گذر از دوران باروری به یائسگی با چه علایم و عوارضی همراه است؟

یائسگی توقف عادت ماهانه و پایان یافتن قدرت باروری است. به خانمی که به مدت 1 سال عادت ماهانه نشود، «یائسه» می‌گویند. دوران یائسگی از چند ماه تا چند سال متغیر و با علائم متعددی همراه است. بعضی از خانم‌ها از این دوران راضی نیستند و علائم ایجادشده موجب ناراحتی در آنها می‌شود، اما علت این ناراحتی‌ها چیست و یائسگی چه مشکلاتی برای خانم ایجاد می‌کند و چگونه می‌توان کاری کرد که یک خانم بهتر این دوران را سپری کند؟
یائسگی مرحله جدیدی از زندگی زن محسوب می‌شود و زنان تغییرات فیزیولوژی متعددی در بدن خود احساس می‌کنند. در دوران یائسگی استروژن کافی در بدن وجود ندارد. استروژن هورمونی است که برای حفظ بافت‌های بدن زن لازم است.

یائسگی طبیعی چه سنی است؟
سن یائسگی در زنان 50 تا 55 و سن متوسط 51 سالگی است، اما بعضی زنان قبل از 50 سالگی و بعضی دیگر بعد از 55 سالگی و نزدیک به 60 سالگی یائسه می‌شوند که به معنای غیرطبیعی بودن نیست. یائسگی غیرطبیعی یا همان یائسگی زودرس قبل از 40 سالگی اتفاق می‌افتد و تعداد چنین زنانی رو به افزایش است. علت یائسگی زودرس به‌طور کامل مشخص نیست، ولی عوامل محیطی مانند استرس، تشعشعات، بیماری‌های تیروئیدی، نژاد و… می‌توانند باعث یائسگی زودرس شوند.

روند یائسگی
هنگام تولد در تخمدان نوزاد دختر حدود 5/1 میلیون تخمک وجود دارد. هنگام بلوغ تعداد تخمک به 400 هزار می‌رسد. هر زن از سن بلوغ تا یائسگی حدود 400 بار عادت ماهانه می‌شود و طی این مدت تمام تخمک‌ها مصرف می‌شوند. هر گاه همه تخمک‌ها کاملا از بین بروند، تخمدان دیگر قادر به پاسخگویی به هورمون‌های غده هیپوفیز نخواهد بود و تولید هورمون‌های تخمدان کاهش می‌یابد. این اتفاق یا همان یائسگی به آهستگی آغاز می‌شود و به‌ندرت ممکن است عملکرد تخمدان به‌طور ناگهانی متوقف شود. تخمدان چند سال قبل از یائسگی علائمی نشان می‌دهد. مثلا خانمی که نزدیک به سن یائسگی قرار دارد، باردار نمی‌شود، گرچه ممکن است عادت ماهانه شود. تخمک‌گذاری نزدیک به سن یائسگی ضعیف عمل می‌کند و بارداری اتفاق نمی‌افتد.

رایج‌ترین علایم یائسگی
علائم نشان‌دهنده یائسگی متعدد هستند. در یک زن یائسه چرخه عادت ماهانه بدون تخمک‌گذاری است و خانم به‌تدریج دچار بی‌نظمی عادت ماهانه می‌شود. بعضی از زنان دچار تغییرات خلقی و عاطفی می‌شوند. در بعضی از خانم‌ها گرگرفتگی و تعریق وجود دارد. این علائم 3 تا 5 سال قبل از اینکه زن به‌طور کامل یائسه شود، بروز می‌کنند. نشانه‌های عمومی یائسگی حملات گرگرفتگی که بیشتر شب‌ها اتفاق می‌افتد، بی‌خوابی، خستگی، تحریک‌پذیری، تپش قلب و… است. در بعضی از خانم‌ها هم ممکن است افسردگی، از دست دادن حافظه، ناتوانی در سازش پیدا کردن با محیط و فقدان علایق رخ دهد. واژن خانم یائسه نیز دچار کاهش قطر می‌شود که به‌علت خشکی واژن است. این وضعیت باعث درد هنگام نزدیکی و مشکلات زناشویی می‌شود. از طرفی، ظرفیت الاستیک(کشسانی) مثانه هم کاهش پیدا می‌کند و ممکن است فرد دچار تکرر ادرار و سایر علائم ادراری شود.

