معماری
رفرکتومتر

آزمایش ادرار (نحوه انجام و آموزش)

ازمایش ادرار

ابتدا جمع اوری نمونه ادرار

نکات قابل توجه

برای انجام تست کامل ادرار به برگه پذیرش بیمار دقت کنید.

اگر فقط UA درخواست شده بود؛برای جمع اوری نمونه ادرار یک لیوان یکبار مصرف به مریض بدهید.

اگر  UC به همراه UA یا به تنهایی درخواست شده بود باید ظرف در دار استریل به مریض داده شود.

تستUc به معنی کشت ادرار میباشد(urine culture).

برای جمع اوری نمونه ادرار نوازادان یا خردسالان میتوانید از بگ های پلاستیکی استریل استفاده کنید.دقت کنید دستتان به قسمت داخلی کیسه برخورد نداشته باشد.

کیسه را به طور محکم به الت تناسلی نوزاد بچسبانید و بعد از ادرار کردن نوزاد؛کیسه را درون یک لیوان یک بار مصرف قرار دهید.

به خانم هایی که کشت ادرار برایشان درخواست شده است گوشزد کنید قبل از جمع اوری نمونه موضع تناسلی را خوب وتمیز شستشو داده و سپس اقدام به جمع اوری ادرار کنند.

بیماری که تست Uc برایش درخواست شده نباید تحت درمان با انتی بیوتیک قرار گرفته باشد.در صورت مصرف هر نوع انتی بیوتیک انرا یادداشت کنید.

به مادرانی که برای کودکشان تست Uc درخواست شده تاکید کنید که دقت کنند تا نمونه مدفوعی با ادرار جمع اوری شده تماس پیدا نکند زیرا نمونه الوده شده وبی ارزش است…
و همچنین تاکید کنید ابتدا ناحیه تناسلی را به دقت وتمیز با اب و صابون شسته و پس از چند دقیقه اقدام به خشک کردن موضع نمایند.و سپس نمونه را جمع اوری کنند.
حین نمونه گیری جریان ادرار نباید قطع شود.
نمونه گیری باید از وسط جریان ادرار تهیه شود.
برای تست های ادراری مقدار  120 سی سی نمونه لازم است

نحوه جمع اوری ادرار 24 ساعته

هدف از جمع آوری نمونه ادرار 24 ساعته اندازه گیری و ارزیابی میزان دفع مواد مختلف (مثل پروتئین ، کراتینین ، کلسیم و …) در طی 24 ساعت شبانه روز می باشد.

1- اولين نمونه ادرار پس از بیدار شدن از خواب را دور بريزيد و زمان را یادداشت نمایید.(مثلا ۷ صبح)

2- از آن به بعد بقیه  ادرار روزانه خود رادر ظرف مخصوص بريزيد.

3- ريختن ادرار در ظرف را تا 24 ساعت از زمان دور ريختن نمونه اول ادامه دهيد.
4- نمونه روز بعد ( روز دوم ) را نيز درست در همان زماني كه نمونه صبح روز اول را دور ريخته در داخل ظرف مخصوص بريزيد.

5- ظرف حاوي نمونه را در اسرع وقت به آزمايشگاه منتقل كنيد.

مثال: نمونه ادرار ساعت 7 صبح روزاول را دور ريخته و نمونه هاي بعد از آن را (هر چند بار ) تا ساعت 7 صبح روز بعد در ظرف مخصوص بريزيد و ادرار ساعت 7 صبح روز دوم را نيز در ظرف مخصوص بريزيد.

روز اول نمونه برداری در یک ساعت مشخص (مثلاً ساعت 7 صبح) در بیرون ظرف ادرار کنید و دور بریزید.
طی 24 ساعت بعدی هربار که ادرار می کنید ادرار خود را تماماً در داخل ظرف بریزید.
طی این مدت درب ظرف را بسته و آنرا در جای خنک و به دور از دسترس اطفال یا نور مستقیم نگهداری کنید.
روز دوم در همان ساعت (مثلاً ساعت 7 صبح) برای آخرین بار ادرار کرده و ادرار خود را تماماً در ظرف بریزید.
ساعت و تاریخ شروع و پایان نمونه برداری را روی برگه در محل مخصوص یادداشت کنید.
ظرف حاوی نمونه ادرار 24 ساعته را حداکثر طی مدت یک ساعت به آزمایشگاه تحویل دهید.
توجه داشته باشید جهت انتقال نمونه ادرار به ظرف می توانید از یک ظرف شیشه ای تمیز و خشک استفاده نمایید.
ساعت تحویل نمونه به آزمایشگاه از ساعت 6 صبح تا ساعت 18 غروب می باشد.

