معماری
کاهش درد زایمان

روشهای مختلف کاهش درد در زایمان

 

منابع درد در طی زایمان

چهار علت اصلی درد در طول مراحل انجام لیبر شامل :

  • دیلاتاسیون و کشیدگی سرویکس (گالگلیون های عصبی را تحریک می کند)
  • انقباضات رحمی ( عرضه ی خون به رحم را کاهش می دهد که موجب درد ایسکمیک رحم شبیه به درد ایسکمیک قلب می شود).
  • فشار و کشیده شدن ساختمان های لگن ( لیگامامان ها، لوله های فالوپ و پریتوئن)
  • دیلاتاسیون و کشیدگی واژن و پرینه ( احساس دو نیم شدن و پاره شدن)

عوامل موثر بر درد زایمان

۱- آستانه درد: درک از درد است و به آخرین حدی است که فرد یک چیز را دردناک تصور می کند. پدیده­ی ثابتی است و تحت شرایط مختلف مقدار کمی متفاوت خواهد شد.

۲- تحمد درد: میزان دردی است که یک فرد می تواند تحمل کند، بر خلاف آستانه درد، تحمل درد می تواند در شرایط مختلف، متفاوت باشد.

۳- میزان تحمل و خستگی مادر

۴- ترس و اضطراب: که موجب انقباض عضلانی و تشدید احساس درد ناشی از انقباض می شود.

۵- آمادگی دهانه رحم: دهانه رحم به طور طبیعی تغییر یافته و دیلاتاسیون و افسمان را تسهیل می کند.

در صورتی که دهانه رحم تغییر نکند، انقباضات بیشتری برای ایجاد این تغییر لازم است.

۶- مداخلات بهداشتی :

اگر چه هدف پرسنل بهداشتی ارتقاء ایمنی مادر و نوزاد است، اما مداخلات رایج نظیر گرفتن iv ، مانیتورینگ جنین، آمینوتومی یا معاینه واژینال می تواند موجب ناراحتی در مادر شود

۷- عوامل روانی – اجتماعی: عوامل فرهنگی تعیین کننده چگونگی واکنش مادر به درد هنگام تولد نوزاد است.

تئور دریچه­ی کنترل درد

  • بر طبق تئوری دریچه­ی کنترل؛ یم مکانیسم دریچه­ای در طناب نخاعی وجود دارد.
  • احساس درد از طریق اعصاب از محیط به مغز انتقال داده می شود.
  • تعداد محدودی از احساسات می توانند در یک زمان این مسیر را طی کنند.
  • فعالیتهای انحراف فکر یا تمرکز می توانند به جای حس درد این مسیر را طی کنند.
  • هنگامی که فعالیتی این راه را اشغال کند، دریچه بسته می شود و احتمال کمتری دارد که ایمپالس­ها به مغز منتقل شوند.
  • تحریکات پوستی تأثیر مستقیم روی بسته شدن دریچه دارند.
  • شرکت در کلاسهای آمادگی زایمان مثل تنفس، گوش کردن به موزیک، آموزشهای کلامی و برون ریزی در کاهش دردهای زایمان از طریق تأثیر روی دریچه کنترل درد موثر هستند.
  • طب سوزنی، مسکن ها و ماساژ پشت باعث آرامش می شوند.
  • کاهش درد زایمان

فاکتورهای شیمیایی

  • آندروفین ها یا مخدر های آندروژن، در مغز وجود دارند وتوسط غده خلفی هیپوفیز و هیپوتالاموس تولید می شوند و شبیه مخدر ها هستند که برای تسکین درد موثر هستند.
  • آندروفین ها شبی به مرفین هستند و نقش موثری در پاسخهای بیولوژیک بر عهده دارند.
  • آندروفین ها در پاسخ به استرس و افزایش آستانه­ی درد تولید شده و به فرد برای تحمل درد زایمان کمک می کنند.
  • مادران با نگرش مثبت نسبت به لیبر و زایمان ، توانایی بیشتری برای تولید آندروفین ها داشته و لذا محافظ­هی طبیعی بیشتری دارند.

