معماری

ویروس‏هاى هرپس ‏سیمپلکس

ویروس‏هاى هرپس‏ سیمپلکس به فراوانى در جوامع انسانى پراکنده‏اند. این ویروس‏ها، میزبان‏هاى زیادى داشته و قادرند در انواع مختلفى از سلول‏ها تکثیر یافته و حیوانات مختلفى را آلوده کنند. همچنین، به سرعت تکثیر مى‏یابند و به مقدار زیاد سیتولیتیک هستند. ویروس‏هاى هرپس ‏سیمپلکس، انواع مختلفى از بیمارى‏ها شامل التهاب حاد مخاط دهان و لثه، التهاب قرنیه ملتحمه چشم، انسفالیت، بیمارى تناسلى و عفونت نوزدان را ایجاد مى‏کنند. این ویروس‏ها همچنین، در سلول‏هاى عصبى ایجاد عفونت مخفى مى‏کنند و عود این‏گونه عفونت‏ها نیز شایع است.

 

خصوصیات ویروس هرپس ‏سیمپلکس
دو تیپ متمایز از ویروس هرپس‏سیمپلکس وجود دارد: تیپ ۱ و ۲ (۱ـHSV ، ۲ـHSV). تشکیلات ژنوم دو ویروس هرپس‏ سیمپلکس به هم شباهت داشته و توالى مشابهى در DNA دارند.
چرخه تکثیر هرپس ‏ویروس سریع است و براى کامل شدن حدود ۸ تا ۱۶ ساعت زمان لازم دارد. ژنوم HSV، بزرگ بوده (حدود kbp150) و مى‏تواند حداقل ۷۰ پلى‏پپتید را کد کند. فعالیت بسیارى از این پروتئین‏ها در تکثیر ویروس یا حالت مخفى شدن ویروس شناخته نشده است.

 

پاتوژنز و پاتولوژى

 
الف) پاتولوژى:
تغییرات اختصاصى بافتى به صورت بالونى شکل شدن سلول‏هاى آلوده، تولید اجسام انکلوزیون درون هسته‏اى از نوع Cowdryتیپ A، وجود کروماتین در اطراف آن و تشکیل سلول‏هاى بزرگ چندهسته‏اى مى‏باشد. انکلوزیون‏ها به تدریج هسته را پر مى‏کنند ولى سپس متراکم شده و از غشاء داخلى هسته خارج مى‏شوند. ادغام (فیوژن) سلولى، روشى براى انتشار ویروس هرپس‏ سیمپلکس از سلولى به سلول دیگر، حتى با وجود آنتى‏بادى خنثى‏کننده مى‏باشد.

 
ب) عفونت اولیه:
HSV توسط تماس شخص مستعد با شخصى که ویروس را دفع مى‏کند، منتقل مى‏شود. ویروس جهت آغاز عفونت باید وارد سطح موکوسى یا پوست زخمى شود (پوست سالم در برابر ویروس مقاوم است).
اثرات سیتوپاتیک هرپس ویروس در کشت سلولی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
اثرات سیتوپاتیک هرپس ویروس در کشت سلولی

 
عفونت‏هاى ویروس هرپس ‏سیمپلکس تیپ یک معمولاً به دهان و گلو محدود شده و ویروس از طریق ترشحات تنفسى یا تماس مستقیم با بزاق آلوده منتشر مى‏شود. ویروس هرپس‏ سیمپلکس تیپ دو معمولاً از طریق تماس جنسى انتشار مى‏یابد. این ویروس‏ها ابتدا در مکان ورودى تکثیر مى‏یابند و سپس انتهاى عصب موضعى را مورد تهاجم قرار مى‏دهند. آنگاه از آنجا از طریق جریان آکسونى رو به بالا، به گانگلیون‏هاى ریشه پشتى منتقل مى‏شوند که در آنجا، پس از تکثیر بیشتر، عفونت مخفى ایجاد مى‏کنند.
عفونت‏هاى دهان و حلق ناشى از ویروس هرپس ‏سیمپلکس تیپ یک موجب بروز عفونت مخفى در گانگلیاى سه شاخه مى‏شود، در صورتى که عفونت‏‌هاى ویروس هرپس‏ سیمپلکس تیپ دو موجب آلودگى گانگلیاى خاجى (ساکرال) مى‏گردد. عفونت‏هاى اولیه ویروس هرپس‏ سیمپلکس معمولاً خفیف هستند. در واقع، اکثر آنها بدون علائم بالینى مى‏باشند. بیمارى منتشر (سیستمیک) بندرت رخ مى‏دهد. چنانچه سیستم دفاعى میزبان مختل شده باشد، ویرمى ظاهر مى‏گردد و عفونت تمام اعضاى بدن را گرفتار مى‏سازد.