شرایط جمع آوری نموه ادرار 24 ساعته و Random برای آزمایش Oxalate ادرار:
توجه به موارد زیر ضرورت دارد:

2 الی 3 روز قبل از جمع آوری نمونه ادرار از مصرف زیاد مواد غذایی که دارای ویتامین C از جمله مرکبات تازه (مانند لیموشیرین، پرتقال، گریپ فروت، لیمو شیرین، اسفناج، توت فرنگی، گوجه فرنگی) خودداری کنید.
قرص ویتامین C 2 الی 3 روز قبل از جمع آوری نمونه ادرار مصرف نشود.

مراحل عملی انجام ازمایش کامل ادرار

ازمایش ادرار شامل چندین بخش است

بررسی ماکروسکوپی
بررسی میکروسکوپی
کشت ادرار
انتی بیوگرام

بررسی ماکروسکوپی

ظرف محتوی ادرار را به ارامی و بطور دورانی حرکت میدهیم.
سپس 15 سی سی ادرار را به درون یک شیشه بزرگ انتقال میدهیم.بطوریکه یک سانتیمتر از سر لوله خالی باشد.

ابتدا نمونه را از جهات زیر مورد بررسی قرار داده و نتیجه را گزارش میکنیم:

رنگ ادرار(color)
وضوح ادرار( appearance)

در مرحله بعد یک عدد نوار ادراری را برداشته و ان را به مدت یک ثانیه درون لوله محتوی ادرار فرو برده وبا لبه ی لوله ادرار اضافی روی نوار را میگیریم.

روی نوار ادراری مربع هایی رنگی وجود دارد که برخی از اندکس های ادرار را اندازه گیری میکند.هر یک از این مربع ها یک فاکتور خاص را اندازه گیری میکنند.مثلا میزان قند.ph ادرار.وزن مخصوص.کتون.نیتریت و..

1 دقیقه پس از فرو بردن نوار بداخل ادرار میتوانیم تغییر رنگ مربع ها را بررسی کنیم
این مربع ها پس از واکنش با مواد داخل ادرار تغییر رنگ داده و سپس ما میتوانیم با تطابق رنگ تغییر یافته مربع روی نوار با رنگهای روی جعبه ی نوار ها از میزان و مقدار برخی از اندیکاسیون های ادراری مطلع شویم.

نکات مهم:

اگر روی نوار ادراری مربعی برای اندازه گیری وزن مخصوص وجود نداشته باشد میبایست انرا با دستگاه رفراکتومتر اندازه گیری کرد که طرز کار با این دستگاه در پست های بعدی توضیح داده خواهد شد.

وجود پروتئین در ادرار:
اگر نوار ادرار وجود پروتئین در ادرار را نشان داد،برای تعیین میزان این پروتئین میبایست لوله ادرار را 2 دقیقه با دور 1500 سانتریفوژ کرده و سپس طبق دستورالعملی مخصوص با استفاده از ریختن اسیدسولفوسالیسیلیک روی ادرار،میزان پروتئین ادرار را تعیین کنیم.

روش استفاده از اسید:
اسید 3% (3 گرم اسید در 100سی سی آب مقطر):
به هر 5cc  ادرار 0.5cc باید اضافه شود.

اسید 10%: به هر 5cc ادرار باید 3 قطره اضافه شود.
اسید 20%: به هر 5cc ادرار باید 2-1 قطره اسید اضافه شود.
این در شرایطی است که PH ادرار اسیدی باشد ، اگر قلیایی بود باید میزان ها را دو برابر کرد.چون قسمتی از اسید باید PH قلیایی را خنثی کند و قمستی پروتئین ها را دناتوره کند.