راهکارهای غیر دارویی کنترل درد

روش سایکوپروفیلاکسی

Dick-read فرض را بر آن داشت که ترس از ناشناخته ها موجب انقباض عضلانی و افزایش دردهای زایمانی می شود.

  • دادن اطلاعات به زائو و آموزش روشهای تن آرامی در کاهش درد زایمان موثر است.
  • حمایت روانی زن حامله در طول حاملگی و زایمان به عنوان یک آرام بخش ارزشمند است.
  • ترس احساس درد را بیشتر می کند.
  • به اعتقاد رید و لاماز: زنانی که دوره های آموزشی قبل وضع حمل نظیر دوره هایی مربوط به ورزشهای آرامسازی (relaxation) را گذرانده اند اغلب با کمترین ناراحتی و بیشترین احساس رضایت مراحل زایمان را می گذرانند.

انواع روشهای آرامسازی:

  • آرام سازی پیشرونده : مادر گروهی از عضلات را منقبض و سپس منبسط می کند.
  • این روش موجب می شود مادر تفاوت بین عضله منقبض و آزاد را تشخیص دهد.
  • مادر ابتدا عضلات منقبض خود را تشخیص داده و سپس آنها را منبسط می کند.
  • این تکنیک چنانچه قبل از لیبر انجام شود، بسیار موثر است.
  • آرام سازی افتراقی
  • مادر یک گروه از عضلات را به طور محکم منقبض می کند و سپس همه عضلات را منبسط می کند.
  • مراقب بهداشتی، عضلات را برای بررسی عضله دارای توان ( به جز عضلات منقبض شده) بررسی می کند.
  • این روش باعث می شود مادر بتواند در اهنگام انقباض، دیگر عضلات خود را آرام سازد.
  • آرام سازی تماس
  • مادر گروهی از عضلات را منقبض می کند و در حین ماساژ پدر یا افراد همراه آن را منبسط می کند.
  • مادر یاد می گیرد که با منبسط کردن، به انجام ماساژ واکنش نشان دهد.
  • در صورتی که قبل از لیبر انجام شود، روش موثری است.
  • آرام سازی در مقابل درد
  • همراه یا پدر به گروهی از عضلات پا یا دست مادر، فشار وارد می کند و به تدریج با افزایش قدرت انقباضات، فشار بر عضلات را بیشتر می کند.
  • با وجود تشددید ناراحتی ها، مادر عضلات خود را منبسط می کند.
  • این تمرین موجب می شود که مادر بتواند در مقابل درد، آرام سازی انجام دهد.
  • در صورتی که قبل از لیبر انجام شود،روش موثری است.

هیپنوتیزم

  • در این روش فرد متخصص و مجرب با تلقینات مکرر و ملایم در محیطی آرام در مادر خواب مصنوعی ایجاد می کند.
  • هیپنوتیزم یک مداخله­ی موثر در مرحله لیبر است که به نظر ایمن و بدون عارضه­­ی جانبی شنخته شده و نتایج جسمی و روانی مثبتی در پی دارد.
  • – در اغلب موانع روشهای خود هیپنوتیزم که می تواند در طول لیبر استفاده شود آموزش داده می شود.
  • در اتاق لیبر پرستار می تواند با استفاده از برخی روشها یا نوارهای ویدئوئی به ایجاد خود هیپنوتیزم در فرد باردار کمک کند.

طب سوزنی ( Acupuncture)

  • آکوپانکچر یا طب سوزنی روشی است که در طی آن سوزنهایی را در نقاط ویژه ای از بدن فرو می کنند و با استفاده از فشار دست و چرخش سوزنها در این نقاط، این نقاط را تحریک نموده و منجر به ترشح آندروفین­ها در بدن و بلوک هدایت عصبی حس درد و متعاقباً کاهش درد و یا حذف درد می شوند.
  • در روش Electro Acupuncture این کار با استفاده از جریان الکتریکی و با فرکانس کم از طریق سوزنها جهت تقویت تحریک مکانیکی انجام می شود.
  • پرستا می توان با افزایش آگاهی خود بیماران را در جهت انتخاب این روش یاری نماید.