عفونت‏هاى ویروس هرپس

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ج) عفونت مخفى:
ویروس هرپس ‏سیمپلکس در گانگلیاى آلوده، به طور مخفى و بدون تکثیر باقى مى‏ماند. در این حالت، فقط تعداد کمى از ژن‏هاى آن بیان مى‏شود. ویروس در گانگلیاى آلوده به طور مخفى براى تمام عمر در بدن میزبان باقى مى‏ماند و در فواصل بین عود ضایعات، هیچ گونه ویروسى را در سطح پوست، نمى‏توان یافت. وجود یک محرک مناسب (نظیر آسیب آکسونى، تب، فشار روحى یا احساسى، قرار گرفتن بیش از حد در برابر نور خورشید، نور اولتراویولت) مى‏تواند ویروس را از حالت مخفى به حالت فعال در آورد. در این حالت، ویروس از طریق آکسون به‏ جاى اولیه برمى‏گردد و در پوست یا غشاء مخاطى تکثیر مى‏یابد.

 
یافته‏ هاى بالینى
ویروس هرپس ‏سیمپلکس تیپ ۱ و ۲، عامل چندین عفونت بالینى بوده که این عفونت‏ها ممکن است اولیه یا عودکننده باشند.

 

ویروس هرپس ‏سیمپلکس

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

الف) بیمارى دهان و گلو:
عفونت اولیه با هرپس‏ ویروس تیپ یک معمولاً بدون علامت است. علائم بالینى بیمارى اغلب در اطفال (یک تا پنج سال) رخ مى‏دهد و به دنبال آن مخاط دهان و لثه گرفتار مى‏گردد. دوره کمون آن حدود ۳ تا ۵ روز است و ۲ تا ۱۲ روز هم گزارش شده است.
ب) التهاب قرنیه و ملتحمه چشم (کراتوکونژنکتویت):
عفونت اولیه با هرپس ‏سیمپلکس تیپ یک ممکن است موجب بروز التهاب شدیدى در قرنیه و ملتحمه چشم شود. ضایعات عودکننده به صورت زخم قرنیه و زخم‏هاى دندریتیک یا وزیکل‏هایى در روى پلک چشم دیده مى‏شود. در هنگام عود کراتیت، گاهى بستر بافت قرنیه به طور پیشرونده‏اى گرفتار مى‏شود که منجر به کدورت دائمى و کورى مى‏شود. عفونت با هرپس‏ ویروس تیپ یک، بعد از تروما، دومین عامل کورى قرنیه در آمریکا به حساب مى‏آید.
ج) هرپس تناسلى:
بیمارى تناسلى معمولاً به وسیله هرپس‏ ویروس تیپ دو و گاهى به وسیله تیپ یک ایجاد مى‏شود. عفونت‏هاى اولیه هرپس تناسلى گاهى شدید است و حدود ۳ هفته ادامه مى‏یابد.
د) عفونت‏هاى پوستى:
پوست سالم به هرپس‏ ویروس مقاوم است. بنابراین، در افراد سالم، عفونت‏هاى پوستى هرپسى چندان رایج نمى‏باشند. ضایعات موضعى ناشى از هرپس ‏ویروس تیپ یک و دو، به دلیل آلودگى با ویروس مى‏باشد که از طریق خراش روى پوست و تماس با وسایل آلوده، وارد بدن مى‏شود. این ضایعات فاقد چرک هستند و به نام عقربک هرپسى بر روى انگشتان دست دندان پزشکان، پرستاران و پزشکان یا افراد مبتلا به ضایعات پوستى و بر روى بدن کشتى‌گیران (هرپس پهلوانى) مشاهده مى‏شوند.
ه) انسفالیت:
حالت شدیدى از انسفالیت ممکن است به وسیله هرپس‏ ویروس ایجاد شود. عفونت‏هاى هرپس ‏سیمپلکس تیپ یک، شایع‏ترین عامل انسفالیت کشنده اسپورادیک در آمریکا مى‏باشد. این بیمارى با مرگ و میر بالایى همراه است و افرادى که جان سالم به در مى‏برند اغلب از اختلالات عصبى رنج خواهند برد. چنین به نظر مى‏رسد که حدود نیمى از بیماران مبتلا به انسفالیت هرپس ‏ویروس، دچار عفونت‏هاى اولیه بوده‏اند و بقیه به علت عود عفونت، دچار انسفالیت شده‏اند.