اگر بعد از افزودن اسید کدورتی ایجاد نشد پروتئین وجود ندارد، اگر کدورت ایجاد شد ممکن است وجود داشته باشد.

روش گزارش کردن کدورت:
1-اگر کدورت به صورت جزئی و بسیار کم  باشد به صورت Trace گزارش می شود.

2-اگر کدورت بیشتر باشد و به صورت واضح دیده شود بطوری که اگر لوله را روی روزنامه بگذاریم ، بتونیم نوشته ها را بخوانیم در حد +1 گزارش می شود.

3-اگر شدت کدورت بیشتر بود طوری که سیاهی کلمه دیده شود ولی خوانده نشود در حد +2 گزارش می شود.
4- اگر کدورت به حدی بود که حتی سیاهی کلمات دیده نشود بصورت +3 گزارش می شود.

5-اگر به مجردی که اولین قطره اسید اضافه شود کدورت شدید به صورت ناگهانی ایجاد شد و محیط شبیه سفیده تخم مرغ شد در حد +4 گزارش می کنیم.

گزارش رنگ و کدورت ادرار
بهترین و قطعی ترین روش برای تشخیص پروتئین روش حرارتی است:
حدود 6-5 سی سی ادرار را در یک لوله بلند ریخته ، حد فاصل هوا و ادرار را بوسیله شعله مستقیم از بالا حرارت داده تا ادرار به حالت جوش برسد.اگر کدورتی در این منطقه دیده شود قطعا پروتئین است، چون حرارت ساختمان سوم پروتئین ها را دناچوره می کند و به حالت کدورت در می آید.در اینجا دیگر مثبت کاذب نداریم.

انواع رنگهای نوار ادرار:

?گلوکز – Glucose
توسط دو واکنش آنزیمی انجام می شود . آنزیم گلوکز اکسیداز ، با کاتالیز اکسید کردن گلوکز ادرار ، پراکسید هیدروژن و گلوکونیک اسید تولید میکند . آنزیم دوم پراکسیداز است که واکنش  پراکسیدهیدروژن را با محلول رنگی نمک پتاسیم کاتالیز میکند و باعث تولید رنگ از محدوده سبز تا قهوه ای (مانند شکل) می شود .
-باید در نظر داشت که این آنزیم فقط گلوکز را اندازه گیری می کندو سایر قندها را شناسایی نمی کند . بنابراین در افرادی که گالاکتوزومی مادر زادی دارند ممکن است مشکل ایجاد شود .

بیلی روبین – Bilirubin
این تست بر اساس اتصال بیلی روبین با دی کلروآنالین دی نیتروژنه در محیط اسیدی قوی است . رنگ محدوده های متفاوتی  از رنگ قهوه ای را شامل می شود .
از انجا که بیلی روبین به نور حساس است باید نمونه ها را به دور از نور نگه داری کرد .

کتون – Ketone
واکنش بین نیتروپروساید  و استواستیک اسید اساس این تست است
در این تست فقط استواستیک شناسایی میشود و استون و بتا هیدروکسی بوتیریک اسید قابل شناسایی نیستند .کتون هنگام گرسنگی های طولانی بالا میرود و مثبت میشود.

وزن مخصوص – specific gravity
این تست بر اساس تغییرات  ظاهری PKa  بر اساس پلی الکترولینت ها است و به میزان غلضت یونی ادرار بستگی دارد . در مجاورت رنگ بلودومتیلین در مقادیر کم  یون ها رنگ ادرار آبی تا سبز تیره میشود و در ادرار با غلضت بالای یونی رنگ ادرار به زرد تا سبز تمایل پیدا می کند .
وزن مخصوص اندیکس مناسبی برای دانستن غلظت ادرار است . چگالی با ان اندازه گیری می شود و نزدیک ترین اندیکس برای دانستن مقدار غلظت ادرار است . وزن مخصوص بزرگتر از 1.025 در حضور پروتئین ، گلوکز و سایر مواد با وزن مولکولی بالا دیده می شود . وزن مخصوص کمتر از 1.010 هم در زمانی دیدهمی شود که مشکلی در تغلیظ ادرار وجود داشته باشد و ادرار رقیق شده از بدن دفع شود .