ماساژ درمانی

Acupressure یا ماساژ درمانی روشی است که نقاط حساس توسط دست درمانگر تحریک شده و به جای استفاده از سوزن از نقاط فشاری استفاده می شود.

  • در صورتی که فرد تجربه کافی داشته و از محل دقیق این نقاط اطلاع داشته و آموزش دیده باشد، می تواند در هنگام زایمان با استفاده از ماساژ و ایجاد فشار بر این نقاط باعث کاهش درد زایمان گردد.
  • حتی می توان این نقاط و نحوه صحیح ایجاد فشار بر این نقاط را به خود مادر و یا همراه بیمار آموزش داد.

فیزیوتراپی ( TENS)

جریان الکتریکی را در پوست جهت تحریک پایانه­های حسی، عصبی – جلدی به کار می برند.

در این روش:

الکترودها را بر روی پوست و نقاط مشخص ( درماتوم اعصاب ۱۰ پشتی تا یک کمری و همچنین روی اعصاب خاجی ۲ تا ۴ ) متصل می کنند.

همچنین الکترودها ممکن است بر روی شکم قرار گیرند.

  • برای کسب بهترین نتیجه در این روش، قراردادن صحیح الکترودها بسیار مهم است.
  • در هنگام زایمان دستگاه که ز قبل به مادر اموزش داده شده است، در اختیار مادر قرار می­گیرد.

داو با فشار دادن دکمه کوچکی دستگاه را به کار انداخته و جریان الکتریکی را بیشتر کرده و از جریان با فرکانس بالا استفاده کند.

در خانمها مولتی پارا که از زایمان کوتاهتری دارند بیشتر استفاده شده و کاربرد دارد.

به دلیل انتقال جریان الکتریکی TENS می تواند در کار سایز مانیتورینگ ها تداخل ایجاد کند. لذا بایستی جهت مانیتورینگ صحیح، TENS را خاموش کرد.

مواردی که نباید از TENS استفاده کرد:

  • در ماردانی که پیس میکر قلبی دارند.
  • در بیمارانی که در ناحیه کمری حس ندارند.
  • دچار زخم یا جراحات باز در ناحیه کمری هستند.
  • در افرادی که به برخی از ژلهای تماسی آلرژی دارند.

محرک های گرما زا

  • استفاده از حمام گرم یا روش در ابتدای لیبر، آرام بخش است.
  • قرار دادن یک پارچه­ی خنک و مرطوب روی پیشانی در آرام سازی فرد موثر است.
  • حوله­ی سرد یا داغ که روی پشت بیمار قرار داده شود، موثر است.

لمس درمانی ( Therapeutic touch)

  • در دهه های اخیر از لمس به عنوان یک ابزار درمانی و وسیع الطیف استفاده می شود و به نام لمس درمانی ( انرژی درمانی) مصطلح شده است.
  • لمس درمانی بعنوان هنر انتقال انرژی درونی از فرد درمانگر با هدف ایجاد بهبودی در فرد مددجو اطلاق می شود.
  • لمس درمانی یک روش بسیار خوب و موثر و مکمل مراقبت­های درمانی است که قابل کاربرد در حیطه­های بسیاری نظیر تسکین دردهای حاد و مزمن، کاهش درد زایمان و کوتاه کردن زمان زایمان می باشد.

راهکارهای دارویی کنترل درد

مزایای روشهای دارویی

  • استفاده از داروها موجب می شود که مادر مشارکت فعالی در فرایند تولد نوزاد داشته باشد.
  • داروها موجب می شود در طی انقباضات مادر آرام باشد.
  • از طرفی درد زایمان موجب بروز واکنش استرس در مادر شده و منجر به :

اسیدوز در جنین → کاهش پرفیوژن → ترشح کاتکولامینی ها → افزایش فعالیت سیستم خود مختار

  • از طرفی درد منجر به هیپرونتلاسیون و آلکالوز مادر شده کا تا حدی اسیدوز متابولیک را جبران می کند.
  • اسیدوزمتابولیک در مادر منجر به اسیدوز متابولیک در جنین می شود که سلامت جنین را به خطر می اندازد.

