معماری
ناباروری

روش های درمان ناباروری

درمان نازایی،روشهای درمان ناباروری،روشهای حامله شدن.از نظر متخصصان علوم ناباروری (Infertility)، زوجی نابارور هستند که اگر ۱۲ ماه پس از تصمیم جهت داشتن فرزند علیرغم انجام فعالیت جنسی طبیعی و بدون استفاده از روش های پیشگیری، باردار نشوند. البته این تعریف مربوط به شرایطی است که زن زیر ۳۵ سال سن دارد و این مدت برای زن بالای ۳۵ سال ۶ ماه است. البته ناتوانی در نگه داشتن حاملگی جهت یک تولد زنده نیز ناباروری تلقی می شود. معمولا، زوج های جوان سالم در طی یک دوره تخمک گذاری (یکماه)۲۰% شانس حاملگی دارند. مشکلات مردان علت۴۰% از موارد ناباروری است که بیشتر مربوط به مواردی مانند اشکال در تعداد، میزان حرکت و شکل اسپرم ها است. ناباروری علل مختلفی دارد و در بسیاری از بیماران، ناباروری ممکن است بیش از یک علت داشته باشد. ناباروری ممکن است به دلیل مشکلات مردان (ناباروری مردان (Male Infertility، مشکلات زنان (ناباروری زنان Female Infertility) و یا این که توجیه مشخصی برای آن وجود نداشته (ناباروری های توجیه نشدهUnexplained Infertility) باشد.

ناباروری اولیه و ناباروری ثانویه 
(Primary vs. Secondary infertility)
زوج هایی با ناباروری اولیه به بیمارانی اطلاق می شود که سابقه حاملگی ندارند ولی در مقابل، بیماران با ناباروری ثانویه زوج هایی هستند که در گذشته باروری موفق داشته اند و ناباروری را پس از حاملگی های قبلی تجربه می کنند.

میزان شیوع
این آمار در کشورهای مختلف تقریبا مشابه است و میزان توسعه یافتگی یک جامعه تفاوت چندانی در میزان آن ایجاد نمی کند. به عنوان نمونه در کشور انگلستان نیز میزان شیوع ناباروری به همین میزان است. از هر ۱۰۰ زوجی که فعالیت جنسی طبیعی (هر ۲ یا ۳ روز) بدون روش های پیشگیری دارند ۱۶ زوج پس از گذشت ۱۲ ماه باردار نمی شوند. در این کشور ۲۵% از ناباروری ها بدلیل مشکلات مربوط به ناباروری مردان گزارش شده است در حالی است که ناباروری های توجیه نشده علت ۲۵% از ناباروری ها است. مشکلات ناباروری زنان ۵۰% از مشکلات را به خود اختصاص داده است که ۲۵% آن مربوط به عدم تخمک گذاری در بیماران و ۲۵% درصد مابقی به دلیل مشکلات دیگر است.

نشانگان تخمدان پرکیستی
(  Polycystic Ovary Syndrome (PCOS
نشانگان تخمدان پرکیستی وضعیتی است که تخمدان های زنان و در برخی موارد غده های فوق کلیه بیش از اندازه عادی هورمون های آندورژن تولید می کند. مقدار بالای این هورمون ها در فرآیند آزادسازی تخمک از تخمدان ها تداخل ایجاد می کند و کیسه های پر از مایع (کیست یا سیست) درون تخمدان ها پدید می آید. چون زنان دارای تخمدان های پرکیستی در جریان تخمک گذاری نمی توانند تخمک آزاد کنند، این وضعیت عامل بسیاری از نازایی ها در زنان است.

تخمدان پرکیستی و نازایی

تخمدان های زنان دارای بخش هایی به نام فولیکول است. فولیکول ها کیسه های کوچک پر از مایعی است که تخمک ها درون آن ها جای دارند. هنگامی که یک تخمک می رسد، فولیکول می ترکد و تخمک را آزاد می کند و در نتیجه تخمک می تواند برای لقاح به درون لوله های تخمک بر(فالوپ) جا به جاشود.
در زنانی که دچارتخمدان های پرکیستی شده، فولیکول های نارسیده به هم می پیوندد و کیست های بزرگ تر یا توده هایی از کیست می سازد. تخمک های موجود در درون فولیکول ها به بلوغ می رسند، اما فولیکول نمی ترکد تا آن ها را آزاد کند. در نتیجه، زنی با تخمدان پرکیستی اغلب بی نظمی های قاعدگی، مانند قطع خونروش(آمنوره) یا خونروش نامنظم (الیگومنوره) را تجربه می کند. این دسته از زنان به دلیل آزاد نکردن تخمک اغلب باردار نمی شوند.

نشانه های تخمدان پرکیستی
زنانی با تخمدان های پرکیستی علاوه بر نازایی ممکن است نشانه های ذیل را داشته باشند:
درد ناحیه لگن
پرمویی (هیرسوتیسم) یاافزایش رشدموها در صورت، روی سینه، روی شکم و جاهای دیگر
طاسی با الگوی مردانه یا کم پشت شدن موها
جوش ها ی صورت، پوست چرب یا شوره سر
تکه های ضخیم، سیاه یا قهوه ای شده در پوست
زنانی که چاق هستند خطر دچار شدن به تخمدان پرکیستی در آن ها بیشتر است. گرچه باردار شدن برای زنانی با تخمدان پرکیستی دشوار است، برخی از آن ها به طور طبیعی یا با کمک روش های درمانی پیشرفته، باردار می شوند. البته، احتمال سقط چنین در این زنان بیشتر از زنان دیگر است.
خطر دچار شدن زنانی با تخمدان پرکیستی به وضعیت های زیر نیز بالا است:
دیابت (بیماری قند)
نشانگان سوخت و سازی(Metabolic syndrome) که گاه پیش ساز دیابت نامیده می شود. این نشانگان موجب می شود که بدن نتواند مقدار هورمون انسولین را در خون به خوبی تنظیم کند.
بیماری های قلب و عروق و فشار خون بالا

درمان تخمدان پرکیستی
متأسفانه نشانگان تخمدان پرکیستی درمان ندارد، اما بسیاری از پیامد های آن را می توان مهار کرد. بسیار اهمیت دارد که این نشانگان زود تشخیص داده و درمان آن آغاز شود تا از مشکلات مرتبط با آن پیشگیری شود.
داروهایی وجود دارد که به مهار پیامدهای این نشانگان کمک می کنند، مانند قرص های ضدبارداری که خونروش قاعدگی را تنظیم می کنند، مقدار آندروژن ها را پایین می آورند و جوش ها راکاهش می دهند. داروهای دیگری نیز وجود دارد که می توانند از رشد موهای زیادی بکاهند و فشار خون ومقدار کلسترول را تنظیم کنند.
تغییر در شیوه زندگی مانند ورزش منظم می تواند به کاهش وزن، کاهش مقدار قند خون و تنظیم مقدار انسولین به نحو کارآمدی کمک کند. کاهش وزن می تواند بسیاری از پیامدهای مرتبط با تخمدان پرکیستی را تعدیل کند و حتی باعث ناپدید شدن نشانه های آن شود. درمان جراحی نیز ممکن است انجام شود، اما در آغاز درمان پیشنهاد نمی شود.

