کرم نواری یا سستودها

عکس کرم نواری,درمان کرم نواری,کرم نواری کدو,کرم نواری ماهی,ترماتود,انواع سستودها,سستود ها,سستودها+pdf

سستودها یا کرمهای نواری شکل کرمهایی‌اند که بدنشان در جهت dorsoventral پهن شده است و دارای یک بدن روبانی یا نواری شکلند. رنگ طبیعی آنها غالباً سفید مایل به کرم است در بعضی گونه‌ها قهوه‌ای کم رنگ تا پررنگ داریم. اندازه آنها از چند mm تا بیش از m20 می‌رسد. بدن هر سستود سه قسمت دارد :

۱) سر (head) و اختصاصاً به نام Scolex می‌گویند.

۲) گردن neck

۳) بندها یا سگمنت‌ها یا Proglotids

سر: اسکولکس بسته به نوع کرمها ممکن است کروی، دوکی یا کشیده باشد در گروهی از سستودها بنام Cyclophylidea سر معمولاً کروی است در صورتیکه در گروه Pseudophylidea سر دوکی یا کشیده است. بر روی اسکولکس ضمائم مختلف دیده می‌شود معمولاً در Cyclophylidea چهار عدد اندام مکنده یا بادکش روی آن دیده می‌شود مثل بادکش تره‏ماتودها که از جنس عضلات حلقوی اسفنگتری شکل تشکیل شده است و وسیله اتصالی کرم به بدن میزبان است. این اندامهای مکنده بطور منظم با فواصل یکسان در محیط یا پیرامون اسکولکس حضور دارند. در Pseudophylidea بادکش‌ها تغییر شکل داده و به اندام Bothridia یا Bothria نام می‌گیرند که بر خلاف بادکش‌ها کشیده هستند و مانند اسکولکس دوکی شکل هستند.

بوتریا : شکاف‌های کم عمقی هستند در صورتیکه Bothridia ساختمان عضلانی قویتری دارند.

برروی اسکولکس در گروهی از سستودها خصوصاً در Cyclophylidea یک عضو دیگری است بنام خرطوم یا Rostellum که از فواصل بادکش‌ها بیرون می‌آید و روی خرطوم یک یا دو و یا چند ردیف خار یا قلاب Hoock دیده می‌شود. در صورتیکه سستودها دارای خرطوم و خار باشند این گروه را تحت عنوان سستودهای مسلح یا خاردار Armed Tape Worm می‌نامند.

در غیر اینصورت به اینها سستودهای غیر مسلح Non Armed Tape Worm می‏گویند. تعداد خارها یک وسیله تشخیصی در تعیین گونه سستودها می‌باشد.

دستگاه عصبی مرکزی غالب سستودها در ناحیه اسکولکس متمرکز است.

گردن : قسمت کوتاه یا باریکی است که باعث اتصال اسکولکس به بندهای کرم می‌شود.

و یک واحد زایا یا رویشی است که مانند ریشه درخت بندها را تولید می‌کند. گردن ارزش تشخیص ندارد ولی اسکولکس و بندها در تشخیص مهمند.

بندها : در بدن هر سستود بالغ سه نوع بند قابل تشخیص است :

۱) بندهای نارس یا نابالغ Im-mature proglotids

۲) بندهای رسیده یا بالغ mature proglotids

۳) بندهای بارور Gravid proglotids

بندهای نارس معمولاً نزدیک گردن سستود است و کلاً بندهایی‌اند که از لحاظ تناسلی هنوز نارس هستند. از لحاظ اندازه معمولاً طولشان از عرضشان کمتر است. از لحاظ تشخیص این بندها تقریباً بی‌ارزش هستند.

بندهای رسیده بندهایی‌اند که معمولاً طول و عرض یکسان دارند و مربعی شکلند و از لحاظ تناسلی کاملاً بالغ هستند.

بندهای بارور بندهایی‌اند که گنادها یا غدد جنسی تحلیل رفته و آتروفیه شده ولی قسمت لوله‌ای دستگاه تناسلی ماده رشد بیش از حدی پیدا می‌کند و بصورت انشعابات رحمی فرعی پر از تخم دیده می‌شود. طولشان بیشتر از عرضشان است.

دیواره‌ خارجی بدن سستودها از یک نوع بافت سنسشیال فعال بنام تگومنت ساخته شده است که اتصالهای gap junction دارند . به هنگام مطالعه با میکروسکوپ الکترونی یکسری برجستگی های ریز بنام میکرو تریکس روی تگومنت قابل تشخیص است . به مجموعه تکراری بندها در سستودها اصطلاحاً یک استروبیلا strobila  می گویند.

