معماری
روش های شیر دادن به نوزاد
روش های شیر دادن به نوزاد

اگر نوزاد نتواند از پستان شیر بخورد چه کنیم؟

اگر نوزاد نتواند از پستان شیر بخورد چه کنیم؟روش شیر دادن نوزاد با فنجان،شیر دادن به نوزاد با دست,دوشیدن شیر پستان با دست،دوشیدن شیر با شیر دوش،نگرفتن سینه مادر توسط نوزاد

اگر شیرخوار نتواند از پستان شیر بخورد

دوشیدن پستانها

دوشیدن پستانها به منظور تغذیه و ذخیره سازی  شیر در مواردی که شرایط شیرخوار و مادر اجازه تغذیه مستقیم را ندهد انجام می شود که می توان به موارد زیر اشاره نمود :

  • برای تسکین و رفع احتقان پستان و مجاری بسته شده شیر و مالیدن چند قطره آن به نوک پستان جهت پیشگیری و تسکین آزردگی نوک پستان.
  • به منظور تشویق شیرخوار به خوردن شیربه صورت آغشته نمودن نوک پستان برای بوییدن و چشیدن شیرخوار،  دوشیدن مستقیم شیر در دهان شیرخواربا مکیدن ضعیف و نرم کردن آرئول در مواقع پری پستان جهت گرفتن آن.
  • برای تداوم تولید شیر در مواقع بیماری و یا جدایی مادر و شیرخوار یا هنگامیکه مکیدن شیرخوار نتواند سبب افزایش تولید شیر شود .
  • فراهم نمودن شیر برای تغذیه در مواقع بیماری و یاجدایی مادر و شیرخوار، نوزادان نارس با خستگی سریع و مفرد در هنگام شیرخوردن و یا در مواقعی که شیرخوار نتواند بطور مستقیم از پستان مادر تغذیه نماید .
  • به منظور ذخیره سازی در یخچال، فریزر، بانک شیر و یا پاستوریزه نمودن شیر مادر برای شیرخواری که مادر آن HIV   مثبت است .

دوشیدن شیر به طرق مختلفی از قبیل دوشیدن با دست ویا دوشیدن با شیردوش( پمپ) انجام می شود .بسیاری از مادران دوشیدن با دست را به دلایلی بر استفاده از پمپ ترجیح می دهند، دلایل مذکور عبارتند از :

  • دستهای مادر همیشه همراه اوست و نیازی به استفاده از وسیله دیگری ندارد که ممکن است بشکند و یا گم بشود .
  • در صورت کسب تجربه مادر، شیردوشیدن با دست می تواند بسیار موثر و مفید باشد .
  • برخی از مادران تحریک پوست با پوست در این روش را بر احساس پمپ بر روی پستان خود ترجیح می دهند.
  • دوشیدن با دست خصوصا در مواقع آزردگی نوک پستان معمولا ملایم تر از پمپ می باشد .
  • خطر سرایت عفونت از سایر مادران با این روش وجود ندارد.

چگونگی دوشیدن شیر با دست

چهار اقدام کلیدی جهت دوشیدن شیر با دست شامل:

  1. تحریک رفلکس جاری شدن شیر،
  2. یافتن سینوس ها ومجاری شیر،
  3. فشار بر سینوس ها و مجاری شیر و
  4. تکرار شیردوشی در تمام قسمتهای پستان، می باشد.

برای تحریک رفلکس جاری شدن شیر، داشتن احساس خوب، صرف یک نوشیدنی گرم،  عدم اضطراب ، راحتی و آرامش مادر،  فکر کردن به فرزند و حتی نگاه کردن به عکس او ،  گرم نمودن و ماساژ ملایم پستان و تحریک نوک پستان همراه با اعتماد به نفس در مادر، بسیار کمک کننده است .