دلیل و درمان پوکی استخوان در دوران یائسگی
نکته مهم دیگر این است که 15 سال بعد از یائسگی میزان بروز شکستگی استخوان در خانم‌های یائسه به 3 تا 5 برابر مردها می‎رسد. استخوان‌ها در تمام دوران زندگی نوسازی می‌کنند ولی بعد از یائسگی و با محرومیت استروژن، فعالیت سلول‌هایی به نام «استئوکلاست» که در استخوان قرار دارند، بیشتر می‌شود. این سلول‌های نقش تخریبی دارند. گرچه ساختن استخوان همچنان ادامه دارد، ولی تخریب یا ریزش توده کلسیمی در استخوان افزایش می‎یابد و همین مساله باعث پوکی استخوان می‌شود، بنابراین به نظر می‌رسد استروژن تقویت‌کننده خوبی برای جلوگیری از پوکی استخوان است، اما استروژن را نمی‌توان به راحتی تجویز کرد و شرایطی دارد.
در صورتی که خانمی دچار پوکی استخوان شناخته شده باشد، کلسیم و استروژن توام با هم تجویز می‌شود، ولی تجویز استروژن باید با احتیاط انجام گیرد. برای خانم‌هایی که سابقه سرطان آندومتر رحم و هر نوع سرطان وابسته به هورمون و سابقه ابتلا به ترومبوفلبیت داشته باشند نباید هورمون استروژن تجویز شود. به این افراد مصرف کلسیم، فیزیوتراپی، ورزش و… توصیه می‌شود. استروژن‌های تجویزی به‌صورت خوراکی و از طریق پوست یا زیرجلدی مصرف می‌شوند. زنانی که استروژن دریافت می‌کنند باید تحت‌نظر باشند تا دچار عارضه‌ای به نام «هیپرپلازی آندومتر رحم» نشوند. اگر ضخامت آندومتر در بررسی با سونوگرافی زیاد دیده شود، نیاز به نمونه‌برداری است.

پنج نکته‌ای که خانم‌ها باید درباره یائسگی بدانند
1. تجویز استروژن بعد از یائسگی عوارض ایجاد می‌کند. استروژن وقتی تجویز می‌شود که زن دچار یائسگی زودرس باشد. استروژن در زنان با یائسگی زودرس تا 45 سالگی تجویز می‌شود و بعد از آن به شرایط بیمار و نظر پزشک بستگی دارد که استروژن را ادامه دهد یا نه.

2. داروهای متعددی با اسامی گیاهی، بی‌خطر و… در بازار وجود دارد یا اینکه از طریق رسانه‌ها تبلیغ می‌شود. در مورد این داروها اطلاعات زیادی وجود ندارد و معلوم نیست ترکیبات هورمونی دارند یا نه. بهتر است خانم‌ها در صورتی که دچار گرگرفتگی یا علائم دیگر یائسگی هستند با متخصص زنان در مورد مشکلات‌شان صحبت کنند، اما همچنان بهترین راهکار این است که خانم‌ها از ترکیبات کلسیم استفاده کنند و ورزش را فراموش نکنند.

3. گاهی خانم‌ها فکر می‌کنند گرگرفتگی موجب افزایش فشارخون می‌شود، درحالی که این موضوع علمی نیست. همچنین گرگرفتگی در بیشتر مواقع آزاردهنده نیست و حملات پی در پی و سخت نیستند و بیشتر زنان می‌توانند آن را تحمل کنند. در این مواقع می‌توان با احتیاط استروژن تجویز کرد ولی در مواقعی که خانم تمایلی به مصرف استروژن ندارد یا به هر دلیلی نمی‌توان استروژن تجویز کرد، پروژسترون می‌تواند جایگزین خوبی باشد و تا حدودی علائم را کاهش دهد ولی پروژسترون هم موجب بروز عوارضی مانند چاقی، احتباس مایع و… می‌شود. پس قدم بعدی بعد از تجویز استروژن، پروژسترون است، ولی داروی دیگری وجود دارد که تاثیر خوبی روی کاهش حملات گرگرفتگی دارد. این دارو فلوکستین نام دارد که پزشک باید آن را تجویز کند.

