بارداری، تیروئید را پرکار می‌کند؟

درباره اهمیت بررسی سلامت تیرویید قبل از باردارشدن بارها مطالب مختلفی در سلامت داشته‌ایم و تقریبا بیشتر خانم‌هایی که می‌خواهند باردار شوند می‌دانند لازم است برای آسودگی خیال و سپری کردن بارداری سالم تیرویید خود را با آزمایش خون ساده بررسی کنند اما کارشناسان می‌گویند احتمال دارد هر خانم بارداری در 3 ماه اول بارداری به درجات مختلف دچار پرکاری تیرویید شود که البته این مورد نیاز به درمان هم ندارد، ولی اگر آزمایش‌های انجام‌شده اشتباه تفسیر شوند و درمان غیرضروری برای فرد انجام گیرد، ممکن است داروی اشتباه غیرلازم برای مادر تجویز شود و بارداری را دچار خطر کند. با دکتر مریم کاشانیان، متخصص زنان و عضو هیات‌علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران گفت‌وگو کرده‌ایم تا بیشتر در این مورد بدانیم.

خانم دکتر! در مورد پرکار شدن تیروئید در بارداری توضیح دهید. چقدر این موضوع شایع است؟
در بارداری ممکن است خانم‌ها دچار پرکاری تیروئید شوند. این پرکاری تیروئید دو دلیل می‌تواند داشته باشد؛ یا ناشی از اضافه کاری و ترشح زیاد هورمون تیروئید در بدن است یا صرفا هورمون بارداری که از جفت ترشح می‌شود، علائمی شبیه پرکاری تیرویید در بدن ایجاد می‌کند و خانم بدون اینکه واقعا دچار پرکاری تیروئید شده باشد، صرفا دچار گرگرفتگی و افزایش دمای بدن و تپش قلب یا دیگر علامت‌ها می‌شود.

چطور می‌توان تشخیص داد علائم ظاهرشده ناشی از پرکاری واقعی تیروئید است یا مربوط به فعالیت جفت است؟
وقتی علائم پرکاری ظاهر شد، لازم است آزمایشی انجام شود تا عملکرد تیروئید مورد بررسی قرار گیرد. در صورتی که علائم ناشی از فعالیت هورمون‌های جفت باشد، عملکرد تیروئید در آزمایش طبیعی است و متوجه می‌شویم تیرویید کارش را به درستی انجام می‌دهد و پرکار نیست.

در مورد علائم پرکاری تیروئید توضیح دهید.
بعضی‌‌ها به پرکاری تیرویید مبتلا هستند اما بدون علامت‌اند ولی بیشتر افراد علائمی از قبیل اضطراب، تحریک‌پذیری، لرزش دست‌ها، اختلال خواب، ضعف عضلانی در بازوها و ران، عدم تحمل به گرما، تعریق، افزایش ضربان قلب، احساس خستگی، کم‌شدن وزن باوجود داشتن اشتهای خوب و دفع مزاج مکرر و. . . دارند.

پرکاری تیروئید در بارداری خطرناک است؟
پرکاری تیروئید باعث افزایش ضربان قلب می‌شود و روی عملکرد قلب تاثیر منفی می‌گذارد و روند بارداری طبیعی را مختل می‌کند؛ یعنی می‌تواند زمینه‌ساز مسمومیت بارداری یا باعث زایمان زودرس و حتی سقط جنین شود.

پس باید آن را درمان کرد؟
در موارد خفیف نیازی به درمان نیست اما در مورد شدید و بیماری گریوز باید بیماری را درمان کرد.

درمان چگونه است؟
اگر خانمی قبل از بارداری دچار پرکاری باشد باید با دارو تحت درمان قرار گیرد و تا زمانی که تیروئید به حالت طبیعی برنگشته، بهتر است باردار نشود. اگر خانمی پرکاری تیروئید داشته اما بعد از بارداری متوجه علائم آن شده باید آزمایش بدهد و عملکرد تیروئید مورد بررسی قرار گیرد. اگر تیروئید واقعا پرکار باشد در دوران بارداری 3 روش درمانی برایش وجود دارد؛ دارودرمانی، استفاده از ید رادیواکتیو و جراحی. معمولا دارودرمانی بیشتر توصیه می‌شود و 2 روش دیگر به خانم‌های غیرباردار توصیه می‌شود.

یعنی خانمی که با یددرمانی یا جراحی درمان شود، بلافاصله می‌تواند باردار شود؟
نه، ۶ماه بعد از اینکه درمان‌ها توصیه و انجام شد، از خانم می‌خواهند مراقب باشد باردار نشود تا تیروئید مورد بررسی قرار گیرد و طبیعی بودن آن تایید شود، اما اگر خانمی با پرکاری باردار شود، معمولا متخصص زنان در دوران بارداری در صورتی که به تشخیص پرکاری تیروئید برسد و با آزمایش و بررسی متوجه آن شود، خانم باردار را به متخصص غدد ارجاع می‌دهد تا در مورد روش درمان ایشان تصمیم بگیرد.

