معماری
I.V.F

عمل IVF

جنین آزمایشگاهی ( I .V . F   )

تولد Louise Brown  سال (۱۹۷۸ م ) در انگلستان به طریقه I .V . F  تحت نام جنین آزمایشگاهی دریچه تازه ای از امید به روی زوج های نازایی که هیچ امیدی به داشتن فرزند نداشتند گشود  ولی از جهات دیگر مشکلات جدیدی به وجود آمد مثلاً ، این که آیا این عمل دخالت در خلقت می تواند باشد یا خیر ؟ پس از مجادلات و مذاکرات فراوان با کلیسا و مراکز مذهبی بالاخره به عنوان نوعی از درمان نازایی مورد تایید قرار گرفت .

هرچند I .V .F به بعضی کمک می کند که صاحب فرزند شوند ولی بدان معنا نیست که مشکل تمام بیماران نازا بدین وسیله حل شود .

I.V.F برای تمام کسانی که تمام راه ها را امتحان کرده اند و موفق نشده اند ، می تواند کمک کننده باشد.

 

تعریف جنین آزمایشگاهی :

جنین آزمایشگاهی  (I.V.F ) روزنه امید برای بیمارانی است که به روش معمولی نازایی آنها قابل درمان نیست ، در این تکنیک عمل لقاح در درون لوله آزمایشگاه انجام می گیرد ، به این صورت که تخمک را قبل از تخمک گذاری از بدن زن خارج می کنند و در لوله ویژه و محیط کشت مخصوص با سلول جنسی مرد در می آمیزند و پس از تشکیل جنین اولیه آن را به داخل رحم انتقال می دهند .

 

تعریف اصطلاحات :

اووم : تخمک

لوله فالوپ : لوله رحم

شیپور فالوپ : بخش ابتدایی لوله رحم

زیگوت : سلول تخم

زهدان : رحم

تست پاپ اسمیر : پاپ اسمیر آزمایشی است که به منظور پیشگیری و تشخیص زود رس سرطان دهانه رحم انجام می گیرد .

تخمک گذاری : یکی از مراحل دوره ماهانه است که تخمک آزاد می شود .

انکوباتور : دستگاهی است که درجه حرارت و رطوبت مناسب را جهت رشد فراهم می کند .

 

مقایسه حاملگی طبیعی با حاملگی آزمایشگاهی :

شیپور فالوپ ، تخمک را در روش طبیعی حاملگی می گیرد و به درون لوله ی فالوپ هدایت می کند و در ابتدای لوله فالوپ با اسپرماتوزوئید ترکیب می شود و پس از طی یک سری مراحل اولیه ، به داخل رحم رانده می شود .

تخمک را در روش جنین آزمایشگاهی قبل از تخمک گذاری از شکم زن خارج می کنند و در لوله ویژه و محیط کشت مخصوصی با اسپرماتوزوئید در تماس قرار می دهند و پس از تشکیل جنین اولیه آن را به داخل رحم منتقل می کنند .

 

افرادی که برای درمان نازایی با تکنیک I.V.F مناسبند :

  • بیمارانی که دارای تخمدان و تخمک گذاری هستند .
  • بیمارانی که حداقل یک تخمدان قابل دسترس ( عدم چسبندگی با روده ) دارند که تخمک را از طریق سونوگرافی خارج می کنند .
  • اشخاصی که فاقد لوله فالوپ هستند و یا لوله ی مسدود غیر قابل درمان دارند .
  • بیمارانی که به سرخجه مقاوم هستند ، به عبارت دیگر واکسینه شده باشند .
  • تست پاپ اسمیر بیمار باید طبیعی باشد .
  • باید تعداد ، شکل و تحرک اسپرماتوزوئید ، خوب و کافی باشد .
  • اسپرماتوزوئید باید استعداد و قدرت بارور نمودن تخمک را داشته باشد ، به این منظور از آزمایشی جهت بررسی استعداد بارور نمودن اسپرم استفاده می شود .
  • سن بیمار از ۴۰ سال کمتر باشد .
  • روان پزشک تحمل زوج را برای این برنامه سنگین تایید کند .

 

تکنیک و روش انجام برنامه جنین آزمایشگاهی :

مراحل لازم جهت باروری خارج از بدن متعدد و پیچیده است و بایستی دقیقاً شبیه باروری در بدن باشد . در نتیجه قبل از شروع برنامه باید از سلامت مرد و زن و امکان انجام برنامه آگاه گردید .

