معماری
اکینوکوکوس گوانولوزوس

کیست هیداتید (Hydatid cyst disease)

کیست هیداتید (Hydatid cyst disease) یک بیماری انگلی مشترک انسان و حیوان است. عامل این بیماری کرم کوچک پهن و بندبندی است به نام اکی نوکوکوس گرانولوزوس (Echinococcus granulosus) از خانواده سستودها که طول آن ۵ – ۳ میلی متر می‌باشد و به سختی با چشم دیده می‌شود . میزبان اصلی این کرمها سگ سانان هستند و کرم در روده باریک سگهای آلوده زندگی می‌کند . بدن این کرمها سه بند دارد و در آخرین بند، هزاران تخم آلوده کننده وجود دارد که بعد از پاره شدن این بند تخمها آزاد می‌گردند . سگ سانان آلوده از طریق مدفوع خود، تخم این کرمها را در مزارع، مراتع و سبزیکاریها پراکنده نموده، باعث آلودگی محیط می‌شوند . چنانچه این تخمها توسط یک میزبان واسط تصادفی مانندگاو، گوسفند، بز، شتر و یا انسان همراه با علوفه و یاسبزی‌های خام نشسته خورده شوند جنینی که در این تخمها وجود دارد در روده آزاد شده و در بافت مخاطی روده نفوذ می‌کنند و خود را توسط گردش خون به کبد، ریه، مغز، کلیه، استخوانها و سایر بافتها می‌رساند و در آنجا کیسه‌هایی به اندازه یک توپ کوچک وگاهی بزرگ تشکیل می‌دهد. این کیسه‌ها دارای دیواره‌ای سفید و سفت بوده و داخل آن مایعی بی رنگ وجود دارد . به این کیسه‌ها کیست هیداتید می‌گویند .

کیست هیداتید (اکینوکوکوس گوانولوزوس)

نام بیماری:

اکینوکوکوزیس، بیماری هیداتید، کیست هیداتید.

 

چرخه زندگی

کرم بالغ در روده ی کوچک سگ، گرگ، شغال، کویوت، روباه و به ندرت در گربه و سایر گوشتخواران زندگی می کنند.

این میزبانان از طریق خوردن اعضای مختلف علفخواران که آلوده به کیست حاوی تعداد بیشماری پروتواسکولکس باشند، مبتلا به کرم بالغ می شوند.

اکینوکوکوس، کوچکترین کرم نواری (9ـ5/2 میلی متر) با اهمیت در پزشکی است.

اسکولکس کروی کرم دارای یک رستلوم برجسته و دو ردیف قلاب به تعداد 36ـ 30 و چهار بادکش برجسته می باشد.

بدن کرم مرکب از سر و گردن و پروگلوتید است.

دوره ی زندگی کرم حدود 5 ماه است، اگرچه ممکن است بیش از یک سال هم زنده بماند.

کیست هیداتید

پس از آن که تخم کرم همراه بامدفوع سگ و یا سایر گوشتخواران دفع شد، توسط میزبان واسط، از جمله انسان، خورده می شود.

جنین پس از آزاد شدن ازتخم وارد دیواره ی روده می شود و به داخل عروق لنفاوی یا سیاهرگهای مزانتر رفته و با جریان خون به قسمتهای مختلف بدن حمل می گردد.

در صورت عدم تخریب جنین به وسیله سلول های فاگوسیتیک جنین قلابچه های خود را ازدست داده و در عرض 5 ماه تبدیل به کیستی به قطر تقریبی 10 میلی متر می شود،

میزبان واسط معمول کرم، گوسفند است ولی گاوه، شتر، و دیگر علفخواران و خوک ممکن است آلوده  شوند.

کیست هیداتید به آرامی رشد می کند و برای تکوین خود به چندین  سال زمان، نیاز دارد.