دستگاه عصبی سستودها :‌ شامل یکسری عقده های عصبی است که بصورت متمرکز در قسمت اسکولکس اینها دیده می‌شود. از این عقدهای عصبی یکسری رشته‌های عصبی در امتداد بدن سستودها بصورت انشعابات پشتی، شکمی و جانبی دیده می‌شود که باعث تعصیب اندام‌های کرم می‌شود. عمده‌ترین واسطه‌های عصبی شامل استیل‌کولین، سروتونین، دوپامین، آدرنالین و … است.

سیستم ترشحی یا دفعی : مانند ترماتودها از واحدهای سازنده سلولهای شعله‌ای Flame cell ساخته شده است. که از این سلول‌ها مجاری ترشحی منشاء می‌گیرند و بصورت مجرای Lateral یا جانبی در سطح پشتی و شکمی در طول بدن سستود کشیده شده است. این مجاری در بند ‌آخر بدن کرم ایجاد یک مثانه ترشحی (cyst) را می‌کند که توسط یک سوراخ ترشحی، ترشحات را بیرون می‌ریزد.

دستگاه گوارش :‌ سستودها بدون دستگاه گوارش هستند و مواد غذایی مورد نیاز خود را از سطح خارجی بدن به طریقه انتشار ساده یا انتقال فعال دریافت می‌کنند و چربی‌های مورد نیاز را از مواد غذایی هضم شده و نیمه هضم شده بدن میزبان خودشان اخذ می‌کنند. ولی پروتئین‌ها و پپتیدها را از بافت‌های بدن میزبان بوسیله هضم آنزیمی دریافت می‌کنند.تگومنت سستودها مانند مخاط روده پستانداران هست که پشت و رو شده است . ( سطح بدن آنها بسیار فعال است و میکرو ویلی مانند ویلی روده ها عمل می کند ).

سستودهاـ بدون دستگاه تنفس و گردش خون هستند. ـ دارای متابولیسم بی‌هوازی می‌باشند و غالب گونه‌های انگلی در داخل روده‌ها زندگی می‌کنند.تنها یک سستود خارج از روده در مجاری صفراوی گوسفند زندگی میکند بنام استلزیا هپاتیکا .

دستگاه تناسلی : مهمترین دستگاه سستودهاست. تقریباً تمامی سستودها از نظر دستگاه تناسلی هرمافرودیت یا دو جنسی هستند و دستگاه تناسلی نر و ماده در داخل هر بند بالغ قابل شناسایی است.

در داخل هر بند بالغ یا رسیده دستگاه تناسلی نر اینها از تعداد زیادی بیضه (Testis) که در تمامی پارانشیم یا بافت زمینه‌ای بند بالغ دیده می‌شود تعداد بیضه‌ها زیاد است. بیضه‌ها توسط مجاری آوران اسپرمی به مخزن منی (سمینال وزیکول) متصل می‌شوند و مخزن منی هم توسط مجاری انزالی هدایت می‌شود به سمت آلت تناسلی نر اینها که اصطلاحاً سیر یا سیروس (cirus) نامیده می‌شود.

Cir از منفذ تناسلی مشترک نر و ماده که معمولاً در کناره جانبی بندهای بالغ تعبیه شده دیده می‌شود به بیرون باز می‌شود. در بعضی از سستودها منفذ تناسلی مشترک ممکن است در سطح شکمی به بیرون باز شود.

دستگاه تناسلی ماده : قسمت عمده‌اش تخمدان است که تخمدان لوبوله و کپسوله است

و ممکن است یک قسمتی یا چند قسمتی باشد. تخمدان به اویدوکت یا لوله تخمی متصل است. اویدوکت به محفظه تخمی یا اووتیپ و آنهم به لوله رحمی یا رحم متصل می‌شود. در قسمت خلفی تخمدان در اکثر سستودها غدد وتیلوژن یا زرده‌ای بصورت لوبوله یا بخش‌بخش قرار گرفته و ترشحات خودش را توسط یکسری مجاری به داخل اووتیپ می‌ریزد. از اووتیپ یک لوله یا مجرای دیگری کشیده شده که بنام واژن است و به منفذ تناسلی مشترک نر و ماده متصل می‌شود که غالباً در کناره جانبی بند یا سطح شکمی بند است. اووتیپ در سستودها همانند یک چهارراهی است که به چهار سمت باز می‌شود (واژن، وتیلوژن، اویدوکت، رحم). در غالب سستودها سوراخ رحمی وجود ندارد و تخمهای تشکیل شده در داخل رحم بدین صورت از بدن کرم دفع می‌شوند که بندهای بارور که پر از تخم می‌باشند و در قسمتهای انتهایی بدن سستود قرار دارند از بدن کرم جدا شده و به روی زمین می‌افتند و دیواره بندهای بارور لیز و تجزیه و دیواره لوله رحمی باز می‌شود و تخمها در طبیعت پراکنده می‌شوند.این واکنش را آپولیز یا بند زدایی یا Apolytic  می گویند .