بیشتر زوج های نازا که راجع به جنین آزمایشگاهی مطالبی می شنوند شاید فکر کنند ، که راه مناسبی برای حل مشکل آن ها است ، در صورتی که بیمارانی مناسب این برنامه پر هیجان هستند که روش های دیگر در مورد آنها به نتیجه نرسیده باشد و از شرایط ذکر شده برخوردار باشند . در آن صورت داوطلب جنین آزمایشگاهی خواهند بود و اقداماتی درباره آنها اجرا می شود ، حال به بررسی آنها می پردازیم :

  • تحریک تخم گذاری : حتی در خانم هایی که خود به خود تخمک گذاری می کنند ، نیاز به تجویز داروهای تحریک کننده تخمک گذاری دارند ، چون هر چه تعداد تخمک ها بیشتر باشد ، شانس این که یکی از آنها تبدیل به جنین شود ، بیشتر خواهد بود .
  • بررسی رشد فولیکول : رشد فولیکول جهت تعیین زمان خارج نمودن تخمک از روز ۹ عادت تا روز لاپاراسکوپی تحت بررسی دقیق قرار می گیرد . شناسایی تخمک گذاری به چندین روش صورت می گیرد که به بررسی آنها می پردازیم :

الف) بررسی درجه حرارت صبحگاهی که خود بیمار هر روز صبح قبل از خارج شدن از رختخواب درجه حرارت بدن خود را اندازه گیری و ثبت می کند ، که با پائین افتادن درجه حرارت شروع تخمک گذاری مشخص می شود .

ب) سونوگرافی روزانه تخمدان ها : تخمدان ها زمانی در سونوگرافی قابل بررسی است که مثانه کاملاً پر باشد ، بنابراین بیمار یک ساعت قبل از انجام سونوگرافی مقدار کافی آب باید بنوشد .

پ ) میزان هورمون استروژن با شروع رشد فولیکول تغییر می کند که بدین وسیله می توان رشد فولیکول را پی گیری کرد .

 

فولیکول های در حال رشد هورمون استروژن ترشح می کنند که قبل از تخمک گذاری به طور ناگهانی استروژن کاهش می یابد ، بنابراین یکی از راه های تشخیص زمان تخمک گذاری اندازه گیری روزانه استروژن خون از روز ۹ قاعدگی است .

 

ت ) اندازه گیری هورمون LH : قبل از تخمک گذاری به طور ناگهانی میزان LH افزایش می یابد ، بنابراین با اندازه گیری آن می توان زمان تخمک گذاری را تعیین نمود .

ث) بررسی ترشحات دهانه رحم : هم زمان با افزایش ترشح استروژن مقدار ترشحات دهانه رحم بیشتر و شفاف تر می شود اگر این ترشحات را بر روی لامی قرار دهیم و بگذاریم در هوای آزاد خشک شود و در زیر میکروسکوپ منظره برگ سرخسی جالبی مشاهده خواهد بود اما پس از تخمک گذاری ترشحات دهانه رحم کم می شود و شفافیت خود را از دست می دهد و دیگر حالت برگ سرخسی ندارد .

  • خارج نمودن تخمک از تخمدان زن :

تخمک را به دو طریق می توان از تخمدان  خارج نمود .

  • روش لاپاراسکوپی :

در این روش پس از بی هوشی برش کوچکی حدود یک سانتی متر زیر ناف داده می شود سپس سوزن مخصوصی را از این شکاف وارد می کنند و بعد گاز CO2 وارد شکم می شود ( گاز جدار شکم را از روده ها فاصله می دهد. ) و بعد لوله ای تو خالی را که میله ای نوک تیز در داخل آن قرار دارد ، وارد شکم می کنند . میله داخلی را خارج و تلسکوپ لاپاراسکوپ که هم امکان تابش نور و هم حالت میکروسکوپی دارد ، از کانال لوله ای که به داخل شکم هدایت شده است ، عبور داده می شود و داخل شکم به خصوص منطقه لگن بررسی می گردد و گاهی دو برش برای لوله تو خالی دوم و سوم لازم خواهد بود تا بتوان وسایل لازم برای نگهداری و یا مکش مایع فولیکول توسط سوزن مخصوص را از آنها عبور داد . سپس گاز CO2 موجود در داخل شکم را تخلیه می کنند و محل برش ها بخیه زده می شود و بعد به فاصله چند دقیقه بیمار به هوش می آید و به اتاق مخصوص مراقبت منتقل می شود و چند ساعتی تحت نظر قرار می گیرد و وقتی علایم حیاتی ثابت و مورد غیر طبیعی تظاهر ننمود و هوشیاری بیمار کامل شد می تواند از بیمارستان مرخص شود .

