معماری

فواید و مزایای گیاه عناب

اسم علمی:   Zizyphus jujuba mill
jujub  اسم انگلیسی:
Rhamnaceae خانواده:
گیاه شناسی :
عناب يکي عناب درختي است كه ارتفاع آن تا 8 متر مي رسد نوعي از اين درخت مستقيم و باريك است و نوعي ديگر بصورت كج و معوج بالا مي رود .
عناب بومي مناطق گرمسير است كشت آن در شمال آفريقا ،جنوب اروپا و نواحي مديترانه رواج درد .
برگهاي اين درخت كوچك ، زيبا ، شفاف ،‌متناوب و دندانه دار است . گلهاي آن كوچك و برنگ سبز مايل به زرد مي باشد. ميوه اين درخت كه عناب ناميده مي شود برنگ قرمز و بشكل تخم مرغ وداراي يك هسته است .
طعم عناب كمي شيرين است.

عناب
از گونه هاي بي شمار ziziphus  است که ميوه آن خوراکي است ، با اين حال تنها گونه ديگر ازziziphus ، عناب هندي حساس به سرما [z.mauritiana] نيزبه خاطر ميوه اش بسيار کشت ميشود . پراکنش طبيعي کنوني عناب از اروپاي جنوب شرقي تا چين را در برميگيرد وبه طور عناب درختچه ای است با شاخه های کوتاه یا درختی به ارتفاع 6 تا10 متر (به ندرت 15 متر) پوست تنه آن ناهموار , چوب آن بسیار محکم و به رنگ قهوه ای است .برگهای زیبای آن ساده و قلبی شکل می باشد و در دو طرف شاخه به صورت متناوب قراردارد .
برگها در بعضی رقم ها صاف و در بعضی دیگر دندانه دار است . سطح فوقانی برگ ، سبز تیره و سطح تحتانی آن سبز روشن می باشد .
در کنار هر برگ دو خار وجود دارد که از تغییر شکل گوشوارکها حاصل شده است .
درعناب دو نوع شاخه وجود دارد تعداد زیادی از شاخه ها خزان کننده و به عبارت دیگر در فصل زمستان همانند برگها از درخت جدا شده و به زمین می ریزد.
برخی دیگر از شاخه ها دائمی بوده و باعث رشد سالانه درخت می شود این شاخه ها که قطورند خود دارای تعدادی شاخه خزان کننده نیز هستند .
گلهای عناب دوجنسی هستند و دارای پنج کاسبرگ ، پنج گلبرگ ، پنج پرچم و دو برچه می باشند این گلها معطرند و به وسیله حشرات گرده افشانی می شوند تک درختان عناب نیز محصول طبیعی می دهند و این نشانه خودباروری آن است .
“در گلهای عناب پرچم ها بالاتر از کلاله قرار دارند و این امر به گرده افشانی کمک می کند .”
گلدهی ومیوه دهی عناب در چند مرحله متوالی صورت می گیرد .
گلهایی که دراواخر فصل رشد تشکیل می شود زمان لازم را برای تشکیل ، رشد ونمو و رسیدن میوه به دست نمی آورند .
میوه ها شفت ، بیضوی تاکروی به رنگ قرمزتیره یا متمایل به مشکی ، گوشت میوه سفید و شیرین مزه و خوراکی، میوه گیاه بخش دارویی این گیاه را تشکیل می دهد .
میوه عناب را باید پس از رسیدن کامل در پاییز جمع آوری کرد .
میوه های خشک عناب شبیه خرما است به همین دلیل به آن خرمای چینی نیز می گویند .
پراکنش :
درخت عناب بومی مناطق گرم است که از چند هزار سال قبل در کشورهایی مانند چین و هندوستان کشت می شده است .
عناب در ایران در سواحل دریای خزر ، مینو دشت ، کردستان ، گرگان ، خراسان و کرمان به طور خودرو می روید . متناوبي در جنوب شرقي ايالات متحده کشت مي شود . محاسبات، تنوع دامنه کشت آن را نشان ميدهد ولي بشر آن را از خاور ميانه به روم انتقال داده که در آنجا به وسيله پليني شناخته شده است .به مدت چهار هزار سال درخت عناب در چيت کشت مي شده است .