البته برخی از سستودهای متعلق به دسته Pseudophyllidea مانند Diphyllobothrium Latum دارای سوراخ رحمی و زهدانی هستند و تخمها را از سوراخ رحمی به بیرون می‌ریزند.

بندهای بارور: لوله رحمی معمولاً رشد زیادی پیدا می‌کند و انشعابات فرعی را ایجاد می‌نماید. تنه اصلی رحمی در امتداد طولی بندهای بارور دیده می‌شود و انشعابات رحمی در بندهای بارور یک وسیله تشخیص تفریقی سستودهاست. داخل لوله رحم پر از تخمهای سستود است که تخم اینها غالباً به شکل کروی مایل به بیضی است با دیواره‌‌ای دو لایه که در فاصله ‌این ۲ لایه یکسری خطوطی مشاهده می‌شود که اصطلاحاً بنام خطوط شعاعی Radial Lines می‌نامند. در داخل تخم اکثراً یک جنینی است بنام Onchospher (کروی شکل) که ممکن است

۶ قلابی (Hexa cantus) یا ۱۰ قلابی باشد. رنگ و اندازه تخم متنوع است. در بعضی سستودها لوله رحمی پر از تخم در بندهای بارور ممکن است قطعه‌قطعه شود و یکسری اندامهایی

را در داخل بندهای بارور ایجاد کند که اینها را کپسول‌‌های تخمی یا اندام‌های شبه رحمی یا Par uterine organ گویند که در Dipylidium caninum وجود دارد.

نحوه جفت‌گیری: غالباً به اینصورت است که بندهای مجاور در بدن با همدیگر تبادل اسپرم می‌کنند و در مواردیکه چند عدد سستود که همنوع می‌باشند و در کنار هم زندگی می‌کنند ممکن است بندهای بالغ یک سستود با بندهای بالغ سستود  دیگر تبادل اسپرمی یا لقاح متقاطع یا Cross fertilization کنند. ضمناً در اکثر سستودهای انگلی خود باروری Self fertilization نیز یک امر شایع است.( چنانچه فقط یکعدد سستود وجود داشته باشد)

سیر تکاملی سستودها: اکثریت سستودها دارای یک چرخه زندگی غیر مستقیم (Indirect Life cycle) می‌باشند و دارای حداقل یک یا دو میزبان واسط هستند که در گروه Cyclophylidea ها یک میزبان واسط ولی در Pseudophylidea دو یا بیشتر میزبان واسط وجود دارد. در سیر تکاملی مراحل زیر وجود دارد :

  • مرحله تخمی (egg )
  • مرحله جنین مژه‌دار بنام Coracidium

۳) لارویا نوزاد Larva(9 صورت) یا Meta cestoda

۴) مرحله بالغ mature

حالت لاروی در سستودهای مختلف به اشکال مختلف ممکن است دیده شود :

۱) Procercoid: یک حالت لاروی از بعضی سستودها می‌باشد که دارای بدنی شبیه به کرمهای استوانه‌ای و کشیده بوده و پست‌ترین یا ناقص ترین حالت لاروی سستودها از لحاظ تکاملی می‌باشند. در اطراف این نوزاد یالارو هیچ پوشش ساکولار یا کیسه‌ای وجود ندارد. یکی از مراحل لاروی دیفیلوبوتریوم‌لاتوم به این شکل است (در بدن میزبان واسط اولیه)

۲) Plerocercoid: در این حالت لارو دارای بدنی دوکی شکل و کشیده است و بخش‌بخش شدن بدن لارو بر خلاف (۱) ظاهر می‌شود. اطراف اینهم کیسه‌ انگلی نداریم. لارو دیفیلوبوتریوم‌لاتوم در بدن میزبان واسط ثانویه (ماهیان)

۳) Cysticercoid: یک حالت لاروی از سستودهاست که دارای کیسه انگلی است و داخل کیسه همیشه یک نوزاد دیده می‌شود و کیسه بدون مایع انگلی است.

در سستودهای Hymenolepis nana(در بدن میزبان نهایی

بوده و واسط ندارد)  و Hymenolepis diminuta (میزبان

واسط اش از گروه حشرات  است و میزبان نهایی موش است ) این حالت لاروی در بدن میزبان واسط تشکیل می‌شود.

