معماری

روش‌های مختلف تشخیصی هلیکوباکتر پیلوری

هلیکوباکتر پیلوری (Helicobacter Pylori) تقریباً نیمی از جمعیت دنیا را تحت تأثیر خود قرار می‌دهد و درنتیجه یکی از شایع‌ترین عفونت‌های باکتریایی و مداوم در سراسر جهان است. هلیکوباکتر پیلوری با زخم پپتیک، زخم‌های گاستریک، لنفوما بافت‌های لنفاوی همراه با موکوس (MALT) و سرطان گاستریک همراه است. روش‌های تشخیصی متنوعی برای تشخیص عفونت هلیکوباکتر پیلوری وجود دارد و انتخاب یکی از آن‌ها از روش‌های دیگر بستگی به عوامل مختلفی مانند دسترسی، مزایا و معایب هر روش، هزینه و سن بیمار دارد. هنگامی‌که عفونت هلیکوباکتر پیلوری تشخیص داده می‌شود، پزشک در مورد ضرورت درمان بیمار بر اساس وضعیت بالینی تصمیم‌گیری می‌نماید. به‌طورمعمول، ریشه‌کن کردن هلیکوباکتر پیلوری برای درمان و پیشگیری از عفونت توصیه می‌شود. در این مقاله ما روش‌های اصلی تشخیصی عفونت هلیکوباکتر پیلوری را به‌منظور ریشه‌کنی عفونت بررسی می‌کنیم.

هلیکوباکتر پیلوری از میکروارگانیسم‌های مسئول عفونت‌های باکتریال مداوم و دائمی در سرتاسر دنیا هست و تقریباً نیمی از جمعیت دنیا را آلوده می‌کند. در کشورهای درحال‌توسعه، شیوع عفونت بالای ۹۰% هست و در کشورهای توسعه‌یافته به‌استثناء ژاپن، شیوع این میزان زیر ۴۰% هست. روش‌های تشخیصی متنوعی برای هلیکوباکتر پیلوری وجود دارد و انتخاب یک روش تشخیصی بستگی به عوامل مختلفی ازجمله در دسترس بودن، نیاز به انجام آندوسکوپی، هزینه، در دسترس بودن، مزایا و معایب هر روش و همچنین سن بیمار دارد.

درمان سه‌گانه (Triple therapy) روش درمانی استاندارد هلیکوباکتر پیلوری است. گرچه درمان سه‌گانه نرخ قابل‌قبولی از بهبودی را نشان می‌دهد، درمان‌های چهارتایی (Quadruple therapy) که از ترکیب دارویی متنوعی استفاده می‌کند، درمان پی‌درپی (Sequential therapy) و درمان هم‌زمان (Concomitant therapy) به‌عنوان روش‌های جایگزین‌درمانی هلیکوباکتر پیلوری معرفی می‌شود. در این مقاله ما روش‌های مختلف تشخیصی هلیکوباکتر پیلوری را با توجه به اولویت‌های اصلی استفاده‌شده در بالین (مانند تشخیص اولیه و تأیید ریشه‌کنی عفونت) را موردبحث قرار می‌دهیم.

تشخیص عفونت:

چند روش تشخیصی قابل‌دسترس برای هلیکوباکتر پیلوری وجود دارد که هرکدام مزایا، معایب و محدودیت‌های خاص خود را دارد. در یک تقسیم‌بندی کلاسیک، می‌توان روش‌های تشخیصی را بر اساس نیاز یا عدم نیاز به آندوسکوپی از هم مجزا نمود. تمامی تست‌های بر پایه بیوپسی شامل ارزیابی هیستولوژی، کشت باکتری، واکنش زنجیره پلیمراز (PCR) و تست اوره‌آز بافتی (RUT; Rapid Urease Test) بر روی بافت‌های به‌دست‌آمده در طی آندوسکوپی قابل انجام هستند. روش دیگرهای دیگر شامل تست تنفسی اوره (UBT; Urea Breath Test)، روش‌های سرولوژی و تست آنتی‌ژنی مدفوع (SAT; Stool Antigen Test) به‌عنوان روش‌های غیرتهاجمی تشخیصی هلیکوباکتر پیلوری شناخته می‌شود. یکی دیگر از راه‌های تقسیم‌بندی روش‌های تشخیصی هلیکوباکتر پیلوری را می‌توان بر اساس استفاده از آن در قبل یا بعد از درمان ریشه‌کنی عفونت هست.