تشخیص نشانگان تخمدان پرکیستی
پزشک متخصص پیشینه پزشکی فرد را بررسی می کند و آزمایش خون را برای سنجش مقدار هورمون ها و سونوگرافی را برای بررسی وجود کیست در تخمدان پیشنهاد می کند. آزمایش های دیگری برای اندازه گیری مقدار انسولین، گلوکز(قند خون)، کلسترول و تری گلیسرید نیز ممکن است انجام شود.

فیبروز رحم
فیبروز رحم(Uterine fibroids)  رشد بیش از اندازه بافت رحم در زنان در سن بچه داری است. در این بیماری سلول های ماهیچه ای و دیگر بافت هایی که دیواره ی رحم را می سازند، غده های غیرسرطانی درون دیواره رحم و پیرامون آن می سازند. این بیماری می تواند باعث نازایی شود. خطر دچار شدن به این بیماری در زنانی که نسبت به قدشان افزایش وزن دارند، بالا و در زنانی که بچه دار شده اند، پایین است.

عوامل پدیدآورنده فیبروز رحم
هنوز چیزهای اندکی درباره عوامل پدیدآورنده ی فیبروز رحمی وجود دارد. دانشمندان به چند نظریه رسیده اند، اما هیچ کدام از آن ها توضیح کاملی برای این بیماری نیستند. به نظر می رسد فیبروز رحمی پی آمد عوامل زیادی است که بر هم اثر می گذارند. این عوامل ممکن است ژنتیکی، هورمونی، محیطی یا ترکیبی از همه این ها باشد.

نشانه های فیبروز رحمی
بسیاری از زنانی مبتلا به فیبروز رحمی، هیچ نشانه ای ندارند. نشانه های این بیماری ممکن است این گونه باشد:
قاعدگی های سنگین و دردناک یا خونریزی بین دوره های ماهانه
احساس پری در پایین شکم
ادرار زیاد
درد به هنگام نزدیکی جنسی
درد در پایین کمر
مشکلاتی در تولید مثل، مانند نازایی، سقط جنین یا زایمان زودرس
بیشتر زنان مبتلا به فیبروز رحمی نازا نیستند و می توانند بچه دار شوند. برخی زنان مبتلا به فیبروز رحمی ممکن است نتوانند به طور طبیعی باردار شوند. اما با پیشرفت هایی که در درمان ناباروری رخ داده است، ممکن است برخی از این زنان باردار شوند.

درمان فیبروز رحمی
زنانی که به فیبروز رحمی دچار هستند، اما نشانه های آن را نشان نمی دهند، ممکن است به درمان نیاز نداشته باشند.
زنانی که درد یا دیگر نشانه های این بیماری را دارند ممکن است این درمان ها برای آن ها سودمند باشد:
درمان دارویی
داروها ممکن است باعث فروکش کردن نشانه های فیبروز رحمی شوند و حتی از رشد آن جلوگیری کنند یا آن را کند سازند. اما هنگامی که بیمار داروها را کنار می گذارد، بافت فیبری اغلب بار دیگر رشد می کنند.
جراحی
چند جراحی نیز برای فیبروز رحمی وجود دارد:
برداشت بافت فیبری و گذاشتن بخش های سالم رحم که به آن میومکتومی می گویند. بریدن رگ های خون رسان به بافت فیبری باعث فروکش کردن رشد آن ها می شود. برداشت رحم (هیسترکتومی) که تنها راه اطمینان بخش برای درمان فیبروز رحمی است که در ادامه نیز شرح داده می شود.

هیسترکتومی
هیسترکتومی به معنی برداشتن رحم است. در هیسترکتومی ممکن است علاوه بر برداشتن رحم، لوله های فالوپ و یا تخمدان ها نیز برداشته شوند.
انواع مختلفی از هیسترکتومی وجود دارد که بر مبنای بافت هایی که برداشته می شوند، تعریف می شوند.
هیسترکتومی کامل که شایع ترین نوع این عمل جراحی بوده و در آن رحم و دهانه رحم برداشته می شوند.
هیسترکتومی جزئی که در آن رحم برداشته می شود اما دهانه رحم برداشته نمی شود.
هیسترکتومی رادیکال که در آن رحم، دهانه رحم، بخش های کوچکی از قسمت بالایی مهبل و برخی از بافت های نرم درون لگن برداشته می شوند. این نوع عمل تنها در موارد سرطان دهانه رحم انجام می شود و باید حتما توسط متخصص زنان آموزش دیده انجام شود.

زمان انجام هیسترکتومی
بیش از یک پنجم تمام زنان در طول عمر خود عمل هیسترکتومی را انجام می دهند و می توان گفت که این عمل بسیار شایع است. هیسترکتومی تقریبا در تمام موارد سرطان رحم و یا سرطان دهانه رحم الزامی است و معمولا در سرطان تخمدان نیز توصیه می شود.
با این حال بیشتر عمل های هیسترکتومی در زنانی انجام می شود که سرطان نداشته اما به علت خونریزی و درد شدید در رحم ترجیح می دهند رحم خود را بردارند و عمل هیسترکتومی را انجام می دهند. این گونه عمل های جراحی برای زنانی مناسب است که تمایلی به بارداری در آینده نداشته باشند.
هیسترکتومی معمولا یکی از گزینه های درمانی در زنان مبتلا به فیبروئید، اندومتریوز، بیماری التهابی لگن و یا دوره های سنگین قاعدگی است. زنانی که به پرولاپس رحم نیز مبتلا هستند، ممکن است پزشک برای ترمیم پرولاپس از هیسترکتومی استفاده کند.