محدودیت استفاده از روشهای دارایی

  • محدودیت مهم استفاده از دارو جهت کاهش درد این است که به دو نفر دارو داده می شود، مادر و جنین، لذا باید به میزان زیادی دقت شود.
  • دوز و میزان و زمان دارو باید به دقت محاسبه شود تا جنین هنگام تولد دچار دپرسیون تنفسی نشود.
  • در طول اول لیبر، تجویز داروها ممکن است پیشرفت لیبر را تحت تاثیر قرار می دهد. لذا قبل از دادن دارو به زن حامله باید اطمینان یافت که لیبر وضعیت مناسبی دارد و دیلاتاسیون چهار سانتی متر است ( لیبر فعال)

اصول کلی انتخاب دارو در طور لیبر

  • دارو با حداقل خطر برای جنین، بالاترین آرامش را برای مادر فراهم کند.
  • وضعیت لیبر باید ثابت باشد.
  • اگر دارو انقباضات رحمی را تحت تاثیر قرار می دهد باید به اطلاع فرد تجویز شود.
  • وسایل مانیتورینگ جنین و تجهیزات اورژانس باید در دسترس باشند.
  • دارو باید به رحم اجازه­ی انقباض بعد از زایمان را بدهد.
  • اگر کم تر از یک ساعت به انجام زایمان باقی مانده است نباید دارو تجویز شود. چون بعد از زایمان نوزاد در متابولیزه کردن آن دچار مشکل شده و دپرسیون تنفسی رخ می دهد.
  • مادران با تاریخچه­ی سوء مصرف مواد، انتخاب های ایمن کمتری برای تسکین درد دارند.
  • داروهایی که از جفت عبور می کنند ممکن است باعث دپرسیون تنفسی نوزاد شوند.

مسکن­ها

داروهایی که برای ایجاد آنالژزی سیستمیک به کار می روند باید از راه داخل وریدی و یا عضلانی به مادر تزریق شوند.

از داروهای ضد درد سیستمیک که می توان در تسکین درد زایمان استفاده نمود نارکوتیک ها هستند که از مهمترین این دارو ها می توان:

مپریدین

پتیدین

فنتافیل را نام برد

مپریدین از پر طرفدارترین نارکوتیکها در طول زایمان می باشد و به خوبی مرفین درد را تسکین می بخشد.

  • در روز های معمولی تغییری در سیر زایمان ایجاد نمی کند.
  • ترکیبی از پرمتازین به میزان ۲۵-۵۰ میلی گرم و مپریدین به میزان ۵۰-۱۰۰ میلی گرم داخل عضلانی، بی دردی خوبی را در مادر ایجاد کرده، بدون اینکه تأثیر نامطلوبی روی جنین اعمال کند.
  • حداکثر اثر ضد درد این ترکیب بعد از ۴۵ دقیقه ظاهر می­شود.
  • در صورت بقراری مادر پس از ۶-۴ ساعت می توان دوز دیگری از پرومتازین تجویز نمود در حالیکه دوز های بعدی مپریدین بین ۲۵-۵۰ میلی گرم خواهد بود.
  • در صورت تزریق داخل وریدی ( مپریدین ۵۰ میلی گرم و پرومتازین ۲۵ میلی گرم) شروع اثر دارو سریعتر خواهد بود. ( حداکثر اثر در عرض ۷-۸ دقیقه و مدت اثر آن ۵/۱-۳ ساعت است).

مهمترین اثرات جانبی نایکوتیک ها :

  • دپرسیون تنفسی ( آپند در نوزاد )
  • کند شدن روند زایمان و از دست دادن هوشیاری در مادر کاهش مشارکت و همکاری
  • افزایش احتمال آسپراسیون ( به علت تأخیر در تخیه معده)
  • تهوع و استفراغ
  • هیپرتاسیون ارتوستاتیک
  • کاهش نمره آپکار نوزاد
  • کاهش تحریک پذیری و اختلال در تغییر وضعیت عصبی و رفتاری در نوزاد.