کیستهای کاملا رشد یافته در انسان، اگر تحت فشار قرار نگیرند، کم و بیش کروی و معمولا به قطر 7ـ 1 سانتی متر می باشند ولی گاهی قطر آنها به 20 سانتیمتر می رسد.

کیست شامل قسمتهای زیر است:

(1) لایه خارجی ورقه ورقه ، بدون سلول و هیالینی به صورت کوتیکول محافظ به ضخامت 2ـ 1 میلی متر

(2) لایه زایای داخلی، هسته دار

(3) مایع استریل بیرنگ و زرد کمرنگ که باعث اتساع غشاهای محدود کننده کیست می شود

(4)کپسول های جوانه ای که فقط لایه ی زایا داشته و محتوی پروتواسکولکس هستند

(5) کیست های دختر که از کیست های مادربه وجود آمده اند .

از سطح داخلی لایه زایا کپسول های جوانه ای در مراحل مختلف رشد به وجود می آیند.

همراه با بزرگ شدن این کپسول ها، جوانه های بیضی کوچکی که پروتواسکولکس هستند از سطح داخلی کپسول ایجاد می شوند.

پس از پاره شدن کپسول های جوانه ای، پروتواسکولکس ها به داخل مایع هیداتید می ریزند که در این حالت به مجموعه پروتواسکولکس ها و کپسول های جوانه ای «شن هیداتید»گفته می شود.

تخمین زده می شود که یک کیست بارور متوسط، حاوی 2 میلیون پروتواکسکولکس است که پس از خورده شدن توسط سگ می توانند در طی 7 هفته تعداد بیشماری کرم بالغ در روده ایجاد کنند.

کیست های هیداتید فاقد کپسول های جوانه ای و پروتواسکولکس را کیست استریل یا «کیست های بدون سر» گویند

پروتواسکولکس ها از دو جنبه بسیار مهم هستند:

(1) پس از خوردن شدن توسط گوشتخواران، در روده ی میزبان از غلاف خارج شده و تبدیل به کرمهای بالغ می شوند

(2) در صورت پاره شدن کیست در بدن میزبان، پروتواسکولکس ها تبدیل به کیست های دختر می شوند.

کیست دختر با منشاء داخلی دارای دیواره ی شفاف نازکی است و در داخل مایع کیست رشد می کند و گاهی کیست های دختر بزرگ را ایجاد می کند.

در استخوان، رشد کیست هیداتید در غیر مقاومترین بخش و در طول کانالهای استخوانی صورت گرفته و همرا با فرسایش بافتهای استخوانی و تهاجم به حفره ی وسط استخوان است.

بیماریزایی

شایعترین محل کیست هیداتید در کبد (۷۰٪)و ریه(۳۰-۲۰٪) می‌باشد . درصورت سوراخ شدن کیست (مثلا هنگام جراحی)، مایع حاوی نوزاد کرم (پروتواسکولکس) بافشار به اطراف می‌پاشد و هریک از این نوزادها می‌توانند با کاشت مستقیم یاازراه خون در سایر قسمتهای بدن مجدداً کیست ایجاد کنند .

انسان معمولاً در اثر خوردن سبزیجات و آب آلوده به مدفوع سگ مبتلا و یا در اثر تماس مستقیم با سگ یا احشاء آلوده گوسفند و…به این بیماری مبتلا می‌شود.شیوع کیست هیداتید در ایران نیز مانند بسیاری از کشورهای خاورمیانه زیاد می­باشد و این بیماری در بیشتر نقاط دارای دامپروری اندمیک است. این پرازیتکه باعث کیست هیداتید می گردد بنامTeania Echinococusنیز یاد میگردد.این پرازیت درسال1695 توسط Hartman کشف گردید. واقعات ان درتمام دنیا دیده شده وبشتر در ممالک که تربیه مواشی وگوسفند رواج دارد دیده می شود ویک ارتباط بین انسان ,گوسفند وشک در این پرازیت دیده میشود .