تست‌های تشخیصی قبل از درمان هلیکوباکتر پیلوری:

روش‌های تهاجمی برای هلیکوباکتر پیلوری:

بافت‌شناسی: به‌عنوان روش استاندارد برای تشخیص عفونت هلیکوباکتر پیلوری، بررسی‌های بافت‌شناسی اطلاعات مهمی در رابطه با موکوس (به‌عنوان‌مثال حضور و شدت التهاب، متاپلازی روده‌ای، آتروفی غده‌ای، دیس‌پلازی و نئوپلازی) فراهم می‌نماید. روش استاندارد برای جمع‌آوری بیوپسی معده توسط سیستم تقسیم‌بندی سیدنی (Sydney Classification System) به روز شده است که شامل نمونه‌برداری از ۵ خاص ناحیه از بافت بیمار هست. برای تشخیص هلیکوباکتر پیلوری در نمونه بیوپسی، رنگ‌آمیزی هماتوکسیسلین-ائوزین معمولاً کفایت می‌کند. زمانی که نتایج این رنگ‌آمیزی بی‌نتیجه باشد، رنگ‌آمیزی اختصاصی همانند Warthin-Starry، Giemsa، Toluidine blue، Acridine Orange، Mcmullen، Genta، Dieterla، رنگ‌آمیزی Romanouski یا روش‌های ایمونوهیستوشیمی می‌تواند انجام شود.

دستورالعمل‌های حاضر نشان می‌دهد که حداقل دو تکنیک رنگ‌آمیزی مختلف بر روی بافت باید مورداستفاده قرار گیرد، رنگ‌آمیزی هماتوکسیلین – ائوزین برای ارزیابی سلول‌های التهابی و رنگ‌آمیزی گیمسا یا Genta برای مشخص نمودن باکتری هلیکوباکتر پیلوری. بااین‌حال رنگ‌آمیزی Genta توانایی مشخص نمودن هر دو سلول‌های التهابی و باکتری را در صورت ترکیب بارنگ Silver، هماتوکسیلین ائوزین و Alcian blue دارد. در مقایسه رنگ‌آمیزی گیمسا به دلیل ساده بودن روش انجام آن، حساسیت بالا و باصرفه بودن ازنظر اقتصادی، روش‌های حاضر در آزمایش‌های بالینی هست. همه روش‌های دیگر به‌طور اختصاصی در پژوهش‌های تحقیقاتی مورداستفاده قرار می‌گیرد.

روش‌های بافت‌شناسی دارای محدودیت‌هایی است. تغییرات بافتی به‌صورت فردی ارزیابی می‌شوند که ممکن است در آن نتایج پارامترهای ارزیابی‌شده، تنوع زیادی در رتبه‌بندی (Scoring) ایجاد کند. با توجه به توزیع تکه‌تکه‌ای (Patchy distribution) هلیکوباکتر پیلوری در مخاط معده، نمونه بافت باید از مناطق مختلفی از معده تهیه شود. حساسیت و ویژگی بافت‌شناسی برای تشخیص هلیکوباکتر پیلوری بین ۵۳ تا ۹۰ درصد متغیر است که به تجربه پاتولوژیست و تراکم کلونیزاسیون بستگی دارد. افزایش تعداد بیوپسی بافتی و استفاده از رنگ‌آمیزی اختصاصی می‌تواند حساسیت بافتی را افزایش دهد. در یک برش بافتی، هلیکوباکتر پیلوری به‌صورت باسیل خمیده یا مارپیچی در سطوح اپی‌تلیال، لایه موکوسی و درون غدد گاستریک مشاهده می‌شود. سایر گونه‌های هلیکوباکتر مانند Helicobacter heilmanii (H.heilmanii) عفونت مشترک انسان و دام ایجاد می‌کند و می‌تواند از گربه و سگ به انسان منتقل مشده و منجر به گاستریت مزمن گردد. در حاضر در حدود ۱/۰ درصد از بیوپسی‌های معده این باکتری وجود دارد. باکتری H.helimanii نسبت به هلیکوباکتر پیلوری خمیدگی کمتری داشته و طویل‌تر هست و درنتیجه این دو گونه را می‌توان به‌راحتی تشخیص داد.