4. خانم‌هایی که حول و حوش یائسگی قرار دارند باید دقت کنند بارداری در این زمان هم ممکن است اتفاق بیفتد و حتما باید از روش پیشگیری استفاده کنند چون معلوم نیست تخمک‌گذاری انجام می‌گیرد یا نه. زنان وقتی می‌توانند از عدم بارداری مطمئن شوند که 1 سال تمام دچار خونریزی ماهانه نشوند.

5. خانم‌هایی که تخمدان‌هایشان به‌دلیل بیماری زودتر خارج شده، باید تحت‌نظر پزشک باشند. شاید لازم باشد این افراد هم تا یک مدت هورمون خوراکی و… مصرف کنند.

دکتر زهرا رضایی
متخصص زنان و زایمان و فلوشیپ نازایی، عضو هیات‌‌علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران

هورمون‌ درمانی هم بی‌ عارضه نیست
مکمل‌های زیادی با عناوین مختلف در بازار وجود دارد که تولید‌کنندگان آن مدعی هستند این مکمل‌ها می‌توانند سن یائسگی و پیری را به تعویق بیندازند، این در حالی است که با همه پیشرفتی که علم پزشکی داشته، تاکنون نتوانسته فیزیولوژی بدن زنان را تغییر دهد. البته این کار اصلا موردی هم ندارد. شاید عواملی مانند شیمی‌درمانی، هیسترکتومی، کشیدن سیگار، شرایط سخت زندگی و استرس و… بتوانند سن یائسگی را جلو بیندازند، ولی داروها و… نمی‌توانند سن یائسگی را به تعویق بیندازند. گاهی زنان تمایل دارند چند سال بعد از یائسگی هورمون جایگزین بگیرند تا عادت ماهانه ادامه یابد، ولی این کار توصیه نمی‌شود زیرا عوارض هورمون‌تراپی در دوران یائسگی آنقدر زیاد است که پزشکان سعی می‌کنند تا آنجا که ممکن است برای خانم یائسه هورمون تجویز نکنند، مگر اینکه به دلایلی خاص مجبور به تجویز هورمون باشند.

یائسگی در آقایان
یائسگی در آقایان که تحت‌عنوان «آندروپوز» شناخته می‌شود، برعکس یائسگی در خانم‌ها یا «منوپوز» خیلی شایع و مشکل‌ساز نیست. از طرفی همه آقایان از 50 سالگی افت سطح تستوسترون را تجربه نمی‌کنند، اما با افزایش سن و عبور از 70 سالگی تقریبا 70 درصد از آقایان دچار افت تستوسترون می‌شوند. این وضعیت همیشه با علائم همراه نیست اما در بعضی موارد ممکن است باعث عوارض خلقی، جنسی و جسمانی شود.
این عوارض گاهی به قدری خفیف هستند که باعث شکایت فرد نمی‌شوند اما گاهی به قدری شدت پیدا می‌کنند که باید تحت‌درمان قرار بگیرند.

علائم و نشانه‌ها
از جمله علائم خلقی یائسگی در آقایان می‌توان به افسردگی، زودرنجی، اضطراب، کج‌خلقی و… اشاره کرد. علائم جسمی آن بیشتر به شکل کاهش حجم عضلات و بالا رفتن میزان چربی بدن دیده می‌شود. برخلاف خانم‌ها، در بدن آقایان بافت عضلانی غالب است. بنابراین با شروع یائسگی به‌تدریج بافت عضلانی و قوام استخوانی آقایان تحلیل می‌رود و احتمال بروز شکستگی‌ها افزایش می‌یابد. علاوه براینها، پایین آمدن سطح تستوسترون می‌تواند باعث مشکلات و ناتوانی‌های جنسی شود. با پایین آمدن سطح انرژی در دوران یائسگی ممکن است فرد دیگر به راحتی قادر به انجام فعالیت‌های جسمانی مثل قبل نباشد. برای مثال ممکن است دیگر نتواند به راحتی پیاده‌روی طولانی داشته باشد یا اجسام سنگین را حمل کند. همچنین ممکن است دچار اختلالات خواب مثل افزایش خر و پف شود. بعضی آقایان نیز با کاهش سطح تستوسترون دچار تاری دید، مشکلات پروستات مثل بزرگی خوش‌خیم پروستات و… می‌شوند.

