افسردگی در سالمندان (عوارض و درمان)

افسردگی بالینی در سالمندان شایع است، اما پدیده‌ای طبیعی نیست. بسیاری از سالمندان دچار افسردگی درمان‌های لازم را دریافت نمی‌کنند که احتمالا به این معناست که افراد در این گروه سنی اغلب علائم افسردگی را به‌طور متفاوتی از سایر افراد بروز می‌دهند. افسردگی در سالمندان اغلب با عوارض بیماری‌های گوناگون و نیز عوارض داروهای مورد استفاده برای درمان آنها اشتباه گرفته می‌شود.

تفاوت‌های این افسردگی
افسردگی سالمندان را به‌طور متفاوتی نسبت به جوانان تحت‌تاثیر قرار می‌دهد و اغلب با سایر بیماری‌ها و ناتوانی‌ها همراه می‌شود و برای مدت بیشتری طول می‌کشد.
افسردگی در سالمندان اغلب خطر بیماری‌های قلبی را در آنها افزایش می‌دهد. این بیماری با افزایش خطر بیماری‌های قلبی و افزایش خطر مرگ ناشی از آنها همراهی دارد. در همین حال امکان توانبخشی افراد سالمند را کاهش می‌دهد.
بررسی‌ بیماران در آسایشگاه‌های سالمندان نشان می‌دهد وجود افسردگی احتمال مرگ ناشی از بیماری‌ها را افزایش می‌دهد. همچنین با افزایش خطر مرگ به دنبال حمله قلبی همراهی دارد.
نکته مهم این است که فرد سالمند حتی اگر افسردگی خفیفی داشته باشد، مورد ارزیابی تشخیصی و درمان قرار گیرد.
حتی پزشک عمومی می‌تواند هنگام ویزیت برای بیماری‌های مزمن دیگر با استفاده از رشته‌ای از پرسش‌های استاندارد سالمندان را از لحاظ احتمال وجود افسردگی بررسی کند.
مشکل دیگر این است که افزایش سن با از دست دادن شبکه‌های اجتماعی به علت مرگ همسر یا خواهر و برادرها، بازنشستگی یا تغییر محل سکونت همراهی دارد. با توجه به تغییرات در شرایط شخص سالمند و این حقیقت که تصور بر این است که افراد سالمند اصولا کندتر و آرام‌تر می‌شوند، پزشکان و خانواده ممکن است نشانه‌های افسردگی را اشتباه بگیرند. درنتیجه، درمان موثر اغلب به تاخیر می‌افتد و بسیاری از سالمندان به‌طور غیرضروری درگیر افسردگی می‌شوند.

ارتباط بی‌خوابی و افسردگی
بی‌خوابی معمولا یکی از علامت‌های افسردگی است. بررسی‌‌‌های جدید نشان می‌دهد بی‌خوابی یک عامل خطرساز برای شروع و بازگشت افسردگی به‌خصوص در سالمندان است.
کارشناسان توصیه می‌کنند برای درمان بی‌خوابی سالمندان داروهای آرامبخش بنزودیازپینی مانند لورازپام، کلونازپام و آلپرازولام یا داروهای خواب‌آور جدیدتر مانند زولپیدم و اسزوپیکلون تجویز نشوند یا با کمترین مقدار تجویز شوند زیرا مصرف این داروها خطر اختلال هوشیاری، افت تنفس و سقوط را افزایش می‌دهد.
متخصصان پزشکی سالمندان اغلب ترجیح می‌دهند بی‌خوابی در این گروه سنی با هورمون ملاتونین یا دوزهای کم داروی ضدافسردگی سه‌حلقه‌ای دوکسپین درمان شود. همچنین داروهای ضدافسردگی که خواب‌آلودگی ایجاد می‌کنند مانند ترازدون نیز ممکن است برای درمان افسردگی و بی‌خوابی به کار بروند.
تاثیربخشی و بی‌خطر بودن یک داروی جدید کمک به خواب به نام «سوورکسانت» هم ثابت شده است. اگر اختلال خواب یا افسردگی فرد سالمند بهبود نیابد، روان‌پزشک ممکن است داروهای دیگر، روان‌درمانی یا هر دوی آنها را برای بیمار تجویز کند.

