معماری
حسادت کودکان

بهترین برخورد با حسادت کودکان

حسادت یکی از شایع‌ترین واکنش‌هایی است که در اغلب کودکان و نوجوانان دیده می‌شود و زمانی بروز می‌کند که عامل رقابت منفی، مقایسه، چشم و هم‌چشمی و تبعیض مطرح باشد. والدین باید با شناخت بیشتر حس حسادت کمک کنند بچه‌ها این خصلت را بشناسند و بتوانند همانند احساس خشم، آن را مدیریت کنند.

حسادت علاوه بر ایجاد عصبانیت، تنفر و احساس خودکم‌بینی در بچه‌ها باعث می‌شود در سنین بالاتر شخص تماس خود را با محیط و افراد اجتماع از دست بدهد و تنها بماند. این حس اغلب با ترس درونی و خشم همراه است. کودک حسود گمان می‌کند مظلوم واقع شده و کسی از او حمایت نمی‌کند پس درصدد انتقام است و حسادت می‌ورزد. در «فرزندپروری» این هفته با زوایای متفاوتی از حسادت کودکان و بهترین برخوردی که والدین می‌توانند با آن داشته باشند، آشنا خواهید شد.
از نظر روان‌شناسی، حس حسادت در بچه‌ها از حدود ۱/۵ سالگی ظاهر می‌شود و در فاصله بین ۲ تا ۴ سالگی به اوج خود می‌رسد. حسادت برای کودکی که فرزند دیگری در خانه متولد می‌شود به صورت خشم، اضطراب، افسردگی و بازگشت به رفتارهای دوران کودکی و شب‌ادراری ظاهر می‌شود.
باید همه حواس اصلی را به بچه‌ها یاد داد. کودکان ما بلدنیستند خشم، اضطراب، حسادت، ترس و دیگر موقعیت‌های احساسی را بشناسند. به همین دلیل در این مواقع قدرت مقابله با حسی که برایشان کاملا ناشناخته است را ندارند. باید به کودکان یاد بدهیم هر احساسی چه ویژگی یا علائمی در بدن دارد.

باید به زبان خودشان و مناسب درکی که دارند برایشان توضیح دهیم. به زودی می‌بینید چطور بیان می‌کنند: «قلبم تندتند می‌زند، یه گلوله انگار وسط سینه‌ام هست، داغ می‌شم تو شکمم انگار شاپرک می‌پره.» بسیار مهم است درباره اینکه چه عوامل یا موقعیت‌هایی باعث بروز این احساس در کودک می‌شود، یا وقتی این احساس به او دست می‌دهد، چه کاری می‌تواند بکند، از او سوال بپرسید، مثلا «تو چه رفتارهایی هنگام بروز این حالت نشان می‌دهی؟» «تو چه چیزهایی داری که دیگران به آن حسادت می‌کنند؟»
با آموزش این احساس از طریق کتاب قصه، نقاشی و صحبت کردن، به او کمک می‌کنید حالات درونی‌اش را بیان کند. این کار بزرگ‌ترین کمک در پیدا کردن راه‌حل است.
به کودکتان بگویید: «این احساس‌ها در همه آدم‌هاست. همه ما حسودی می‌کنیم. حسادت، خشم و دیگر احساسات وجود دارند و اینکه وجود داشته باشند، اشکالی ندارد اما اینکه چطور ابرازشان کنیم و با ابراز آنها به کسی ضرر نرسانیم، مهم است.»
توصیه می‌کنم مثال‌های عینی بزنید تا به بچه‌ها یاد بدهید در موقعیت‌های مختلف این احساس را بیان کنند و ببینند چقدر کمک‌کننده است، مثلا بگویید: «عزیزم! وقتی تو به مادرت می‌گویی موقعی که برادر یا خواهر کوچکم را بغل می‌کنی من حسودی می‌کنم؛ مادرت حتما راه‌حلی آنی در نظر می‌گیرد. مثلا می‌گوید بدو تو هم بیا در آغوشم و می‌بینی که آغوش او برای هر دوی شما جا دارد.»
اگر بچه‌ها خیلی واضح و روشن احساس‌شان را مطرح کنند نه امروز بلکه در آینده هم برایشان خیلی خوب است و از تجمع احساسات ناخوشایند مانند خشم و حسادت آنها پیشگیری می‌شود.
کودکان را در معرض حسادت قرار ندهیم
فاصله‌گذاری درست بین تولد بچه‌ها اولین اقدامی است که والدین می‌توانند انجام دهند.
هرچه فاصله سنی بچه‌ها بیشتر باشد، حسادت و رقابت آنها کمتر می‌شود اما این حس کاملا از بین نخواهد رفت. توجه داشته باشید شدت حسادت کودکان با فاصله سنی ۲ سال بسیار بیشتر از بچه‌هایی با اختلاف سنی ۴ سال است. اگر فرزندتان را برای پذیرش این حس آماده کنید، مشکل‌ کمتری با او خواهید داشت. ضمنا هرگز بچه‌ها را با هم مقایسه نکنید.