وقتی سطح تستوسترون پایین می‌آید
هورمون‌های جنسی مردانه باعث تولید اسپرم و ارتقای کیفیت زندگی آقایان می‌شوند. با کاهش سطح تستوسترون، تصویر ذهنی فرد نسبت به خود تغییر می‌کند. در این وضعیت ممکن است فرد دچار کاهش عتماد به نفس شود. همچنین ممکن است در تحریک جنسی دچار مشکل شود زیرا کاهش تستوسترون بر خونسازی تاثیر می‌گذارد. افت تولید گلبول‌های قرمز نیز خود باعث کم‌خونی، ضعف و خستگی می‌شود. جالب است بدانید خانم‌ها نیز با کاهش سطح تستوسترون در بدن دچار تظاهرات مشابه می‌شوند.

علل یائسگی زودرس
بحث یائسگی زودرس برای آقایان نیز مطرح است. این وضعیت زمانی اتفاق می‌افتد که به دنبال یک علت پاتولوژیک یا یک بیماری، سطح تستوسترون در بدن دچار افت شدید شود. برای مثال ضایعات و تومورهای مغزی ممکن است در فرمان مغز برای ترشح تستوسترون از بیضه‌ها اختلال ایجاد کنند. در این شرایط فرد در سنین پایین‌‌تر از 50 سالگی ممکن است دچار علائم افت تستوسترون مثل ریزش ریش، از دست دادن صفات جنسی ثانویه، ناباروری و… شود. درواقع هر عاملی که در ترشح تستوسترون از بیضه‌ها اختلال ایجاد کند می‌تواند باعث یائسگی زودرس شود. حال این عوامل ممکن است از مغز یا بیضه‌ها نشات بگیرند؛ از جمله اختلالات مغزی، ضربه به بیضه‌ها، مصرف داروهای خاص، آسیب‌های عروقی، عفونت‌ها، شیمی‌درمانی و….

طرز تشخیص و مراقبت‌های لازم
آقایان با افزایش سن باید از لحاظ چربی‌های خون، قندخون و بعد از 70 سالگی از لحاظ پوکی استخوان مورد غربالگری قرار بگیرند. میزان تستوسترون خون معمولا مورد غربالگری قرار نمی‌گیرد، مگر اینکه فرد با شکایت از علائم کاهش آن به پزشک مراجعه کند. در این شرایط می‌توان میزان تستوسترون را با آزمایش خون مشخص کرد.

چه باید کرد؟
کاهش سطح تستوسترون فقط در شرایط خاص نیاز به درمان پیدا می‌کند. این درمان‌ها خود براساس عوارض ناشی از کاهش تستوسترون تجویز می‌شوند. برای مثال فرد ممکن است برای رفع اختلالات جنسی، افسردگی، کم‌خونی و… نیاز به درمان پیدا کند، اما باید توجه داشت درمان با تجویز تستوسترون پرعارضه است و می‌تواند منجر به تشدید خطر ابتلا به سرطان پروستات و افزایش بزرگی پروستات حتی از نوع خوش‌خیم و اختلالاتی مانند آپنه خواب، غلظت خون، حوادث قلبی- عروقی، مشکلات کبدی و… شود.
از طرفی ممکن است فرد از درمان با تستوسترون نتیجه مطلوب نگیرد و در عین حال دچار عوارض جبران‌ناپذیر شود. بنابراین درمان با تجویز تستوسترون فقط در شرایط خیلی خاصی باید انجام شود. قبل از شروع درمان با هورمون ابتدا باید مطمئن شویم فرد، سرطان پروستات ندارد زیرا این سرطان وابسته به هورمون‌های مردانه است و با تزریق هورمون تشدید می‌شود. علاوه براین فرد باید از لحاظ بیماری‌های زمینه‌ای بررسی شود. افراد مبتلا به بیماری‌های قلبی- عروقی پیشرفته و بعضی بیماری‌های خونی مثل پلی‌سیتمی (زیاد بودن گلبول‌های قرمز خون) نیز نباید از هورمون‌درمانی استفاده کنند زیرا تستوسترون خونسازی را تحریک می‌کند.

