مقدمات،کلیات،تعاریف و اصطلاحات در انگل شناسی

مقدمات ، کلیات ، تعاریف و اصطلاحات در انگل شناسی

Parasitology                                ، para               کنار   ،   sito               غذا ، logy                 مطالعه

 

مطالعه موجوداتی که مواد غذایی خود را در کنار سایر موجودات زنده تهیه می کنند.

(- واحد اندازه گیری انگل ها میکرون می باشد.)

بنابراین پاریزیت موجودی است که برای زندگی و بقا به سایر موجودات وابسته است و در داخل یا خارج بدن سایر موجودات زنده ، زندگی می کند.

به طور کلی انگل ها یا پارازیت ها شامل چهار دسته اند :

۱- تک یاخته ها protozoa : این موجودات بسیار کوچک بوده و برای مشاهده ی آن ها به میکروسکوپ نیاز داریم. حدود ۱۴ – ۱۵ نوع بیماری به وسیله تک یاخته ها در انسان به وجود می آید. مثل مالاریا ، توکسو پلاسما ، اسهال خونی آمیبی و Toxoplasma gandii (از مادر به جنین منتقل می شود.) … .

۲- کرم ها helminthes : این موجودات ماکروسکوپی بوده و با چشم دیده می شوند. و از چند سانتی متر یا میلی متر تا چندین متر متغییر هستند ، مثلاً یک نوع کرم در روده انسان زندگی می کند به نام taenia saginata ، که اندازه ی آن به چندین متر می رسد.

۱- nematode / لوله ای شکل : مثل آسکاریس Ascaris و اینتروبیوس Enterobius (کرمک)

کرم ها                                                       قلاب دار (Hook worm)

۲- platy helminthes / پهن                        a ) برگی شکل : بدنشان یکه تکه است. مثل fasila

که ساکن مجاری صفراوی است ، b ) پهن cestode , tenia بدنشان چند تکه ای می باشد.

۳- بند پایان arthropods : مثل شپش ، کنه و …      << اهمیت از جهت : ۱- ایجاد بیماری ۲- انتقال بیماری

۴- قارچ ها fungi

 

* Life Cycle یا چرخه زندگی :

تمام مراحلی که موجود زنده در طی دوره ی تکامل خود سپری می کند. آگاهی از چرخه زندگی در مواردی مثل تشخیص ، پیگیری ، کنترل و مبارزه با بیماری ها می تواند ما را یاری دهد.

اصطلاحات

* Host / میزبان : موجودی که به انگل پناه می دهد و مواد غذایی وی را تامین می کند. گاهی اوقات انگل می تواند باعث مرگ میزبان گردد.

– برخی انگل ها در چرخه زندگی خود به یک میزبان نیاز دارند که به آن ها تک میزبان یا monoxenos می گویند. مثل : آسکاریس که میزبان آن انسان است .

– اما برخی دیگر از انگل ها در طی چرخه زندگی خود به بیش از یک میزبان احتیاج دارند و به آن ها دو یا چند میزبانه یا Hetroxenos می گویند. مثل : پلاسمودسم ، میزبان ها پشه آنوفل و انسان – کرم کدو ، میزبان ها انسان و گاو .

– میزبان واسط /Intermadite : اگر دوران نوزادی یا لاروی (تکثیر غیر جنسی) در یک میزبان باشد به آن میزان واسط می گویند.

– میزبان اصلی ، نهایی یا قطعی / Final , Definitive : میزبانی که دوران بلوغ انگل ، آن را در خود پناه می دهد.

* Vector / ناقل : فقط به موجوداتی می گویند که بند پا باشند و بیماری را انتقال می دهند. مثل پشه آنوفل

۱- مکانیکال : مثلاً یک شپش یک انگل را از جایی برداشته و به

– این وکتور ها از دو طریق بیماری ایجاد می کنند                                 جایی دیگر منتقل می کند.

۲- بیولوژیکال : حتماً باید بخشی از سیر تکامل انگل در بدن

ناقل طی شود.

انگل شناسی

* Carrier / حامل : افرادی از جامعه که انگل را در بدن خود دارند ولی علائمی ندارند و این ها باعث شیوع بیماری   می شوند.