۴) Cysticercus: یک حالت نوزادی از سستودهاست که کیسه‌ای شکل است و داخل

کیسه تنها یک نوزاد دیده می‌شود و ضمناً داخل کیسه پر از مایع انگلی است لارو برخی از تنیاها: Taenia Saginata (در عضله گاو بنام سیستی‌سرکوس‏بویس می‌گوئیم) و لارو Taenia solium (در عضله خوک) به این شکلند.

۵) Coenure : یک حالت نوزادی است از سستودها که کیسه‌ای شکل است و در داخل این کیسه بیش از یک نوزاد یا لارو دیده می‌شود. داخل کیسه پر از مایع انگلی است.

حالت لاروی Taenia multiceps که در سیستم عصبی مرکزی میزبان واسط (انسان و علفخوار) است.

۶) Hydatic cyst: یک کیستی است (مرحله لاروی بعضی از سستودهاست) که کیسه‌ای شکل است و دارای مایع انگلی می‌باشد. بجای اینکه در دیواره داخلی کیست هیداتیک نوزادها یا لاروها بصورت منفرد دیده شوند یکسری کیسه‌های انگلی کوچکی بنام کیسه‌های پهن یا کپسول‌های پهن (Broad capsule) دیده می‌شود که در داخل این کپسول‌ها تعداد زیادی لارو سستود است.

در داخل هر کپسول پهن ممکن است تعداد ۳ الی ۳۰ عدد سر نوزاد (Proto scolex) دیده شود.

در داخل کیست هیداتیک اصلی یا مادر ممکن است کیست‌ های دختری دیده شوند که ساختمانی دقیقاً مشابه کیست اصلی یا مادر را دارند. کیست هیداتیک به ۳ صورت دیده می‌شود :

۱) کیست هیداتیک تک حفره‌ای Uni locular hydatic cyst

کیستی است که معمولاً در قسمت داخلی خودش دارای یک حفره است.

مثال: Echinococus granulosus (mm9-3 اندازه کرم در روده‌ باریک سگ است و حالت لاروی از نوع تک حفره‌ای است و در بدن انسان و علفخوران تشکیل می‌شود).

۲) کیست هیداتیک حبابچه‌ای یا چند مکانی Alveolar hydatic cyst

نوع دیگری از کیست هیداتیک است که در داخل کیست مادر تعداد زیادی حفره یا خانه قابل تشیخص است (multi chamber) مثال: Echinococus multi locularis که حالت لاروی در بدن انسان و جوندگان است و کرم بالغ در روده باریک روباه قرمز.

پروتواسکولکس منفرد و چسبیده به دیواره آلوئولها هستند.

ویسکوزیته اش نسبت به تک حفره ای غلیظ تر و یا

ژلاتینی یا کلوئیدی است.

۳) وزیکولار هیداتیک کیستVesicular H.C.

آبکی و کوچک هستند که به تعداد بسیار زیاد در کنار هم دیده می‌شوند در اندام‌های بدن میزبان واسط. مثال: Echinococus oligartrus(میزبان نهایی Jaguar )و Echinococus vogeli (میزبان نهایی گربه های وحشی و سگهای بوته زار است Bush-dog).

۷) Tetrathyridium: یک حالت لاروی است که نوزاد دارای یک بدن کشیده و ستبری است. اسکولکس حاوی بادکش این لارو عمیقاً به بدن خودش فرو می‌رود و در قسمت‌های انتهایی بدن هیچ نوع کیسه انگلی حاوی مایع وجود ندارد که به آن تتراتریدیوم می‌گویند.

مثال: Mesocestoides lineatus

۸) Strobilo cercus: اسکولکس حاوی بادکش در این حالت لاروی به داخل بدن فرو نمی‌رود و بعد از اسکولکس یک ناحیه گردن کوتاهی دیده می‌شود و بعداً بندها یا سگمنت‌ها شروع می‌شود و در قسمت انتهایی یک کیسه به شکل نامنظم و پر از مایع انگلی دیده می‌شود.

مثال: در گربه‌سانان یک تنیا بنام Taenia taeniformis وجود دارد که حالت لاروی آن در جوندگان و برخی بی‌مهرگان است.

Taxonomy of Cestoda

طبقه‌بندی سستودها :

سستودها را به دو زیر رده sub class تقسیم می‌کنیم :

۱) Cestodaria (سستوداریا) یا Cotyloda (کوتیلودا)

۲) Cestoda یا Eucestoda (سستودهای حقیقی)

Sub Class: Cestodaria

شامل سستودهایی است که بدون اسکولکس هستند. بدن اینها از یک بند ساخته شده و بندبند نیست و برخلاف سستودهای حقیقی در داخل تخم اینها یک جنین ۱۰ قلابی یا Deca Canthus دیده می‌شود در صورتیکه در سستودهای حقیقی یک جنین ۶ قلابی یا Hexa Canthus دیده می‌شود این زیر رده به دو راسته (order) تقسیم می‌شوند :

order : Amphilinidea

اینها سستودهای پستی‌اند که اکثراً غیر انگلی‌اند و آزاد زی‌اند اما در راسته (۱) گونه‌ای هست بنام Amphilinidea foliacea که در ناحیه شکم ماهیان خاویاری زندگی می‌کنند که تنها این گونه انگلی است. از راسته Gyrocotylidea یک گونه انگلی گزارش شده بنام Gyrocotyleura gyrocotyleura که داخل روده برخی از ماهیان استخوانی زندگی می‌کنند.