مطالعات هیستولوژیک اغلب موارد به‌ندرت در کودکان به دلیل نیاز به آندوسکوپی انجام می‌شود. مطالعه اخیر انجام‌شده در بین ضایعات بافتی ۹۶ کودکان مبتلابه عفونت هلیکوباکتر پیلوری در برزیل نشان داد که در ۸/۵۱ درصد این افراد باکتری هلیکوباکتری پیلوری را مشاهده می‌شود.

تکنیک فلورسنت هیبریداسیون درجا (FISH) یک روش جدید مورداستفاده در آماده‌سازی بافتی است که در علاوه بر شناسایی هلیکوباکتر پیلوری، به تشخیص یک ویژگی یا فاکتور باکتریایی اختصاصی مانند مقاومت به کلاریترومایسین کمک می‌کند. در تکنیک FISH از یک مجموعه از پروب‌های الیگونوکلئوتیدی متصل به پروتئین فلورسنت که ژن خاصی را مورد هدف قرار می‌دهد همانند پروب‌های شایع علیه ژن‌های RNA ریبوزومی ۱۶S و ۲۳S، استفاده می‌شود. روش FISH و ایمونوشیمی در تعیین محل دقیق باکتری در مخاط معده مورداستفاده قرار می‌گیرد. باوجود مزایای استفاده از روش FISH، به علت سختی روش و گران بودن در تشخیص آزمایشگاهی کاربردی ندارد.

کشت: نمونه‌های بیوپسی معده که به‌تازگی به‌دست‌آمده است، نمونه‌های ایده آلی برای کشت هستند، زیرا میزان قابل‌توجهی از فلور نرمال باکتریایی در آن وجود ندارد (به جزء در بیماران با کاهش تولید اسید معده مه میزان باکتری‌های کمون سال آن‌ها افزایش‌یافته است). همچنین می‌توان جهت تهیه نمونه به‌منظور کشت، از روش‌هایی مانند نمونه‌برداری از مایع معده یا تست نخ (String Test) که تهاجم کمتری دارد، استفاده کرد. بااین‌حال، این روش اخیر حساسیت کمتری نسبت به بیوپسی دارد.

کشت هلیکوباکتر پیلوری در شرایط مطلوب و استاندارد دارای حساسیت بیش از ۹۰ درصد و ویژگی حدود ۱۰۰ درصد دارد. بااین‌حال، ارزش حساسیت کمتر از ۹۰% هم تاکنون گزارش‌شده است، ولی ویژگی تست ۱۰۰ درصد مورد تأیید قرارگرفته است. در بیماران با خونریزی حساسیت کشت به ۴۰% می‌رسد. در بیماران مبتلابه آتروفی حساسیت، اختصاصت، ارزش اخباری مثبت (PPV; Positive Predictive Value)، ارزش اخباری منفی (NPV; Negative Predictive Value) و دقت کلی (Overall accuracy) برای کشت ۹۵، ۱۰۰، ۱۰۰، ۸۰ و ۹۷ درصد گزارش‌شده است. در جمعیت کودکان حساسیت و اختصاصت تست به ترتیب ۸/۹۵ و ۴/۹۶ درصد هست.