با قراردادن انگشت شست ونشانه در دو طرف و در نزدیکی لبه خارجی هاله پستان و فاصله ای به اندازه مفصل اول انگشت شست از نوک پستان ( یک ونیم اینچ یا ۴ سانتی متر)و نگه داشتن پستان توسط سایر انگشتان ویا دست دیگر، با لمس سینوسهای شیری شبیه به غوزه پنبه یا بادام زمینی ، با فشردن پستان به طرف قفسه سینه و سپس رها نمودن آن و تکرار عمل  دوشیدن در جهات مختلف آرئول، شیر از پستان خارج می شود .

زمان دوشیدن شیر در شیرخواری که قادر به مکیدن نباشد بایستی اندکی بعد از زایمان و ترجیحا ظرف مدت ۶ ساعت انجام شود .

طول مدت و دفعات دوشیدن شیر بستگی به موارد دوشیدن شیر دارد بطوریکه نوزادی که قادر به مکیدن نباشد مادر می تواند کلستروم مورد نیاز را به مدت ۵ تا ۱۰ دقیقه به اندازه یک قاشق مرباخوری از پستان دوشیده و وی را تغذیه نماید و با توجه به گنجایش کم معده نوزاد، در صورت نیاز هر ۱ تا ۲ ساعت عمل شیردوشی را ادامه دهد .

جهت دوشیدن شیر به منظور افزایش آن،  توصیه به مدت ۲۰ دقیقه و حداقل ۶ بار در شبانه روز و با حداقل یک نوبت در شب شده بطوری که کل مدت شیردوشی به حداقل ۱۰۰ دقیقه در شبانه روز برسد .

برای برقراری  شیردهی مجدد توصیه به دوشیدن شیر به مدت ۲۰ تا ۳۰ دقیقه و به تعداد ۸ تا ۱۲ بار در شبانه روز شده است.

مادر می تواند برای نرم کردن آرئول به منظور کمک به چسبیدن شیرخوار، فقط با ۳ تا ۴ بار دوشیدن و در صورت وجود مجاری بسته شده، ادامه به دوشیدن و ماساژ پستان تا برطرف شدن آن و در صورت احتقان پستان و نشت شیر با دوشیدن های مکرر و کافی علائم موجود را برطرف سازد.

خانم های شاغل بر حسب مقدار و دفعات مورد نیاز در زمان غیبت از منزل، می توانند از شیردوشیده خود برای تغذیه شیرخوار توسط فنجان استفاده نمایند. بعضی از مادران شیر مورد نیاز شیرخوار را به  مدت ۱۵ دقیقه بعضی همان مقدار شیر را در مدت ۳۰ دقیقه از پستان تخلیه می نمایند .

نوزادان نارس و بیمار در ابتدا شیر را به مقدار کم دریافت نموده ولیکن بایستی ضمن تشویق مادر به دادن کلستروم از همان مقدار کم وبه طریق کشیدن مستقیم با سرنگ از نیپل، دوشیدن در قاشق، فنجان کوچک و یا دوشیدن مستقیم در دهان وی،  او را تغذیه نماید .

چند نکته :

  • ضرورتی به لمس پستان مادر در هنگام آموزش شیردوشی توسط کارمند بهداشتی نمی باشد .
  • در ابتدای دوشیدن، شیر به مقدار کم و با ادامه آن و در صورت داشتن تجربه مقدار شیر بیشتری از دپستان دوشیده خواهد شد .
  • فشردن نوک پستان سبب دوشیدن شیر نشده بلکه باعث ایجاد درد و صدمه به آن خواهد شد .
  • حرکت مالشی انگشتان دست بر روی پوست پستان در هنگام دوشیدن شیر سبب خراش و صدمه به پستان می شود .
  • در صورت داشتن تجربه مادر می تواند حتی در یک زمان از دو پستان خود شیر بدوشد .
  • در صورت نیاز به دوشیدن شیر و تغذیه از پستان، توصیه به دوشیدن شیر در ابتدا و سپس تغذیه شیرخوار از پستان می شود .
  • در صورت احساس ناراحتی و صدمه پستان روش شیردوشی مادر بایستی کنترل شود .