عوامل خطرساز
عواملی که خطر افسردگی را در سالمندان افزایش می‌دهند شامل این موارد می‌شوند:
• زن بودن
• نداشتن شبکه حمایت اجتماعی
• وقایع استرس‌زای زندگی
مشکلات جسمی مانند سکته مغزی، فشارخون بالا، فیبریلاسیون دهلیزی، دیابت، سرطان، زوال عقل و درد مزمن نیز ممکن است خطر دچار شدن به افسردگی را در سالمندان افزایش دهند.
به علاوه این عوامل خطرساز برای افسردگی اغلب در سالمندان وجود دارند:
• مصرف برخی داروها یا ترکیب داروها
• به هم خوردن تصویر ذهنی از بدن به علت قطع عضو، جراحی برای سرطان یا حمله قلبی و…
• سابقه خانوادگی اختلال افسردگی شدید
• ترس از مرگ
• تنها زندگی کردن یا انزوای اجتماعی
• سایر بیماری‌ها
• تلاش‌های گذشته برای خودکشی
• دچار بودن به درد مزمن یا شدید
• سابقه قبلی افسردگی
• از دست رفتن اخیر یکی از عزیزان
• سوءمصرف موارد روانگردان
اسکن‌های مغزی افرادی که برای نخستین بار در سنین بالا دچار افسردگی شده‌اند، اغلب نقاطی از مغز را نشان می‌دهد که ممکن است جریان خون کافی دریافت نکنند. جدا از استرس‌های زندگی، تغییرات شیمیایی در این نقاط مغز ممکن است احتمال افسردگی را افزایش دهد.

و اما درمان‌ افسردگی
چند گزینه درمانی برای افسردگی در دسترس است. این گزینه‌ها شامل دارودرمانی، روان‌درمانی یا مشاوره یا درمان با شوک الکتریکی یا اشکال جدیدتر تحریک مغزی مانند تحریک مغناطیسی مکرر فراجمجمه‌ای است. گاهی ترکیب این درمان‌ها هم ممکن است استفاده شود.

داروهای مناسب
تصور بر این است که اغلب داروهای ضدافسردگی در سالمندان به همان اندازه سایر گروه‌های سنی موثر باشند، اما خطر عوارض جانبی یا واکنش‌های بالقوه با سایر داروها باید به دقت در نظر گرفته شود. برای مثال، برخی داروهای ضدافسردگی قدیمی‌تر مانند آمی‌تریپتیلین و ایمی‌پرامین می‌توانند خواب‌آلودگی ایجاد کنند یا ممکن است باعث اغتشاش شعور و افت ناگهانی فشارخون هنگام سرپا ایستادن شوند. این عوارض ممکن است به سقوط و شکستگی استخوان بینجامند.
تاثیر درمانی داروهای ضدافسردگی در سالمندان نسبت به افراد جوا‌ن‌تر ممکن است دیرتر ظاهر شود. از آنجایی که افراد سالمند حساسیت بیشتری به داروها نشان می‌دهند، پزشکان معمولا در ابتدا مقدار کمتری دارو برایشان تجویز می‌کنند. به‌طور کلی،روند درمان افسردگی در سالمندان طولانی‌تر از بیماران جوان‌تر است.

روان‌ درمانی در افسردگی
اغلب افراد افسرده از حمایت خانواده و دوستان، گروه‌های خودیاری و حمایتی و روان‌درمانی سود می‌برند. روان‌درمانی به‌خصوص برای افرادی سودمند است که دچار استرس‌های عمده زندگی شده باشند (از جمله از دست دادن اعضای خانواده و دوستان، تغییر محل زندگی و مشکلات سلامت) یا ترجیح می‌دهند دارو مصرف نکنند یا علائمشان خفیف تا متوسط است. روان‌درمانی همچنین برای افرادی سودمند است که به علت آثار جانبی، تداخل با داروهای دیگر یا سایر مشکلات پزشکی نمی‌توانند دارو مصرف کنند.
روا‌‌ن‌درمانی در سالمندان می‌تواند بر طیف وسیعی از پیامدهای کارکردی و اجتماعی افسردگی متمرکز شود. بسیاری از پزشکان توصیه می‌کنند روان‌درمانی با داروهای ضدافسردگی همراه شوند.

علائم جسمانی
افسردگی در سالمندان ممکن است به صورت علائم جسمی و نه علائم معمول روانی بروز کند. این شکل نامعمول تظاهر ممکن است تشخیص افسردگی را به تاخیر بیندازد زیرا ممکن است فرد مبتلا فکر کند امیدی برای کمک به او وجود ندارد.
سالمندان همچنین ممکن است به علت عوارض جانبی یا هزینه داروها به مصرف داروهایشان علاقه‌مند نباشند. همچنین دچار بودن به سایر بیماری‌ها همزمان با افسردگی ممکن است مانع تاثیربخشی داروهای ضدافسردگی شود. حوادث ناراحت‌کننده زندگی از جمله مرگ اعضای خانواده یا دوستان، فقر و انزوا ممکن است بر انگیزه‌های فرد برای ادامه درمان تاثیر بگذارد.
دکتر علی ملائکه

ممکن است شما دوست داشته باشید بیشتر از نویسنده