معماری
درد زایمان

زايمان طبيعي يا سزارين؟

زايمان با شروع دردهاي زايماني آغاز مي‌شود. رحم از يك بافت نيرومند عضلاني تشكيل شده است. در طول دوران بارداري، به دليل تغييرات هورموني، رحم در حالت آرامش قرار دارد. ولي با آغاز فرآيند زايمان، انقباضات پيش‌رونده‌اي در آن القا مي‌شود. انقباضات رحمي نيروي كافي را براي راندن جنين به سمت پايين و همچنين اتساع دهانة رحم فراهم مي‌آورد. به‌تدريج و به دنبال دردهاي زايماني، دهانة رحم باز مي‌شود و زايمان پيشرفت مي‌كند. اگر در هركدام از اين مراحل اختلالي رخ دهد، فرآيند زايمان پيشرفت نخواهد كرد و سلامت مادر و جنين به خطر خواهد افتاد.

زايمان فرآيندي طبيعي است. در حدود 80 الي 85 درصد زايمان‌ها نياز به هيچ‌گونه مداخلة درماني ندارند و به‌طور طبيعي رخ مي‌دهند و تنها در كمتر از 15 درصد آنها اقدام به سزارين لازم است. معاينات زنانه، كنترل علائم حياتي مادر و تحت نظر داشتن تعداد و ريتم ضربان قلب جنين از جملة اقداماتي است كه براي هدايت زايمان طبيعي صورت مي‌گيرد.

زايمان طبيعي شامل سه مرحله است. از شروع انقباضات يا دردهاي واقعي تا اتساع كامل دهانة رحم مرحلة اول ناميده مي‌شود. اين مرحله در زنانِ شكم‌اول حدود 6 الي 18 ساعت و در زنانِ چندزا 3 الي 10 ساعت به طول مي‌انجامد. مرحلة دوم شامل اتساع كامل دهانة رحم تا تولد نوزاد است. زمان متوسط براي اين مرحله 50 دقيقه در زنانِ شكم‌اول و 20 دقيقه در زنانِ چندزا در نظر گرفته مي‌شود. در مرحلة سوم، جفت از رحم جدا و دفع مي‌شود. فاصلة زماني لازم براي دفع جفت، 5 الي 30 دقيقه پس از خروج جنين است.

در برخي موارد، زايمان سير طبيعي خود را طي نمي‌كند و براي خارج كردن جنين اقدامات مداخله‌گرانه انجام مي‌شود. از مهم‌ترين اين مداخلات، جراحي بزرگ سزارين است. سزارين به معناي خارج كردن جنين از محل برشِ جدار شكم و ديوارة رحم است. هرگاه، به دليل تنگي لگن مادر يا بزرگي بيش از حد بچه، زايمان طبيعي ميسر نباشد، جنين در داخل رحم در وضعيت غيرطبيعي قرار گرفته باشد، ريتم ضربان قلب جنين تغيير كند، زايمان طبيعي بيش از زمان مقرر به طول انجامد، مادر باردار مبتلا به پرفشاري خون يا بيماري قند باشد، زايمان قبلي او به طريقة سزارين انجام شده باشد، يا هرگونه اختلال ديگر در پيشرفت زايمان رخ دهد، انجام جراحي سزارين براي حفظ سلامت مادر و جنين توصيه مي‌شود.

زنانِ ايراني سزارين را انتخاب كرده‌اند

بر طبق آمارهاي اعلام‌شدة وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي، شيوع سزارين در ايران به‌طور متوسط سه برابر بيشتر از آمارهاي جهاني است. در امريكا و چند كشور غربي، تعداد عمل‌هاي سزارين، از 5/4 درصد در سال 1965 ميلادي، به 25 درصد در سال 1998 افزايش يافت. از اين سال به‌بعد، آمار سزارين اندكي كاهش يافت يا تقريباً ثابت ماند. هم‌اكنون سزارين شايع‌ترين عمل جراحي در امريكاست و يك ميليون مورد از آن در سال انجام مي‌شود.

دكتر زهرا علامه، عضو هيئت علمي دانشگاه علوم پزشكي اصفهان، و همكارانش در سال 1376 مطالعة گسترده‌اي را در مورد ميزان شيوع سزارين در استان‌هاي مختلف كشور انجام داده‌اند. اختلاف آمار مناطق شهري و روستايي بسيار زياد است و ميان آمار استان‌ها نيز اختلاف فاحشي وجود دارد. استان قم، با شيوع 4/44 درصد، بيشترين شمار سزارين را در كشور داراست. اصفهان با رقم 44 درصد در مقام دوم و تهران با آمار 4/36 درصد در مقام سوم قرار دارد. سه استان ايلام و هرمزگان با 5/8 درصد و سيستان و بلوچستان با 3/4 درصد در قعر جدول واقع شده‌اند. نگاهي گذرا به آمار و ارقام نشان مي‌دهد كه عوامل اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي فاكتورهاي بسيار مؤثري در شيوع سزارين در كشور ما هستند.