هلیکوباکتر پیلوری باکتری بسیار ظریف است و نیاز است در اسرع وقت بعد از نمونه‌برداری کشت داده شود. بیوپسی را می‌توان در یک محیط انتقالی (به‌عنوان‌مثال محیط انتقالی استوارت) برای ۲۴ ساعت در ۴ درجه نگه داشت. هنگام جداسازی، هلیکوباکتر پیلوری را در ۸۰- درجه (ترجیحاً در محیط مایع با ۱۵ تا ۲۰ درصد گلیسرول) فریز می‌کنند. انواع مختلفی از محیط کشت انتخابی همانند Pylori agar، Skirrow agar و Wang media حاوی آنتی‌بیوتیک‌های اختصاصی جهت مهار رشد باکتری‌های کمون سال و محیط‌های کشت غیرانتخابی مانند Blood agar و Columbia blood agar را می‌توان برای کشت هلیکوباکتر پیلوری مورداستفاده قرارداد. کشت‌ها در شرایط میکرو آئروبیک (۸۵ درصد N2، ۱۰ درصد CO2 و ۵ درصد O2) در ۳۵ تا ۳۷ درصد برای حداقل ۷ روز نگه‌داری می‌شود. شناسایی کشت‌های مثبت بر اساس مشخصات مورفولوژیک و تست‌های کاتالاز، اکسیداز و اوره‌آز مثبت است.

کشت، یکی از روش‌های بسیار اختصاصی برای تشخیص هلیکوباکتر پیلوری است، گرچه نتایج به تجربه میکروبیولوژیست، کیفیت نمونه و استفاده از محیط انتقالی دارد. برای بسیاری از سال‌ها، نقش کشت هلیکوباکتر پیلوری برای تشخیص عفونت به مطالعات تحقیقاتی و اپیدمیولوژی بستگی دارد. در مطالعات بالینی، مشت عمدتاً به‌منظور تعیین حساسیت دارویی بعد از دو بار شکست در درمان عفونت هلیکوباکتر پیلوری در بیماران انجام می‌گیرد. به‌طورکلی، این روش تشخیصی، به‌عنوان روش تشخیصی معمول در نظر گرفته نمی‌شود و در دسترس بسیاری از مراکز پزشکی دنیا نیست. بااین‌حال، با توجه به افزایش مقاومت دارویی مخصوصاً به کلاریترومایسین و مترونیدازول، این امر می‌تواند موردتوجه بسیاری از آزمایشگاه‌هایی که قادر به انجام کشت و تعیین حساسیت آنتی‌بیوتیکی (قبل از رخ دادن دو بار شکست در درمان بیماران مبتلا) باشد.

واکنش زنجیره‌ای پلیمراز (PCR): PCR به محققان و پزشکان اجازه می‌دهد که هلیکوباکتر پیلوری را در نمونه‌های بافتی کوچک حاوی تعداد کمی باکتری تشخیص دهند. در این روش نیازی به فراِیندهای آماده‌سازی خاص یا انتقال نمونه نیاز نیست و می‌توان نمونه‌های به‌دست‌آمده از هر دو روش تهاجمی و کم تهاجمی همانند نمونه‌های بیوپسی معده، بزاق، مدفوع و غیره را موردبررسی قرارداد. علاوه بر این، انجام PCR بسیار سریع‌تر از بسیاری از روش‌های دیگر تشخیصی هست و جهت تعیین ژنو تایپ باکتری و مطالعات اپیدمیولوژیک هم مورداستفاده قرار می‌گیرد. اشکال قابل‌توجهی که PCR دارد، این است که DNA باکتری می‌تواند از باکتری‌های مرده در موکوس معده بیماران بعد از درمان هم حضورداشته و باعث مثبت کاذب تست گردد.

در نمونه‌های بیوپسی معده، ارزش تشخیصی روش‌های مولکولی همانند PCR در شناسایی پاتوژن و مقاومت کلاریترومایسین (که به جهش ژن ۲۳S نسبت داده می‌شود) ثابت‌شده است. به دلیل افزایش شیوع مقاومت آنتی‌بیوتیکی در برخی از جوامع با شیوع بالای هلیکوباکتر پیلوری، تست‌های مولکولی می‌تواند جایگزین‌های بسیار مناسبی برای تشخیص باکتری باشند.