 

روش دوم  سونوگرافی :

سونوگرافی به عنوان روش دیگری جهت خارج نمودن تخمک استفاده می شود .

روز خارج نمودن تخمک ، بیمار به اتاق برده می شود و بی هوشی مختصری به او داده می شود ، آنگاه با ترانسدیوسر ، مخصوصی که قبلاً استریل شده است ، وضعیت تخمدان را از طریق واژن بررسی و فولیکول را تخلیه می کنند .

 

لقاح در لوله آزمایش :

معمولاً ۱۲-۵ ساعت پس از به دست آوردن تخمک رسیده ، شوهر باید اسپرم خود را تحویل دهد که از متدهای مختلف جهت تهیه و آماده سازی اسپرم استفاده می شود ، در یکی از روش مایع منی را پس از تحویل در محل مناسبی قرار می دهند ، تا از حالت لخته خارج شده و سیال گردد . سپس آن را با محلول مغذی مخصوص مخلوط کرده و در دستگاه سانتریفوژ قرار می دهند ، تا اسپرم از محلول منی جدا گردد . آنگاه به آهستگی محلول مغذی دیگری وارد لوله می کنند به طوری که اسپرماتوزوئیدهای رسوب نموده را بپوشاند . اسپرماتوزوئیدهای فعال به تدریج با شنا نمودن وارد محلول فوق شده و در نتیجه دارای ظرفیت مخصوص می شوند .

حدود ۱۵۰ الی ۵۰۰ هزار اسپرم فعال برای تلقیح تخمک به طور مصنوعی احتیاج است ، در صورتی که در آمیزش طبیعی حدود ۱۵۰ میلیون اسپرم لازم است .

وقتی اسپرماتوزوئید تهیه و آماده گردید . ( ۱۲-۶ ساعت پس از خارج نمودن تخمک رسیده ) برای هر تخمک ۵۰۰ هزار اسپرم آماده شده را به لوله حاوی تخمک اضافه می کنند و در آنکوباتوری که ۳۷ درجه حرارت و ۵% اکسیژن ۵% گاز کربنیک و ۹۰% گاز ازت در آن جریان دارد ، حدود ۴۰-۳۶ ساعت قرار می دهند ، در این فاصله لقاح انجام می گیرد و جنین اولیه تشکیل می شود .

 

انتقال جنین اولیه به مادر ( Embryotransfer ) :

اگر جنین اولیه رشد طبیعی و تقسیم منظم داشته باشد ، از زوج خواسته می شود که به بیمارستان مراجعه کنند . ( تقریباً ۴۸-۴۰ ساعت پس از خارج  نمودن تخمک )

مرحله انتقال جنین به رحم مادر چندان مشکل نیست و نیاز به بی هوشی ندارد . ابتدا زن روی تخت قرار می گیرد و دهانه رحم با گاز استریل تمیز می گردد و سپس لوله مخصوصی را که حاوی جنین اولیه است به آرامی از کانال دهانه زهدان عبور می دهند و به ناحیه عمق رحم در جایی که می بایست به طور طبیعی جنین اولیه وارد رحم شود ، هدایت می کنند و محتویات لوله توسط سرنگ داخل رحم رانده می شود .

جنین اولیه به طور طبیعی مسیر لوله رحمی را تا رحم حدود ۷-۵ روز طی می نماید ولی در برنامه I.V.F این زمان دو روز بیشتر نیست و هنوز رحم آمادگی برای پذیرا بودن جنین را نخواهد داشت ، شاید فکر شود اگر تمام این مدت جنین در انکوباتور باشد ، بهتر خواهد بود در صورتی که این چنین نیست و بدن مادر بهترین انکوباتور پس از تشکیل جنین اولیه است و جنین در داخل رحم به رشد خود ادامه خواهد داد تا به مرحله نفوذ پذیری به داخل زهدان برسد و در آن مرحله است که زهدان آمادگی لازم را پیدا نموده است .

پس از هدایت جنین اولیه به داخل رحم ، حدود ۴ ساعت بایستی مادر در حالتی که سر پائین تر از پاها قرار می گیرد ، دراز بکشد و ۱۲ ساعت در بیمارستان بماند  سپس مرخص شود .

پس از ۱۴ – ۱۰ روز مشخص می شود که حاملگی ادامه پیدا خواهد یا خیر ؟ که با اندازه گیری هورمون H.C.G خون مادر در روزهای ۷ و ۱۰ و ۱۴ می توان به ادامه یا عدم ادامه حاملگی پی برد .

پاسخ دهید