معماری
نزدیک بینی

سونامی نزدیک بینی در راه است

نزدیک بینی کشور ما را تهدید می کند. آی‌پد و بازی‌های رایانه‌‌ای به‌طور همزمان احتمال نزدیک‌بینی را در افرادی که استعداد ژنتیکی دارند، پایین می‌آورد و سرعت افزایش نمره چشم را بالاتر می‌برد و در ضمن خطر پارگی شبکیه چشم را بیشتر می‌کند تا حدی که گاهی دیگر امکان عمل لیزیک هم وجود ندارد
انسان‌هایی که اوایل قرن ۱۹ و ۲۰ زندگی می‌کردند، زندگی‌شان بر پایه کشاورزی و شکار بود بنابراین افراد دوربین‌تری بودند و نزدیک‌بینی بین این جمعیت شیوع کمتری داشت. البته چشم دوربین یا طبیعی برای این افراد مناسب‌تر بود، اما در طبیعت مولکولی و ژنتیکی برخی از انسان‌ها ساختار سازش‌کننده عدسی چشم با توجه به نیاز و فعالیت چشمی فرد به‌گونه‌ای است که در دوره بلوغ وضعیت انکساری چشم را تنظیم می‌کند و چشم دچار دوربینی و نزدیک‌بینی نمی‌شود.

این در حالی است که همه انسان‌ها این ذخیره ژنتیکی را ندارند و به همین دلیل وقتی فعالیت چشمی برخی افراد زیاد باشد یا شیوه زندگی‌شان تغییر کند، سیستم رشد کره چشمی و تکمیل بینایی‌ نیز تغییر خواهدکرد. شیوع نزدیک‌بینی در چین، سنگاپور و در مجموع کشورهای شرق آسیا بیشتر است و حتی تا ۸۰ درصد نیز گزارش شده و می‌توان اصطلاح سونامی نزدیک‌بینی را برای مردم شرق آسیا به کار برد، اما وضعیت در کشور ما چگونه است؟
دکتر سیدفرزاد محمدی، فوق‌تخصص قرنیه و مدیر دفتر هماهنگی برنامه سلامت چشم و پیشگیری از نابینایی وزارت بهداشت در گفت‌وگو با «سلامت» در پاسخ به این سوال با بیان اینکه شیوع نزدیک‌بینی در کشور ما مانند کشورهای شرق آسیا نیست، توضیح می‌دهد: «در مطالعاتی که در مورد بار بیماری‌ها در کشور انجام گرفته، فرضیه افزایش نزدیک‌بینی در کشورمان مشاهده شده که دلایل مختلفی برای آن وجود دارد.»

وی که دبیر شبکه تحقیقات بیماری‌های چشمی نیز هست برای اینکه صحبت‌هایش را ملموس‌تر بیان کند، اصطلاح «چشم‌پزشکی فردی شده» را نام می‌برد و اشاره می‌کند که بیماری‌های چشمی، درمان‌ها و پیش‌آگهی بیماری و تاثیر تغذیه و عوامل محیطی همگی به شناسنامه مولکولی افراد بستگی دارد.

به بیان دیگر، اگر یکی از والدین کودک نزدیک‌بین باشند، احتمال اینکه او هم نزدیک‌بین شود، ۲۰ درصد است و اگر هر ۲ نزدیک‌بین باشند، ۴۰ درصد احتمال نزدیک‌بینی برای کودک وجود دارد، بنابراین شیوه زندگی این فرد در سرعت پیشرفت و آغاز نزدیک‌بینی‌اش تاثیر دارد. به عبارتی، افرادی که سابقه ژنتیک نزدیک‌بینی دارند، تحت‌تاثیر عوامل محیطی زودتر و با شدت بیشتری نزدیک‌بین می‌شوند.

تلفن‌همراه و استرس چشمی

کودکان یکی از گروه‌های در معرض خطر در برابر آسیب‌های ناشی از استفاده از وسایل الکترونیک دیجیتال هستند و بسیاری از والدین از سنین کودکی برای فرزندانشان آی‌پد و تلفن‌همراه می‌خرند.

دکتر محمدی در ادامه صحبت‌‌هایش تاکید می‌کند: «آی‌پد و بازی‌های رایانه‌‌ای همزمان احتمال نزدیک‌بینی را در افرادی که استعداد ژنتیکی دارند پایین می‌آورد و سرعت افزایش نمره را بالاتر می‌برد. علاوه بر این، شبکیه نازک می‌شود و خطر پارگی شبکیه بیشتر خواهد شد. همچنین آسیب‌ها می‌تواند به حدی باشد که عمل لیزیک نیز انجام نشود.»

