تومور غده هیپوفیز (دلیل،علت و راه درمان)

درمان بزرگ شدن غده هیپوفیز,میکرو آدنوم هیپوفیز,عوارض بعد از عمل تومور هیپوفیز,غده هیپوفیز و پرولاکتین بالا,هزینه جراحی غده هیپوفیز,جراحی هیپوفیز از راه بینی,درمان تومور پرولاکتینوما,مراقبت های بعد از عمل تومور هیپوفیز
علل ایجاد تومور غده هیپوفیز
دلیل آشکاری برای ایجاد تومور غده هیپوفیز وجود ندارد. در برخی موارد ممکن است به دلیل تحریک از سوی هیپوتالاموس باشد؛ هیپوتالاموس قسمتی از مغز است که به هیپوفیز سیگنال می‌فرستد تا هورمون تولید کند.

حدود ۱ تا ۵ درصد موارد تومور غده هیپوفیز ارثی است. قطعاً به ندرت عوامل وراثتی منجر به افزایش خطر ابتلا به تومور هیپوفیز می‌شود.

یک اختلال شایع مولتیپل اندوکرین نئوپلازی (سلول‌های درون‌ریز غیر نرمال چندگانه نوع ۱) است که باعث ایجاد تومورها در غده‌های درون‌ریز (که ترشحات خود را به درون خون می‌ریزند و هیپوفیز نیز از این نوع غدد است) و اولین قسمت روده کوچک می‌شود. کارنی کمپلکس عامل دیگری است که باعث ایجاد چند نوع تومورها می‌شود که تومور غده هیپوفیز نیز از این نوع است.

علائم و نشانه‌های تومورهای غده هیپوفیز
تومور غده هیپوفیز از طریق فشار آوردن روی بافت‌های مغزی که دور تومور را احاطه کرده‌اند و یا از طریق افزایش بیش از حد ترشح هورمون یا اختلال در ترشح هورمون باعث ایجاد علائمی می‌شود. برخی تومورهای هیپوفیز ممکن است هیچ علائمی نداشته باشند.

تومورهای غده هیپوفیز معمولاً تا زمانی که علائم ظهور نکنند تشخیص داده نمی‌شوند. شایع‌ترین علائم عبارتند از:

سردرد
مشکلات بینایی که به راحتی نمی‌توان دلیل آن را یافت
تغییرات دوره قاعدگی
نوسانات خُلقی یا تغییرات رفتاری
اختلال در نعوظ
تغییرات وزن

دیگر علائم عبارتند از:
ترشح شیر از پستان در زنانی که هنوز بارداری را تجربه نکرده‌اند
تشدید یا توقف رشد در کودکان و نوجوانان
رشد دست‌ها، پاها و پیشانی و فک در بزرگ‌سالان
بزرگ شدن گردی صورت و ایجاد قوز یا برآمدگی بین شانه‌ها
احساس خستگی شدید

تشخیص تومورهای غده هیپوفیز
ارزیابی و معاینه بیمارانی که به تومور غده هیپوفیز مبتلا هستند توسط متخصصین غدد درون‌ریز (اندوکرینولوژیست) که در هورمون‌ها تخصص دارند انجام می‌شود.
گاهی اوقات ممکن است بیماران قبل از مراجعه به متخصص غدد درون‌ریز بسته به علائم خود توسط شماری از متخصصین ازجمله چشم پزشکان، متخصصین مغز و اعصاب (جهت سردرد و سرگیجه) ویزیت شده باشند.
پس از ارزیابی علائم بیمار و انجام آزمایش‌های کلینیکی دقیق، یکی از متخصصین غدد درون‌ریز ما ترتیب انجام برخی آزمایش‌های خونی را خواهد داد تا سطح هورمون‌های مختلف غده هیپوفیز را اندازه‌گیری کند. گاهی اوقات لازم است آزمایش‌های خون پیچیده‌ی بیشتری انجام شود، که ممکن است در آن قبل از اندازه‌گیری هورمون به بیمار یک تزریق یا نوشیدنی گلوکز داده شود.

بهترین نوع تصویربرداری برای مطالعه‌ی غده هیپوفیز روشی است که به آن ام آر آی می‌گویند. برای این نوع تصویربرداری، بیمار باید روی تخت در یک تونل طویل به مدت یک ساعت به پشت بخوابد. اگر اسکن ام آر آی نشان دهد که ممکن است تومور با عصب بینایی تماس پیدا کند، از شما درخواست می‌شود که یک تست از میدان دید خود در مرکز چشم پزشکی انجام دهید.