* Reservoir / مخزن : موجود زنده ای که انگل را درخود نگه داشته و آن را ذخیره می کند.

* Source / منبع : منبع آلودگی یا انگل غیر زنده می باشد. مثل چاه آب ، غذا (سبزی جات ، گوشت ، شیر ، … )

* Ectoparasite :

* Endoparasite :

” مکانیسم بیماری زایی

 

۱- Secretion , Excretion / ترشحات و مواد دفعی : این ترشحات ممکن است آنزیم یا مواد ترشحی باشد. مثل آمیب در روده ی بزرگ انسان آنزیم های متعددی ترشح می کند که این آنزیم ها باعث تخریب دیواره ی روده ی بزرگ می شود.

۲- Invasion , Destruction / هجوم و تخریب : مثلاً انگل عامل مالاریا ، اول به اریتروسیت ها حمله کرده و سپس آن را تخریب می کند.

۳- Competition / رقابت : رقابت در جذب مواد غذایی ، معدنی ، …

۴- Mechanical / مکانیکی : مثلاً آسکاریس می تواند در روده ی انسان تجمع کند و باعث انسداد آن گردد . یا ممکن است از محل اصلی استقرار خود که روده ی کوچک است حرکت کند و به مجاری صفراوی آمده و در آنجا موجب عفونت گردد. فاسیولا (برگی شکل) که در مجاری صفراوی قرار دارند و حضور آن ممکن است موجب یرقان شود.

 

” عواملی که باعث شیوع بیماری های انگلی می شوند “

 

۱- شرایط غیر بهداشتی   ۲- تغذیه ناکافی ۳- عادات و رسوم منطقه ای ۴- پائین بودن آموزش های بهداشتی ۵- نقص سیستم ایمنی ۶- بودجه های بهداشتی ناکافی ۷- شرایط آب و هوایی

– وقتی دو موجود در کنار هم زندگی می کنند اصطلاحاً می گوییم آن دو رابطه ی هم زیستی یا Symbiosis دارند که سه نوع مختلف دارد :

۱- Mutalism (همیاری)                    هر دو موجود برای هم مفید هستند و به بقای یکدیگر کمک می کنند.

۲- Commensalism (همسفرگی)                   یک طرف سود برده ولی طرف دیگر نه سود می برد نه زیان.

۳-Parasitism (انگلی)                  فقط یک طرف سود می برد و به طرف دیگر نیز زیان می رساند.

 

 

شدت عفونت انگلی

 

علائم کلینیکی

 

” راه های انتقال “

 

مستقیم : فرد به فرد

۱- دهان :مهم ترین راه انتقال دهان است که به دو صورت می باشد

غیر مستقیم : (غذا ، آب ، … )

مستقیم : نفوذ مستقیم انگلی از طریق پوست مثل Ancylostoma که در مناطق شمالی

۲- پوست                                        وجود دارد و از طریق پوست وارد می شود. از طریق شنا کردن

غیر مستقیم : مثلاً یک حشره از انسان خون خواری می کند و سپس عامل بیماری را به یک

انسان دیگر از طریق نیش یا خون خواری منتقل می کند.

 

تقسیم بندی براساس وسیله حرکتی (Locomotion)

 

۱- Pseudopodia / پای کاذب : خروج ناحیه ای از بدن به سمتی که می خواهد حرکت کند.

۲- Flagella / تاژک : تعداد تاژک ها معدود بوده و حداکثر چهار جفت است. مثل : تریکوموناس ، ژیاردیا ، تریپانوزوم(یک تاژک دارد.)

۳- Cilia / مژه : از لحاظ ساختار شبیه تاژک ولی به تعداد خیلی زیاد. مثل بالانتیدیوم

۴- No Locomotor’s Organells / وسیله حرکتی ندارد. چون در درون سلول زندگی می کند و نیازی به وسیله حرکتی ندارد. به آن ها انگل اجباری درون سلول هم می گویند. مثل Apicomplex (هاگداران) ، مالاریا ، توکسو پلاسما ، Balesia ، Isospora ، Cyclospora

 

 

ممکن است شما دوست داشته باشید بیشتر از نویسنده