خون – Blood
این تست بر اساس انزیم پر اکسیداز استوار است مانند فعالیت هموگلوبین . این انزیم واکنش بین diisopropylbenzene dihydroperoxide و 3,3′,5,5′-tetramethylbenzidine را کاتالیز می کند

اگر مقدار خون ادرار بسیار زیاد باشد رنگ نوار ادرار آبی خواهد شد .

میزان PH
این تست بر اساس اصول  دو اندیکاتور متیل رد و برومتیلوبروم (methyl red/bromthymol blue) است که با توجه به خصوصیات ظاهری این دو اندیکتور رنگی حاصل می شود که برابر با میزان PH  ادرار است .

پروتئین – Protein
این تست بر اساس اندیکاتورtetrabromphenol blue است . در PH ثابت ، در مجاورت این محلول در صورت ظهور رنگ سبز نشان دهنده وجود پروتئین در ادرار است . این تست برای اندازه گیری  آلبومین  حساس تر از هموگلوبین و گلوبین است .

اوروبیلونوژن – Urobilinogen
شناسایی این ترکیب در ادرار توسط واکنش ارلیخ اصلاح شده انجام می گیرد . در پارادی تیلامینوبنزوآلدهید (para-diethylaminobenzaldehyde)همراه با محلول رنگی با اوروبیلونوژن در محیط اسیدی واکنش میدهد و رنگ صورتی حاصل می شود .

نیتریت – Nitrite
به مقدار نیترات بستگی دارد . باکتری های گرم منفی در ادرار نیترات را به نیتریت تبدیل می کنند .در محیط اسیدی ، نیتریت داخل ادرار با para-arsanilic acid واکنش می دهد و نمک دیازیوم diazonium ایجد می شود . این نمک با ترکیب 1,2,3,4-tetrahydrobenzo(h)quinoline-3-ol باعث تولید رنگ صورتی می شود .پس نیتریت علامت وجود باکتری در ادرار است.

لوکوسیت
گلبولهای سفید ادرار میتوانند نشانه وجود عفونت ادراری باشند.

دستگاه رفراکتومتر

رفراكتومتر (Refractometer) از دو كلمه (Refract(o بــه مـعنـی aكسـتن و Meter بـه معنـی سنجش تشكيل شده است و در كل به معنی شكست سنج است.

فيزيولوژی

تعيين ميزان چربی ، قند خون ، پی بردن به ميزان اوره و پروتئين خون ، ميزان نمک موجود در آن و غلظت مايعات در بيماران از جمله مواردی است كه نـيـاز به سنجش دقيق دارد. به منظور اندازه گيری مـوارد ذكـر شـده مـی تـوان از دسـتـگـاه رفـراكتومتر استفاده كرد.

طرز کار

كاركرد و خواندن رفراكتومتر بسيار آسان است و نيازی به تجربه و مطالعه فراوان ندارد. يک يا دو قـطـره از مايع حاوی ماده حل شده در آن را روی صفحه شيشه ای حساس دستگاه ريخته ، درپوش مـحـافـظ را بـسـتـه و صفحه شيشه ای را مقابل نور مستقيم آفتاب يا نور مصنوعی قرار داده و پس از خـوانـدن از روی عـدد بـريـكس نشان داده شده به جدول بريكس (Brix) مراجعه تا ميزان درصد وجود آن مـاده در مايع مشخص شود. استفاده از جدول تـصـحيح حرارتی نيز كمک مؤثری است كه با آن می‌توان دقت آزمايش را بالا برد.

اجزا و قسمت‌های دستگاه

1- دو منشور: يک منشور انتشار دهنده Diffusing Prism و ديگری شكست دهنده Refracting Prism است.
2- دو لنـز: يكـی لنز تصوير و ديگری لنز n (ضريب شكست) است.
3- ترمومتر: جهت تنظيم و گزارش دما
4- پيچ: برای تنظيم تصوير
انواع رفراكتومتر

امـروزه ايـن دسـتـگـاه در چـهـار نـوع رفـراكـتومتر دسـتـی آنـالـوگ ، رفـراكـتـومـتـر رومـيزی ، رفراكتومتر دستی ديجيتال و رفراكتومتر آنلاين موجود است.