تست اوره‌آز سریع (RUT; Rapid Urease Test): RUT با بهره‌گیری از توانایی هلیکوباکتر پیلوری در تولید مقادیر زیادی اوره به‌عنوان یکی از پایه‌های تشخیصی عفونت تنظیم‌شده است. بیوپسی‌های به‌دست‌آمده در طول انجام آندوسکوپی در یک محیط حاوی اوره و یک شاخص PH قرارداده می‌شود. اگر اوره‌آز و در محیط وجود داشته باشد، اوره تبدیل به آمونیاک و دی‌اکسیدکرین می‌شود که به دلیل افزایش PH منجر به تغییر رنگ اندیکاتور می‌گردد. RUT طیفی از نتایج از جند دقیقه تا ۲۴ ساعت را تولید می‌کند که با تعداد باکتری موجود در بیوپسی ارتباط دارد. تست RUT ارزان، سریع و قابل‌دسترس و همچنین بسیار اختصاصی است.

گرچه بسیاری از میکروب‌های موجود در اروفارنس آنزیم اوره‌آز تولید می‌کنند، ولی این آنزیم ضعیف‌تر بوده و به‌سرعت در محیط اسیدی معده دناچوره می‌گردد. بااین‌حال، به‌احتمال‌زیاد، بسیاری از نتایج منفی کاذب تست RUT به دلیل کاهش فعالیت آنزیم اوره‌آز هست که می‌تواند به علت مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها، ترکیبات بیسموت، مهارکننده‌های پمپ پروتون (PPIs) هست. همچنین تست اوره‌آز منفی کاذب در بیماران مبتلابه achlorhydria دیده شود. حساسیت RUT تحت تأثیر مقدار باکتری موجود در بیوپسی هست. میزان باکتری‌های موجود در بیوپسی برای یک نتیجه مثبت تست RUT حداقل ۱۰۰۰۰ عدد هست.

حساسیت و ویژگی تست RUT در حضور خون گزارش‌شده است. اختصاصت این با افزایش زمان انکوباسیون کاهش می‌یابد که این امر منجر به افزایش موارد مثبت کاذب می‌شود. تست‌های تجاری RUT دارای اختصاصیتی حدود ۹۵ تا ۱۰۰ درصد و حساسیت آن حدود ۸۵ تا ۹۵ درصد است.

روش‌های غیرتهاجمی برای تشخیص هلیکوباکتر پیلوری:

روش‌های سرولوژی: انواع مختلفی از روش‌های تشخیصی برای آنتی‌بادی ضد هلیکوباکتر پیلوری شناخته‌شده است که روش‌های مبتنی بر آنزیم (ELISA) بیشتر موردتوجه قرارگرفته است. اغلب آزمایش‌های الیزا تشخیصی IgG ضد هلیکوباکتر پیلوری دارای حساسیت و اختصاصت بین ۶۰% تا ۱۰۰% است. عواملی مهمی در ارزیابی کیفیت آزمون سرولوژی برای تشخیص هلیکوباکتر پیلوری فعال عبارت‌اند از: شیوع عفونت، تغییرات جغرافیایی و ویژگی‌های جمعیت موردمطالعه. اعتبار محلی تست سرولوژی ضروری است و این ضروری است که سطح Cut off کیت بر اساس منطقه جغرافیایی تنظیم‌شده باشد. به‌طورکلی، تست‌های حاوی مخلوط کمپلکس آنتی‌ژنی گونه‌های مختلف در یک کیت الیزا حساسیت بیشتری از خود نشان می‌دهند.

