرات هورمونی که خطر سکته مغزی را در آنها افزایش می‌دهد.

۴ توصیه اورژانسی
• همه علائم هشداردهنده در هر سکته مغزی‌ای ایجاد نمی‌شوند. علائم سکته مغزی را نادیده نگیرید، حتی اگر آنها از بین بروند!
• زمان را بررسی کنید. چه زمانی اولین علامت هشدار آغاز شد؟ بعدا این سوال مهم از شما پرسیده می‌شود.
• اگر شما یک یا چند علامت از علائم سکته مغزی را که بیش از چند دقیقه طول کشیده، دارید، تاخیر نکنید و فورا به پزشک مراجعه کنید، زیرا از دست دادن زمان می‌تواند به از دست دادن مغز منجر شود.
• اگر با کسی که ممکن است علائم سکته مغزی داشته باشد، مواجه شدید، بلافاصله به اورژانس خبر دهید و بر اقدام سریع اصرار کنید.

۴ عامل زمینه‌ساز سکته مغزی

• رژیم غذایی ناسالم: رژیمی که سرشار از چربی‌های ترانس، کلسترول و سدیم فراوان است و به افزایش خطر سکته مغزی می‌انجامد.
• فقدان فعالیت جسمانی: این عامل می‌تواند خطر عوامل دیگر که سبب سکته مغزی می‌شوند از جمله چاقی، فشار خون بالا، کلسترول و دیابت بالا را افزایش دهد.
• چاقی: چربی اضافی بدن با بیماری قلبی، دیابت، فشار خون بالا و افزایش سطح کلسترول بد ارتباط دارد که از عوامل خطر سکته مغزی هستند.
• تنباکو: این عامل، خطر سکته مغزی را با آسیب به قلب و عروق خونی و افزایش فشار خون بالا می‌برد.

۴ ماده غذایی ضدسکته مغزی

در میان مواد غذایی می‌توان به برخی از آنها اشاره کرد که مصرف مرتب آنها می‌تواند احتمال بروز سکته مغزی را کاهش دهد:
• محصولات حاوی سویا: کاهش سطح کلسترول، نقش عمده‌ای در سلامت قلب ایفا می‌کند. مصرف سویا به پایین نگه‌داشتن کلسترول کمک خواهد کرد. توصیه می‌شود روزانه ۱۵ گرم پروتئین سویا مصرف کنید.
• شکلات: یک مطالعه جدید نشان داده مصرف تا ۲ قطعه (۱۰۰ گرم) شکلات شیری در روز می‌تواند به کاهش خطر ابتلا به سکته مغزی و بیماری قلبی کمک کند. پژوهشگران دریافتند مصرف متعادل شکلات احتمال بروز سکته مغزی را کاهش می‌دهد. نه‌تنها فلاونوییدها، بلکه ترکیبات دیگری که احتمالا مربوط به ترکیبات شیر مانند کلسیم و اسیدهای چرب هستند، این رابطه را توجیه می‌کنند.
• میوه و سبزی: مزایای مصرف میوه و سبزیجات برای سلامت روشن است. چربی‌های اشباع در تمام میوه‌ها و سبزیجات کم است و آنها را به یک ابزار مهم برای کاهش خطر ابتلا به سکته مغزی تبدیل می‌کند. خانم‌ها نباید بیش از ۲۰ گرم و آقایان بیش از ۳۰ گرم از چربی‌های اشباع استفاده کنند. همچنین انواع میوه و سبزی از فیبرهای محلولی تشکیل شده‌اند که کلسترول خون را پایین می‌آورند.
• ماهی‌های چرب: ماهی‌های چرب مانند ساردین حاوی اسیدهای چرب امگا ۳، ویتامین D و B و سلنیوم هستند. همه این مواد مغذی از افراد در برابر سکته مغزی محافظت می‌کنند. مطالعات نشان داده‌اند مصرف ماهی‌های روغنی باعث کاهش فشار خون و جلوگیری از ساخت چربی در شریان‌ها نیز می‌شود. محققان توصیه می‌کنند حداقل در هفته، ۲ وعده ماهی که یک وعده از آنها چرب باشد، استفاده کنید.