توليد سالانه اين ميوه در چين 450 هزار تن است که درميزان آن در باغات 290 هزار هکتار عناب در چين به ميزان هکتار مرکبات در فلوريدا محاسبه ميشود.
کشت ونگهداری :
عناب در هر نوع خاکی پرورش می یابد و نسبت به قلیایی بودن ونمک دار بودن زمین مقاوم است .
از سوی دیگر کشت عناب کاملا بی نیاز از مراقبت نیست:
1.درخت بالقوه باعث بروز علف هرز می شود ، چون پاجوش ریشه آن زیاد است .
2. دربعضی از مناطق آب وهوایی بعضی از میوهها شکاف برمی دارد بعلاوه قسمتی از میوه ها قبل از رسیدن می پوسند .
3. میوه عناب میزبان بسیاری از مگس های کارائیبی می باشد که در بخشهای محدوده ایالات متحده زندگی می کنند .
ترکیبات شیمیایی:
عناب دارای لعاب فراوان ، مواد قندی مختلف،72/2 تا43/6 درصد   است .c مواد پروتئینی املاح آلی و ویتامین
از عصاره آبی چوب آن ، یک ماده قابل تبلور به نام اسید زی زیفیک ، تاننی به نام اسید زی زیفوتانیک و نوعی ماده قندی به دست می آید .
هسته عناب دارای روغنی شامل اولئیک اسید ، اینولئیک اسید ، پالمتیک اسید ، فیتوسترول می باشد . عناب داراي لعاب فراوان ف حدود 5% مواد پروتئيني ، 4%مواد قندي و مقدر زيادي ويتامين C و املاح مي باشد . در عصاره آبي چوب عناب اسيد زي زي فيك و اسيد زي زي فوماتيك وجود دارد .
خواص دارویی :
عناب تازه مانند میوه های دیگر مصرف می شود و اثر ملین دارد .
عناب خشک بهتر از عناب تازه است و طبیعت معتدل متمایل به سرد دارد .
خاصیت غذایی عناب کم است ولی در عوض حرارت را فرو می نشاند و خنک است، خون را صاف کرده و پاک ولطیف سالم می سازد و به عنوان  برطرف کننده سرفه و گرفتگی صدا توصیه می شود .
حضرت علی (ع) فرموده اند : عناب خواب آور است و بی خوابی را برطرف می کند و تب را می برد هسته عناب خواب آور است خستگی شدید را برطرف می کند رشد موی سر را زیاد می کند.
آب عنا ب با کاهو برای درمان سرطان مفید است برگهای آن بند آورنده خون و تب بر هستند .
ریشه گیاه در درمان سوءهاضمه مفید است .
جویدن برگ تازه عناب به دلیل وجود ماده ساپونین در برگها حس چشایی را موقتا مختل می کند و از این خاصیت برای عدم احساس مزه نامطبوع بعضی داروها می توان استفاده کرد . عناب هم ميوه اي خوشمزه است وهم دارويي گياهي موثري به شمار ميرود . اين ميوه به افزايش وزن بدن کمک ميکند ، قدرت ماهيچه ها را زياد نموده و بنيه بدن را افزايش ميدهد . ر داروهاي چيني اين ميوه به عنوان ماده اي مقوي در فعال ساختن جگر استفاده ميشود .

در يک آزمايش پزشکي در چين به 12 بيمار که از ناراحتي جگر شکايت داشتند عناب تجويز شد و به همراه آن بادام زميني وشکر سرخ،شبانه خورانده شد ، عملکرد جگر اين افراد طي 4 هفته بهبود يافت .
از عناب به عنوان پادزهر، زياد کننده ادرار ،داروي ملين و خلط آور استفاده ميشود.برگهاي آن بند آورنده خون وتب بر هستند . گفته ميشود که اين برگ ها رشد موها را تسريع مينمايند.انها به شکل ضماد در درمان ادرار بندي به کار گرفته ميشود.
ميوه هاي خشک شده آرامبخش ،ضد سرطان ،ضر بيماري هاي تنفسي ،تب بر ،مسکن ، اشتها آور ، بند آورنده خون ومقوي هستند . تصفيه کننده خون بوده و به هضم غذا کمک ميکند .آنها در درمان نامرتب بودن ضربان قلب ،بيخوابي ،خستگي اعصاب ،عرق شبانه وتعرق زياد بدن استفاده ميشوند .