 

 

آرامش بخش ها در کاهش درد زایمان

  • سداتیوها موجب تسکین درد نمی شوند. آرام بخش ها ممکن است اضطراب و تهوع را تسکین دهند، اما از جفت عبور می کنند و روی جنین تأثیر می گذارند .
  • سداتیوها توانایی مادر را برای سازگاری با درد زایمان محدود می کنند و لذا در طول لیبر فعال استفاده نمی شوند.

آنستزی استنشاقی (Inhalation Anesthesia)

برای ایجاد این نوع بی حسی، با استفاده از دستگاه بیهوشی و ماسک مناسب مواد استنشاقی بیهوشی را با غلظت های کمتر از حدی که سبب بیهوشی عمومی شود و تنها ایجاد بی دردی در طول مرحله اول و دوم زایمان نماید وارد مجرای تنفسی مادر می نمایند.

عمدتاً از ترکیب اکسید نیترو N2O 50%و اکسیژن ۵۰%استفاده می شود. غلظت های بالای اکسید نیترو را می توان به کار برد ولی اکسیژن کمتر از ۳۰% منجر به هیپوکسی جنین خواهد شد.

مزایا

  • منجر به بی دردی می شود.
  • زایمان را طولانی نمی کند.
  • از شدت انقباضات رحمی نمی کاهد.
  • بی دردی رضایت بخش ایجاد می کند.

معایب: روی سطح هوشیاری مادر تأثیر گذاشته و آن را کاهش می دهد.

بی حسی منطقه ای (Regional block)

انتقال ایمپالس های درد را با استفاده از بلوک عصبی می توان کنترل نمود.

در هنگام زایمان

  • حس درد از رحم، گردن رحم و قسمت فوقانی واژن از طریق شبکه هیپوگاستریک تحتانی و فوقانی و از طریق شبکه اعصاب سمپاتیک کمری و سینه ای تحتانی به وسیله اعصاب T1، T10، T11، T12 به طناب نخاعی متصل می گردد.
  • اعصاب پودندال که از شاخه های S2، S3، S4 مشتق می شوند حس درد ناحیه تحتانی واژن، ولوا و پرینه را به طناب نخاعی متصل می کنند.

در بلوک عصبی مادر هوشیار و راحت بوده و بندرت منجر به تضعیف نوزاد می گردد.

انواع بیحسی منطقه ای عبارتند از:

  • بلوک پارا سرویکال Paracervical Block
  • بلوک پودندال Pudendal Block
  • بلوک اپیدورال Epidural Block
  • بلوک کودال Qudal Block
  • بلوک اسپینال (نخاعی) Spinal Block
  • بلوک اسپینال- اپیدورال Epidural – Spinal

بلوک پارا سرویکال

  • مادر را در وضعیت لیتاتومی قرار داده و از سوزن مخصوص به طول ۱۵cm که انتهای آن فقط به طول ۱-۱/۵ cm قابل ورود در نسج باشد استفاده می کنند.
  • تزریق داروی بیحسی را در موقعیت ساعت ۴ و ۸ اطراف سرویکس انجام می دهند.
  • تزریق داروی بی حسی با کنترل آسپیراسیون دقیق و ملایم انجام می شود.
  • در صورت آسپیره خون بایستی محل تزریق را تغییر داد.
  • با این روش مسیرهای عبور درد در دو طرف دهانه رحم که در عمق ۱-۱/۵ cm زیر مخاط واژن قرار دارند بلوک می گردند (T1 و T10)
  • با این روش درد انقباضات رحم از بین می رود.
  • برای از بین بردن درد ناشی از خروج نوزاد نیاز به تزریق آنالژزی دیگری می باشد. چون با این روش اعصاب پودندال (واژن- پرینه) بی حس نمی شوند.

از بلوک پارا سرویکال در دردهای مرحله اول زایمان (دیلاتاسیون، افاسمان) استفاده می شود.