مورفولوژی

کرم کامل آن کوچک٬ با طول 3-6میلی‌متر بوده واز سه قسمت اصلی تشکیل شده است:

سر: دارای چهار عدد چوشگ بوده ویک Rostellum همراه با دو عددچنگگ خارمانند نیز قابل دید است .

عنق: کوتاه وضخیم میباشد .

بندها: که مشتمل از سه بند میباشد بند اولی پخته نبوده ,بند دومی پخته ویندسومی حاوی Gravid میباشد.

دوران حیات = کرم دوران حیات را در دو میزبان سپری . 1- میزبان قطعی : که عبارت ازسگ ,گرگ, روبا وشغال که کرک کاهل درا معای رقیقه این حیوانات زیست مینمایند ومقدار زیاد تخم ها توسط مواد غایطه این حیوانات به خارج اطراح می گردد.سگ از جمله میزبان قطعی اصلی دراین پرازیت به شمار میرود. 2- میزبان بینالبینی عبارت از گوسفند,خوگ,اسپ ,بز وانسان میباشد که مرحله لاروای پرازیت دراین میزبان ها سپری شده وباعث بوجود اوردن کیست هیداتید می گردد گوسفند از جمله هیزبان بین البینی اصلی دراین پرازیت به شمار میرود.

علائم بالینی

کیست هیداتید بسیاری اوقات علامت بالینی ندارد ولی در صورت علامتدار شدن علایم بیماری بستگی به محل استقرار کیست در بدن دارد (فشار بر اندامها). مثلا در کبد به صورت سوء هاضمه، درد و لمس توده در RUQ تظاهر می‌کند. تظاهرات دیگر آن انسداد مجاری صفراوی، یرقان و عفونت ثانویه می‌باشد . در ریه‌ها، علایم درگیری سیستم تنفسی مانند سرفه، تنگی نفس، خلط، هموپتزی، درد سینه و تب است . در صورتی که کیست در طحال رشد نماید علایمی نشان نداده ولی ممکن است دراثر ضربه‌ای کوچک یا تصادف پاره شود که شوک و مرگ فوری بیمار را به دنبال دارد . در صورت رشد کیست در مغز علایمی شبیه تومور مغزی دیده می‌شود.کیست جگر ممکن است برای 10-20 سال ویابشتر از ان بدون تظاهر باقی بماند الی زمانیکه جسامت ان یزرگ وبه اسانی قابل جس باشد ویااینکه باعث پندیده گی بطن گردد ویا از باعث تمزق ان اعراض بوجود اید .اعراض ان شامل درد ناحیه Right upper quadrant دلبذی ,استفراغ,می باشد واز باعث تولید فشا انسدادی مترافق باCholangitisباکتریل ثانوی سیروز وفرط فشار ورید باب دیده میشود

تشخیص و درمان

تصویربرداری (با اشعه یا سونو و اسکن) و تست­های سرولوژی مانند تست پوستی کازونی Casoni test در تشخیص کمک کننده هستند .

درمان این بیماری با عمل جراحی برداشتن کیست ها و یا داروهایی مانند مترونیدازول و آلبندازول امکان پذیر است. Praziquantil به مقدار 120-210mg/kg.w برای 5-6روز تجویز میگردد. وقایه یا پیشگیری: پیشگیری از ابتلای سگ سگ بوسیله تداوم مصرف داروهای ضد کرم توسط سگ ها در مناطق اندیمیک . شستن دستها قبل از خوردن غذا ویعد ازتماس با سگها و احشای داخلی حیواناتی نظیر گوسفند. پرهیز از مصرف احشای داخلی فاقد مهر تاییدیه بهداشت

چرخه زندگی کیست هیداتیک کیست هیداتیک گوشت الوده به اکینوکوکوس گوانولوزوس 2 4 5 6 8 9 10 11 12 13 14 15 16 18 19 21 22 25 26 اکینوکوکوس گوانولوزوس

پاسخ دهید