۲ درمان‌ پیشگیرانه سکته مغزی

اگر سکته مغزی ایسکمیک یا TIA را پشت سر گذاشته‌اید، این احتمال وجود دارد که پزشکتان داروهایی برای کاهش احتمال خطر بروز سکته مغزی دوباره توصیه کند که این داروها عبارت‌اند از:
• داروهای ضدپلاکت: پلاکت‌ها، سلول‌هایی در خون شما هستند که باعث لخته شدن خون می‌شوند. داروهای ضدپلاکت، باعث می‌شوند این سلول‌ها عملکرد لخته‌سازی خون را کمتر انجام دهند. شایع‌ترین و بیشترین داروی مورد استفاده ضدپلاکت، آسپیرین است. پزشک می‌تواند برای تصمیم‌گیری دوز درست و مورد نیاز آسپیرین به شما کمک کند. اگر آسپیرین از بروز TIA یا سکته مغزی در شما جلوگیری نکند یا اگر نمی‌توانید آسپیرین مصرف کنید، این امکان وجود دارد که پزشکتان داروی ضدپلاکت دیگری مثل پلاویکس برایتان تجویز کند.

• داروهای ضدانعقاد خون: این داروها که شامل هپارین و وارفارین هستند، انعقاد خون را کاهش می‌دهند. هپارین سریع‌الاثر است و ممکن است در یک دوره کوتاه‌مدت در بیمارستان استفاده شود. وارفارین که اثر کندتری دارد، در مدت طولانی‌تری استفاده می‌شود. وارفارین یک داروی رقیق‌کننده خون قوی است، بنابراین باید آن را دقیقا طبق دستور استفاده کرد و مراقب عوارض جانبی آن بود. این احتمال وجود دارد که پزشکتان در صورت ابتلا به برخی اختلالات مربوط به انعقاد خون یا ناهنجاری‌های عروقی، ریتم غیرطبیعی قلب یا سایر مشکلات قلبی، این داروها را برایتان تجویز کند. ممکن است سایر رقیق‌کننده‌های خون جدید، زمانی استفاده شوند که TIA یا سکته به علت ریتم غیرطبیعی قلبی ایجاد شده باشد.

چند قدم نرسیده به سكته مغزی
‌ناگهان یك سمت صورتش كج شد، دست و پایش به خاطر ضعف شدید، توانایی حركت را از دست داد و دیگر قادر به حرف زدن نبود … ا علائمی را نشان می‌داد که بد بود؛ علائمی با ماهیت سكته مغزی. حالا به تنها اقدامی كه نیاز داشت، رساندنش در زمان طلایی (حداكثر 5/4 ساعت) به یك مركز درمانی مجهز بود … اما گاهی این علائم در سكته‌های مغزی خفیف و به دلیل قطع گذرای خون‌رسانی به مغز (TIA) اتفاق می‌افتد كه معمولا كمتر از 24 ساعت طول می‌كشد و علائم آن نیز در عرض 10 تا 60 دقیقه یا حداكثر چند روز بر طرف می‌شود. درباره سكته مغزی خفیف پای صحبت‌های دك
زمانی سكته مغزی، خفیف تشخیص داده می‌شود كه حجم ناحیه‌ای از مغز كه دچار سكته شده، زیر یك سانتی‌متر و علائم آن در حد خفیف باشد. سكته مغزی خفیف معمولا با ضعف خفیف دست و تغییرات زودگذر در حالت چهره همراه است. تشخیص این نوع سكته از حیث این‌كه چه ناحیه‌ای از مغز درگیر آن است، اهمیت دارد، زیرا در برخی از مناطق مغز، اگر حتی سكته مغزی كوچك اتفاق بیفتد، فلج كامل ایجاد می‌كند .