خصوصیات مختلفی را باید در تعیین اینکه چرا تست سرولوژی به‌عنوان روش انتخابی مورداستفاده قرارگرفته است، باید موردتوجه قرار گیرد. به‌طور خاص، یکی تست سرولوژی باید در بیمارانی که مصرف اخیر آنتی‌بیوتیک و مهارکننده پمپ‌های پروتئین (PPI) داشته‌اند یا دارای خونریزی و زخم معده هستند، در نظر گرفته شود. هیچ‌کدام از روش‌های تعیین آنتی‌بادی در ادرار یا بزاق نتایج قابل‌قبولی در تست‌های آزمایشگاهی ارائه نمی‌دهد و آن‌ها در تشخیص عفونت هلیکوباکتر پیلوری توصیه نمی‌شود.

آزمون‌های سرولوژیک نسبتاً ارزان و قابل‌دسترس هستند. درواقع، در دسترس بودن این آزمون‌ها می‌تواند باعث استفاده آن‌ها در آزمایشگاه‌هایی که تجربه کمی در تشخیص هلیکوباکتر پیلوری شود که می‌تواند باعث تعبیر ناصحیحی از اطلاعات گردد. مشکل دیگری که در تست‌های الیزا وجود دارد، این است که میزانی از آنتی‌بادی در میزبان حتی بعد از ریشه‌کنی عفونت به‌صورت طولانی‌مدت وجود دارد. درنتیجه، میزان قابل‌توجهی زمان بین درمان جهت ریشه‌کنی و کاهش معنی‌دار تیتر آنتی‌بادی وجود دارد. این شرایط استفاده از روش‌های سرولوژی را جهت تأیید ریشه‌کنی عفونت محدود می‌کند. در مقابل نتایج روش‌های سرولوژی تحت تأثیر آنتی‌بیوتیک‌ها یا داروهای مهارکننده پمپ پروتون قرار نمی‌گیرد. به‌طورکلی تست‌های سرولوژی در تشخیص صحیح بیماران با نتیجه منفی بسیار مناسب است.

روش‌های سرولوژی برای تشخیص خود باکتری و همچنین پروتئین‌های اختصاصی هلیکوباکتر پیلوری مورداستفاده قرار می‌گیرد. همه بیماران مبتلابه هلیکوباکتر پیلوری علائم بیماری را نشان نمی‌دهند و طیف بیماری‌های همراه با هلیکوباکتر پیلوری بسته به ناهمگونی سویه‌های هلیکوباکتر پیلوری متفاوت است. ناهمگونی بین سویه‌های مختلف به دلیل حضور یا عدم حضور فاکتورهای بیماری‌زایی باکتری هست که برخی از آن‌ها به‌عنوان نشانگرهای تشخیصی در الیزا مورداستفاده قرار می‌گیرد. این فاکتورها شامل ژن‌های cagA و vacA است که حضور آن‌ها مرتبط به پاتوژینیسیته هلیکوباکتر پیلوری هست.

ژن cagA پروتئینی ۱۲۰ تا ۱۴۰ کیلودالتون است که توسط ژن cagA کد می‌شود. سویه‌های بیان‌کننده پروتئین CagA التهاب شدید، آتروفی معده و اولسر کبد را به میزان بیشتری از سویه‌های دیگر تحریک می‌کنند. ژن vacA در همه‌سویه‌های هلیکوباکتر پیلوری وجود دارد، بااین‌حال تنها ۵۰ تا ۶۵ درصد از سویه‌های هلیکوباکتر پیلوری آن را تحریک می‌کند. ژن vacA پروتئینی ۸۱ تا ۹۱ کیلودالتون را کد می‌کند که باعث شکل‌گیری واکوئل‌هایی در سلول‌های اپی‌تلیال می‌شود. هر دو پروتئین VacA و CagA ایمونوژنیک هستند و روش‌های سرولوژی جهت تشخیص آن‌ها و بررسی شیوع سرولوژی فاکتورهای بیماری‌زایی آن‌ها در دسترس است.