ريشه گياه در درمان سوء هاضمه مفيد است . جوشانده ريشه به پودر تبديل مي شود وبراي زخم ها ودمل هاي کهنه مفيد هستند گياه درماني براي کم خوني، کشيدگي عضلات ، تورم کليه وبيماري هاي عصبي محسوب ميشود اين گياه به طور گسترده در چين براي درمان سوختگي به کار ميرود.
استفاده هاي بيشتر گياهان کمي هستند که مانند عناب چند منظوره باشند . اول اينکه خود چوب آن ارزشمند است چوب درخت که محکم ، بادوام وصاف است در کارخانجات سازنده آلات موسيقي کاربرد دارد وبه کار ،کارهاي هنري {نجاري، کشتي سازي و اقلام متفرقه } مي آيد . همچنين اين چوب با کمي انجام کار هنري روي آن روي آن به دسته دنده اتومبيل وکلاه کاسکت تبديل مي شود.
د عناب از نظر طب قديم ايران معتدل است . البته ابو علي سينا اعتقاد داشت كه عناب كمي سرد است .
1)عناب بدليل داشتن لعاب زياد  نرم كننده سينه است
2)ملين است مخصوصا اگر آنرا با آب و يا شير بجوشانيد
3)ادرار را زياد مي كند
4)عناب آرام كننده اعصاب است
5)خون را تميز مي كند
6)ضد سرفه است
7)خواب آور است و بيخوابي را برطرف مي كند
8)جوشانده پوست درخت عناب داروي ضد اسهال است
9)آسم وتنگي نفس را برطرف مي كند
10)براي معالجه و التيام زخمهاي كهنه گرد ريشه خشك شده عناب را روي آنها بپاشيد .
11)هسته عناب خواب آرو است
12)خستگي شديد را برطرف مي كند
13)رشد موي سر را زياد مي كند
14)جوشانده عناب گرفتگي صدا را برطرف مي كند
15)جوشانده عناب براي سرفه و درد سينه مفيد است
16)براي برطرف كردن ورم چشم ، عناب را به چشم بماليد
17)دستگاه هاضمه را تقويت مي كند
18)حافظه را تقويت مي كند
19)كم اشتهايي را برطرف مي كند
20)هرگاه كه احساس غمگيني كرده و گریه می كنيد يك فنجان دم كرده عناب لبخند به لبهاي شما مي آرود
21)و بالاخره براي درمان سرطان آب عناب را با كاهو بخوريد .
اروی به دست آمده از عناب :
داروی اولناکرات به شکل پودر ، پایین آورنده فشار خون است در این دارو میوه عناب به همراه برگ پونه برگ زیتون ، میوه سرخ استفاده شده است.
روش تکثیر :
بذر عناب را پس از شستشوی کامل به منظور عمل سرما دهی درماه آبان یا آذر درماسه مرطوب و در دمای حدود 4 درجه سانتیگراد قرار می دهند در بهار بذر سرما دیده را در خزانه درفواصل 4 تا5 سانتیمتری بر روی ردیف و 70 سانتیمتر و به عمق 3تا4 سانتیمتری کشت کرده و بلا فاصله آبیاری می نمایند و نهالها را می توان در محل دیگری کشت کرد . اگر چه اين گياه در مناطق خشک بهتر با شرايط کنار مي آيد با اين حال هر نوع وضعيت آب وهوايي تحمل مي نمايد . عناب در هر نوع خاکي پرورش مي يابد ونسبت به قليايي بودن ونمکدار بودن زمين مقاوم است . نياز به خنکي کمتري دارد اگر چه سرماي شديد را تحمل ميکند .
دوره خفتگي به آن اجازه ميدهد که يخبندان هاي دير هنگام بهاري و دوره زياد خفتگي را تحمل کند وفايده زيادي براي زنبورداران دارد .  بعضي از گونه ها همه ساله فراوان ميوه ميدهند .ازسوي ديگر کشت عناب کاملا بي نياز ازمراقبت نيست :
1- درخت بالقوه باعث بروز علفهاي هرز ميشود ، چون پاجوش ريشه ايي آن زياد است .