زیر رده سستودهای حقیقی به پنج راسته تقسیم می‌شود که عبارتند از:

Sub Class: Cestoda

  1. order: Tetraphylidea

در این راسته بر روی سر سستود ۴ زائده زبانی شکل دیده می‌شود تحت عنوان Bothria که در واقع اندامهای مکنده یا چسباننده این سستودها می باشد. ضمناً غدد زرده‌ای (وتیلوژن) در اینها در دو ردیف بصورت نوارهای جانبی کشیده شده و vulva بصورت جانبی با تناوب نامنظم در اینها دیده می‌شود. اینها جزو انگلهای ماهیان خاویاری و غضروف ماهیان هستند.

  1. order : Trypanorhynca

روی سر اینها ۲ یا ۴ عدد Bothridia است. دارای ۴ خرطوم دراز هستند که اینها معمولاً خاردار یا قلاب دارند و قابلیت برگشت یا وارد شدن به سر کرم را دارند. در ماهیان غضروفی گزارش شده‌اند.

  1. order : Pseudophylidea

سر کرم دارای ۱ یا ۲ ناودان شیار مانند است که همان Bothria است. تخم در اینها از سوراخ زهدانی به خارج دفع می‌شوند و Vulva معمولاً در وسط سطح شکمی بندهاست. غدد زرده‌ای در سطح پشتی و شکمی بندهاست. در ماهیان استخوانی و برخی مهره‌داران خشکی‌زی دیده می‌شوند (حتی در انسان هم است). تنها سستودهایی هستند که سوراخ زهدانی دارند ، بقیه آپولیتیک هستند .

  1. order : Proteocephala

بر روی سر اینها ۴ بادکش فنجانی شکل است، Vulva جانبی است. غدد زرده‌ای بصورت نوارهای جانبی است. رحم دارای شکافی است در وسط سطح شکمی بندها، و اینها هم انگل برخی ماهیان، دوزیستان و خزندگان هستند.

  1. order : Cyclophylidea

مهمترین کرمهای انگلی سستودهای مهره‌داران متعلق به این راسته بوده و روی سر اینها ۴ عدد بادکش (Sucker) به شکل کروی دیده می‌شود. بندها در تمام مراحل تکاملی در بدن این کرمها دیده می‌شوند (بندهای نارس (نابالغ)، رسیده (بالغ)، بند بارور). بند بارور در قسمت انتهایی بدن کرم‌هاست و سوراخ رحمی در اینها وجود ندارد ولی Vulva معمولاً در کناره‌جانبی بند با تناوب نامنظم دیده می‌شود. غدد زرده‌ای در پشت تخمدان‌هاست و جزو انگلهای پستانداران و پرندگان مختلف می‌باشند. جنین، داخل تخم اینها تا زمانی که توسط میزبان واسط اولیه خورده شود باقی می‌ماند این میزبان ممکن است از بی‌مهرگان یا مهره‌داران باشد. در اینها در وسط بادکش‌ها یک زوج غدد ترشحی نفوذی penetrate glands وجود دارد که توسط آنزیمهای این غدد سر این سستودها به راحتی وارد بافتهای بدن میزبان می‌شود.

مرحله لاروی اینها به اشکال مختلفی دیده می‌شود از قبیل: سیستی‌سرکوئید، سیستی‌سرکوس، سنور، کیست هیداتیک از نوع وزیکولار، تک‌حفره‌ای یا چند حفره‌ای. این راسته دارای ۷ خانواده است :

