معماری
اندومتریوز

آندومتریوز (علل,تشخیص,درمان)

 

تا چند سال پیش، خانم‌ها چندان با بیماری آندومتریوز آشنا نبودند، اما امروزه غالبا این بیماری را می‌شناسند و درباره آن می‌پرسند و صحبت می‌کنند. این شناخت به چند دلیل می‌تواند باشد؛ اول اینکه، پزشکان امروز به کمک تحقیقات بی‌شمار ۳۰ سال گذشته در سراسر دنیا، بسیار بهتر از قبل آندومتریوز را تشخیص می‌دهند. در گذشته‌، مسلما مشخص نمی‌شد خیلی از خانم‌هایی که از دردهای لگنی در عذاب بودند، آندومتریوز دارند.

 

آندومتریوز

 

آندومتریوز عبارت‌ است‌ از اختلالی‌ که‌ در آن‌ بافت‌ مشابه‌ پوشش‌ داخلی‌ رحم‌ (آندومتر) در نقاطی‌ غیرمعمول‌ در قسمت‌ پایینی‌ شکم‌ ظاهر شود. این‌ بافت‌ ممکن‌ است‌ روی‌ سطح‌ تخمدان‌؛ پشت‌ رحم‌ و در حفره‌ لگنی‌؛ روی‌ دیواره‌ روده؛ و ندرتاً در نقاطی‌ دورتر به‌ وجود آید. آندومتریوز به‌ چهار مرحله‌ محدود، خفیف‌، متوسط‌، و شدید تقسیم‌ می‌شود که‌ بیانگر محل‌ قرارگیری‌ و شدت‌ اختلال‌ هستند. این‌ اختلال‌ می‌تواند در هر سنی‌ از بلوغ‌ تا یائسگی‌ رخ‌ دهد اما در سنین‌ ۳۰-۲۰ سالگی‌ بیشتر دیده‌ می‌شود.

 

متهم ردیف اول: ژنتیک

 

به طور طبیعی در همه خانم‌ها هنگام عادت ماهیانه بخشی از مخاط سطح داخلی رحم که ریزش می‌کند، از طریق لوله‌های رحمی داخل حفره لگنی می‌ریزد. این اتفاق در همه خانم‌ها می‌افتد. اما خانم‌ها این توانایی را دارند که نسجی که داخل لگن ریخته از بین ببرند و سپس جذب کنند. بیماران مبتلا به آندومتریوز به دلیل مشکلی در سیستم ایمنی، این توانایی را ندارند و نمی‌توانند سلول‌های جداشده را نابود کنند.

مشخص شده ژن‌ها در ایجاد این ناتوانی نقش دارند، یعنی در واقع، این بیماری ژنتیکی است و ژن‌های آن روی کروموزوم ۷ و ۱۲ شناسایی شده است. آنچه مسلم است این است که سابقه بیماری در اقوام اغلب خانم‌های مبتلا به آندومتریوز معمولا وجود دارد. در واقع، بیماران مبتلا به آندومتریوز به صورت ژنتیکی نوعی اختلال ایمنی دارند که قادر به از بین بردن سلول‌های مخاط رحم به داخل لگن نیستند و این سلول‌ها در جاهایی که قرار می‌گیرند کاشته می‌شوند و رشد می‌کنند و همین باعث بروز علائم بیماری (درد لگنی، درد هنگام عادت ماهیانه، چسبندگی لگن، نازایی و…) می‌شود

 

علایم و عوارض

آمارها نشان می‌دهند حدود ۶ تا ۱۰ درصد خانم‌ها به آندومتریوز مبتلا هستند و ۳۰ تا ۴۰ درصد خانم‌هایی که دچار نازایی هستند نیز آندومتریوز دارند. شایع‌ترین علامت این بیماری درد مزمن لگنی و اختلال در عادت ماهیانه است. آندومتریوز بیماری بدخیمی نیست و امکان اینکه به سرطان تبدیل شود خیلی کم است، اما دردهای مزمن این بیماری در بسیاری از موارد زندگی بیمار را مختل می‌کند.

دردی که گاهی سال‌ها با بیمار است. یکی از نکته‌های ویژه در مورد آندومتریوز این است که علائم بیماری گاهی با شدت بیماری تناسبی ندارد. مثلا خانمی آندومتریوز شدیدی دارد که تمام لگن با سلول‌های تهاجمی مخاط داخل رحم و چسبندگی پوشیده شده اما بیمار درد و شکایت چندانی ندارد. در حالی که گاهی خانمی که آندومتریوز خفیفی دارد دردهای بسیار شدیدی در لگن احساس می‌کند و هر بار که عادت ماهیانه می‌شود کارش به بیمارستان و بستری شدن می‌کشد. مشکل مهم دیگری که آندومتریوز ایجاد می‌کند، نازایی است.

اینکه چرا آندومتریوز باعث نازایی می‌شود، موضوع سال‌ها تحقیق صدها دانشمند بوده است. پاره‌ای نکات روشن شده اما خیلی سوال‌های بی‌جواب هم همچنان وجود دارد..