درد زایمان

دكتر رويا رضوي، جراح و متخصص بيماري‌هاي زنان و زايمان، علت اصلي تمايل زنان به زايمانِ با كمكِ جراحي سزارين را مسئلة درد عنوان مي‌كند: «درد احساسي ناخوشايند ولي مفيد است كه حكم يك مكانيسم محافظتي اوليه را دارد. در فرآيند زايمان، شروع درد هشداري براي زنِ حامله است كه بايد براي زايمان كمك بگيرد.»

دكتر سكينه قدياني، متخصص بيهوشي بيمارستان نجميه، موارد زير را براي توجيه افزايش آمار سزارين در دنيا برمي‌شمارد: «كاهش تعداد باروري‌ها يكي از عوامل مطرح در اين زمينه است. در حدود نيمي از زنانِ باردار براي نخستين‌بار زايمان را تجربه مي‌كنند، و تعداد عواملي كه متخصص زنان را وادار به انتخاب شيوة سزارين مي‌كنند در زايمان اول بيشتر است. عدم پيشرفت زايماني از جملة اين عوامل است. علت ديگر، افزايش سن بچه‌دار شدن در ميان زنان است. امروزه دختران تمايل كمتري به ازدواج در سنين پايين دارند. با بالا رفتن سن ازدواج و متعاقب آن باردار شدن زنان، احتمال نياز به سزارين افزايش مي‌يابد. دليل سوم، افزايش امكان دقيق‌تر شدن مراقبت از جنين و كنترل ضربان قلب اوست. با كمك دستگاه‌هاي الكترونيكي مدرن، اختلال در وضعيت جنين سريع‌تر شناسايي مي‌شود و متعاقب آن از شيوة سزارين كمك گرفته مي‌شود. همچنين، متخصصان زنان و زايمان و ماماها، به دنبال ترس از برخي مشكلات حقوقي كه مي‌تواند در نتيجة زايمان طبيعي ايجاد شود، سزارين را انتخاب مي‌كنند. زيرا در صورت بروز اختلال در سلامت مادر يا جنين در هنگام زايمان طبيعي مقصر شناخته خواهند شد.»

دكتر افسانه اختياري، جراح و متخصص بيماري‌هاي زنان و زايمان بيمارستان نجميه، دلايل ديگري را براي بالا رفتن آمار سزارين در كشور عنوان مي‌كند: «زنانِ باردار اين تصور غلط را دارند كه با انتخاب سزارين هيچ‌گونه درد و مشكلي را تحمل نخواهند كرد. حال آن‌كه درد و عارضه پس از انجام سزارين ايجاد خواهد شد. از طرفي، در كشور ما، تمايل متخصصان زنان و زايمان به انجام دادن سزارين بيشتر از زايمان طبيعي است. هدايت زايمان طبيعي تا مرحلة آخر در حدود پنج برابر بيشتر از جراحي سرازين زمان نياز دارد. اما حق‌الزحمة دريافتي از آن به‌مراتب كمتر است. مسئلة قابل توجه ديگر تبديل شدن سزارين به اقدامي تجملي و لوكس است. متأسفانه زنان كشور ما با چنين ديدي به جراحي بزرگ و خطرناك سزارين نگاه مي‌كنند.»

 

دكتر رويا رضوي نيز بر نقش عقايد و ديدگاه‌هاي نادرست در گرايش زنان به سزارين تأكيد مي‌كند: «گروهي از مردم تصور مي‌كنند كه ضريب هوشي افراد حاصل از زايمان سزارين بالاتر از كساني است كه با زايمان طبيعي متولد شده‌اند. اما در واقع ارتباطي ميان بهرة هوشي افراد و شيوة تولد آنان وجود ندارد. همچنين در برخي از تحقيقات ضريب هوشي نوزادان حاصل از زايمان طبيعي، نسبت به نوزادان سزاريني، بالاتر گزارش شده است. برخي از زنان نيز ضربه‌هاي زايماني را مختص به زايمان طبيعي مي‌دانند. گزارش‌هاي زيادي از فلج اعصاب بازويي، شكستگي جمجمه و ساير استخوان‌ها در نوزاداني كه به طريق سزارين به دنيا مي‌آيند وجود دارد. تحت فشار قرار گرفتن قفسة صدري جنين در طي زايمان طبيعي، مايع داخل خانه‌هاي ششي رية نوزاد را خارج مي‌كند و، در نتيجه، تنفس وي عميق‌تر و سريع‌تر شروع مي‌شود.»

دكتر افسانه اختياري در مورد عوارض پس از سزارين هشدار مي‌دهد: «اغلب عوارض سزارين در درازمدت خود را نشان مي‌دهند. چسبندگي احشا و نازايي از اين قبيل عوارض هستند. ميزان خون ازدست‌رفته در حين عمل سزارين حدود دو برابر زايمان طبيعي است. همچنين امكان آسيب ديدن مثانه و روده‌ها نيز وجود دارد. عفونت‌هاي رحمي و دستگاه ادراري، با شيوع 12 درصد، از شايع‌ترين عوارض سزارين هستند. به علاوه، مدت طولاني بستري شدن در بيمارستان، هزينه‌هاي گزاف لوازم جراحي و اتاق عمل بار مالي زيادي را به خانواده‌ها و جامعه تحميل مي‌كند.»

پاسخ دهید