معنای یائسگی مردانه، ناباروری نیست
یائسگی و کاهش هورمون مردانه به دنبال بالا رفتن سن در آقایان برخلاف خانم‌ها باعث از دست رفتن قدرت باروری و توقف تولید اسپرم نمی‌شود. برخلاف خانم‌ها که با ورود به سنین یائسگی دچار اختلال در تعادل هورمونی می‌شوند و رحم و تخمدان‌هایشان دیگر قادر به گذراندن بارداری نیست و توانایی بچه‌دار شدن را از دست می‌دهند. خانم‌ها در 2 هفته ابتدایی چرخه عادت ماهانه دچار افزایش استروژن و در 2 هفته آخر دچار افزایش پروژسترون می‌شوند.
به این ترتیب باروری یا تخمک‌گذاری اتفاق می‌افتد اما بدن مردها این‌گونه عمل نمی‌کند. علاوه براین، هورمون تستوسترون تنها توسط بیضه‌ها تولید نمی‌شود، بلکه از غدد فوق‌کلیوی هم ترشح می‌شود. بنابراین آقایان با یائسگی، هورمون‌های جنسی خود را به طور کامل از دست نمی‌دهند و فقط دچار کاهش ترشح آنها می‌شوند.
اگرچه ممکن است تولید اسپرم‌ها با افزایش سن کاهش پیدا کند اما این موضوع به معنای از دست رفتن قدرت باروری نیست.
نقش سیگار و الکل در بروز یائسگی در آقایان
مصرف مداوم و مقادیر بالای الکل به واسطه تغییراتی که در کبد ایجاد می‌کند، می‌تواند باعث افت سطح تستوسترون شود. مصرف زیاد دخانیات نیز به طور غیرمستقیم با ایجاد بیماری‌های مختلف از جمله اختلالات ریوی، قلبی، سکته و… می‌تواند در زندگی جنسی آقایان و سطح ترشح تستوسترون مشکل ایجاد کند.

تاثیر شیوه زندگی بر روند یائسگی در آقایان
مداخله درمانی خاصی برای جلوگیری از افت سطح تستوسترون وجود ندارد و فقط می‌توان سیر آن را آهسته‌‌تر کرد. شیوه زندگی، عوامل محیطی و عوامل ژنتیکی می‌توانند در سرعت افت تستوسترون نقش داشته باشند. برای مثال چاقی، اضافه وزن و استرس‌های عاطفی می‌توانند سیر افت تستوسترون را تشدید کنند. در مقابل، شیوه زندگی و رژیم غذایی سالم و ورزش منظم، افت تستوسترون را کاهش می‌دهند.

دوپینگ تستوسترون و خطر یائسگی زودرس
تستوسترون، هورمونی است که در بلوغ باعث افزایش حجم عضلات در پسرها نسبت به دخترهای همسن و سال خود می‌شود. متاسفانه این تصور برای بعضی از ورزشکاران وجود دارد که می‌توان با مصرف مقادیر بالای هورمون تستوسترون، روند افزایش حجم عضلات را تشدید و تسریع کرد. اگرچه این دارو موجب افزایش حجم عضله می‌شود ولی باعث افزایش قدرت عضلانی و عملکرد ورزشی نمی‌شود.
درواقع تزریق تستوسترون فقط نتیجه ظاهری دارد. علاوه براین مصرف تستوسترون در دوزهای بالا با خطر عوارض مختلف قلبی- عروقی، اختلالات کبدی، سرطان‌های پروستات و… همراه است. جدا از این عوارض، دوپینگ تستوسترون می‌تواند باعث اختلال و سرکوب فرمان مغز برای ترشح این هورمون به صورت طبیعی شود.
میزان ترشح تستوسترون در حالت طبیعی حتی در ساعت‌های مختلف روز متفاوت و حساب‌شده است. برای مثال میزان این هورمون صبح‌ها بالاتر از شب‌هاست. حال اگر مقادیر بالایی از تستوسترون از خارج وارد بدن شود به طور حتم این چرخه مختل می‌شود. این افراد معمولا بعد از قطع مصرف تستوسترون دچار اختلالات هورمونی و کاهش سطح تستوسترون خواهند شد.