عوارض جانبی

  • تزریق داخل عروقی ماده بیحسی (تزریق اشتباهی در شریان رحمی یا میومتر رحمی) که منجر به برادیکاردی جنین (دیسترس جنینی) می شود.
  • آسیب شریان رحمی که موجب ایجاد هماتوم در مادر می شود.
  • تزریق داروی بیحسی در سر جنین که می تواند منجر به مرگ جنین شود.

محاسن

  • انجام این روش ساده
  • باعث کاهش فشارخون مادر نمی شود.

بلوک عصب پودندال (Pudendal nerve Block)

  • ابتدا خار ایسکیوم را مشخص کرده و لیگامان ساکرواسپینوس را لمس می نمایند. و با استفاده از سوزن اسپینال شماره ۲۰ تزریق ماده بی حسی را در محل اتصال خار ایسکیال و لیگامان ساکرواسپینوس انجام می دهند.
  • تزریق از طریق پرینه و یا واژینال انجام می شود.
  • البته تزریق از طریق داخل واژن ساده تر، مطمئن تر و مؤثرتر می باشد.
  • داروی مورد استفاده لیدوکائین ۱% به میزان ۱۰cc در هر طرف می باشد.
  • قبل از تزریق آسپیره نموده تا مطمئن شوند که در داخل عروق وارد نشده اند.
  • این میزان تزریق با حداقل عوارض جانبی در جنین و مادر همراه است.

اعصاب پودندال از اعصاب ۳، ۴، ۵ خاجی منشاء گرفته و به سه شاخه تقسیم می شوند.

  • عصب پرینه ال: بزرگترین شاخه است و پوست ناحیه فرج و ماهیچه پرینه آل و اسفنگتر و پیشابراه را عصب دهی می کند.
  • عصب دورسال: عصب دهی کلیتوریس را بر عهده دارد.
  • عصب هموریندال تحتانی که به اسفنگتر داخلی مقعد و پوست و ماهیچه میاندوراه عصب دهی می کند.

از بلوک اعصاب پودندال در طی مرحله دوم زایمان و نیز ترمیم اپی زیاتومی استفاده می کنند.

مزایا

  • احتمال استفاده از فورسپس و واکیوم در طی زایمان کاهش می یابد.
  • فشارخون مادر کاهش نمی یابد.
  • انجام آن نسبتاً ساده است.
  • بندرت با دیسترس جنینی همراه است.

عوارض

  • به دلیل تزریق داخل عروقی عوارض سیستمیک ممکن است بروز کند.
  • هماتوم لیگامان پهن، پارگی رکتوم و صدمه به عصب سیاتیک

معایب

  • بر درد انقباضات رحم مؤثر نبوده
  • آنالژزی پرینه ناکامل است.

بلوک اپیدورال (Epidural Block)

بی دردی اپیدورال به دو نوع کمری (لومبار) و دم اسبی (کودال) تقسیم می شود.

  • در نوع کمری محل ورود به فضای اپی دورال از ناحیه کمری است.
  • در نوع دم اسبی محل ورود به فضای اپی دورال از ناحیه دمی است.
  • با تزریق ماده بی حسی، در داخل فضای سخت شامه که حاوی عروق خونی، بافت چربی و اعصاب نخاعی است می توان بی دردی را در هنگام زایمان ایجاد نمود.

بلوک اپیدورال در زنان باردار مشکل تر است.

دلیل مشکل بودن: در دوران حاملگی فضای اپیدورال به علت احتقان وریدها کاهش می یابد و در طی زایمان با هر انقباض رحمی عروق پر خونتر شده و فضا کوچکتر می شود.

بلوک اپیدورال کمری ( Lumbar Epidural Block)

  • شایعترین نوع بی حسی اپیدورال است.
  • نیاز به اخذ رضایتنامه کتبی دارد.
  • مادر در پوزیشن به پهلوی چپ و یا راست قرار داده شده و یا در لبه تخت به صورت نشسته قرار می گیرد. بیهوشی دهنده پس از پرپ ناحیه کمری با رعایت شرایط کاملاً استریل با استفاده از سوزن مخصوص و کاتتر شماره ۱۸ تا ۲۰ از بین فضای ۳ و ۴ کمری محلول بی حسی را تزریق می نماید.