۱) Family : Taeniidae

اندازه متوسط یا بزرگ دارند (به استثنای Echinococcus granulosus که کوچک است و mm9-3 می‌باشد) اسکولکس این‌ها گرد یا کروی است که دارای ۴ عدد بادکش و یک خرطوم با چند ردیف قلاب خواهد بود. ممکن است برخی از گونه‌ها بدون خرطوم و خار باشند مانند کرم کدوی غیر مسلح یا Taenia saginata. رحم در این خانواده دارای یک تنه اصلی و تعدادی شاخه‌های جانبی است. Vulva جانبی با تناوب نامنظم است. تخمدان و غدد وتیلوژن در قسمت خلفی بندهاست. بیضه‌ها متعددند. غشای تخم ضخیم و دولایه است با تعدادی خطوط شعاعی  = Radial lines) در امتداد شعاع تخم است) دارای سه جنس است :

a)Genus : Taenia حالت لاروی تنیا سیستی سرکوس است

b)Genus : Echinococcus حالت لاروی اکینوکوکوس از نوع کیست هیداتیک است

c)Genus : Multiceps حالت لاروی مولتی سپس از نوع سنور است

۲) Family : Hymenolepididae

کرم‌‌‌هایی با اندازه کوچک یا متوسط که سر اینها دارای ۴ عدد بادکش و یک ردیف

قلاب (خار) است. تنها یک استثنا است که بدون قلاب است که کرم کدوی موش یا Hymenolepis diminuta می‌باشد. رحم کیسه‌ای شکل دارند Vulva جانبی است و معمولاً‌در یکطرف بندها دیده می‌شود. تعداد بیضه‌ها محدود بوده ۴-۱ عدد می‌باشد. تخمدان و غدد وتیلوژن در نزدیکی قسمت خلفی بندها هستند مهمترین جنس این خانواده ، Hymenolepis میباشد.

۳) Family : Dilepididae

اندازه متوسط دارند. خرطوم بزرگ دارند. برروی خرطوم دارای ۸-۶ ردیف قلاب یا خار دارند و برروی خرطوم منظره‌ای شبیه گل‌سرخ یا Roset ایجاد می‌کنند. دستگاه تناسلی ماده زوج یا منفرد است (تعداد تخمدان). منفذ تناسلی در یک یا دو طرف بند  است. بیضه‌ها زیادند. رحم بصورت کیسه مورب داخل بندها دیده می‌شود. در برخی از جنس‌های این خانواده رحم تبدیل به اندام شبه رحم یا کپسول تخمیParuterine) یا (Egg – Capsule  می‌شود. جنس مربوطه Diplydium با گونه caninum می‌باشد.

۴) Family : Davaineidae

اندازه متوسط یا کوچکند. سر دارای ۲ ردیف قلاب به شکل چکش برروی خرطوم است. در کنار بادکش اینها یکسری خارهایی دیده می‌شود و باعث اتصال خوب (محکم) اینها به میزبان می‌شوند. تخمدان و غدد وتیلوژن در نزدیکی وسط بندهاست مهمترین جنس‌های اینها دو مورد است که در طیور مهمند:

Genus : Davainea

Genus : Raillietina

۵) Family : Anoplocephalidae

اندازه متوسط یا بزرگ دارند. انگل‌ علفخوارنند، سر (scolx) غالباً غیر مسلح است (بدون خرطوم و خار است) دستگاه تناسلی ماده ممکن است منفرد یا زوج باشد. بیضه‌ها زیادند، رحم بصورت کیسه مورب است، تخمها دارای یک زوج برجستگی در یکطرف دیواره خودشان هستند. حالت لاروی اینها که اکثراً از نوع سیستی‌سرکوئید است در بدن برخی از بندپایان بویژه جرب‌های خاکزی تشکیل می‌شود (جرب‌ها از خانواده  Oribatidae هستند) ، و علفخواران با خوردن جرب مبتلا می شوند دارای ۷ جنس می‌باشد.

۴) Helicometmetra

۳) Stilesia

۲) Thysanosoma

۱) Anoplocephala

۷) Bertiella

۶) Avitellina

۵) Moniezia

۶) Family : Linstowidae

کرمهایی‌اند با اندازه کوچک یا متوسط غالباً انگل پرندگان حشره ‌خوارند. سر بدون قلاب است. بیضه‌ها زیادند، رحم دارای کپسول‌های تخمی (شبه رحم) است که ممکن است

هر کپسول دارای چندین تخم باشد. حالت لاروی اینها که از نوع Plerocercoid است در برخی از سوسک‌ها یا حشرات تشکیل می‌شود. دارای دو جنس مهم است:  Oochoristica و Inermicapsipher  ( در روده جوندگان و خرگوشهای کوهی و گاهاً انسان دیده می شود .)

۷) Family : Mesocestoididae

اندازه متوسط و بزرگ دارند. انگل پستانداران مختلف بویژه گوشتخواران می‌باشند و در پرندگان گوشت‌خوار و ماهی‌خوار هم دیده شده است. سر بدون قلاب است. Vulva در وسط سطح شکمی‌بندهاست. رحم در برخی گونه‌ها ممکن است دارای شبه رحم باشد و در برخی نباشد. بیضه‌ها زیادند، تخمدان و غدد وتیلوژن در قسمت خلفی بندهاست. دارای دو جنس مهم می‌باشد.