یائسگی در خانم‌ها
خانم‌ها از حدود 8 تا 14 سالگی دچار افزایش سطح هورمون زنانه یا استروژن می‌شوند. این میزان ترشح از استروژن به طور متوسط تا 51 سالگی ادامه می‌یابد. طی این سال‌ها با آزاد شدن فولیکول‌های تخمدان در هر ماه به‌تدریج از ذخایر تخمدانی و قدرت باروری خانم‌ها کاسته می‌شود، طوری که با رسیدن به یائسگی فرد قدرت بچه‌دار شدن را از دست می‌دهد. درواقع یائسگی به معنای ایجادنشدن چرخه عادت ماهانه برای 12 ماه است. زمان بروز یائسگی به مسائل مختلفی مثل عوامل ژنتیکی، بیماری‌ها و شیوه زندگی ارتباط دارد، اما یائسگی قبل از 40 سالگی غیرطبیعی محسوب می‌شود. در این وضعیت به طور حتم یک بیماری یا علت پاتولوژیک برای آن مطرح است.

روند یائسگی خانم‌ها 4 سال طول می‌کشد
روند یائسگی به طور متوسط 4 سال طول می‌کشد تا کامل شود. در این 4 سال عادت ماهانه نامنظم می‌شود.
اوایل ممکن است فاصله هر بار عادت ماهانه کاهش یابد و بعد به‌تدریج این فاصله بیشتر می‌شود تا عادت ماهانه به طور کامل برای 12 ماه قطع شود. با رسیدن به یائسگی فرد ممکن است علائمی مثل بی‌خوابی، افسردگی، بی‌قراری، تعریق، کاهش حجم عضلات، افزایش چربی، دردهای پراکنده مفاصل، پیری پوست و خشکی، سوزش و درد واژن حین رابطه زناشویی را تجربه کند. گرگرفتگی یکی دیگر از علائم شایع یائسگی است که به صورت حمله گرما از سمت سر شروع می‌شود و به پایین بدن انتشار پیدا می‌کند. این حالت معمولا 2 تا چند دقیقه طول می‌کشد و بعد به احساس سرما تبدیل می‌شود. تقریبا 80 درصد از خانم‌ها طیفی از این علائم را تجربه می‌کنند، اما همه آنها به پزشک نیاز پیدا نخواهند کرد. تنها 20 تا 30 درصد از خانم‌ها ممکن است به دنبال تشدید علائم یائسگی به پزشک مراجعه کنند.

علل یائسگی زودرس در خانم‌ها
ترشح استروژن توسط تخمدان‌ها به دنبال ارسال فرمان از سوی مغز انجام می‌شود. تخمدان‌ها با ترشح استروژن و پروژسترون، چرخه عادت ماهانه را در دوره‌های متوسط 28 روزه تشکیل می‌دهند. طی این دوره‌ها فرد افزایش یا کاهش سطح استروژن و پروژسترون را به تناوب تجربه می‌کند. انتظار می‌رود این دوره‌ها حداقل تا 40 سالگی وجود داشته باشند. اگر عادت ماهانه قبل از 40 سالگی متوقف شود، فرد دچار یائسگی زودرس شده است. این وضعیت معمولا بر اثر یک بیماری خاص، اختلالات ژنتیکی یا مصرف بعضی داروها اتفاق می‌افتد. درواقع هر عاملی که در مسیر ترشح استروژن و پروژسترون از مغز تا تخمدان‌ها اختلال ایجاد کند، می‌تواند باعث بروز یائسگی زودرس شود. این وضعیت حتما باید با جایگزین کردن هورمون‌های زنانه درمان شود، در غیر این صورت، فرد درمعرض خطر پوکی استخوان و عوارض دیگر قرار می‌گیرد.