آیا پرکاری تیروئید یا درمان‌های مربوط به آن برای جنین خطرناک است؟
این احتمال وجود دارد که پرکاری تیروئید باعث پرکاری تیروئید در جنین هم شود که در این شرایط باید جنین را هم درمان کرد. بعد از زایمان نیز باید مادر و نوزاد هر دو از نظر عملکرد تیروئید بررسی شوند زیرا داروهایی که به مادر داده می‌شود از جفت می‌گذرد و گاهی می‌تواند باعث بروز کم‌کاری در جنین و نوزاد شود.

خانمی که پرکاری تیروئید دارد در نهایت باید حتما سزارین شود؟ آیا امکان شیردهی وجود دارد؟
نه، می‌تواند زایمان طبیعی هم داشته باشد و در مورد شیردهی هم هیچ ممنوعیتی وجود ندارد.
از هر 1500 خانم باردار یک نفر دچار پرکاری تیروئید در بارداری می‌شود
بسیاری از مواقع جواب آزمایش خانم‌های باردار نشان‌دهنده بالابودن سطح هورمون تیروئید است و این مساله باعث نگرانی بسیاری از آنها می‌شود، اما اگر تست‌ها درست تفسیر شوند، مشخص می‌شود که این وضعیت طبیعی است و نباید هر تغییر تست تیروئیدی به معنی پرکاری تیروئید تلقی شود. از هر 1500 خانم باردار ممکن است یک نفر دچار پرکاری تیروئید در بارداری باشد.

گریوز؛ شایع‌ترین علت پرکاری تیروئید در دوران بارداری
بسیار جالب است که به‌طور معمول سیر بیماری تیرویید طی بارداری بهبود و علائم آن کاهش می‌یابد. برای مثال اگر خانمی قبل از بارداری دارو را با دوز 3 عدد قرص در روز استفاده کند، ممکن است طی بارداری به یک عدد یا نصف قرص کاهش یابد. البته بعد از زایمان ممکن است بیماری عود کند. شایع‌ترین علت پرکاری تیروئید در دوران بارداری در مورد یک نوع بیماری خودایمنی به نام بیماری «گریوز» است.
در دوران بارداری تشخیص این عارضه دشوار است چراکه برخی اقدامات مانند آزمون تشخیص تیروئید با ید رادیواکتیو را در دوران بارداری نمی‌توان انجام داد. ید رادیواکتیو برای جنین بسیار مضر است و حتی مقادیر کم آن‌ هم می‌تواند وارد تیروئید جنین شود و آسیب‌رسان باشد بنابراین تشخیص این عارضه در دوران بارداری فقط با معاینه دقیق و آزمایش خون معمولی تیروئید و تفسیر درست آزمایش برای مادری که پرکاری تیروئید دارد، ممکن است.
در صورت تشخیص پرکاری تیروئید در مادر درمان باید بلافاصله آغاز شود چراکه اگر پرکاری تیروئید به‌موقع درمان نشود، سبب زایمان زودرس و مسمومیت بارداری خواهد شد یا اگر فرد به مدت طولانی درگیر این بیماری باشد، ممکن است به عارضه‌هایی بسیار خطرناک دچار شود؛ بنابراین لازم است به‌محض تشخیص بیماری گریوز درمان انجام گیرد تا مشکلی برای مادر پیش نیاید.

سلامت نوزادان در گرو سلامت تیروئید آنهاست

از هر 2 تا 4 هزار کودکی که متولد می‌شوند، یک کودک مبتلا به کم‌کاری مادرزادی تیروئید است. پس می‌توان گفت این بیماری چندان شایع نیست ولی در عین حال خطرناک است و اگر زود تشخیص داده نشود، عوارض جبران‌ناپذیری برجای می‌گذارد. کم‌کاری مادرزادی تیروئید یکی از شایع‌ترین علل عقب‌ماندگی ذهنی کودک است که می‌توان از آن پیشگیری کرد. این اختلال بار روانی و اقتصادی زیادی به خانواده و جامعه تحمیل می‌کند. با دکتر معصومه همت‌یار، متخصص کودکان و عضو هیات‌علمی دانشگاه آزاد اسلامی تهران در مورد اختلالات تیروئید کودک، روش تشخیص، علائم و درمان آن گفت‌وگو کرده‌ایم.

چرا بعضی از کودکان با کم‌کاری مادرزادی تیروئید متولد می‌شوند؟
در 15 درصد از نوزادان مبتلا به کم‌کاری تیروئید، سابقه ارثی وجود دارد و در 85 درصد موارد علت خاصی برای آن یافت نمی‌شود. در طول دوران بارداری جنین هورمون‌های تیروئید را از طریق جفت از مادر دریافت می‌کند پس هنگام تولد مشکل خاصی در کودک دیده نمی‌شود ولی بعد تولد و با قطع کامل هورمون‌های تیروئید مادر، کم‌کم علائم بالینی آشکار می‌شود. مشکلی که وجود دارد این است که کم‌کاری تیروئید در نوزاد بدون علائم بالینی یا حداقل علائم است و به راحتی تشخیص داده نمی‌شود و اگر بیماری نوزاد تشخیص داده نشود، کاهش هورمون روی نقاط مختلف بدن اثر تخریبی خود را اعمال خواهد کرد. تاثیر روی مغز بدترین عارضه این اختلال است که منجر به عقب‌ماندگی کودک می‌شود.