رفرکتومتر

تستهای تشخیص پروتئینوری

تشخیص پروتئين بنس جونز:

پروتئين بنس جونز شامل دايمرهای زنجير سبك كاپا يا لامبدای ايمونوگلبولين‌ها است. اين پروتئين نخستين بار به دليل خواص حلاليت غير عادی ‌اش توسط هنري بنس جونز در سال 1846 شناخته شد. زمانی كه پروتئين بنس جونز به حرارت 60-40 درجه سانتيگراد برسد رسوب كرده، اما زمانی كه به جوش ميی ايد مجددا حل می‌شود. پروتئين بنس جونز دارای وزن ملكولی 44000 دالتون است و به آساني از طريق گلومرول‌های سالم پالايش می‌شود.
انجام آزمايش پروتئين بنس جونز، قسمتی از آزمايش ادرار نيست، اما اين پروتئين را شايد بتوان به طور اتفاقي در روش حرارتی اندازه‌گيري پروتئين تشخيص داد. اگر درخواست براي پروتئين بنس جونز باشد، ابتدا به عنوان آزمايش بيماريابي براي تمام پروتئين‌ها، آزمايش اسيد سولفوساليسيليك انجام ميشود. اگر نتيجه منفی شد، هيچ پروتئينی از جمله پروتئين بنس جونز وجود ندارد و اگر نتيجه آزمايش مثبت شد، آزمايشات بيشتری لازم است تا مشخص شود كه اين رسوب ايجاد شده مربوط به پروتئين بنس جونز يا ديگر پروتئين‌هاست.

روش‌هاي تشخيص پروتئين بنس جونز:
1- روش رسوب با استفاده از حرارت (Heat Percipitation Test):

پروتئين بنس جونز در دمای 60-40 درجه سانتيگراد (دماي اپتيمم 56 درجه سانتيگراد) رسوب نموده اما مجدداً در دماي 100 درجه سانتيگراد حل مي‌گردد. با سرد شدن دوباره در حدود دماي 60 درجه سانتيگراد رسوب نموده و دوباره در دماي زير 40 درجه سانتيگراد حل مي‌شود.

روش انجام آزمايش:

ابتدا 15 سی سی از ادرار  را درون لوله ریخته و انرا سانتريفوژ کنید
سپس ادرار را در يك لوله آزمايش مي‌ريزيم و با استفاده از اسيد استيك 10 درصد، PH آن را به 5/5-5 مي‌رسانيم.
سپس لوله را  به مدت 15 دقيقه در آب گرم 56 درجه سانتيگراد قرار مي‌دهيم. اگر رسوبي تشكيل شد مي‌تواند دلالت بر حضور پروتئين بنس جونز داشته باشد.
چنانچه رسوب تشكيل شد، لوله آزمايش را در آب جوش قرار داده و اجازه مي‌دهيم به مدت 3 دقيقه بجوشد.
كاهش و حل شدن رسوب در ادرار مربوط به پروتئين بنس جونز است، در حاليكه افزايش رسوب مربوط به ساير پروتئين‌هاست.
اگر در حرارت 100 درجه سانتيگراد رسوب زيادتري تشكيل شد، ادرار را صاف مي‌كنيم تا اثر افزايش رسوب مربوط به ساير پروتئين‌ها حذف شود. پروتئين بنس جونز در اين دما به صورت محلول بوده و در مايع صاف شده باقي مي‌ماند.
با سرد كردن مايع صاف شده از حرارت 100 درجه سانتيگراد به پايين‌تر، پروتئين بنس جونز در حدود دماي 60 درجه سانتيگراد رسوب مي‌نمايد و در دماي زير 40 درجه سانتيگراد، رسوب حاصله حل میشود.

آزمايش تولوئن سولفونيك اسيد( TSA):

معرف Toluence Sulfonic Acid) TSA)، پروتئين بنس جونز را رسوب مي‌دهد و با اين روش مي‌توان مقادير حدود0.03  ميليگرم در سی سی را تشخيص داد. در اين روش، آلبومين رسوب داده نمي‌شود اما گلبولين‌ها در غلظت بالاي 500 ميليگرم در سی سی جواب مثبت مي‌دهند.