نحوه انجام هیسترکتومی
هیسترکتومی یک عمل ماژور بوده و تحت بیهوشی عمومی انجام می شود. علاوه بر انواع مختلف هیسترکتومی، روش های مختلفی نیز برای انجام این عمل وجود دارد. انتخاب روش انجام عمل هیسترکتومی به عواملی مانند اندازه رحم، تجربه و تخصص جراح بستگی دارد.
هیسترکتومی شکمی رایج ترین روش است که در آن یک برش تقریبا ۶ اینچی ایجاد شده و از طریق این برش عمل انجام می شود.
هیسترکتومی واژینال که عمل جراحی از طریق واژن انجام می شود. در این نوع از هیسترکتومی هیچ اثری از انجام عمل جراحی بر روی بدن فرد باقی نمی ماند.
هیسترکتومی واژینال به کمک لاپاروسکوپی که در آن پزشک از طریق یک برش بسیار کوچک و به کمک لاپاروسکوپی و همچنین از طریق واژن عمل را انجام می دهد.

خطرات عمل هیسترکتومی
هیچ عمل جراحی بدون خطر نیست. هیسترکتومی یک عمل ماژور است که البته بیشتر زنان بدون عوارض آن را انجام می دهند و بهبود نیز پیدا می کنند.
اگر یک زن اضافه وزن داشته باشد، بهتر است قبل از عمل جراحی وزن خود را کاهش دهد. این کار عمل جراحی را ساده کرده و خطر بروز عوارض بعد از عمل را کاهش می دهد. عوارض جانبی هیسترکتومی که ممکن است در برخی موارد بروز کنند عبارتند از:
خونریزی شدید در هنگام عمل
عفونت مثانه و یا برش جراحی که ممکن است لازم باشد فرد آنتی بیوتیک مصرف کند.
آسیب دیدن مثانه یا حالب
ترومبوز وریدی که البته بسیار نادر است.
اگر بیمار یائسه نباشد و تخمدان های وی در طی عمل جراحی برداشته شده باشد، معمولا HTR الزامی می شود. اگر تخمدان ها برداشته نشده باشند، هورمون های زنانه استروژن تولید می شوند و نیازی به HTR نخواهد بود.
اگر قبل از هیسترکتومی سرطانی وجود نداشته باشد و دهانه رحم برداشته شده باشد، از این به بعد دیگر نیازی به انجام تست پاپ اسمیر نخواهد بود. اگر هیسترکتومی جزئی انجام شده باشد، از این به بعد باز هم انجام تست پاپ اسمیر هنوز هم الزامی است که نحوه انجام این تست در ادامه شرح داده خواهد شد.

جایگزین عمل هیسترکتومی
برای موارد سرطانی بسیار به ندرت جایگزینی برای هیسترکتومی وجود دارد. در شرایط غیر سرطانی معمولا هیسترکتومی زمانی انجام می شود که روش های درمانی دیگر امتحان شده باشند و موفقیت آمیز نبوده باشند. برای زنانی که از دوره های قاعدگی سنگین و بدون دلیل رنج می برند می توان از روش های جراحی دیگری استفاده کرد که در آن یک لایه از بافت داخلی رحم برداشته می شود. فراموش نکنید که روش های فرسایشی هیسترکتومی و یا آندومتر فقط برای زنانی که می خواهند در آینده باردار شوند مناسب است.

تست پاپ اسمیر
سرطان دهانه رحم (سرویکس)  از شایع ترین سرطان‏ها در خانم‏ها خصوصا در کشورهای جهان سوم است. در کشورهای پیشرفته این سرطان به دلیل انجام تست‏های غربالگری از نظر شیوع کاهش چشمگیری یافته است. بنابراین سرطان دهانه رحم و غربالگری آن حائز اهمیت فراوانی است و نیاز به همکاری متخصصان زنان و پاتولویست (پزشک آزمایشگاه) دارد.
از آن جایی که سرطان دهانه رحم به آهستگی پیشرفت می‏کند چنانچه خانم‏ها تحت مراقبت‏های منظم و معاینات ژینکولوژیک برنامه‏ریزی شده قرار گیرند می‏توان از این سرطان پیشگیری کرد.  تست پاپ اسمیر در طی معاینه لگن انجام می‏شود و وجود سلول‏های غیرطبیعی در این تست هشداری مبنی بر وجود این بیماری باشد.
هدف اصلی این تست و پیگیری‏هایی که به دنبال آن انجام می‏شود پیشگیری از تغییرات غیرطبیعی سلول‏های دهانه رحم است که در صورت عدم توجه ممکن است به سمت سرطان دهانه رحم پیشرفت نماید.  تست پاپ اسمیر که به آن تست سرطان می‏گویند یک تستی است که می‏تواند سلول‏های دهانه رحم را بررسی و حالات غیرطبیعی آن را که منجر به سرطان می‏شود را مشخص نماید.
توجه به این نکته حائز اهمیت است که این تست سرطان دهانه رحم یا قسمت تحتانی رحم را مشخص می‏کند و لزوما در مورد سرطان اندومتر (رحم) پیش‏گویی کننده نیست. لذا در موارد و شرایط خاص که پزشک لازم می‏داند علاوه بر  تست پاپ اسمیر، بیوپسی اندومتر نیز انجام می‏شود که این امر جهت بررسی سلول‏های داخلی حفره رحم است و معمولا در خونریزی‏های غیرطبیعی رحم لازم است.