مادر در ضمن ورود سوزن بایستی کاملاً بی حرکت بماند زیرا کوچکترین حرکت مادر می تواند منجر به سوراخ شدن سخت شامه شود.

پس از قرار گرفتن سوزن در فضای اپیدورال کاتتری را از داخل آن عبور داده و سوزن را بیرون می کشیم و آن را با چسب در محل ثابت می نمائیم و بتدریج محلول بی حسی را از طریق کاتتر به داخل فضای اپیدورال وارد می نمائیم.

مزایا

  • بی دردی کامل در تمام مراحل زایمان
  • استفاده در وضعیتهای غیرطبیعی جنین، حاملگی چندقلو و مواردی که نیاز به برقراری بی دردی مؤثر در طی زایمان است.

این بی دردی هرگز نباید بدون رضایت مادر انجام شود.

موارد منع استفاده

  • عدم تمایل مادر
  • عفونت در ناحیه کمری
  • عفونتهای سیستمیک
  • اختلالات انعقادی
  • بیماریهای CNS
  • وجود اختلالات شدید در ستون فقرات
  • حساسیت به بی حسی موضعی
  • هیپوولمی

عوارض جانبی

  • هیپوتانسیون به علت اتساع وریدی ناشی از بلوک عصب سمپاتیک (از عوارض شایع این بلوک است)
  • تأمین مایعات وریدی به منظور پیشگیری از هیپوتانسیون و کنترل فشارخون مادر هر ۵ تا ۱۰ دقیقه پس از تزریق ماده بی حسی
  • سوراخ شدن سخت شامه در نتیجه ورود اشتباهی سوزن به داخل سخت شامه (با خروج چند قطره مایع CSF مشخص می شود)

در صورت بروز این اتفاق بایستی هرچه سریعتر زایمان را با استفاده از فورسپس و … خاتمه داد.

  • سردرد شدید به دنبال کاهش حجم CSF ایجاد خواهد شد. صاف خوابیدن مادر به پشت به مدت یک هفته باعث بهبود می شود.
  • ورود سوزن به داخل ورید اپیدورال (که با مشاهده خون درون کاتتر دیده شده) و در صورتی که ماده بیحسی وارد جریان خون مادرشود منجر به مسمومیت در مادر می شود. (علائم کرخی دهان، گیجی، تشنج) باید بلافاصله محل ورود کاتتر را تغییر داد.
  • قطع تنفس و ایست قلبی (عارضه نادر) ! احیاء مادر
  • کمردرد، احتباس ادرار و کاهش قدرت زور زدن و عدم همکاری مادر در طی مرحله سوم زایمان

بلوک کودال (Qudal Block)

  • سوزن اپیدورال از بین استخوان خاجی و دنبالچه از طریق فضای خاجی وارد می شود.
  • کانال کودال در واقع پایین ترین قسمت فضای اپیدورال است.
  • تزریق محلول بی حسی داخل کانال کودال منجر به بی حسی ناحیه لگن می شود.

مزایا

  • ایجاد بی دردی کافی جهت مراحل اول و دوم زایمان
  • احتمال کمتر تب سخت شامه و پونکسیون فضای تحت عنکبوتیه

معایب

  • احتمال بروز مسمومیت در مادر در صورت مصرف مقادیر بیشتر محلول بیحسی
  • خطر بیشتر عفونت در مقایسه با اپیدورال
  • همکاری کم مادر در امر زایمان بدلیل بی حس شدن پرینه و واژن
  • هیپوتانسیون به علت تزریق داخل عروقی
  • ورود سوزن به رکتوم
  • صدمه به جنین

