معماری
نالترکسون

نالترکسون (naltrexone)

نالترکسون یک آنتاگونیست خالص طولانی‌اثر (۷۲ ساعت) مواد افیونی است که بیشتر به ‌صورت روزانه یکبار تجویز می‌شود.

  • عوارض جانبی و موارد احتیاط

باید مواظب بود تا حداقل ۷ تا۱۰ روز از آخرین مصرف ماده شبه‌افیونی گذشته باشد وگرنه ممکن است علائم ترک مواد شبه‌افیونی رخ دهد. این علائم بیش از ۲۴ ساعت (حتی تا ۷۲ ساعت) دوام خواهد داشت.

نالترکسون در مقادیر بالاتر از ۵۰ میلی‌گرم در روز می‌تواند به صورت وابسته به دوز سبب مسمومیت کبدی شود. البته در افراد دچار بیماری زمینه‌ای کبد حتی ۵۰ میلی‌گرم در روز هم می‌تواند سمی باشد. از این رو در شش ماه نخست درمان باید ماهانه آمینوترانسفرازهای سرم (SGOT, SGPT)را پایش کرد و از آن پس نیز اگر شک بالینی وجود داشت، باید این کار را انجام داد.

اگر در زمانی که نالترکسون در بدن فعالیت دارویی دارد به تسکین درد احتیاج افتاد، باید از مصرف مواد شبه‌افیونی اجتناب کرد و در عوض بنزودیازپینها یا سایر مسکنهای غیرافیونی را به کار برد. به بیماران تحت درمان با نالترکسون باید آموزش داد که مقادیر کم ماده شبه‌افیونی اثری نخواهد داشت، ولی مقادیر بیشتر می‌تواند بر مهار گیرنده‌ها فائق آید و ناگهان سبب بیش‌مصرف ماده شبه‌افیونی شود که می‌تواند کشنده باشد.

مصرف نالترکسون در بیماران مصرف‌کننده آگونیستهای مواد شبه‌افیونی، در بیماران دچار هپاتیت حاد یا نارسایی کبد، و در بیماران دچار حساسیت مفرط به آن ممنوع است. بهتر است از مصرف آن در حین حاملگی اجتناب شود. نالترکسون داروی نسبتاً بی‌خطری است با این حال در موارد بیش‌مصرف باید اقدامات حمایتی و تلاش در جهت کاهش جذب گوارشی آن به عمل آید.

  • تداخلهای دارویی

داروهای ضدسرماخوردگی که حاوی مواد شبه‌افیونی هستند را نباید همراه نالترکسون مصرف کرد چرا که نالترکسون مانع اثر آنها می‌شود. نالترکسون رخوت ناشی از فنوتیازینها را تقویت می‌کند.

  • روش و نحوه تجویز دارو
  • پیش از مصرف دارو

شروع مصرف ‌نالترکسون نیازمند سم‌زدایی کامل است و نباید به بیماری که به صورت کامل سم‌زدایی‌ نشده است نالترکسون تجویز نمود زیرا با علائم شدید ترک همراه است‌. بدین منظور بهتر است  لااقل ۷ روز از آخرین وعده مصرف مواد شبه‌افیونی کوتاه‌مدت نظیر هروئین یا مرفین، و لااقل ۱۴ روز از آخرین وعده مصرف مواد شبه‌افیونی طولانی‌مدت نظیر متادون (و تریاک) گذشته باشد یا آزمایش ادار بیمار از نظر متابولیتهای مواد شبه‌افیونی منفی باشد. اگرچه هیچ یک از موارد ذکر شده قطعی نیست و لذا جهت اطمینان از سم‌زدایی توصیه می‌شود از آزمون چالش نالوکسون (naloxone challenge test) استفاده شود. بدین صورت که ۸/۰ میلی‌گرم نالوکسون به صورت زیرجلدی تزریق می‌شود. سپس بیمار به مدت ۲۰ دقیقه از لحاظ نشانه‌های ترک (گرفتگی یا آب‌ریزش بینی، اشک‌ریزش، خمیازه، تعریق، ترمور، استفراغ، سیخ‌شدن موها) و علائم ترک (احساس تغییر دما، درد مفصل یا استخوان و عضله، احساس اسپاسم در عضلات شکم، احساس مورچه روی یا خزیدن مورچه زیر پوست) تحت نظر گرفته می‌شود. در صورت بروز هر یک از نشانه‌ها یا علائم مذکور نباید نالترکسون تجویز شود. در صورت وجود شک، باید مصرف نالترکسون را به مدت ۲۴ ساعت به تأخیر انداخت و بار دیگر آزمون چالش نالوکسون را انجام داد. در صورت عدم بروز علائم ترک می‌توان نالترکسون را با خیال راحت شروع کرد.

  • تجویز دارو

اثر نالترکسون در عرض ۱۵ تا ۳۰ دقیقه پس از مصرف ظاهر می‌شود. نالترکسون فقط به صورت خوراکی مصرف می‌شود. شروع مصرف با مقدار ۵ یا ۱۰ یا ۵/۱۲ یا ۲۵ میلی‌گرم است و سپس به تدریج در عرض یک ساعت تا چهار روز ضمن پایش علائم ترک به مقدار ۵۰ میلی‌گرم رسانده می‌شود. البته مصرف ۱۰۰ میلی‌گرم یک روز در میان یا ۱۵۰ میلی‌گرم سه روز در میان نیز جهت افزایش پذیرندگی بیماران تجویز می‌شود.

برای نیل به حداکثر پذیرندگی توصیه شده است که هر نوبت مصرف دارو تحت نظارت مستقیم یک مرکز طبی یا یکی از اعضای خانواده بیمار صورت گیرد و ادرار بیمار نیز هر از گاهی به طور تصادفی از نظر وجود متابولیتهای مواد شبه‌افیونی آزمایش شود.

  • پایان مصرف دارو

مصرف نالترکسون را باید آن قدر ادامه داد که دیگر بیمار به لحاظ روانی در معرض خطر بازگشت به مصرف ماده شبه‌افیونی نباشد و این عموماً حداقل شش ماه وقت می‌برد ولی اگر فشارهای روانی بیرونی هم همراه باشد می‌توان بیش از شش ماه نیز تجویز نمود.

همان طور که گفته شد کاربرد نالترکسون بر این نظریه متکی است که وقفه تأثیرات مواد افیونی (به خصوص نشئه‌) بیمار را از رفتار موادجویانه دلسرد ساخته و موجب رفع حالت شرطی نسبت به مواد افیونی می‌شود. تنها ضعف مدل درمان با آنتاگونیستها فقدان سازوکاری است که شخص را به ادامه مصرف آنتاگونیست وادار سازد.

موفقیت نالترکسون ارتباط زیادی با عوامل اجتماعی نظیر تحصیلات‌، شغل‌، تأهل‌، انگیزه بالا، حمایت خانوادگی و اجتماعی مناسب و ادامه درمانهای روانشناختی دارد. وجود فشار انضباطی از جانب کارفرمایان و سیستم ‌قانونی از جمله عوامل مهم دیگر در موفقیت است‌.

پاسخ دهید