روش انجام تست پاپ اسمیر
تست پاپ اسمیر در حال حاضر به دو صورت در ایران انجام می شود:
روش سنتی پاپ اسمیر: که در روش سنتی تست پاپ اسمیر ترشحات و سلول های دهانه رح م توسط اسپچولا یا براش (چوبی یا پلاستیکی) برداشته شده و روی لام شیشه ای قرار داده می شود. سپس نمونه با فیکساتور، ثابت شده و جهت بررسی به آزمایشگاه فرستاده می شود. هزینه این روش کمتر است اما امکان خطا در این روش بیشتر است.
روش پاپ اسمیر بر پایه مایع: که در آن سلول ها توسط یک براش پلاستیکی برداشته شده و داخل یک قوطی مایع مخصوص ریخته شده و به آزمایشگاه منتقل می شود. در آزمایشگاه توسط دستگاه مخصوصی رنگ آمیزی و چیده شده و توسط پاتولوژیست تفسیر می شود. این روش پرهزینه تر است اما از دقت و صحت بسیار بالاتری برخوردار است.
باید توجه داشته باشید که تست پاپ اسمیر فقط حضور سلول‏های غیرطبیعی را نشان می‏ دهد و جهت تشخیص قطعی در مواردی که پزشک فرد لازم می‏داند انجام کولپوسکوپی و بیوپسی ضروری است.
در طی این تست دهانه رحم فرد با بزرگنمایی مشاهده خواهد شد و پزشک می‏تواند از مناطق مشکوک به بدخیمی بیوپسی (تکه‏ برداری) نماید.
کولپوسکوپی را می‏توان در مطب پزشک بدون نیاز به بی‏هوشی ظرف ۱۰ تا ۱۵ دقیقه انجام داد. درد و ناراحتی که در سیر بیوپسی ایجاد خواهد شد به اندازه دردهای زمان پریود (قاعدگی) است.
بر طبق جواب کولپوسکوپی بیوپسی پزشک مسیر بعدی درمان و چگونگی پیگیری فرد را مشخص خواهد نمود.

سن شیوع سرطان دهانه رحم
شایع ترین سن ابتلا به سرطان دهانه رحم دهه سوم تا پنجم زندگی زنان است (بعد از ۴۰ سالگی شیوع بیشتری دارد ) اما در زنانی که در سنین کمتر از ۱۶ سال ازدواج کرده اند و یا بیش از یکبار ازدواج کرده اند شانس ابتلا به سرطان رحم در سنین کمتر از دهه سوم زندگی افزایش می یابد. معاینه لگن و پاپ اسمیر بهترین راه تشخیص هستند.

از کارافتادگی زودرس تخمدانها یا یائسگی زود هنگام
از کار افتادگی زودرس تخمدانها (یائسگی زودهنگام) به از دست رفتن کارکرد تخمدانها پیش از ۴۰ سالگی گفته میشود. در این حالت، دوره ماهانه متوقف میشود و مقدار هورمون استروژن کاهش و مقدار هورمون تحریککننده فولیکولها (Follicle-stimulating hormone (FSH)) افزایش مییابد. یک تا ۴ چهار درصد از جمعیت زنان به این بیماری دچار میشوند و نازایی از پیآمدهای آن است.
به طور معمول دخترها با تخمدانهایی به دنیا میآیند که مقدار کافی از تخمکهای نارس را در خود دارند. از زمان بلوغ تا ۵۰ سالگی هر ماه یک تخمک از یکی از تخمدانها آزاد میشود تا این که اندوخته تخمکها به پایان میرسد و یائسگی رخ میدهد. اما در دختران و زنان جوانی که به بیماری از کارافتادگی پیشرس تخمدانها دچار شدهاند، تخمکها به روزگار جوانی از دست میروند یا دچار نارسایی میشوند. در نتیجه، بیمار جوان دچار یائسگی زودهنگام میشود. این یائسگی زودهنگام، به طور معمول در۴۰ سالگی رخ میدهد، اما ممکن است حتی به روزگار نوجوانی نیز خود رانشان دهد.

نشانه ها
زنان مبتلا به یائسگی زودهنگام دوره ماهانه خود را ازدست میدهند. گاهی ممکن است دوره ماهانه آنها برای چند هفته عادی باشد اما چند ماه دیگر از بین برود. این زنان ممکن است دچار گرگرفتگی و عرق شبانه شوند. همچنین، ممکن است قاعدگی و گرگرفتگی با هم وجود داشته باشد. نشانههای دیگر عبارتند از: بیخوابی، بیحوصلگی، خشکی مهبل، خستگی، میل جنسی پایین، نزدیکی دردناک و نارسایی در مهار ادرار.

عوامل پدیدآورنده
در بسیاری از موارد عوامل پدیدآورنده این بیماری روشن نیست. اما در برخی از زنان میتوان به علت پدیدآورنده پی برد. برخی از آنها عبارتند از:
کروموزومی/ژنتیکی
آنزیمی/متابولیک
شیمیدرمانی/پرتوردرمانی
برداشتن تخمدانها با جراحی
عفونت ویروسی
ترشح غیرعادی یا کارکرد نادرست گنادوتروپینها (FSH ) و (Luteinizing Hormone) LH
بیماریهای خودایمنی (نارسایی تیرویید، کمکاری پاراتیرویید، آرتریت رماتیسمی، دیابت، کمخونی کشنده، نارسایی غدههای فوقکلیه، کاهش بیش از اندازهی ترومبوسیتها، برص، لوپوس)
 تشخیص
بیماردو بار آزمون هورمون FSH با فاصله یک ماه از هم انجام می دهد. اندازهگیری مقدار این هورمون در خون روشن میکند که آیا تخمدانها درست کار میکنند یا نه. مقدار عادی آن بین ۱۰ تا ۱۵ و در زنان بیمار بالای۴۰ (به واحد mlU/ml) است.

پیآمدها
از کارافتادن تخمدانها خطر پوکی استخوان و بیماریهای قلبی را افزایش میدهد. این بیماری گاهی با نارساییهای خودایمنی ( مانند نارسایی تیرویید، دیابت یا نارسایی غدههای فوق کلیه) نیز مرتبط میشود و ممکن است بیمار به درمانهای دیگری هم نیاز داشته باشد. چون در این بیماری تخمکها از دست میروند، نازایی پیآمد اصلی این بیماری است و برخی از زنان حتی پیش از آن که برای بچهدار شدن تصمیم بگیرند، ممکن است برای همیشه این توانایی را از دست بدهند. فقط ۶ تا ۸ درصد زنان مبتلا به یائسگی زودهنگام، باردار میشوند. هیچ راهی برای تشخیص این دسته از زنان وجود ندارد.
درمان
به طور کلی این بیماری را با هورمون درمان میکنند. هورمون درمانی با مقداری بیش از آن چه که برای زنان یائسه تجویز می شود، انجام میگیرد. درمان با مقدار پایین آغاز میشود و مقدار هورمون به تدریج افزایش می یابد. به طور معمول هورمون استروژن و پروژسترون و گاهی تستوسترون به کار میرود.
گاهی قرصهای ضدبارداری بر هورموندرمانی ترجیح داده می شود. برنامهی غذایی مناسب، ورزش منظم نیز سودمند است. تا کنون برای درمان نازایی این زنان راهی وجود ندارد و فقط میتوان از تخمک زنهای دیگر بهره برد.