طرز تشخیص و مراقبت‌های لازم
تشخیص یائسگی در خانم‌ها به صورت بالینی و آزمایشگاهی انجام می‌شود. درواقع با مشاهده علائم معمول یائسگی و قطع عادت ماهانه برای 12 ماه می‌توان فرد را بدون انجام آزمایش خون، یائسه خواند. آزمایش بیشتر زمانی تجویز می‌شود که علائم یائسگی قبل از 40 سالگی بروز پیدا کنند.
هورمون استروژن یک عامل بسیار قوی در پیشگیری از عوارض قلبی-عروقی و سکته‌های قلبی و مغزی در خانم‌هاست. بنابراین با افت این هورمون بعد از یائسگی، خانم‌ها به شدت در معرض حوادث قلبی- عروقی و مغزی قرار می‌گیرند. پوکی استخوان یکی دیگر از مسائل مطرح برای خانم‌های یائسه است که باید از حدود 65 سالگی مورد غربالگری قرار بگیرد.
اگر هم فرد دارای سابقه بیماری یا شکستگی‌های خاص در خانواده یا مصرف داروهای تشدیدکننده پوکی استخوان باشد باید غربالگری پوکی استخوان را از سنین پایین‌‌تر آغاز کند.
باتوجه به نتیجه تست پوکی استخوان، پزشک ممکن است آن را مجدد درخواست کند اما فاصله بین 2 تست نباید کمتر از 2 سال باشد؛ حتی اگر فرد دچار پوکی استخوان باشد. درواقع انجام تست پوکی استخوان با فاصله کمتر از 2 سال ارزش زیادی نخواهد داشت.

چه باید کرد؟
خانم‌های یائسه بهتر است مصرف مواد غذایی با خاصیت گرمی را کاهش دهند و در مکان‌های خیلی گرم قرار نگیرند. ورزش منظم، مصرف سویا به جای گوشت و مصرف ویتامین‌هایی مثل ویتامین E نیز به کاهش علائم یائسگی کمک می‌کنند. بعضی خانم‌ها ممکن است به داروهای ضدافسردگی یا بعضی داروهای ضدتشنج مثل گاباپنتین نیز برای بهبود وضعیت روانی خود نیاز پیدا کنند.
اگر هیچ از این راهکارها موثر نباشد در مرحله آخر و در موارد بسیار محدودی درمان جایگزینی هورمون‌های زنانه تجویز می‌شود، اما باید توجه داشت این درمان با عوارض بسیار زیادی همراه است و می‌تواند منجر به افزایش خطر سرطان‌های پستان و حوادث قلبی- عروقی شود. درنتیجه درمان با هورمون معمولا برای رفع علائم یائسگی توصیه نمی‌شود، مگر در موارد بسیار محدود و در افرادی که زیر 40 سالگی دچار یائسگی شده‌اند. در این شرایط نیز درمان

حتما باید با پیگیری‌های منظم انجام شود.
نقش الکل و سیگار در بروز یائسگی در خانم‌ها
همان‌طور که مصرف مداوم مقادیر زیاد الکل می‌تواند باعث افت تستوسترون در آقایان شود، در خانم‌ها نیز باعث ایجاد اختلال در ترشح هورمون‌های زنانه می‌شود. دخانیات نیز به طور غیرمستقیم با ایجاد اختلالات و بیماری‌های مختلف می‌تواند روند یائسگی را تسریع ببخشد و فرد را دچار عوارض مختلف کند.

تاثیر شیوه زندگی بر روند یائسگی در خانم‌ها
یائسگی برای هر فرد با توجه به عوامل ژنتیکی و محیطی، بیماری‌ها و داروهای مصرفی در یک بازه زمانی خاص اتفاق می‌افتد. سن بروز یائسگی را می‌توان با شیوه زندگی سالم و ورزش منظم در این بازه به تعویق انداخت. برای مثال اگر فرد قرار باشد بین 50 تا 55 سالگی دچار یائسگی شود، می‌تواند با زندگی سالم سن بروز یائسگی را به 55 سالگی برساند، اما فراتر از این بازه نمی‌توان یائسگی را به تعویق انداخت.

دکتر امید قاروی آهنگر
فلوشیپ فوق‌تخصصی
بیماری‌های غدد و متابولیسم

دکتر طاهره افتخار
متخصص زنان و زایمان
عضو هیات‌علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران

ممکن است شما دوست داشته باشید بیشتر از نویسنده