دوشیدن با شیردوش   (Breast pump)با استفاده از شیردوش دستی و یا الکتریکی انجام می شود ولیکن استفاده از پمپ همیشه عملی و قابل دسترس نیست. هرمادری ممکن است بطورموثری از یک نوع پمپ استفاده نماید. قبل از دوشیدن شیر، تحریک رفلکس ترشح شیر بایستی انجام شود. استفاده از پمپ های دوبل الکتریکی سبب افزایش پرولاکتین و ترشح  بیشتر شیر می شوند. فشار شیر دوش برقی باید بین ۱۵۰ تا ۲۲۰ میلی متر جیوه باشد . استفاده از شیر دوش ( rubber bulb ) به دلیل صدمه پستان و احتمال آلودگی توصیه نمی شود .

 

روشهای جانشینی و تکمیلی در تغذیه یا شبرمادر

بهترین، مناسبتربن و طبیعی ترین روش  تغذیه با شیر مادر استفاده مستقیم از پستان مادر می باشد در ضمن با مکیدن مستقیم از پستان تحریک هورمونهای تولید شیر و ترشح شیر خواهدشد.

شیرخوارانی که قادر به تغذیه مستقیم از پستان نمی باشند بطور معمول می توانند توسط لوله بینی به معده یا دهان به معده ، سرنگ یا قطره چکان، دوشیدن مستقیم به دهان شیرخوار و قاشق یا فنجان تغذیه شوند . انتخاب روشهای جایگزینی تغذیه با شیر مادر بر حسب سن حاملگی، مورد تغذیه و یا وضعیت شیرخوار و مادر متفاوت است که تصمیم به استفاده از هر یک ازروشهای فوق به تنهایی و یا توام از چندین روش خواهد شد. هر روش خواص انحصاری خودش را داشته و در بعضی از شیرخواران از یک و یا چند روش تا رسیدن به تغذیه کامل از پستان استفاده خواهد شد.

لوله معده در شیرخوارانی استفاده می شود که قادر به مکیدن و یا بلعیدن نمی باشند . استفاده از این روش فقط در مواقع ضروری توصیه میشود. عدم اختیار شیرخوار در مقدار شیر دریافتی، اختلال در Lingual lipase. حس ناخوشایند برای شیرخوار،مهار رفلکس مکیدن و بلع وچسبیدن چربی شیر به جدار لوله را دراین روش وجود داشته و توصیه به تماس شیرخوار با پستان مادر و بوئیدن و حتی لیسیدن نوک پستان  شده است.

سرنگ و قطره چکان که استفاده ازآن در موارد مقادیر کم شیر شده و بایستی با قرار دادن مقدار کمی از شیر حداکثر تا نیم میلی لیتر در هر نوبت چکاندن، به داخل گونه شیرخوار این روش تغذیه انجام شود . دست نخوردن و حفظ Lingual lipase ، عدم نیاز به مکیدن (در نوزادان نارس با مکیدن ضعیف)، در امتناع شیرخوار از پستان و در شیردهی مجدد با آغشته کردن آرئول از شیر، از فوائد استفاده از این روش می باشد.

تغذیه با قاشق شبیه به سرنگ در استفاده ازمقادیر کم شیر می باشد، عدم اختیار شیرخوار در مقدار شیر دریافتی، خطر بروز آسپیراسیون، خستگی مادر یا شیرخوار در صورت نیاز به تغذیه با مقادیر زیاد قبل از دریافت شیر کافی از معایب استفاده از این روش می باشد.

دوشیدن مستقیم به دهان شیرخوار ممکن است سبب تحریک و تشویق شیرخوار به مکیدن و چشیدن شیر (تحریک وآزاد کردن آنزیم های گوارشی)، تحریک عضلات فک و دهان و  تشویق هماهنگی رفلکس مکیدن و بلع می شود. از این زوش می توان درنوزادان نارس ،  شیرخواران بیمار و ضعیف، شیرخواران با امتناع از پستان، شیردهی مجدد (Relactation) و حتی بعد ازاقدامات احیا نوزاد و نوزادان زیرCPAP استفاده نمود. بعضی از مادران از این روش هم در موارد شکاف کام نیز استفاده می نمایند.