چگونه می‌توان بیماری را خیلی زود تشخیص داد؟
شیوع عقب‌ماندگی ذهنی ناشی از کم‌کاری تیروئید نوزاد در گذشته بیشتر بود ولی چند سالی است که روش غربالگری به‌طور رایج در همه مراکز درمانی بعد از تولد کودک یعنی روز سوم تا پنجم انجام می‌شود تا در صورت کم‌کار بودن غده تیروئید کودک، بیماری به‌سرعت شناسایی و درمان شود. این آزمایش به‌صورت خون‌گیری از پاشنه پای نوزاد است. نوزادان متولدشده به بیمارستان یا مراکز بهداشتی ارجاع داده می‌شوند تا آزمایش انجام گیرد.
امروزه 5 نوع غربالگری در چند روز اول تولد کودک انجام می‌شود که یکی از آنها برای تشخیص کم‌کاری تیروئید است.

اگر بیماری زود تشخیص داده نشود چه علائمی در کودک ظاهر می‌شود؟
تاخیر در درمان حتما روی رشد ذهنی و سطح هوشی کودک تاثیر منفی خواهد گذاشت. هورمون تیروئید برای رشد مغز و جسم نوزاد ضروری است. چنین کودکانی چهره خشنی پیدا می‌کنند. پوست خشک، بزرگی ملاج، فتق نافی، بزرگی زبان، شل بودن بدن، گریه خشن، یبوست، خواب‌آلودگی و زردی از علائم دیگری است که کودکان مبتلا به کم‌کاری تیروئید از خود نشان می‌دهند. شایع‌ترین علامت کم‌کاری نوزاد طولانی شدن زردی، بزرگی زبان و بزرگی ملاج است.

اگر بیماری تایید شد، والدین چه باید بکنند؟
نخست اینکه تست غربالگری قدرت تشخیص صددرصدی ندارد. وقتی تست مثبت می‌شود، کودک باید به متخصص کودکان ارجاع داده شود. البته بعد از قطعی شدن بیماری هم والدین نباید نگران باشند چون امروزه برای این بیماری درمان مناسبی وجود دارد و اگر کودک تحت کنترل باشد، از نظر هوشی، ذهنی و… هیچ مشکلی پیدا نخواهد کرد. درمان کم‌کاری تیروئید مانند بزرگسالان تجویز قرص لووتیروکسین است. تعیین میزان دوز در کودک به سطح هورمون تیروکسین خون بستگی دارد که به دستور پزشک باید هر چند وقت یکبار انجام شود.

این بیماری همیشه در بدو تولد بروز می‌کند یا ممکن است در کودکان و نوجوانان هم دیده شود؟ علائم آن چیست؟
نوعی از کم‌کاری تیروئید ممکن است بعد از تولد بروز کند. در کودکان علائم کم‌کاری تیروئید متفاوت‌تر از نوزادان است. خستگی، عدم تحمل سرما، افزایش وزن(تست تیروئید برای همه کودکانی که افزایش وزن دارند باید انجام شود) پوست خشک و اختلال در عادت ماهانه از علائمی هستند که بیمار با آن مراجعه می‌کند. در معاینه نیز افزایش فشار خون، گواتر(بزرگی غده تیروئید) و کاهش ضربان قلب مشاهده می‌شود.

نوع دیگری از کم‌کاری مربوط به کم‌کاری تیروئید در مادران است که روی نوزاد اثر می‌گذرد. لطفا در مورد عوارض این نوع از کم‌کاری هم توضیح دهید.
کم‌کاری تیروئید جنین ممکن است ناشی از کم‌کاری غده تیروئید مادر باشد. برای جلوگیری تاثیر آن روی جنین، از همه خانم‌های باردار تست‌های خونی مربوط به سطح هورمون‌های تیروئید انجام می‌گیرد. البته به‌طور طبیعی در بارداری کمی تغییر در سطح هورمون‌های تیروئید ایجاد می‌شود که اگر لازم باشد، ممکن است برای مادر دارو با دوز پایین تجویز شود. اگر کم‌کاری تیروئید مادر در طول دوران بارداری درمان نشود، عوارض مهمی برای مادر و جنین ایجاد می‌کند. احتمال تولد نوزاد نارس، مرگ جنین، دکولمان یا کنده شدن جفت، وزن کم نوزاد هنگام تولد و احتمال سزارین در این نوع بارداری‌ها زیاد است.

آیا کودکان هم ممکن است مانند بزرگسالان به پرکاری تیروئید مبتلا شوند؟
پرکاری تیروئید را در کودکان زیاد مشاهده نمی‌کنیم. علائم پرکاری تیروئید کودک، اسهال، کاهش وزن، عدم تحمل نسبت به گرما، بی‌قراری، لرزش و تپش قلب است.

سلامت
سمیه مقصودعلی

ممکن است شما دوست داشته باشید بیشتر از نویسنده