درمان تومور غده هیپوفیز

درمان تومور غده هیپوفیز به عوامل بسیاری بستگی دارد. ازجمله:

محل تومور
اینکه آیا تومور مقدار بیش از حدی از هورمون خاصی تولید می‌کند
حال عمومی بیمار و اولویت راجع به گزینه‌های درمانی بالقوه

به دلیل اینکه تومور غده هیپوفیز می‌تواند روی بسیاری از سیستم‌ها و اندام‌های مختلف بدن تأثیر بگذارد، برای هر شخص پزشکانی با تخصص‌های مختلف با هم کار می‌کنند تا یک طرح درمانی کارآمد برای او فراهم کنند.

مشاهدات
منظور از مشاهدات، ارزیابی متخصص مغز و اعصاب و یا متخصص غدد درون‌ریز است که در آن آزمون‌های تصویربرداری به صورت دوره‌ای انجام می‌شود. ممکن است لازم شود درمان به تعویق بیفتد، به عنوان مثال، وقتی تومور غده هیپوفیز رشد می‌کند یا علائم بیماری در حال وخیم‌تر شدن هستند.

جراحی تومورهای غده هیپوفیز
جراحی از رایج‌ترین روش‌های درمان تومورهای غده هیپوفیز است. اگر تومور غده هیپوفیز خوش‌خیم باشد و در قسمتی از مغز قرار گرفته باشد که جراح مغز و اعصاب بتواند به راحتی آن را کامل و بدون هیچ آسیبی بردارد، ممکن است جراحی تنها درمان موردنیاز باشد.

جراحی در مواردی توصیه می‌شود که موارد زیر اتفاق بیفتد:
تومور در حال تولید هورمون‌هایی است که با دارو قابل‌کنترل نیست
تومور به وسیله‌ی فشار وارد کردن به غده هیپوفیز و یا دیگر قسمت‌های سیستم عصبی باعث اختلال در سلامت فرد می‌شود.
بر خلاف درمان‌های قبلی با دارو و یا جراحی، تومور هنوز در حال رشد است

رایج‌ترین انواع عمل جراحی تومور غده هیپوفیز عبارتند از:
جراحی آندوسکوپیک از راه بینی
جراحی آندوسکوپیک مغزی
جراحی برداشت مغز

درمان تومور غده هیپوفیز با دارو (دارودرمانی
دارودرمانی بعضاً برای کنترل ترشح هورمون توسط تومور غده هیپوفیز بسیار مؤثر است. دارو می‌تواند تومور را از تولید هورمون بیش از حد متوقف کند یا آن را کوچک کند تا به غده هیپوفیز یا دیگر قسمت‌های سیستم عصبی فشار وارد نکند.

دارودرمانی معمولاً برای درمان تومور غده هیپوفیز استفاده می‌شود:

بروموکریپتین و کابرگولین شاید برای آدنوم هیپوفیز که پرولاکتینوما نامیده می‌شود مؤثر باشد. پرولاکتینوما مقدار زیادی هورمون پرولاکتین تولید می‌کند. این داروها با کاهش تولید هورمون پرولاکتین و اغلب با کوچک کردن تومور می‌تواند پرولاکتینوما را درمان کند.

مکمل‌های سوماتوستاتین مانند لانرئوتید و اکتروتید برای تومورهای هیپوفیزی توصیه می‌شود که سبب ترشح بیش از حد هورمون شده است. این داروها تولید هورمون را کاهش می‌دهند و ممکن است اندازه تومور را نیز کاهش دهند. این داروها همچنین برای درمان تومورهایی که هورمون تیروئید بیش از حدی تولید می‌کنند، نیز استفاده می‌شوند. پگویزومانت یا سوماورت تأثیر افزایش بیش از حد هورمون در بدن را متوقف می‌کنند.

کتوکونازول یا نیزورال تومور غده هیپوفیزی را نشان می‌دهند که باعث گردی صورت و قوز بین شانه‌ها و دیگر علائم بدن می‌شود و مقدار زیادی کورتیزول (یک هورمون استروئیدی طبیعی) تولید می‌کند. این داروها ترشح هورمون کورتیزول را کاهش می‌دهند، اما تومور را کوچک نمی‌کنند و تولید هورمون را توسط آن را متوقف نمی‌کنند.

اگر تومور غده هیپوفیز توانایی بدن در ترشح هورمون‌های لازم را کاهش داده باشد یا اگر سطح ترشح هورمون بعد از عمل جراحی بسیار پایین باشد، ممکن است روش درمان جایگزین هورمونی در منزل ادامه یابد.