تغذیه با فنجان CUP-FEEDING می تواند در مواردی که شیرخوار قادر به بلع بوده ولیکن هنوز نتواند بخوبی پستان را بمکد، صورت می گیرد . اغلب نوزادان با سن حاملگی ۳۰ تا ۳۲ هفته می توانند با فنجان تغذیه شوند .

مزیت استفاده از تغذیه با فنجان عبارتند از

-روش خوشایند و غیر تهاجمی برای شیرخوار،

-اجازه به شیرخوار جهت استفاده از زبان و چشیدن شیر،

-تحریک به هضم شیرخواردر تحریک Lingual lipase ،

-تشویق هماهنگی در تنفس، مکیدن و بلع ،

-اجازه به شیرخوار در کنترل مقدار و سرعت تغذیه،

-تمیز کردن آسان نسبت به بطری و سر پستانک،

-روش واسطه ای به از سر گرفتن تغذیه با شیر مادر جهت تشویق به گرفتن پستان بعلت استفاده از بطری و پستانک،

-ایجاد تماس چشمی بین شیرخوار و مادر ویا شخص دیگر،

-در شیرخواران فاقد قدرت کافی در مکیدن (اختلال نورولوژیک )،

-روشی ساده و نگهداشتن امن شیرخواربرای تغذیه.

عیوب استفاده از فنجان عبارتند از :

–  اتلاف شیر در اثر چکیدن آن از دهان شیرخوار،

–  تمایل نوزادان ترم به فنجان در صورت عدم استفاده مرتب از پستان،

–  صدمه لثه و لب درصورت استفاده خشن و نادرست از آن،

–  ترجیح و تمایل استفاده از این روش آسان توسط پرستار  بجای تغذیه مستقیم از پستان  مادر.

 

روش شیردادن بافنجان به نوزاد

  • تغذیه را در شیرخوار گرسنه،  بیدار وهوشیار انجام دهید.
  • ضمن حفاظت پشت ، سر وگردن شیرخوار، وی را بطور نشسته یا نیمه نشسته در بغل خود نگه دارید.
  • جهت پیشگیری از دست زدن شیرخواربه فنجان وی را در ملافه ای  بپیچیانید.
  • نیمی از فنجان را از شیر پر کنید.
  • فنجان را به آرامی بر روی لب پائین و لبه آن را به قسمت بیرونی لب بالا تماس دهید.
  • فنجان را جهت رسیدن شیر به لب های شیرخوار به آرامی کج نمائید.
  • ضمن اجازه به شیرخوار درخوردن شیر، از ریختن شیر را به دهان شیرخوار پرهیز نمائید.

پس از شیر خوردن آرام وبا ریتم مناسب و اجازه به شیرخوار در دخالت مقدار شیر درخواستی وطول مدت تغذیه، وی  پس از سیر شدن با بستن چشم و دهان، ختم تغذیه را اعلام می نماید.

مقدار شیر دریافتی با فنجان در هر تغذیه متفاوت است و به همین منظور ارزیابی مقادیر شیر دریافتی در طی ۲۴ ساعت نسبت به مقدار شیر یک نوبت تغذیه، با ارزش است . در صورت نیاز به شیر بیشتر در شیرخوارانی که با فنجان تغذیه می شوند می توان از لوله معده نیز کمک گرفت . آنچه مهم است آموزش مادر وایجاد اعتماد به نفس در او برای تغذیه شیرخوار می باشد .

وسیله کمکی شیردهی Nursing Supplementer جهت ارزیابی شیر دریافتی شیرخوار و تشویق به مکیدن بیشتربرای مدت طولانی، در شیرخوارانی از قبیل نارسی،آسیب های نورولژیکی و ناهنجاریهای کروموزومی که مکیدن ضعیف دارند موثر است، برای استفاده از این روش چسبیدن به پستان و مکیدن شیرخوار لازم است. از  این روش درتولید و افزایش شیر در شیر دهی مجدد و در موارد کمبود شیر مادر نیز استفاده می شود .