سكته‌ای با عوارض ماندگار
زمانی كه خون‌رسانی به مغز مختل شود ولی شدت و زمان این اختلال در حدی نباشد كه به سكته (مرگ بخشی از بافت) منجر شود، حمله ایسكمیك گذرا رخ داده است. با این حال، سكته مغزی خفیف هم می‌تواند علائم پایدار به‌جا گذارد ولی با گذشت زمان و اقدامات بازتوانی، اختلالات حركتی ناشی از آن از بین می‌رود و بیمار به سطحی از كاركرد روزانه‌اش نزدیك می‌شود . البته باید توجه كنید خطر سكته مغزی شدید كه باعث آسیب ماندگار می‌شود، در چند روز اول بعد از حملات ناشی از سكته مغزی خفیف نیز زیاد است. محققان تاكید می‌كنند سكته مغزی خفیف می‌تواند هشداری برای سكته كامل باشد و باید به سرعت درمان شود. درمان سریع این حمله می‌تواند احتمال بروز سكته كامل را تا 80 درصد كاهش دهد. معمولا بروز سكته مغزی خفیف یك تشخیص اورژانسی است و باید در اسرع وقت درمان شود.
​​​​​​​
لباس ضد سكته مغزی بپوشید !
پیشگیری از سكته مغزی و قلبی اصول مشتركی دارند كه شامل پرهیز از مصرف مواد مخدر و سیگار، داشتن برنامه تحركی منظم و انجام ورزش حداقل سه بار در هفته، مصرف میوه و سبزیجات تازه بویژه با رنگدانه قرمز، محدود كردن مصرف چربی و غذای پركالری، محدود كردن نمك و در بالای 40 سال، انجام آزمایش خون سالانه برای تشخیص زودهنگام دیابت می‌شود. اگر این موارد رعایت شود از سكته مغزی پیشگیری می‌شود .

در معرض خطر هستید
بیشتر افرادی كه سبك زندگی خوبی ندارند، چاق هستند، ورزش نمی‌كنند و غذای پركالری مصرف می‌كنند یا در خانواده سابقه بروز سكته مغزی در سنین پایین دارند در خطر بیشتری از حیث ابتلا به سكته مغزی هستند . یكی از علل شایع سكته، آترواسكلروز (سخت شدن شریان‌ها) است. پلاك‌های ساخته شده از چربی، كلسترول، كلسیم و دیگر مواد در شریان‌ها، باعث تنگ شدن رگ‌های خونی می‌شود. یك لخته خونی ممكن است در این راه باریك بماند و باعث سكته مغزی -ایسكمی شود. ناگفته نماند كه سكته مغزی ممكن است بر اثر فشار خون بالای كنترل نشده نیز به‌وجود آید.

نجات از سكته مغزی
اگر پس از سكته مغزی بتوان با تشخیص درست علائم، بیمار را طی زمان طلایی (چهار ساعت و نیم) به مركز درمانی مجهز انتقال داد، درمان وی ممكن خواهد بود. درمان و در واقع، خروج لخته ایجاد شده در عروق مغزی با استفاده از داروهای وریدی و گاهی بعد از زمان طلایی با استفاده ار تكنیك‌های آنژوپلاستی صورت می‌گیرد . ضروری است خانواده‌ها اگر تصور می‌كنند زمان رسیدن نیروهای اورژانس طول می‌‌کشد باید قبل از تمام شدن زمان طلایی، خودشان بیمار را به مركز درمانی كه ترجیحا مجهز به ارائه خدمات ویژه به بیماران سكته مغزی است، برسانند.

او سكته مغزی كرده!
روش اصلی تشخیص سكته مغزی معاینه است اما برای تایید تشخیص از روش‌های سی‌تی‌اسكن و ام‌آر‌آی و برای تشخیص عروق بزرگ در ناحیه مغز و گردن از آنژیوگرافی مثل ام‌آر آنژیوگرافی و سی‌تی آنژیوگرافی استفاده می‌شود. براساس نتایج این بررسی‌ها نوع درمان، چه در مرحله حاد (اورژانسی) و چه در مرحله تحت حاد (در منزل) انتخاب می‌شود.
پس از آن لخته ایجاد شده در عروق مغزی در اورژانس با استفاده از دارو و آنژیوپلاستی، خارج می‌شود. بعد از آن نیز وضعیت بیماری كه در بخش یا منزل تحت درمان قرار گرفته با استفاده از داروهای رقیق‌كننده خون مثل آسپرین پلاویكس یا وارفارین كنترل می‌كشود. در واقع، فشار خون و چربی خون چنین بیماری را با توصیه‌های لازم به سمتی تغییر می‌دهیم كه بتوانیم از سكته مغزی بعدی پیشگیری كنیم .