پرتودرمانی برای تومور غده هیپوفیز
پزشکان برای تومورهایی پرتودرمانی را توصیه می‌کنند که شرایط زیر را داشته باشند:
امکان برداشت کامل تومور بدون خطر وجود ندارد.
به سرعت در حال رشد است.
اندازه آن با دارو کاهش پیدا نمی‌کند.
در جایی از مغز قرار گرفته که عمل جراحی در آن ناحیه خطرناک است.
بعد از عمل جراحی دوباره عود کرده است.

پرتودرمانی برای تومورهای غده هیپوفیز به تدریج اثر می‌گذارد و همچنین ممکن است ماه‌ها یا حتی سال‌ها رشد تومور را کنترل کند و تولید هورمون توسط آن را متوقف کند.

دو نوع پرتودرمانی برای تومورهای غده هیپوفیز وجود دارد:
پرتودرمانی با تابش پرتو از خارج
پرتودرمانی مستقیم بافت حین جراحی

پس از درمان
پس از جراحی یا پرتودرمانی، ممکن است به داروهایی برای جایگزینی یا کنترل تعادل هورمون‌ها در بدن نیاز باشد. ممکن است برخی افراد قادر باشند در نهایت مصرف به داروهای هورمونی را متوقف کنند.

پس از درمان پزشک با درخواست انجام اسکن ام آر آی و آزمایشات خون و ادرار روند درمان را پیگیری می‌کند تا ببیند غده هیپوفیز خوب کار می‌کند یا نه.
پرولاکتینوما معمولاً به دو گروه تقسیم می شود: میکروآدنوما که کوچکتر از 1 سانتی متر بوده و ماکروآدنوما که از 8 میلی متر بزرگتر است. اندازه تومور می تواند علایم ناشی از تحت فشار قرارگرفتن تومور را توجیه کند، همچنین نقشی در تعیین روش درمانی مناسب دارد.

پرولاکتینوما چطور به وجود می آید؟
اگرچه پژوهش ها برای پیداکردن علت رشد سلول های غیرطبیعی همچنان ادامه دارد، ولی هنوز علت تومورهای هیپوفیز از جمله پرولاکتینوما نامشخص است.

برخی از تومورهای هیپوفیز بدون وجود سابقه فامیلی در فرد به وجود می آیند؛ در مقابل برخی از مبتلایان به پرولاکتینوما از یک اختلال ژنتیکی به نام نئوپلازی درون ریز چندگانه نوع 1 (MEN1) رنج می برند. MEN1 یک اختلال مادرزادی است که با افزایش احتمال زخم معده و ترشح غیرطبیعی هورمون از لوزالمعده، پاراتیروئید و هورمون هیپوفیز مشخص می شود؛ در این اختلال، تومور پرولاکتینوما نیز ایجاد می شود. از طرفی بعضی از افرادی که پرولاکتینوما دارند، به MEN1 مبتلا نیستند. ژنی که مسؤول ایجاد این نوع از پرولاکتینوما است، هنوز کاملاً شناخته نشده است.

تشخیص پرولاکتینوما

آزمایش خون
تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI): حساس ترین تست برای تشخیص و اندازه گیری پرولاکتینوما تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI) است. این روش تشخیصی ممکن است برای پیگیری اثر درمان بر تومور در دوره های مختلف انجام شود. با استفاده از MRI علاوه بر تشخیص اندازه تومور، آسیب به بافت های دیگر مورد بررسی قرار می­گیرد.

توموگرافی کامپیوتری (CT scan): می تواند تا حدودی در تشخیص کمک کننده باشد ولی حساسیت آن برای تشخیص پرولاکتینوما کمتر از MRI است.

شرایط انجام آزمایش پرولاکتین
ساعاتی قبل از آزمایش پرولاکتین که پزشکتان مقدار آن را تعیین می کند، باید از خوردن و آشامیدن اجتناب کنید.
آزمایش پرولاکتین معمولاً در حدود سه ساعت بعد از بیدارشدن از خواب و بین ساعات 8 تا10 صبح انجام
می شود.
استرس روانی و انجام تمرینات ورزشی دشوار درست قبل از انجام آزمایش پرولاکتین باعث افزایش سطح پرولاکتین خون می شود، به همین خاطر ممکن است از شما خواسته شود تا قبل از خون گیری به مدت 30 دقیقه استراحت کنید.
تحریک نوک پستان ها می تواند باعث افزایش سطوح هورمون پرولاکتین شود، به همین خاطر از 24 ساعت قبل نباید سینه ها تحریک شوند.