۱)Genus : Mesocestoides               ۲) Genus : Mesogyna  spp.:hepatica در کبد روبا هها دیده می شود

 

کرم های نواری ( سستودها ) در سگ و گربه Tapeworms in dog and cat

خوشبختانه کرم های نواری در سگ و گربه اغلب درگیری شدیدی ایجاد نمی کنند و دامپزشک راه های مناسبی برای از بین بردن این انگل ها سراغ دارد.

برخلاف سایر انگل های روده ای ( کرم های گرد و کرم های قلابی )، کرم های نواری به دو جاندار مختلف به عنوان میزبان برای تکمیل چرخه زندگی خود احتیاج دارد.

اولی ( میزبان واسط ) بیشتر نقش حامل انگل را به عهده دارد و دومی ( میزبان اصلی که همان حیوان خانگی ماست ) که در آن ها کرم می تواند به بلوغ برسد و تخم خود را در روده سگ و گربه آزاد می کند.

کک، میزبان واسط شایع ترین کرم نواری حیوانات خانگی یعنی دیپیلیدیوم کنینوم است که سگ و گربه میزبان نهائی آن می باشند.

کرم های نواری دهان ندارند و از طریق پوست ( کوتیکول ) تغذیه می کنند. همه ی کرم های نواری به شکل بند بند هستند ( شبیه یک رشته طولانی از مروارید ). برخی خیلی طولانی هستند و برخی دیگر فقط از چند بند تشکیل شده اند.

دیپیلیدیوم کنینوم وقتی بالغ شود حدود ۱۸-۱۲ اینچ طول دارد.

هر کرم دارای سر بیضی شکل به نام اسکولکس ( scolex ) است که گروهی از قلاب ها، به نام روستلوم ( rostellum ) به آن متصل هستد.

این قلاب ها کمک می کنند که انگل روی بخش داخلی روده حیوان لنگر انداخته و محکم به آن بچسبد. بدین ترتیب فقط بند آخر بدن در صورتی که باردار شده باشد یا در اثر حرکت روده، از بدن انگل جدا می شود. و این همان چیزی است که روی مدفوع سگ و گربه دیده می شود.

این بند جدا شده یک ظرف پر از تخم کرم است.

وقتی این بند شکسته می شود تخم ها آزاد می شوند و کک می تواند آنها را بخورد.

در بدن کک، تخم کرم هچ می شود و به شکل یک کیست در آمده و منتظر می ماند. در نهایت، حیوان خانگی ( سگ و گربه ) ممکن است برخی از این کک ها را بخورد و به این شکل چرخه زندگی کرم نواری تکرار می شود و این اتفاق بارها و بارها می تواند رخ دهد.

انواع مختلفی از کرم های نواری وجود دارند، اما در ۹۸% موارد، سگ و گربه به دیپیلیدیوم کنینوم آلوده می شوند.

البته باید یادآوری کنیم، سگ هائی که به شکل آزاد زندگی می کنند ( به خصوص در مناطق روستائی ) خیلی بیشتر درگیر این انگل هستند.

اکینوکوکوس هم کرمی است که با خوردن گوشت خام می تواند به سگ منتقل شود.

اما برگردیم سراغ شایع ترین کرم نواری، دیپیلیدیوم کنینوم :

دانه های سفید رنگ به اندازه برنج یا دانه کنجد بر روی مدفوع حیوان دیده می شود. آنها اغلب پیچ و تاب می خورند و یا به آرامی خم می شوند تا زمانی که خشک گردند.

صاحب حیوان فکر می کند اینها یک کرم کامل هستند که دفع شده در حالیکه اینگونه نیست و اینها فقط بخش انتهائی بدن کرم هستند.

قتی یک قسمت از انگل دیپیلیدیوم کنینوم روی موی حیوان خانگی روی موی حیوان خشک می شود، صدها تخم انگل می تواند روی بدن حیوان آزاد گردد. سپس کک هائی که ممکن است روی بدن حیوان یا در اطراف باشند این تخم ها را می خورند.

چگونه متوجه شویم که سگ و گربه مبتلا به کرم نواری است؟

تقریبا” چیزی وجود ندارد که با تکه های انگل در مدفوع حیوان اشتباه گرفته شود. البته مواردی بوده که تکه هائی از موی سفید در مدفوع سگ را انگل اشتباه گرفته اند.

بهترین کار این است که این مدفوع مشکوک را به دامپزشک برسانیم، دامپزشک می تواند زیر میکروسکوپ به شکل دقیق تری کرم را بررسی کند.