 

علایم‌ زیر ممکن‌ است‌ به‌ طور ناگهانی‌ ظاهر شوند یا طی‌ چندین‌ سال‌ به‌ وجود آیند:

 

درد لگنی‌ فزاینده‌ به‌ هنگام‌ عادت‌ ماهانه‌، خصوصاً روزهای‌ آخر
گاهی‌ درد لگنی‌ ممکن‌ است‌ در هر زمانی‌ رخ‌ دهد.
درد به‌ هنگام‌ مقاربت‌ جنسی‌
لکه‌بینی‌ قبل‌ از عادت‌ ماهانه‌
گاهی‌ وجود خون‌ در ادرار یا مدفوع‌
کمردرد؛ درد همراه‌ با انقباضات‌ روده‌ای‌
نازایی‌

 

عوامل تشدید کننده بیماری

 

خانم‌هایی‌ که‌ حامله‌ نمی‌شوند یا حاملگی‌ را به‌ تعویق‌ می‌اندازند.
سابقه‌ خانوادگی‌ آندومتریوز
تنگ‌ یا بسته‌ شدن‌ گردن‌ رحم‌ (مسیر خروجی‌ بافت‌ تخریبی‌ و خون‌)

 

عواقب‌ مورد انتظار

 

بدون‌ درمان‌، آندومتریوز تدریجاً شدید می‌شود. اما پس‌ از یائسگی‌، به‌ علت‌ کاهش‌ تولید استروژن‌، تدریجاً پسرفت‌ می‌کند.
علایم‌ را می‌توان‌ با دارو تخفیف‌ داد و گاهی‌ این‌ بیماری‌ با جراحی‌ قابل‌ معالجه‌ است‌.
در خانم‌هایی‌ که‌ شدت‌ بیماری‌ در آنها زیاد است‌، موفقیت‌ درمان‌ کمتر است‌.

 

عوارض‌ احتمالی‌

 

نازایی‌ به‌ علت‌ کاشته‌ شدن‌ بافت‌ در لوله‌های‌ رحمی‌ و تنگ‌ شدن‌ آنها
درد ناتوان‌کننده‌ اما این‌ درد هیچگاه‌ نشانه‌ای‌ از تهدید زندگی‌ نیست‌.
مشکلات‌ ادراری‌ و اجابت‌ مزاج‌
چسبندگی‌ احشای‌ لگنی‌
عود آندومتریوز پس‌ از جراحی‌
وجود بافت‌ کاشته‌ شده‌ روی‌ تخمدان‌ می‌تواند باعث‌ ایجاد کیست‌های‌ بزرگ‌ و توده‌های‌ لگنی‌ به‌ نام‌ آندومتریوما شود.

 

همراهی با بیماری‌های دیگر

نکته جالب اینجاست که اتفاقا در بیماران مبتلا به آندومتریوز بیماری‌های دیگری که علت آنها نیز نوعی اختلال ایمنی است مثل روماتیسم مفصلی، لوپوس، آلرژی، اگزما، آسم و… بیشتر دیده می‌شود.

 

درمان‌

 

اصول‌ کلی‌

امکان‌ دارد تشخیص‌ این‌ اختلال‌ دشوار و نیازمند معاینات‌ مکرر یا اقدامات‌ جراحی‌ تشخیصی‌ مثل‌ لاپاروسکوپی باشد. در لاپاروسکوپی‌، با ایجاد منفذی‌ از روی‌ شکم‌، وسیله‌ای‌ باریک‌ که‌ نوک‌ آن‌ منبع‌ نور قرار دارد به‌ درون‌ حفره‌ شکم‌ فرستاده‌ شده‌ و احشای‌ شکمی‌ و لگنی‌ بررسی‌ می‌شوند. عکس‌برداری‌ از قست‌ پایینی‌ روده‌ها با اشعه ایکس (همراه‌ با تنقیه‌ باریم‌ برای‌ بهتر دیدن‌ روده‌ها) ممکن‌ است‌ در رسیدن‌ به‌ تشخیص‌ کمک‌ کننده‌ باشد.

درمان‌ برحسب‌ مرحله‌ بیماری‌، سن‌ بیمار، و تصمیم‌ به‌ بچه‌دار شدن‌ یا نشدن‌ متفاوت‌ است‌.
اگر بچه‌ می‌خواهید، هرچه‌ زودتر به‌ فکر حاملگی‌ باشید. حاملگی‌ ممکن‌ است‌ بیماری‌ را مقداری‌ تخفیف‌ هم‌ بدهد. توجه‌ داشته‌ باشید که‌ به‌ تعویق‌ انداختن‌ حاملگی‌ ممکن‌ است‌ به‌ نازایی‌ بیانجامد.
به جای‌ تامپون‌ از نوارهای‌ بهداشتی‌ استفاده‌ کنید. تامپون‌ ممکن‌ است‌ احتمال‌ جریان‌ پس‌گرد خون‌ و بافت‌ تخریبی‌ و ورود آن‌ به‌ حفره‌ شکم‌ و لگن‌ را بیشتر کند.
برای‌ تخفیف‌ درد از گرما استفاده‌ کنید. یک‌ صفحه‌ گرم‌کننده‌ یا شیشه‌ آب‌ داغ‌ را روی‌ شکم‌ یا کمر قرار دهید، یا حمام‌ آب‌ گرم‌ بگیرید تا عضلات‌ شل‌ شوند و ناراحتی‌ تخفیف‌ یابد.
امکان‌ دارد برای‌ حذف‌ بافت‌ کاشته‌ شده‌ از جراحی‌ با لیزر یا منعقد ساختن‌ بافت‌ با جریان‌ الکتریکی‌ استفاده‌ شود.
جراحی‌ برای‌ برداشتن‌ بافت‌های‌ کاشته‌ شده‌، یا درآوردن‌ رحم‌، لوله‌های‌ رحمی‌ و تخمدان‌ها در خانم‌هایی‌ که‌ دیگر نمی‌خواهند حامله‌ شوند.