هیستروسکوپی
هیستروسکوپی نوعی عمل جراحی است که به پزشک اجازه می دهد که بتواند داخل رحم فرد را برای تشخیص علت خونریزی های غیر طبیعی و نیز برخی اشکالات در ساختمان رحم بررسی کند. این عمل با استفاده از هیستروسکوپ که یک لوله باریک مجهز به دوربین و چراغ است، انجام می شود که از طریق واژن وارد و از دهانه رحم وارد رحم می شود. بنابراین نیاز به انجام هیچ برشی ندارد.
هیستروسکوپی می تواند تشخیصی یا برای جراحی باشد. در هیستروسکوپی تشخیصی پزشک به دنبال تشخیص علت ایجاد خونریزی غیر طبیعی ( مثلا پولیپ، فیبروم و افزایش ضخامت اندومتر و …. ) است و گاهی اوقات قبل از انجام اعمال جراحی مثل کورتاژ تشخیصی جهت بررسی دقیق علت خونریزی انجام می شود. گاهی هم هیستروسکوپی برای انجام جراحی هایی مثل برداشتن فیبروم رحم ساب موکوز و یا بر طرف کردن چسبندگی های داخل رحم، برداشتن پولیپ های داخل رحم، برداشتن سپتوم (دیواره رحمی) انجام می شود که این اعمال معمولا پس از تشخیص به دنبال هیستروسکوپی تشخیصی انجام می شود.گاهی همزمان با انجام هیستروسکوپی نیاز به انجام لاپاراسکوپی هم است که این هم روشی برای دیدن داخل لگن به وسیله یک لوله مجهز به دوربین فیبراپتیک است.

مزایای هیستروسکوپی
کاهش زمان بستری در بیمارستان
     کاهش زمان لازم برای بهبود
     کاهش نیاز به مسکن
    جلوگیری از هیسترکتومی (عمل برداشتن رحم)
    جلوگیری از باز کردن شکم برای انجام عمل جراحی
هیستروسکوپی می تواند بر حسب صلاحدید پزشک با بی حسی موضعی، بی حسی منطقه ای ( نخاعی) و یا بیهوشی عمومی انجام شود که اینها بستگی به محدوده و علت عمل جراحی دارد.

آزمایش هایی برای تشخیص ناباروری

قبل از انجام هر نوع تست و آزمایشی باید بدانید که نیاز به یک سری تعهدات و الزامات وجود دارد. پزشک فرد باید عادات روابط جنسی را بداند و ممکن است توصیه هایی مبنی بر تغییر برخی از آن عادات برای فرد داشته باشد. ممکن است تست ها و دوره «آزمون و خطا» برای مدت چندین ماه به طول بیانجامد. در یک سوم از زوج های نابارور علت مشخصی یافت نمی شود
( ناباروری ناشناخته).
ارزیابی و سنجش ناباروری شامل یک سری فعالیت های هزینه بَر است و در برخی موارد شامل مراحل سخت و دشواری نیز می شود. در نهایت نیز ضمانتی وجود ندارد که بعد از تمامی تست ها و مشاوره ها، حاملگی صورت گیرد.

آزمایش های مخصوص زنان
برای باروری یک زن لازم است که تخمدان ها به طور منظم تخمک های سالم را آزاد کرده و بایستی دستگاه تناسلی وی اجازه حرکت اسپرم و تخمک ها را از لوله های فالوپ بدهد تا تخمک توسط اسپرم بارور شود. بنابراین ارگان های تولید مثلی یک زن باید سالم بوده و عملکرد های خود را داشته باشند.
بعد از این که پزشک فرد سوالات خود در رابطه با تاریخچه پزشکی، سیکل قاعدگی و عادات روابط جنسی را تکمیل کرد، نوبت به انجام آزمایشات جسمی می رسد که شامل تست هایی  است.
آزمون های باروری عبارت هستند از:
 تست های تخمک گذاری
آزمایش خون برای اندازه گیری سطح هورمون ها انجام می شود تا مشخص شود که آیا فرد تخمک گذاری دارد.
 رادیوگرافی از رحم و لوله های رحمی
از طریق این تست وضعیت رحم و لوله های فالوپ ارزیابی می شود. ماده حاجب به درون رحم تزریق می شود و از طریق اشعه X پیشروی این ماده در رحم و لوله های فالوپ ارزیابی می شود. مسدود بودن یا دیگر مشکلات مرتبط از این طریق تشخیص داده می شوند و ممکن است از طریق جراحی تصحیح شوند.

لاپاراسکوپی
این فرایند تحت بی هوشی کامل و از طریق وارد کردن وسیله ای به درون حفره شکمی و رحمی صورت می گیرد و بدین شکل لوله های فالوپ، تخمدان ها و رحم ارزیابی می شوند. برش کوچکی به اندازه ۸ تا ۱۰ میلی متر در زیر ناف ایجاد می کنند و سوزنی به درون حفره شکمی وارد می کنند. معمولا مقداری از گاز دی اکسید کربن به درون حفره شکمی تزریق می شود تا فضایی را برای داخل کردن لاپاراسکوپ آماده کنند. لاپاراسکوپ تلسکوپی با لنز تهیه شده از فیبرهای شیشه ای حاوی نور است که روشنایی ایجاد می کنند. از این طریق پزشک قادر خواهد بود بی نظمی ها و یا انسداد موجود در لوله های فالوپ و رحم را تشخیص دهد. لاپاراسکوپی را به صورت سرپایی انجام می دهند و نیاز به بستری شدن نیست. در ادامه این تحقیق این روش به صورت مفصل تر شرح داده می شود.
 آزمایش هورمونی
آزمایشات هورمونی به منظور چک کردن سطوح هورمون های تخمدان، هورمون های تیروئیدی ونیز هورمون های غده هیپیوفیزی صورت می گیرد.
 تست های مربوط به تخمدان
معمولا این تست ها به منظور تعیین میزان کارایی تخمک رها شده بعد از تخمک گذاری انجام می شوند. معمولا انجام این تست ها در اوایل سیکل عادت ماهانه شروع می شود.
تست های ژنتیکی
تست های ژنتیکی به منظور تعیین هر نوع نارسایی ژنتیکی احتمالی انجام می شوند.
تست اولتراسوند لگن
این تست نیز در جهت تعیین بیماری های مربوط به لوله های فالوپ و رحم انجام می گیرد. لازم به ذکر است که نیازی به انجام همه تست های ذکر شده در قبل از تشخیص علت ناباروری نیست. انتخاب نوع آزمایش و ترتیب آن ها بستگی به توافق ایجاد شده در جلسات ویزیت بین فرد و پزشک دارد.

