معماری
پسوريازيس اكسفولياتيو

بیماری‌های ناخن

بیماری‌های ناخن در تشخیص افتراقی با انیکومایکوزیس

 

 

از آنجا که انیکومایکوزیس توسط طیف وسیعی از قارچ‌ها ایجاد می‌شود و شکل ظاهری ضایعات معمولاً اختصاصی نیست؛ در این سلسله نوشتار علاوه بر مروری بر انواع آن به مطالعه سایر بیماری‌های ناخن که ممکن است گاهی در تشخیص افتراقی با عفونت‌های قارچی مطرح شوند می‌پردازیم.

 

تغییرات ناخن مرتبط با علل سیستمیک

خطوط بیو (Beau’s lines)

این خطوط از یک فرورفتگی در امتداد محور عرضی ناخن تشکیل شده است (شکل ۳۹). معمولاً به دنبال هر بیماری فیزیکی یا روانی نسبتاً شدید که موجب کندی موقت در رشد ناخن‌ها می‌شود، انتظار پیدایش آنها وجود دارد. در تصویر شماره ۴۰ وضعیتی که در آن تمام ناخن‌ها گرفتار شده‌اند نشان داده می‌شود و این وضعیت را از حالتی که بعلل لوکال مانند اگزما یا تروما پدید می‌آید متمایز می‌سازد. در یک بیماری بسیار شدید تمام ضخامت صفحه‌ی ناخن ممکن است درگیر شود و ناخن موقتاً بیرون ریخته‌ و یا تکه تکه شود (shedding) که این نما در تصاویر شماره ۴۱ و ۴۲ مشاهده می‌شود. بیماران اغلب مدتی بعد این علائم را نشان می‌دهند؛ بدین معنی که از محلی که ناخن شروع به رشد می‌کند تغییراتی پدید آمده که بعداً تظاهرات خود را نشان می‌دهد.

خطوط بیو

تصویر ۳۹- خطوط بیو. بیماری شدید موقتاً با رشد ناخن‌ها مداخله می‌کند و یک شیار افقی پدید می‌آید. معمولاً مورد توجه قرار نمی‌گیرد تا اینکه چند ماه بعد از بیماری تا نصف صفحه‌ی ناخن پیشرفت کرده باشد.

 shedding

 

 

تصویر ۴۱- بیرون ریختن یا تراواندن ناخن‌ها (shedding)، این حالت ممکن است بعد از یک بیماری شدید واقع شود.

پسوریازیس اکسفولیاتیو

تصویر ۴۲- تراواندن یا فشاندن ناخن‌ها. از دست دادن کلی ناخن‌ها ممکن است بعد از یک بیماری شدید واقع شود. این بیمار مبتلا به پسوریازیس اکسفولیاتیو بوده ‌است.

کویلونیشیا (koilonychias)

این آبنرمالیتی با آنمی فقرآهن ارتباط دارد و شامل یک حالت قاشقی شدن در صفحه‌ی ناخن است و صفحه‌ی ناخن بعوض آنکه محدب و برجسته (convex) باشد به فرم معقر و توگود یا فرورفته (concave) درآمده است (تصویر شماره ۴۳). تغییرات مشابهی در فنومن رینود (Raynaud’s) ممکن است دیده شود و یا اینکه ممکن است یک حالت مادرزادی باشد.

 

تصاویر شماره ۴۳- کوئیلونیشیا. ناخن بعوض محدب بودن مقعر است و بنابراین به شکل قاشق درآمده‌ است. در این مورد دفرمیتی با علت مادرزادی بوده ‌است.

 کوئیلونیشیا

چماقی شدن ناخن‌ها

این یک علامت فیزیکی بی‌نهایت مهم است و علت آن باید بصورت جدی جستجو شود (تصویر شماره ۴۴). اغلب توسط بیمار مورد توجه قرار نمی‌گیرد و بندرت خودش را به درماتولوژیست نشان می‌دهد. معمولاً هنگام انجام معاینه پزشکی توسط پزشکان عمومی به آسانی شناخته می‌شود. زاویه نرمال بین چین خلفی و صفحه ناخن از بین می‌رود بطوریکه به ۱۸۰ درجه یا بیشتر می‌رسد. چین خلفی ناخن بر روی ماتریکس ناخن قرار می‌گیرد و اسفنجی حس می‌شود. بند انتهائی انگشت بزرگ می‌شود و ناخن انحناء بیشتری گرفته و بیشتر برجسته می‌شود (تصویر ۴۵).