این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به اینکه فرضیه افزایش نمره نزدیک‌بینی در ایران محکم‌تر از افزایش بروز آن است، می‌گوید: «گرفتن تلفن‌همراه در دست و نگاه کردن به صفحه آن و همزمان راه رفتن یا استفاده از تلفن‌همراه در ماشین، استرس به چشم را دوجانبه می‌کند و مانند این است که فردی یک شیء سنگین را در دست بگیرد و ما مدام به دست او ضربه بزنیم و این فرد نتواند تعادل خود را حفظ کند.» به گفته این فوق‌تخصص قرنیه، کودکان و خردسالان نباید از تلفن‌همراه استفاده کنند و خطر بازی‌های رایانه‌‌ای مانند پلی‌استیشن و ایکس‌باکس برای چشم و بینایی‌شان کمتر از تلفن‌همراه و آی‌پد است.

مبارزه با نزدیک‌بینی با طبیعت

ابتدای گزارش اشاره کردیم در کشورهای آسیای شرقی سونامی نزدیک‌بینی وجود دارد و در کشوری مانند سنگاپور کمتر کسی است -به‌خصوص در نوجوانان و جوانان- که از عینک استفاده نکند. در چنین کشورهایی چه اقداماتی برای کنترل نزدیک‌بینی انجام شده؟

دبیر شبکه تحقیقاتی بیماری‌های چشمی به تجربه کشور سنگاپور اشاره می‌کند: «آنها برنامه مشخصی در این زمینه دارند، به‌گونه‌ای که راهنما برای میزان شدت نور در کلاس‌های درس مشخص کرده‌اند. پنجره‌دار کردن یک طرف کلاس درس در کلاس‌های راهنمایی نیز جزو اقدامات آنها بوده است. علاوه بر این، ساعات ورزش و آزاد بودن بچه‌ها در کلاس درس را ۲ برابر کرده‌اند زیرا بودن در فضای باز یا کوهنوردی و رفتن به پارک باعث استراحت چشم می‌شود و در کودکان تعادل در سیستم سازشی چشم ایجاد می‌کند تا چشم فقط با نزدیک تطابق پیدا نکند.» به گفته دکتر محمدی، یکی از برنامه‌های ۲۰گانه‌ای که برای پیشگیری از نابینایی در وزارت بهداشت تهیه شده، کنترل نزدیک‌بینی است که مجری آن وزارت آموزش و پرورش و برنامه‌های آن نیز ملموس است.

صفحه‌های دیجیتال نور مادون قرمز و ماورای‌بنفش دارد

چشم دارای تعدادی ماهیچه است به نام مژگانی که هر زمان به نزدیک نگاه می‌کنیم این ماهیچه‌ها در حال فعالیت هستند. علاوه بر ماهیچه‌های مژگانی، ماهیچه‌های خارجی هم باید فعالیت کنند تا چشم‌ها را به هم نزدیک کنند، بنابراین وقتی چشم فعالیت نزدیک‌بینی زیادی داشته باشد به این ماهیچه‌ها فشار می‌‌آید، در حالی که وقتی فرد به فاصله دور نگاه می‌کند، چشم در حال استراحت است.

دکتر علی میرزاجانی، رئیس انجمن علمی بینایی‌سنجی ایران با اشاره به افزایش صدمات چشم در نتیجه استفاده بی‌رویه از وسایل الکترونیک جمعی توضیح می‌دهد: «زمانی که ماهیچه‌های چشم برای تطابق با نزدیک‌بینی به طور ممتد منقبض می‌شود، نمی‌تواند به حالت اولیه برگردد و قدرت انکساری چشم بیش از حد بالا می‌رود و نزدیک‌بینی در چشم ایجاد می‌شود.» موضوع دیگری که دکتر میرزاجانی به آن تاکید می‌کند این است که وقتی کتاب می‌خوانیم، انعکاس نور به چشم ما باعث دیدن می‌شود ولی در استفاده از صفحه تلفن‌همراه و آی‌پد که صفحه آنها یک صفحه نوری است، نور مستقیما به چشم ما وارد می‌شود که می‌تواند روی شبکیه و سیستم عصبی آن تاثیر بگذارد.

آن طور که این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران شرح می‌دهد، صفحه‌های دیجیتال نور مادون قرمز، ماورای‌بنفش و نور مرئی را به چشم ما وارد می‌کنند، در حالی که چشم فقط باید در معرض نور مرئی قرار بگیرد و بقیه نورها باعث التهاب سطحی، پف‌آلود شدن و سرخی چشم می‌شوند.»

منبع:هفته نامه سلامت