بیحسی نخاعی (بلوک اسپینال) Spinal Block

  • متفاوت از بی حسی اپی دورال است.
  • در این روش محلول بی حسی مستقیماً وارد فضای زیر عنکبوتیه می شود. (مایع CSF)
  • روش سریع و آسان و تقریباً فوراً بعد از تزریق بیحسی شروع می شود.
  • روش کار مانند پونکسیون کمری (LP) است.
  • از ناحیه L3 تا L4 سوزن مخصوص را در فضای زیر عنکبوتیه وارد و به آهستگی داروی بی حسی تزریق می گردد.
  • برای طولانی کردن مدت و کیفیت بیحسی می توان اپی نفرین (۱۰۰ میکروگرم) اضافه نمود.
  • قبل از انجام رویه iv از بیمار گرفته و ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ سی سی مایع به بیمار تزریق تا از افت فشارخون جلوگیری شود.(خطر BP$ در این روش بیشتر از بیحسی اپیدورال است)
  • کنترل BP و V/S بطور مرتب بخصوص در ۱۵ دقیقه اول بعد از تزریق

موارد استفاده از این روش:

  • اعمال کوتاه مثل خارج کردن جفت با دست، بخیه کردن پارگیهای درجه ۳ پرینه، زایمان با فورسپس.
  • البته عمل سزارین را هم با این روش می توان انجام داد (البته احتمال از بین رفتن بی حسی قبل از اتمام جراحی وجود دارد)

عوارض بی حسی نخاعی

  • سردرد و عوارض عصبی
  • کمر درد
  • BP$
  • قطع تنفسی
  • بلوک نخاعی کامل
  • فلج عضلات تنفسی
  • تهوع
  • لرز
  • احتباس ادراری به همراه بیحسی نخاعی

موارد منع استعمال:

  • بیماریهای CNS
  • عفونت در ناحیه کمری
  • اختلالات انعقادی
  • حساسیت به بی حسی موضعی
  • عدم تمایل مادر به انجام این بی حسی
  • کاهش حجم مایعات داخل عروقی

اقدامات لازم در صورت افت فشارخون

  • قرار دادن مادر در وضعیت خوابیده به پهلوی چپ و سر کمی پایین تر
  • تزریق مایعات با سرعت
  • دادن اکسیژن به میزان ۸-۶ لیتر با ماسک یا کاتتر
  • کنترل فشارخون مادر

سردرد از عوارض شایع است که بعد از بی حسی نخاعی به خاطر خروج مقداری CSF و کاهش حجم CSF اتفاق می افتد. استفاده از سوزن باریک (شماره ۲۷-۲۴)، احتمال بروز سردرد را کاهش می دهد.

تجویز مایعات وریدی، توصیه به صاف خوابیدن در بستر به مدت ۱۲-۶ ساعت در پیشگیری از سردرد مؤثر است.

بلوک نخاعی کامل و فلج عضلات تنفسی عارضه ای نسبتاً نادر است.

علائم:آپنه، گشادی مردمک ها، کاهش سطح هوشیاری و فقدان فشارخون

  • سریعاً بایستی اقدام به احیاء قلبی- ریوی شود.

بی حسی نخاعی و بی حسی اپیدورال مختلط

به علت دوام کمتر بیحسی نخاعی، برای اعمالی چون سزارین از روش بلوک اسپینال- اپیدورال (CSF) استفاده می شود. در این روش پس از انجام بی حسی نخاعی، سوزن و کاتتر اپیدورال در فضای بین مهره ای مجاور قرار داده می شود (درون فضای اپیدورال)

بی حسی موضعی (Local Anesthesia)

  • شایعترین شکل از بی حسی موضعی پرینه است که معمولاً قبل از ترمیم اپی زیاتومی انجام می شود.
  • سوزن به درون بافت زیر جلدی یا در ماهیچه پرینه وارد و قبل از تزریق، ابتدا آسپیره می نمایند.
  • در حالی که سوزن را به طرف بیرون می کشند، ماده بی حسی را تزریق می نمایند.
  • استفاده از دوز مناسب حائز اهمیت است زیرا استفاده بیش از حد منجر به بروز مسمومیت در مادر می شود.