تصویر شماره ۴۴- علل چماقی شدن ناخن‌ها

 

تصویر شماره ۴۵- چماقی شدن ناخن. زاویه‌ی نرمال بین چین خلفی ناخن و صفحه‌ی ناخن از بین می‌رود (پنجره‌الماسی دیده نمی‌شود) و چین خلفی ناخن اسفنجی حس می‌شود و ناخن بسیار خمیده می‌شود. این بیمار مبتلا به توبرکلوز ریوی بوده ‌است.

توبرکلوز ریوی

خون‌ریزی تیغه‌ای یا خطی (splinter haemorrhages)

این موارد عبارت از خونریزی‌های زیرناخنی بسیار کوچکی هستند (تصویر شماره ۴۶) که در اندوکاردیت حاد باکتریال، لوپوس اریتماتوس سیستمیک و تریشینوز دیده می‌شوند. بصورت ثانویه بعد از تروما بسیار شایع هستند.

تصویر شماره ۴۶- خونریزی اسپلینتر. خون‌ریزی‌های زیرناخنی ظریفی در لزیون‌های باریک و خطی پیگمانته دیده می‌شوند. شایع‌ترین علت تروما است اما ممکن است شکلی از بیماری سیستمیک خاصی نیز باشد.

 خونریزی اسپلینتر

سندرم ناخن زرد

یک اختلال نادر اما مشخص است. ناخن‌ها به رنگ زرد یا زرد مایل به سبز درمی‌آیند، ضخیم شده و بطور وسیعی بویژه در طول محور افقی آن انحناء می‌یابند (تصاویر شماره ۴۷ و ۴۸). در اینجا کوتیکول از بین می‌رود و یک شکاف مشخص بین پوست و ناخن بویژه در امتداد گوشه‌ها یا کناره‌های آن پدید می‌آید. به نظر می‌رسد که این وضعیت به نارسائی رشد ناخن و یا نقص در رشد کافی ناخن مربوط باشد و با نقص لنفاتیکی در درن کردن ناحیه مرتبط باشد. گاهی اوقات در ارتباط با تغییرات ناخن لنفودما (lymphoedema) دیده می‌شود. تغییرات ناخن مرتبط با آبنرمالیتی‌های ریوی بویژه با برونشیت مزمن، برونشیکتازی یا کارسینومای ریه می‌باشد. گاهی اوقات یک پلورال افیوژن بدون علامت ممکن است یافت شود.

تصویر شماره ۴۷- سندرم ناخن زرد. ناخن‌ها بطور کلی رشد نمی‌کنند؛ آنها ضخیم شده و در امتداد محور افقی به مقدار بسیار زیادی انحناء یافته‌اند و یک تغییر رنگ زرد رنگ دیده می‌شود. این تغییرات غالباً با اختلالات ریوی مرتبط می‌باشند.

 سندرم ناخن زرد

 

 

 

 

پیگمانتاسیون ناخن‌ها

باندها یا نوارهای تیره در امتداد محور طولی صفحه ناخن پدید می‌آیند (تصویر شماره ۴۹) و در سیاه پوستان خیلی شایع است اما در سفید پوست‌ها ممکن است یک علامت از بیماری آدیسون باشد.