 

روش شیردادن با انگشت FINGER FEEDING روش مناسبتری نسبت به استفاده از نیپل مصنوعی می باشد. با استفاده از وسیله کمکی شیر ولوله معده  شماره ۵ قرار داده شده در قسمت داخلی بند آخر انگشت نشانه و قرار دادن همین قسمت در تماس با سقف دهان شیرخوار وی را تغذیه می نمائیم. از این روش در کمک به یادگیری گرفتن و مکیدن پستان، جهت ارزیابی مکیدن و حرکات زبان، در امتناع شیرخوار از پستان به هر علت، در شیرخوار خواب آلود و poor feeding ، در مواقع جدائی شیرخوار از مادر (استفاده از فنجان ارجح است)، ودر مواقع ابتلاء مادر به شقاق نوک پستان می توان استفاده نمود .

تغذیه با بطری در شیر خوارانی که از شیر مادر استفاده می کنند به دلیل ایجاد  سردرگمی شیرخوار در مکیدن پستان واختلال در تداوم تغذیه با شیرمادر و عوارض دیگر ممنوع است .

استفاده از شیر مادر دیگر برای تغذیه شیرخوار

استفاده از شیر دایه از قرون گذشته در بعضی از فرهنگ ها در صورت فوت، جدایی یا بیماری و یا کمبود شیر مادر، برای شیرخوار رایج بوده است ولیکن با پیشرفت علوم پزشکی وشناخت بیماریهای جدید،  در حال حاضر توصیه به استفاده از دایه در صورت HIV منفی بودن وتحت نظر گرفتن وی در صورت فعال بودن جنسی، توصیه شده است .

استفاده از بانک شیر و پاستوریزه کردن شیر

پاستوریزه کردن سبب نابودی ویروس HIV در شیر مادر می شود و از طرفی سبب کاهش بعضی از عناصر و عوامل حفاظتی و آنزیمهای موجود در شیر مادر می شود ولیکن باز هم پاستوریزه کردن شیر مادر نسبت به جایگزین شونده های شیر مادر ارجحیت دارد .

نگهداری شیر دوشیده  مادر

گر چه ترجیحا شیر دوشیده شده به دلیل حفظ مواد حفاظتی موجود در آن می بایستی بلافاصله پس از دوشیدن مصرف شود ولیکن گاهی نیاز به نگهداری آن دراتاق، یخچال و یا فریزر می باشیم .

کلستروم در دمای ۲۷ تا ۳۲ درجه سانتی گراد به مدت ۱۲ ساعت قابل نگهداری است.

شیر تازه در دمای  ۲۵ تا ۳۷ درجه سانتی گراد به مدت ۴ ساعت و در دمای ۱۵ تا ۲۵ درجه سانتی گراد ۸ ساعت و در دمای زیر ۱۵ درجه به مدت ۲۴ ساعت در اتاق قابل نگهداری است ولیکن توصیه به نگهداری شیر در دمای ۳۸ درجه سانتی گراد نمی شود.

شیر مادر در یخچال با دمای ۲ تا ۴ درجه سانتی گراد به مدت ۲ تا ۸ روز قابل نگهداری است ولیکن در صورت متغیر بودن دمای یخچال بهتر است بیشتر از ۳ تا ۵ روز در این دما نگهداری نشود .

شیر مادر در جایخی یخچال تا دو هفته و در فریزرخانگی جدا از یخچال(۲۰-) تا ۳ ماه و در فریزهای با دمای بسیار پایین صنعتی (۳۲-) تا ۶ ماه قابل نگهداری است .

شیر فریز شده را می توان به آرامی در یخچال ذوب و در طی ۲۴ ساعت مصرف نمود ولیکن در صورت ذوب کردن آن در زیر آب گرم، بایستی در مدت یک ساعت مصرف شود .

در حالت عادی شیر مادر نبایستی جوشانیده و یا توسط مایکرویو  گرم شود ( به علت از دست دادن عوامل حفاظتی شیر ).

شیری که برای شیرخواران بیمار استفاده می شود به دلیل نیاز بیشتر به مواد حفاظتی موجود در آن بایستی در زمان کوتاهتری از زمانهای ذکر شده فوق در اتاق، یخچال و یا حتی فریزر، نگهداری شود .