تومور پرولاکتینوما چگونه درمان می شود؟

دارو: پرولاکتینوما معمولاً با دارودرمانی درمان می شود.
جراحی: در صورتی که دارودرمانی برای بیمار قابل تحمل نبوده یا اثری در بهبودی نداشته باشد، جراحی به عنوان روش درمانی در نظر گرفته می شود.
در مواردی که دارودرمانی به تنهایی اثربخش نیست، در کنار آن جراحی یا رادیوتراپی نیز در نظر گرفته می شود.

آیا پرولاکتینوما بر بارداری اثر دارد؟
در صورتی که تومور پرولاکتینوما کوچک باشد، بعد از دارودرمانی بارداری امکان پذیر خواهد بود. در حالت طبیعی و در خانم های بارداری که اختلالات هیپوفیز ندارند، غده هیپوفیز بزرگ شده و ترشح پرولاکتین افزایش
می یابد. این بزرگ شدن غده هیپوفیز در خانم هایی که تومورهای ترشح کننده پرولاکتین دارند، بیشتر بوده و باید در دوران بارداری مانیتور شوند. با این حال، آسیب به هیپوفیز یا اعصاب چشمی در کمتر از یک درصد خانم های باردار با پرولاکتینوما اتفاق می افتد.
در خانم هایی که تومور پرولاکتینومای آن ها بزرگ بوده، احتمال آسیب به هیپوفیز یا اعصاب چشمی بیشتر است. در صورتی که خانم بارداری بتواند بارداری خود را به سلامت به سرانجام برساند، با احتمال بیشتری بارداری بعدی سالمی خواهد داشت.

خانم ­هایی که تومور پرولاکتینوما داشته و قصد بارداری دارند، باید از قبل با پزشک خود مشورت کرده و بررسی های لازم شامل MRI برای اندازه گیری سایز تومور و ارزیابی بینایی انجام دهند. پزشک با شروع بارداری، داروهای بیمار را قطع خواهد کرد. در صورتی که بیمار در طول بارداری با علایمی مانند سردرد، تغییرات بینایی، استفراغ، تشنگی شدید یا تکرر ادرار مواجه شد، باید با پزشک خود مشورت کند. در این صورت، اگر علایم به علت رشد تومور تشخیص داده شود، پزشک ممکن است درمان های دارویی را برای بیمار از نو شروع کند.

آیا پرولاکتینوما و قرص های پیشگیری بارداری بر هم اثر می گذارند؟
در گذشته، تصور می شد قرص های پیشگیری از بارداری با بدترشدن پرولاکتینوما ارتباط دارند؛ ولی طولی نکشید که درستی این فرضیه رد شد. امروزه مشخص شده است که بیماران مبتلا به پرولاکتینوما که از داروهای بروموکریپتین یا کابرگولین استفاده می کنند، می توانند از قرص های پیشگیری از بارداری مصرف کنند.
خانم های یائسه ای که پرولاکتینوما داشته و از روش های دارویی یا جراحی برای درمان استفاده می کنند، می توانند بدون نگرانی از هورمون های خارجی به عنوان جایگزین هورمون های کاهش یافتۀ خود استفاده کنند.

آیا خانم هایی که میزان پرولاکتین خون آن ها بالاست، بیشتر در معرض پوکی استخوان قرار دارند؟
خانم هایی که ترشح استروژن از تخمدان های آن ها به میزان کافی انجام نمی شود، با احتمال بیشتری به پوکی استخوان مبتلا می شوند؛ این درحالی است که میزان بالای پرولاکتین خون، تولید استروژن را کاهش می دهد.
اگرچه تولید استروژن بعد از درمان هایپرپرولاکتینومیا به میزان طبیعی خود بر می گردد ولی حتی یک یا دو سال کمبود استروژن می تواند مقاومت استخوان ها را تحت تأثیر قرار دهد. خانم ها باید با ورزش منظم و مصرف کلسیم از طریق رژیم غذایی یا مصرف مکمل و اجتناب از مصرف سیگار از پوکی استخوان جلوگیری کنند.
توصیه می شود خانم های با سطوح بالای پرولاکتین، تراکم استخوان های خود را بررسی کرده و در مورد مصرف استروژن برای جایگزین کردن هورمون های کاهش یافتۀ خود با پزشکشان مشورت کنند.

ممکن است شما دوست داشته باشید بیشتر از نویسنده