2- در بعضي ازمناطق آب وهوايي بعضي ازميوه ها شکاف برميدارند و بعلاوه قسمتي ازميوه ها قبل از رسيدن مي پوسند
3- ميوه عناب ميزبان بسياري ازمگس هاي کارائيبي ميباشد که در بخشهاي محدوده ايالات متحده زندگي ميکنند. براي زياد كردن اين گياه چهار راه وجود دارد :
1- جابجايي پاجوشها
2- قلمه زدن
3- خوابانيدن
4- كشت بذر
ولي بهترين راه زياد كردن درخت عناب همان جابجايي پاجوشهاي ريشه دار است زيرا مطمئن تر خواهد بود.
درخت عناب را معمولاً پيوند نمي زنند زيرا نوع مرغوبتري ندارد. ولـي در صورت پيوند زدن، نهالها زودتر به بار مي نشيند.
فاصله درختان عناب از يكديگر بسته به اين كه درخت به چه منظوري كاشته مي شود فرق مي كند اگر هدف بدست آوردن ميوه باشد بايد نهالها چهار تا پنج متر دورتر از يكديگر نشانده شوند. ولي اگر براي تهيه چوب مبادرت به درخت كاري كنند حدود نيم متر تا شصت سانتيمتر فاصله كفايت مي كند.
پاجوش :
عناب پاجوشهای زیادی را تولید می کند که می توان آن را در پاییز یا بهار از پایه مادری جدا کرد .
قلمه :
قلمه های خشبی عناب را از شاخه های یک ساله با طول حدود 30 سانتیمتر تهیه کرده سپس در خزانه به فاصله 5 و عمق 25 سانتیمتر می کارند و بلا فاصله آبیاری می کنند .
پیوند :
برای عمل پیوند می توان از نهال های بذری و با پاجوشهای ریشه دار استفاده کرد بدین منظور باید فاصله بین ردیف برای کشت بذور و پاجوشها طوری در نظر گرفته شود که عمل پیوند با مشکل مواجه نشود.
ایجاد باغ و رسیدگی به آن :
درخت عناب دوستدار آب وهوای گرم است با این حال به سرما مقاوم است و تا دمای 21- درجه سانتیگراد را تحمل می کند .
همچنین به خشکی و خاکهای شور مقاوم است .
قبل از احداث باغ زمین مورد نظر را شخم زده و گودالهای به ابعاد 50 در 50 در50 سانتیمتر حفر می کنند. و حدود 10 الی15 کیلوگرم کود دامی پوسیده به خاک آن اضافه می کنند .
زمان مناسب برای کاشت نهال از اواخر پاییز تا اواخر زمستان می باشد .
بعد ا ز کاشت باید بلافاصله نهال ها را آبیاری کرد .
بهتر است برای اضافه کردن کودهای شیمیایی به باغ با توجه به آزمایش خاک صورت گیرد و به ازای هر هکتار سالانه 180 کیلوگرم ازت 120 کیلوگرم فسفر و 90 کیلوگرم کلسیم به زمین اضافه کرد .
نتایج حاصل از بررسی ها نشان داده است که عناب در استان گلستان پراکنش نسبتا خوبی دارد و در مناطقی مانند کردکوی ، گرگان ، مینودشت ، کلاله رویش دارد .
ریزش برگها نیز از اواخر مهرماه آغاز و در اواخر پاییز گیاه کاملا عاری از برگ شده و به خواب زمستانی می رود.
درخت عناب معمولا در سنین 15 الی20 سالگی به حداکثر بازدهی می رسد و هر درخت عناب به اندازه متوسط سالانه قادر به تولید 20 الی 40 کیلوگرم عناب تازه است .
آفت و بیماری ها :
آفت ها و بیماری های عناب کمتر مورد توجه قرار گرفته است و در منابع فقط به مگس عناب اشاره شده است .
این حشره میوه ها را قبل از رسیدن سوراخ کرده درون آنها تخم ریزی می کند و لاروها پس از بیرون آمدن از تخم از گوشت میوه تغذیه می کنند . آفت مهم اين درخت فقط از مگس عناب نامبرده شده است. نام علمي آن Tarpomya vensuniana از خانواده Tephritidae مي باشد. حشره كامل، مگس كوچكي است كه روي ميوه عناب تخم ريزي مي كند. لارو پس از بيرون آمدن از تخم، از گوشت ميوه تغذيه مي كند شفيره اين حشره در فصل زمستان در خاك باقي مي ماند به همين علت براي مبارزه با آن، يخ آب زمستاني و سمپاشي پس از گل سفارش شده است.