لاپاراسکوپی
لاپاراسکوپی یک روش جراحی است که پزشک برای مشاهده رحم، تخمدان ها و لوله های رحمی از آن استفاده می کند. اگر مشکلی وجود داشته باشد این امکان برای پزشک وجود دارد که ضمن انجام این روش، اصلاح لازم را نیز به عمل آورد. بنابراین لاپاراسکوپی با دو هدف تشخیصی (مشاهده) و درمانی (مشاهده و جراحی) می تواند به کار رود. انجام لاپاراسکوپی معمولا وقتی پیشنهاد می شود که تست های تشخیصی دیگر مانند سونوگرافی و رادیولوژی نتوانسته باشند علت ناباروری را توجیه نمایند. در صورت وجود درد، تاریخچه عفونت قبلی، آندومتریوز، سابقه جلوگیری با وسایل داخل رحمی (IUD (Intrauterine device)) و بعضی مشکلات دیگر، انجام لاپاراسکوپی زودتر از موعد توصیه می شود.

سایر موارد انجام لاپاراسکوپی
یافتن علت دردهای شکمی و لگنی، نمونه گیری از توده های لگنی، تأیید آندومتریوز، جستجو جهت یافتن انسداد لوله های رحمی، برداشتن فیبروم های رحمی، برداشتن حاملگی خارج رحمی، برداشتن رحم (هیسترکتومی) و برداشتن تخمدان ها، بستن لوله های رحمی (به عنوان یک روش دائمی پیشگیری از بارداری) جهت انجام عمل ZIFT وGIFT.

طریقه انجام لاپاراسکوپی
جهت شل شدن عضلات و عدم احساس درد به بیمار بیهوشی عمومی داده می شود. گاز دی اکسید کربن با اکسید نیتروژن از طریق یک سوزن از روی شکم به داخل حفره شکم تزریق می شود. این گاز باعث متسع شدن شکم و بلند کردن دیواره شکم شده و لذا اعضای شکمی و لگنی آسانتر قابل رویت می شوند.
سپس یک برش کوچک نزدیک ناف زده می شود و تروکار لاپاراسکوپی از طریق این برش به داخل فرستاده می شود. دستگاه های لاپاراسکوپی به یک دوربین ویدوئی متصل می شوند به طوری که در طول عمل جراحی تصاویر بر روی مانیتور تلویزیون اتاق عمل نمایش داده می شود. یک برش کوچک دیگر، در زیر برش اول زده می شود تا از طریق آن به اعضای مخفی شده زیراعضای دیگر دسترسی بیشتری ایجاد شود.
ممکن است از لیزر و یا الکتروکوتر به منظور درمان آندومتریوز، در جریان لاپاراسکوپی استفاده شود. همچنین تزریق ماده رنگی به منظور شناسایی انسداد لوله های رحمی نیز انجام می شود.

لاپاراسکوپی یک عمل جراحی ایمن
لاپاراسکوپی تشخیصی بسیار ایمن است. در حدود ۳ بیمار از هر ۱۰۰۰ بیمار که تحت عمل لاپاراسکوپی قرار می گیرند، ممکن است دچار عوارض شوند.

عوارض عمل لاپاراسکوپی
۱-آسیب رساندن به اعضای مجاور ۲- خونریزی ۳- مشکلات مربوط به بیهوشی

مزایای لاپاراسکوپی
ایجاد برش بسیار کوچک نسبت به انجام جراحی باز، مدت بستری کوتاه تر در بیمارستان، زمان بهبودی سریع تر و بازگشت سریع تر به کار، درد کمتر بعد از عمل جراحی و عوارض جراحی کمتر.

روش های درمان ناباروری
درمان ناباروری بستگی به علت ناباروری، مدت زمان نابارور بودن، سن والدین و اولویت های فردی دارد. برخی علت های ناباروری قابل درمان نیستند. اما با پیشرفت های به دست آمده، امکان باردار شدن یک خانم از طریق تکنولوژی و فرایندهای مربوط به تولید مثل وجود دارد.
درمان برای زوج ها
روش های زیر برای زن یا مرد و یا هر دوی آن ها استفاده می شوند:
معمولا توصیه می شود تعداد آمیزش های خود را افزایش دهند. داشتن ۲ تا ۳ بار آمیزش جنسی در هفته احتمال باروری را افزایش می دهد. به هر جهت تعداد انزال های بیشتر می تواند از تعداد اسپرم ها نیز بکاهد. اسپرم در دستگاه تناسلی زن تا ۷۲ ساعت مقاومت می کند و یک تخمک نیز می تواند تا ۲۴ ساعت بعد از تخمک گذاری بارور باقی بماند.

درمان های مربوط به زنان
داروهای باروری

اصلی ترین درمان برای زنان نابارور که به دلیل اختلال در تخمک گذاری دچار ناباروری هستند، مصرف داروهای باروری است. این داروها تخمک گذاری را تنظیم یا تحریک می کند. به طور کلی آن ها مشابه هورمون های طبیعی مثل LH و FSH عمل می کند و روند تخمک گذاری را فعال می نماید.

داروهای باروری عبارت هستند از :
کلومیفن
این دارو به صورت خوراکی استفاده می شود و در زنانی که دچار سندرم تخمدان پلی کیستیک و یا دیگر نارسایی تخمدانی هستند، باعث تحریک تخمک گذاری می شود. این دارو منجر به رهاسازی هورمون های LH و FSH از غده هیپوفیز می شود و این دو هورمون نیز باعث رشد فولیکول تخمدانی، یعنی فولیکولی که حاوی تخمک است، می شوند.

گنادوتروپین های انسانی یا
  HMG(Human Menopausal Gonadotropin)
این داروی تزریقی برای زنانی استفاده می شود که به دلیل نارسایی غده هیپوفیز، تخمک گذاری ندارند. بر خلاف داروی کلومیفن که غده هیپوفیز را تحریک می کند، این دارو و دیگر گنادوتروپین ها به طور مستقیم تخمدان ها را تحریک می کنند. این دارو شامل هورمون های LH و FSH است.

هورمون تحریک کننده فولیکول یا FSH
عملکردFSH، تحریک تخمدان ها به منظور رشد و تکامل فولیکول های حاوی تخمک است.