معرف TSA:

شامل 12 گرم پاراتولوئن سولفونيك اسيد در 100 ميلي‌ليتر اسيد استيك گلاسيال مي‌باشد.

روش انجام آزمايش:

ابتدا 2 سی سی از ادرار تميز و شفاف را در لوله آزمايش مي‌ريزيم.
سپس يك ميلي‌ليتر از معرف TSA را به آرامي از كنار لوله به آن اضافه مي‌نماييم (به مدت 30-15 ثانيه، اضافه كردن معرف را طول مي‌دهيم).
با انگشت ضربه‌اي آهسته به لوله مي‌زنيم تا محتويات آن مخلوط شوند. تشكيل رسوب در مدت 5 دقيقه، دلالت بر حضور زنجيره‌هاي سبك آزاد در ادرار مي‌نمايد.و میتوان پروتئین بنس جونز را تشخیص داد.

استفاده از حرارت و اسيد استيك:

پس از 3 دقیقه  سانتريفوژ ادرار، PH آن را به كمك تامپون اسيد استيك و استات سديم به حدود 5-4 مي‌رسانيم، زيرا پروتئين‌ها در محيط اسيد، بهتر فلوكوله مي‌شوند. PH پايين‌تر از PH ايزوالكتريك پروتئين، پروتئين‌هاي موجود در ادرار را مستعد رسوب كردن مي‌نمايد و در صورت رسوب، با استفاده از حرارت، پروتئين‌هاي غير محلول منعقد مي‌شوند. وجود الكتروليت‌ها در تامپون، عمل انعقاد پروتئين‌ها را سرعت مي‌بخشد.

روش كار:

حدود 10 سی سی  ادرار را سانتريفوژ نموده و آن را صاف مي‌نماييم. دو سوم مايع رويي را به داخل لوله پيركس مي‌ريزيم. ته لوله آزمايش را با يك گيره نگه مي‌داريم و قسمت فوقاني آن را به مدت دو دقيقه مي‌جوشانيم (لوله را بايد به صورت مورب روي شعله نگه داشت و دهانه آن دور از سمت افراد باشد). اگر در اين مرحله كدورتي ظاهر شد مي‌تواند به پروتئين‌ها، فسفات‌ها و كربنات‌ها مربوط باشد. سپس حرارت را کنار زده و مقدار  5-3 قطره اسيد استيك 10-5 درصد اضافه مي‌كنيم و دوباره مي‌جوشانيم. اسيد استيك موجب حل شدن فسفات‌ها و كربنات‌ها شده كه در مرحله قبل ممكن است سبب كدورت شده باشند. همچنين اسيد استيك PH را پايين‌تر برده و آن را به PH ايزوالكتريك نزديكتر مي‌كند، بنابراين كدورت پس از افزودن اسيد استيك، مربوط به افزايش رسوب پروتئين‌ها است.

در مرحله آخر نيز، درجه كدورت ايجاد شده را در قسمت بالاي لوله حرارت داده شده مانند روش اسيد سولفوساليسيليك گزارش مي‌نماييم.
با اين روش، آلبومين، گلبولين‌ها، موكوپروتئين‌ها و همچنين پروتئين بنس جونز را مشخص مي‌نمايند. اين آزمايش خيلي حساس بوده و حتي مقادير 5 ميليگرم در دسي‌ليتر پروتئين ادرار را نشان مي‌دهد. رسوب ندادن هموگلوبين و ميوگلوبين از معايب اين روش به حساب مي‌آيند.
نتايج مثبت كاذب:

در بيماران تحت درمان با داروهاي تولبوتاميد

مقدار زياد پني‌سيلين و سولفوناميدها

بعد از تزريق رنگ‌هاي راديوگرافي

نتايج منفي كاذب:

وجود هموگلوبين و ميوگلوبين در ادرار

ادرارهاي خيلي قليايي
ادرارهاي خيلي رقيق

ادامه آموزش آزمایش ادرار در ارسال های بعدی

پاسخ دهید