 

 

اختلالات ناخن مربوط به گردش خون

فنومن رینود، بیماری عروق محیطی و perniosis (حالت سرمازدگی در اندام‌های انتهائی که ناشی از یک اختلال عروقی است) ممکن است به سبب کاهش منبع خونی، موجب نازک شدن صفحه ناخن شوند. تمام ناخن‌ها گرفتار هستند و بصورت طولی دارای خطوط برجسته (شیار و ستیغ) می‌باشند. ناخن‌ها دچار شکاف و ترک شده و به آسانی می‌شکنند (تصویر شماره ۵۰). بستر ناخن واضح‌تر و بیشتر قابل رؤیت می‌شود؛ بطوری‌ که ناخن قرمزتر از حالت نرمال به نظر می‌رسد. گاهی اوقات اونیکولیز ایجاد می‌شود و ناخن ممکن است بطور ثانوی توسط باکتری‌ها و یا گاهی با کاندیدا عفونی شود و در نتیجه تغییرات رنگدانه‌ای در آن پدید آید. تشکیل پتریجیوم و گاهی اوقات از دست دادن دائمی ناخن ممکن است واقع شود. اطراف و محیط ناخن سرد بوده و آبی به نظر می‌رسد. وضعیت ناخن‌ها اغلب با استفاده از یک وازودیلاتور در کنار گرم نگاهداشتن دست‌ها بهبود می‌یابد.

اختلالات گردش خون

تصویر شماره ۵۰- اختلالات گردش خون. در صورتی که سیرکولاسیون محیطی ضعیفی وجود داشته باشد صفحه ناخن نازک می‌شود، اونیکولیز، شیاردار شدن و ایجاد شکاف در انتهای ناخن‌ها دیده می‌شود.

 

 

خطوط پهن سفید (broad white lines)

خطوط سفید پهن بصورت افقی در عرض ناخن‌ها بصورت ثانوی به هایپوآلبومینمی به هر علتی بویژه سیروز و بیماری کلیوی ظاهر می‌شوند.

 

ترومای ناخن

ترومای حاد ناخن معمولاً آشکار و خون‌ریزی در زیر ناخن قابل مشاهده است. اگر خون‌ریزی داخل ناحیه ماتریکس ناخن ایجاد شده و قابل توجه باشد دردناک خواهد بود. آزاد شدن خون بوسیله سوراخ کردن صفحه ناخن با استفاده از یک سوزن داغ موجب تخفیف و تسکین دردناکی خواهد شد. اگرچه جراحت‌های جزئی (trivial) به ناخن‌ها بویژه ناخن انگشت شست پا غالباً فراموش شده و ممکن است بدلیل ظهور پیگمان داخل ناخن به پزشک مراجعه شود (تصویر شماره ۵۱). در این مورد همیشه مهم است که این نوع تغییر رنگ از ملانومای بدخیم زیر ناخنی تشخیص داده شود. در ملانوما سایه‌های مختلف قهوه‌ای دیده می‌شود ولی در اینجا تغییر رنگ معمولاً آبی، سیاه یا ارغوانی است. چیدن و کوتاه کردن ناخن (clipping back) یا بلند کردن آن (lifting it up) می‌تواند به شناسائی بسیار واضح خون‌ریزی کمک کند. نشانه دیگر مبنی بر علامت خونریزی این است که محل پیگمان با گذشت هفته‌ها به سمت جلو حرکت می‌کند. صدمه شدید به ماتریکس ناخن می‌تواند منتج به آبنرمالیتی‌های رشـــــــــد و بویژه یک شکاف و چاک در طول ناخن (split right down) شود. این مورد اخیر در صورتی که به موقع و بطور کافی بوسیله بخیه زدن ماتریکس آسیب دیده درمان شود قابل پیشگیری است؛ هرچند که یک شیار یا ستیغ (ridge) دائمی برجای خواهد ماند. اثرات تروماتیک مزمن روی ناخن‌ها معمول است. ناخن‌های آویخته شده (hang) مطابق آنچه در تصویر شماره ۵۲ دیده می‌شود در افرادی که عادت به جویدن یا به دندان گرفتن ناخن‌هایشان دارند (nail biters) شایع است، اگرچه ممکن است بصورت خودبخودی ایجاد شوند و شامل پوستی است که از اطراف یا گوشه‌های ناخن جدا شده‌اند.

ترومای ناخن

 

تصویر شماره ۵۲:‌ پوست از گوشه‌های ناخن جدا شده است جدا شده است:

hang nail

 

دکتر محمد قهری آزمایشگاه تشخیص طبی رسالت

ماهنامه اخبار آزمایشگاهی