گنادوتروپین های جنین انسانی یا  HCG(Human Chorionic Gonadotropin)
این دارو در ترکیب با کلومیفن،HMGو FSH استفاده می شود. این دارو باعث تحریک فولیکول برای رهاسازی تخمک می شود.

آنالوگ هورمون آزاد کننده گنادوتروپین
این درمان برای زنانی استفاده می شود که سیکل های نامنظم تخمدانی و یا تخمک گذاری نابالغی را قبل از رسیدن کامل فولیکول دارند.

مهار کننده های آروماتاز
آروماتاز آنزیمی است که تبدیل تستوسترون را به ترکیب آروماتیک استرادیول تسریع می کند. این دسته از داروها در درمان سرطان پیشرفته سینه به کار می روند. گاهی اوقات پزشکان این دارو را برای زنانی که تخمک گذاری ندارند و به درمان کلومیفن سیترات نیز پاسخ نداده اند، استفاده می کنند. این گروه از داروها به دلیل عوارض جانبی که دارند، در خیلی از کشورها مورد تایید نیستند. این عوارض جانبی عبارت هستند از: نارسایی های مادرزادی و سقط جنین.

متفورمین (گلوکوفاژ)
این داروی خوارکی باعث افزایش میزان تخمک گذاری می شود. این دارو زمانی استفاده می شود که مقاومت به انسولین، علت ناباروری باشد. مقاومت به انسولین در ایجاد سندروم تخمدان پلی کیستیک نقش دارد.

بروموکریپتین
این دارو برای زنانی استفاده می شود که به دلیل داشتن پرولاکتین بالا، سیکل های تخمک گذاری نامنظمی دارند. پرولاکتین هورمونی است که در زنان شیرده باعث تولید شیر می شود. بروموکریپتین تولید هورمون پرولاکتین را مهار می کند.

داروهای باروری و خطر حاملگی های چند قلویی
داروهای تزریقی باروری، احتمال چند قلوزایی را افزایش می دهند، ولی داروهای خوراکی باروری مانند کلومیفن، احتمال چند قلوزایی را در حد کمتری افزایش می دهند. استفاده از این داروها نیاز به کنترل دقیق از طریق آزمایشات خون، آزمایشات هورمونی و اندازه گیری های اولتراسوند سایز فولیکول تخمدان دارد.
به طور کلی، هر چه تعداد جنین ها بیشتر باشد، خطر تولد نوزاد نارس و درد زایمانی بیشتر است. نوزادان نارس در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به مشکلات و بیماری های مختلف هستند. این خطرات برای سه قلوها بیشتر از دو قلوها و حاملگی های تک نوزادی است. زمانی که چندین جنین در یک بارداری به وجود می آیند، برداشت یک یا تعداد بیشتری از جنین ها (کاهش بارداری چندقلویی) می تواند شرایط بهتری را برای بقای جنین ایجاد کند.
این کار مشکلات احساسی جدی ای را برای بسیاری از افراد به وجود می آورد.

جراحی
جراحی نیز می تواند یکی از راه های درمان ناباروری باشد. مسدود شدن لوله های فالوپ رحم و یا دیگر مشکلات مربوط به لوله های فالوپ را می توان از طریق جراحی برطرف نمود. از طریق روش های لاپاراسکوپی می توان عمل های بسیار ظریف و حساس را در لوله های فالوپ انجام داد.
معمولاً درمان ناباروری که علت آن آندومتریوز باشد، کار دشواری است. اگر چه هورمون هایی که در قرص های ضد بارداری یافت می شوند، در درمان التهاب آندومتر (دیواره ی رحم) و از بین بردن درد موثر هستند، ولی در درمان ناباروری کاربردی نداشته اند. چنانچه فرد مبتلا به آندومتریوز باشد، پزشک از درمان هایی برای تحریک تخمک گذاری استفاده خواهد کرد.

ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ درﻣﺎنﻧﺎﺑﺎروری ﮐﻪ ﺑـﻪ اﺧﺘﺼـﺎر
 ((ART) Assisted Reproductive Technology)
ART، انقلابی در درمان ناباروری است. پیشرفت های پزشکی، بسیاری از زوج ها را قادر به داشتن کودک بیولوژیک خودشان کرده است.

لقاح آزمایشگاهی ( IVF(In Vitro Fertilization
در زمان تولد اولین نوزاد با استفاده از روش درمانی IVF در سال ۱۹۷۸ این روش درمانی امید تازه ای برای زوج های نابارور به وجود آورد. IVF یک روش درمان باروری است که در طی آن اسپرم مرد و تخمک زن در خارج از بدن در محیط آزمایشگاه در ظرف مخصوص در کنار هم گذاشته شده تا با یکدیگر لقاح پیدا کنند پس از لقاح، جنین حاصله سه روزه با لوله های باریک مخصوص به رحم زن انتقال داده می شود.

چه کسانی جهت انجام IVF انتخاب می شوند
۱- زنان دارای سنین بالا ۲- زنان دارای لوله های رحمی مسدود یا آسیب دیده ۳- زنان دارای سابقه توبکتومی (بستن لوله ها) و خواهان باروری مجدد ۴- زنان دارای آندومتریوز
۵- زوجین دارای ناباروری با علت نامشخص ۶- بیمارانی که IUI (Intrauterine insemination) متعدد ناموفق داشته اند
۷- در اختلالات اسپرمی شوهر. میزان موفقیت عمل IVF بستگی به فاکتورهای متعددی از جمله سن زن، وضعیت تخمک و اسپرم داروهای مورد استفاده در روند تحریک تخمک گذاری، دقت آزمایشگاه جنین شناسی و متخصص زنان دارد. میزان موفقیت IVF در حدود ۳۵ درصد تخمین زده می شود.

 مراحل انجام IVF
مرحله تحریک تخمک گذاری
داروهای محرک تخمک گذاری جهت به دست آوردن تخمک زیاد تر و تشکیل چندین جنین و افزایش شانس باروری تجویز می شوند. این داروها معمولا از روز دوم قاعدگی و پس از انجام سونوگرافی و حصول اطمینان از سالم بودن رحم و تخمدان ها تجویز می شوند. روند رشد تخمک ها با انجام سونوگرافی های پی در پی پیگیری می شود لذا ممکن است بیمار تا رسیدن به وضعیت مطلوب چندین بار با فواصل ۲ الی ۳ روزه تحت سونوگرافی قرار گیرد، وقتی در سونوگرافی سایز فولیکول ها به ۱۸ الی ۲۰ میلی متر رسید، آمپول HCG جهت بلوغ نهایی تخمک ها تجویز می شود. زمان تزریق آمپول HCG  بسیار مهم است زیرا حدودا ۳۴ الی ۳۶ ساعت پس از تزریق آن تخمک گذاری انجام می شود و لذا زمان آن بایستی طبق نظر پزشک معالج تعیین شود تا تخمک ها قبل از رها شدن جمع آوری شوند.