تست تنفسی اوره (UBT):

تست تنفسی اوره (Urea Breath Test) که به‌اختصار UBT نامیده می‌شود، اولین بار در سال ۱۹۸۷ توسط گواهام و همکارانش معرفی شد که ایده آن در مقاله در مجله معتبر پزشکی لانست (Lancet) چاپ گردید. اساس این روش به دلیل حضور آنزیم اوره‌آز در این باکتری است و تحقیقات هم نشان داده است که افراد مبتلابه هلیکوباکتر پیلوری اوره کمتر و آمونیاک بیشتری نسبت به افراد سالم دارند. درنتیجه تست UBT به‌عنوان یکی از روش‌های استاندارد و سربع برای تشخیص هلیکوباکتر پیلوری معرفی شد. این روش اولین بار در دانشگاه کارولینای سوئد بررسی شد که ازنظر اختصاصت و حساسیت رضایت این روش بیش از ۹۵% گزارش گردید.

در این تست اوره نشان‌دار با کربن ۱۳ توسط بیمار مصرف می‌شود که توسط باکتری تجزیه‌شده و در بیمار دی‌اکسید کربن نشان‌دار تولید می‌شود و از این طریق وجود عفونت فعال هلیکوباکتر پیلوری اثبات می‌شود. به علت دوز بسیار پایین داروی مورداستفاده در این تست، مصرف آن در بارداری و کودکان مجاز است. حساسیت این روش ۹۸-۹۴% و اختصاصیت آن ۱۰۰-۹۵% است که ازنظر تشخیصی، حساسیت و اختصاصت بسیار بالایی داشته و جواب‌های بسیار قابل‌قبولی ارائه می‌دهد. درنتیجه برای تشخیص عفونت و پیگیری موفقیت درمان (ریشه‌کنی بیماری) بسیار دقیق است. تست UBT هم‌اکنون به‌عنوان روش استاندارد طلایی (Gold Standard) برای تشخیص غیرتهاجمی عفونت هلیکوباکتر پیلوری است و از روش‌های بسیار قابل‌اطمینان برای پیگیری‌های قبل و بعد از درمان بیماری است.

برای انجام تست، کپسول حاوی اوره نشان‌دار (HeliCapTM) با کربن رادیواکتیو (۱۴C-labeled urea) به بیمار خورانده می‌شود. اگر هلیکوباکتر پیلوری در معده فرد حضورداشته باشد، آنزیم اوره‌آز باکتری اوره را شکسته و به دی‌اکسید کربن حاوی کربن نشان‌دار (۱۴CO2) و آمونیوم تبدیل می‌کند. دی‌اکسید کربن در سراسر پوشش داخلی معده جذب‌شده و وارد خون می‌شود و سپس از خون به ریه‌ها منتقل‌شده و از طریق سیستم تنفسی دفع می‌گردد. نمونه بازدمی در داخل تیوپ مخصوص جمع‌آوری‌شده و میزان دی‌اکسید کربن دارای کربن نشان‌دار اندازه‌گیری می‌شود. اگر ایزوتوپ در هوای بازدمی حضورداشته باشد، نشانده حضور باکتری هلیکوباکتر پیلوری هست و عدم حضور ایزوتوپ در هوای بازدمی، عدم حضور باکتری را اثبات می‌نماید. در صورت تکرار تست بعد از طی روند درمانی، تغییر نتیجه آزمون از مثبت به منفی هم نشانگر درمان بیماری با آنتی‌بیوتیک هست.

مواردی برای انجام تست UBT باید در نظر گرفته شود که عبارت است از:

  • ناشتایی از ۶ ساعت قبل از آزمایش
  • مسواک زدن فرد قبل از انجام آزمایش جهت کاهش اثرات فلورهای نرمال دهان درنتیجه تست
  • خودداری از مصرف آنتی بیوتیک، بیسموت، داروهای ضد ترشحی مثل آمپرازول از ۴ هفته قبل از آزمایش
  • خودداری از مصرف انواع آنتی‌اسید و بلوکرهایH2 مثل سایمتیدین یا رانیتیدین و غیره از ۴۸ ساعت قبل از آزمایش
  • برای تأیید ریشه‌کنی عفونت باید ۴ هفته پس از پایان رژیم‌درمانی، آزمایش UBT  را درخواست نمایید. در صورت موفق بودن درمان، جواب آن منفی خواهد بود.
نوع آزمایش زمان مثبت شدن پس از ورود باکتری به بدن زمان منفی شدن آزمایش پس از درمان موفق درصد حساسیت درصد اختصاصیت
هلیکوباکتر پیلوری IgG ۹-۸ هفته بیش از یک سال ۸۴-۷۶ ۷۱-۴۱
هلیکوباکتر پیلوری IgA ۹-۸ هفته ۴-۳ هفته ۸۴-۷۶ ۷۲-۵۹
هلیکوباکتر پیلوری IgM ۴-۳ هفته ۳-۲ ماه ۲۸-۱۴ ۶۱-۵۴
UBT ۳-۲ هفته ۴ هفته ۹۸-۹۴ ۱۰۰-۹۵
جدول شماره ۱: مقایسه تست‌های سرولوژیک و UBT جهت تشخیص عفونت هلیکوباکتر پیلوری 

تست آنتی‌ژنی مدفوع (Stool Antigen test):

تست SAT با استفاده از روش الیزا جهت شناسایی حضور آنتی‌ژن‌های هلیکوباکتر پیلوری در نمونه‌های مدفوع به کار می‌رود. این روش از تست‌های قابل‌اطمینان برای تشخیص عفونت فعال و تأیید درمان مؤثر عفونت هست. نمونه‌های مدفوع تا ۲۴ ساعت در دمای اتاق و تا ۷۲ ساعت در ۴ درجه قابل ذخیره است. عدم نگه‌داری در یخچال باعث کاهش حساسیت و اختصاصت تست می‌شود. نتایج تست SAT ممکن است تحت تأثیر اختلالات دستگاه گوارش، درمان با مهارکننده‌های پمپ پروتئین و یا زخم خونریزی دهنده دستگاه گوارش قرار گیرد. دقت تشخیصی تست SAT در تشخیص ریشه‌کنی عفونت هلیکوباکتر پیلوری مورد ارزیابی قرارگرفته است. در یک مطالعه مقایسه توانایی دو روش SAT (روش الیزا و روش ایمونوکروماتوگرافی) برای شناسایی هلیکوباکتر پیلوری بعد از درمان در بیماران دچار سوءهاضمه نشان داد که حساسیت، ویژگی، ارزش اخباری منفی (NPV)، ارزش اخباری مثبت (PPV) و دقت تست برای روش الیزا به ترتیب ۱۰۰، ۹۱، ۸/۸۴، ۱۰۰ و ۹۴ درصد و برای روش ایمونوکروماتوگرافی ۹/۸۴، ۵/۹۲، ۶/۸۴، ۵/۹۲ و ۹۰ درصد هست.

حساسیت و اختصاصت تست SAT در شرایط بالینی مختلف متغیر است و بااین‌حال قبل و بعد از درمان تست درخواست می‌شود. در بیماران درمان‌نشده، تشخیص عفونت هلیکوباکتر پیلوری توسط SAT قابل‌مقایسه با UBT است. بااین‌حال بعد از درمان جهت ریشه‌کنی عفونت به‌خصوص در جوامعی با شیوع بالای هلیکوباکتر پیلوری نتایج تست UBT از تست SAT قابل‌قبول‌تر هست. استفاده از آنتی‌بادی مونوکلونال به جای پلی‌کلونال در تست SAT، باعث افزایش کارایی تست می‌شود. با توجه به دستورالعمل ارائه‌شده در اروپا، تست SAT با استفاده آنتی‌بادی مونوکلونال و تست UBT تنها تست‌های غیرتهاجمی قابل‌قبول برای بررسی موفقیت یا شکست درمان عفونت هلیکوباکتر پیلوری هست. تست ELISA با استفاده از آنتی‌بادی مونوکلونال یکی از تست‌های غیرتهاجمی مناسب برای تشخیص عفونت در کودکان است.

پاسخ دهید