و) هرپس نوزادى:
هرپس ‏ویروس ممکن است در داخل رحم، در هنگام تولد یا بعد از تولد به نوزاد منتقل شود. تخمین زده شده است که هرپس نوزادى در حدود یک در هر ۵ هزار نوزادى که در سال متولد مى‏شوند، رخ مى‏دهد. به نظر مى‏رسد، نوزاد متولد شده قادر به جلوگیرى از تکثیر و انتشار ویروس نیست و به همین علت، بیمارى شدیدى ظاهر مى‏شود. شایع‏ترین مسیر انتقال عفونت هرپس ‏ویروس (حدود ۷۵ درصد از موارد) به نوزاد، در هنگام تولد و طى عبور از کانال زایمان به علت تماس با ضایعات هرپسى روى مى‏دهد. به منظور اجتناب از عفونت نوزادان باید از روش سزارین براى زایمان زنانى که به ضایعات هرپس تناسلى مبتلا هستند، استفاده شود. در هر حال، موارد کمى از عفونت هرپس نوزادى به هنگام عود هرپس تناسلى حتى موقعى که ویروس در هنگام زایمان وجود دارد، رخ مى‏دهد. هرپس نوزادى پس از تولد به علت آلودگى با هرپس ‏ویروس تیپ یک و دو ایجاد مى‏شود. منابع عفونت معمولاً اعضاى خانواده و کارکنان بیمارستان هستند که ویروس را به محیط اطراف خود پخش مى‏کنند.
ز) عفونت در افراد مبتلا به اختلال سیستم ایمنى:
بیماران مبتلا به اختلال سیستم ایمنى، در معرض خطر عفونت‏هاى شدید ویروس هرپس ‏سیمپلکس مى‏باشند.
ایمنى
بسیارى از نوزادان، آنتى‏بادى‏هاى مادرى را به صورت غیرفعال کسب مى‏کنند. این آنتى‏بادى در ۶ ماه اول زندگى از بین مى‏رود و در این رابطه، حداکثر حساسیت به عفونت اولیه هرپس بین ۶ ماهگى تا دو سالگى مى‏باشد.
تشخیص آزمایشگاهى
الف) سیتوپاتولوژى:
یک روش سیتولوژیک سریع، رنگ‌آمیزى تراشه‏هایى است که از پایه وزیکول به دست آمده (براى مثال رنگ‏آمیزى گیمسا)؛ وجود سلول‏هاى چند هسته‏اى بزرگ، وجود هرپس ‏ویروس (HSV-1، HSV-2 یا واریسلاـ زوستر) را مشخص مى‏کند و باعث افتراق لزیون‏هاى به وجود آمده توسط ویروس‏هاى کوکساکى و عوامل غیرویروسى مى‏شود.
ب) جداسازى و تشخیص ویروس:
جداسازى ویروس، هنوز یک اقدام قطعى براى تشخیص است.
اپیدمیولوژى
هرپس‏ ویروس تیپ یک احتمالاً در انسان بیشتر از هر ویروس دیگرى دیده مى‏شود.

 
درمان، پیشگیرى و کنترل
چندین داروى ضدویروسى شامل آسیکلوویر، والاسیکلوویر و ویدارابین در برابر عفونت‏هاى هرپسى مؤثرند. امروزه آسیکلوویر درمان استاندارد است. این داروها مهارکننده سنتز DNAهستند. آسیکلوویر یک آنالوگ نوکلئوزید است که توسط تیمیدین کیناز HSV مونوفسفریله مى‏شود و توسط کینازهاى سلولى به فرم ترى‏فسفاته تبدیل مى‏شود. سپس آسیکلوویرترى‏فسفات توسط پلى‏مراز HSV وارد ساختار DNA ویروس مى‏شود و از بلند شدن زنجیره جلوگیرى مى‏کند. دارو ممکن است علائم بیمارى را تخفیف
دهد، زمان بهبود را کوتاه‏تر و احتمال عود هرپس تناسلى را کمتر کند. با این حال، HSV در گانگلیاى حسى به صورت مخفى باقى مى‏ماند.

 

منبع:ماهنامه اخبار آزمایشگاهی ،شهاب فلاحی
دانشجوی دکترای ویروس شناسی دانشگاه تربیت مدرس