جمع آوری تخمک و اسپرم
لازم است بیمار در روز تخمک گیری ناشتا باشد. مایع منی از همسر بیمار تهیه و به آزمایشگاه تحویل داده می شود. آزمایشگاه پس از شستشو و آماده سازی نمونه آنرا به آزمایشگاه IVF تحویل می دهد. بیمار در اتاق عمل بیهوشی مختصری گرفته تا طی روند تخمک گیری احساس ناراحتی نکند. سپس تخمک ها تحت دید مستقیم با دستگاه سونوگرافی توسط یک سوزن بسیار باریک گرفته می شود و درون لوله های مخصوص جمع آوری شده و به آزمایشگاه IVF تحویل داده می شوند.

لقاح و رشد جنین در محیط آزمایشگاه
در آزمایشگاه IVF تخمک ها از مایع فولیکولی جدا شده، شستشو می شوند و درون ظرف مخصوص در محیط کشت قرار می گیرند. اسپرم های شسته شده همسر نیز که قبلا تحویل آزمایشگاه شده در کنار این تخمک ها درون ظرف قرار گرفته، سپس ظرف حاوی نمونه اسپرم و تخمک درون انکوباتور CO2 در دمای ۳۷ درجه سانتی گراد گذاشته می شود تا به طور خود به خودی با یکدیگر لقاح پیدا کنند. صبح روز بعد در صورت لقاح برای مدت ۲۴ الی ۴۸ ساعت دیگر جنینها داخل انکوباتور قرار می گیرد تا به مرحله ۴ الی ۸ سلولی برسند.

انتقال یا ترانسفر جنین به داخل رحم
معمولا جنین ها سه روز بعد از تخمک گیری به درون رحم انتقال داده می شود (در صورتیکه جنین ها بلاستوسیست باشند، انتقال پنج روز بعد خواهد بود). معمولا در طی انتقال حدودا ۲ الی ۴ جنین به داخل رحم انتقال داده می شود و مابقی جنین ها در صورت مناسب بودن با استفاده از روش ذخیره جنین به وسیله انجماد ذخیره می شوند تا در صورت عدم موفقیت در سیکل درمانی بعدی مورد استفاده قرار گیرند. ترانسفر جنین در اتاق عمل انجام می شود اما نیاز به بیهوشی ندارد. فقط بیمار روی تخت معاینه قرار گرفته و سپس جنین ها با لوله های نازک مخصوص از طریق سوراخ دهان رحم، به درون رحم فرستاده می شود. این روند بدون درد بوده اما گاهی اوقات بیمار درد خفیفی را احساس می کند.
پس از ترانسفر و استراحت کوتاه مدت، بیمار به بخش بستری هدایت شده و تا چند ساعت بعد ترخیص می شود.

عوارض IVF
سندروم هایپراستیمولیشن (تحریک بیش از حد تخمدان ها)، به ندرت عوارض بیهوشی، خونریزی، عفونت، آسیب به عروق، روده ها و مثانه حین تخمک گیری و چند قلوزایی دارد.
IVF احتمال چند قلوزایی را افزایش می دهد، زیرا معمولا چندین تخم بارور شده در بافت رحم جایگذاری می شوند. همچنین در IVF  نیاز به آزمایش های مکرر خون و تزریق روزانه هورمون ها است.

ART در شرایط زیر بهتر عمل می کند
زمانی که خانم رحم سالمی دارد؛ به خوبی به داروهای باروری پاسخ می دهد؛ تخمک گذاری طبیعی دارد و یا می تواند به خوبی از تخمک اهدا شده استفاده کند. در این روش، اسپرم مرد باید سالم باشد. درصد موفقیت ART بعد از سن ۳۵ سالگی کاهش می یابد.

عوارض درمان های ناباروری
درمان های ناباروری، عوراض خاصی دارند که عبارتند از:
حاملگی چند قلویی
بیشترین و معمول ترین عارضه در درمان با ART ، حاملگی چند قلویی است. تعداد جنین های نگه داشته شده و بالغ شدن آن ها و نهایتا تولدشان، تصمیمی است که توسط زوج ها گرفته می شود. چنان چه چندین جنین در طی لقاح به وجود آمده باشند، برداشت یک یا چند تا از آن ها امکان پذیر است (کاهش بارداری چندقلویی). بدین ترتیب احتمال بقا برای جنین های باقی مانده افزایش می یابد.
سندرم تحریک بیش از حد تخمدان
در صورت تحریک بیش از حد، تخمدان ها بزرگ می شوند و منجر به درد و نفخ می شوند. معمولا علائم خفیف و متوسط این سندرم نیاز به درمان ندارند و از بین می روند، اگر چه بارداری می تواند بهبودی این علائم را به تاخیر بیندازد. به ندرت تجمع آب در حفره شکمی و قفسه سینه باعث تورم شکم و تنگی نفس می شود. این تجمع آب می تواند حجم خونی را کاهش داده و فشار خون کاهش یابد. موارد شدید این سندرم نیاز به درمان فوری دارند. زنان جوان و کسانی که مبتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک هستند، نسبت به بقیه در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به سندرم تحریک بیش از حد تخمدان هستند.
خونریزی یا عفونت
مانند هر فرایند تهاجمی دیگری، در درمان های ناباروری و تکنولوژی های مربوط به آن  نیز خطر خونریزی و عفونت وجود دارد.
وزن کم هنگام تولد
بالاترین درصد خطر وزن کم هنگام تولد، مربوط به حاملگی های چند قلویی است. در حاملگی تک نوزادی نیز بالاترین خطر وزن کم هنگام تولد، مربوط به درمان از طریق ART است.
نارسایی های مادرزادی
ممکن است درمان ART با نارسایی های مادرزادی همراه باشد. ولی این موضوع نیاز به تحقیقات بیشتری برای تایید دارد. تا کنون، ART موفق ترین روش برای درمان ناباروری بوده است.

پاسخ دهید