کرم های نواری به ندرت باعث بیماری شدید در سگ و گربه می شوند به همین دلیل اگر حیوان همزمان دچار کاهش وزن، اسهال و استفراغ هم شده احتمالا” مشکل دیگری هم وجود دارد.

باید بدانیم حتی اگر سگ و گربه آلوده به کک نباشند، هیچ تضمینی وجود ندارد که از کرم های نواری هم پاک باشند.

سگ و گربه چگونه به کرم نواری آلوده می شوند؟

اگر سگ و گربه شما به کرم نواری دیپیلیدیوم مبتلاست، آن را از کک گرفته است.

خیلی از صاحبان حیوانات از شنیدن این جمله ناراحت و عصبانی می شوند و می گویند حیوانشان به هیچ عنوان کک ندارد.

اما مسئله اینجاست که یک عدد کک هم برای انتقال انگل کفایت می کند!

این یک عدد کک لازم نیست حتما” روی بدن حیوان شما باشد، شاید وقتی سگ را به پارک برده اید، آنجا این کک را خورده باشد. حتی این اتفاق می تواند در سالن انتظار کلینیک ها و بیمارستان های دامپزشکی رخ دهد!

آیا کرم های نواری سلامتی حیوان را به خطر می اندازد؟

 

این کرم های نواری منزجر کننده هستند اما اغلب با توجه به تعدادی که موجب آلودگی حیوان خانگی می شوند، برای سلامت حیوان خطرناک نیستند.

اغلب توله سگ ها و بچه گربه های ولگرد وقتی با این انگل آلوده می شوند دچار اسهال و استفراغ هستند که اغلب این علائم هم منشأ دیگری دارد.

یکی از سوالات رایج صاحبان سگ و گربه:

من آن چیزهائی که شما گفتید را در مدفوع حیوان دیدم ، اما وقتی بخشی از مدفوع را نزد دکتر بردم، جواب آزمایش مدفوع حیوانم منفی شد، چرا؟

جواب این است که بندهای بدن کرم نواری به شکل متناوب دفع می شود و ممکن است نمونه ای که شما نزد دکتر برده اید فاقد آن باشد.

این بندها اغلب در سطح مدفوع وجود دارند و داخل آن مخلوط نمی شوند. بنابراین وقتی دکتر مدفوع را زیر میکروسکوپ بررسی می کند، به ندرت می تواند تخم انگل را پیدا کند.

آیا همه ی حیوانات خانگی من نیاز به درمان ضد انگل دارند یا فقط حیوانی که آلودگی اش به کرم نواری ثابت شده؟

همیشه اینطور نیست که همه ی حیوانات خانگی در یک منزل به کرم نواری مبتلا باشند، خیلی از دامپزشکان همه ی حیوانات موجود در خانه را درمان نمی کنند اما من پیشنهاد می کنم این کار انجام شود تا از احتمال چرخش بیماری در خانه جلوگیری شود. این کار از عفونت های مداوم و خسته کننده و پشت سر هم جلوگیری می کند.

چگونه می توان از شر کرم های نواری خلاص شد؟

معمولترین داروئی که در ایالات متحده آمریکا ضد کرم های نواری استفاده می شود و در ایران هم وجود دارد، پرازیکوآنتل است.

فنبندازول هم برخی از کرم های نواری از بین می برد اما روی کرم های شایع تأثیر چندانی ندارد.

هنگامی که کرم نواری کشته می شود دیگر اثری از آنها در مدفوع حیوان دیده نمی شود و آنها توسط آنزیم های موجود در روده حیوان هضم می شوند.

من از پت شاپ قرص ضد انگل خریده ام، چرا آنها بی اثر هستند؟

۱- داروئی که انتخاب کرده اید برای از بین بردن دیپیلیدیوم کنینوم طراحی نشده است.

۲- دوز دارو را اشتباه محاسبه کرده اید.

۳- تا زمانی که کک ها وجود دارند، بیماری می تواند برگردد.

آیا این کرم های نواری می توانند اعضای خانواده را آلوده می کند؟

این اتفاق گاهی اوقات رخ می دهد! اغلب آلودگی به کرم های نواری در کودکان اتفاق می افتد که اشتباها” کک را می خورند.

چرخه کرم نواری کرم های نواری (1) کرم های نواری (2)

D. caninum ex dog. Given by Peter Schantz
D. caninum ex dog. Given by Peter Schantz

کرم های نواری (4) کرم های نواری (5)

D. caninum ex dog. Given by Peter Schantz
D. caninum ex dog. Given by Peter Schantz

کرم های نواری (7) کرم های نواری (8) کرم های نواری (9) کرم های نواری (10) کرم های نواری

 

ممکن است شما دوست داشته باشید بیشتر از نویسنده