 

درمان بیماری با طب سوزنی

 

پزشکان چینی قرنها است که با استفاده از طب سوزنی به درمان دردهای قاعدگی ونیزآندومتریوز می پردازند . طب سوزنی با افزایش

خون رسانی به رحم باعث برداشته شدن این بافتهای ناخواسته آندومتریوز می گردد.

داروها

 

می‌توان‌ از داروهای‌ ضد التهابی‌ غیراستروییدی‌ برای‌ رفع‌ درد خفیف‌ استفاده‌ کرد.
امکان‌ دارد داروهای‌ ضد درد قوی‌تری‌ تجویز شوند.
داروهای‌ رایجی‌ که‌ برای‌ درمان‌ آندومتریوز با مهار کار تخمدان‌ تجویز می‌شوند عبارتند از قرص‌های‌ جلوگیری‌ از حاملگی‌، داروهای‌ پروژسترونی‌، دانازول‌ و هورمون آزاد کننده‌ گنادوترویین‌ها.

 

 

غذاهایی که در اندومتریوز باید کم مصرف شوند

 

بعضی غذاها در رژیم غذایی شما باید حذف یا کم مصرف شوند، از جمله مصرف غذاهایی که موجب افزایش “پروستا‌گلاندین‌ها” می ‌شوند، باید محدود شود، زیرا پروستاگلاندین‌ها موجب تحریک ترشح استروژن می‌ شوند. البته به خاطر داشته باشید که همه پروستاگلندین‌ها بد نیستند، مثلا پروستاگلندین E1 علائم اندومتریوز را تسکین می ‌دهد.

 

* مصرف غذاهایی مانند چربی ‌ها، نمک، شکر، فرآورده‌های لبنی و کافئین باید محدود شود، زیرا این غذاها باعث کاهش یا توقف عملکرد صحیح کبد می شوند. کبد، عضو اصلی تنظیم هورمون‌ها و ویتامین‌های گروه B در بدن است که به کاهش سطح استروژن کمک می کند.

 

* کاهش مصرف گوشت قرمز و فرآورده‌های گوشتی نیز یک راه موثر برای کنترل این اندومتریوز است.

 

خیلی تاکید می شود که به جای گوشت قرمز از فرآورده‌های سویا مانند توفو و میزو و غذاهایی که از نظر فیبر غنی هستند، استفاده شود.

 

با توجه به اینکه فرآورده‌های سویا غنی از فیبر هستند و عناصری دارند که میزان استروژن را در بدن کنترل می‌ کنند، می ‌توانند موجب کاهش دردهای ناشی از خروج مدفوع ( اگر اندومتریوز در این نواحی تاثیر گذاشته باشد) شوند.

غذاهای مفید در اندومتریوز

 

* غذاهای که دارای ویتامین‌های گروه B هستند، مانند ماهی، برنج، ماکارونی، نان‌ ها و غلات سبوس ‌دار و سبزیجات برگ سبز را در برنامه غذایی روزانه ‌تان مصرف نمایید.

 

ویتامین‌های گروه B مقدار استروژن را در بدن کنترل می ‌کنند و به کاهش علائم اندومتریوز کمک می ‌کنند، لذا به کنترل‌ کننده سطح استروژن معروفند. علاوه بر این ویتامین‌های گروه B مخصوصا B6، B2، B1 از عود مجدد اندومتریوز‌ جلوگیری می کنند.
سبزیجات تازه

 

* آنتی اکسیدان ‌هایی مانند بتا کاروتن، سلنیوم، ویتامین C و ویتامین E به همان میزانی که در کاهش گرفتگی عضلات و خون ریزی‌ در قاعدگی مفید و کارآمد هستند، در ارتقای سیستم ایمنی بدن نیز موثرند.

 

هنگامی که این آنتی اکسیدان‌ها در رژیم غذایی شما وجود داشته باشند، می‌ توانند به کنترل اندومتریوز و دردهای ناشی از آن کمک کنند.

 

منابع خوب آنتی اکسیدان‌ ها شامل اسفناج، کلم‌ بروکلی، کرفس، خیار، بادام و روغن‌ گل آفتاب ‌گردان و روغن گلرنگ هستند.

 

بنابراین با ایجاد این تغییرات ساده در رژیم غذایی روزانه‌ تان، می ‌توانید به بهبود اندومتریوز کمک کنید.