 

پیشگیری از حسادت در ۹ حرکت

۱) پیشگیری از حسادت کودکان را باید قبل از تولد فرزند جدید و ورود او به خانواده شروع کرد. قطعا کودک خردسال شما متوجه برآمده شدن شکمتان نخواهد شد، اما به احتمال زیاد متوجه تغییرات فیزیکی‌تان می‌شود؛ مثلا اینکه خسته و بی‌حوصله هستید و…در همین شرایط فرصت را غنیمت بشمارید و خبر تولد کودکی که در راه است را به او بدهید. یادتان باشد این خبر را برجسته و پررنگ نکنید. هیچ بچه‌ای دوست ندارد توجه پدر و مادرش را با فرد دیگری تقسیم کند. بهتر است به جای گفتن اینکه مثلا تا ۲ یا ۳ ماه دیگر صاحب خواهر یا برادر می‌شوی، به او بگویید به کمک وی به عنوان بچه بزرگ‌تر نیازمندید.
۲) فیلم و عکس‌های کودکی او و اینکه هنگام تولد چقدر ناتوان و نیازمند رسیدگی مکرر بوده، با هم ببینید، حتی درباره اینکه احتمالا چه کمکی می‌تواند به شما بکند با هم صحبت کنید.
۳) بعضی بچه‌ها تولد کودک دیگر را اضافه شدن عضو جدید نمی‌بینند، بلکه او را جایگزین خود می‌دانند و می‌پرسند: «پس از تولد او چه اتفاقی برای من می‌افتد؟»، «من باز هم همین جا در اتاقم زندگی می‌کنم؟» قبل از اینکه چنین افکار آزاردهنده‌ای سراغ کودک بیاید با صحبت کردن به نگرانی او درباره زایمان و مسائل پیرامون پاسخ دهید.
۴) برای زمانی که موعد زایمان‌تان فرارسیده و در بیمارستان به سر می‌برید، شخصی را در نظر بگیرید که از کودکتان نگهداری کند.
۵) برای فرزندتان واضح و روشن توضیح دهید که چه اتفاقی خواهد افتاد و پیش از رفتن به بیمارستان به او هدیه بدهید.
۶) ممکن است پس از بازگشت از بیمارستان با بدعنقی او روبرو شوید زیرا دوری از شما او را دلتنگ می‌کند. از همسرتان در این مورد کمک بگیرید که مبادا توجه شما به نوزاد و مشکلات پس از زایمان‌تان او را تنها و خشمگین و حس حسادت را در او بیشتر کند.
۷) پس از زایمان و تولد فرزند نیز باید در جستجوی راه‌های دیگری برای پیشگیری از حسادت کودک باشید. احتمالا کودک بزرگ‌تر در صورت توجه مطلق والدین به نوزاد، حسادت خود را با رفتارهای ناشایست بروز خواهد داد تا توجه والدین را جلب کند. در این موارد هوشیار باشید که توجه منفی شما بسیار بهتر از بی‌توجهی است. توجه منفی یعنی اینکه او را هم در رسیدگی به نوزاد مشارکت دهید تا مثلا وسایل نوزاد را بیاورد و …
۸) بهتر است از کودک در قبال کارهایی که انجام می‌دهد، تعریف کنید تا حس کند اوضاع آرام است و او همچنان مورد توجه شماست.
۹) دقت کنید ارتباط عاطفی نزدیک پدر با فرزند بزرگ‌تر و وقت صرف کردن با او باعث احساس امنیت می‌شود و مانع حسادت فرزندتان خواهد شد.
چگونگی پیشگیری از بروز حسادت هنگام بازی کودکان
وقتی فاصله سنی بچه‌ها کم باشد، بازی کردن آنها با هم به این معناست که تمام وقت شما صرف این موضوع شود که آنها با هم دعوا نکنند و کار به کتک‌کاری نکشد. بهتر است برای فرزند بزرگتان امکان بازی با دیگران را فراهم کنید، اما اگر هنوز کوچک است و بازی با همسالان برایش مفهومی ندارد، از او بخواهید یک بازی انتخاب کند و مسوولیت هدایت آن را برعهده بگیرد. این حس خوشایند مسوول بودن و بزرگ‌تر بودن باعث رفتار بهتری خواهد شد، مثلا بگویید: «حالا به خواهر یا برادرت یاد بده چطور لی‌لی، خاله‌بازی یا ماشین‌بازی کند.»
۴ توصیه تکمیلی
• درگیری جزیی کودکان را نادیده بگیرید و در هر مورد دخالت نکنید.
• اجازه بدهید بچه‌ها دعوا را به شیوه خودشان حل کنند.
• اگر مجبور به مداخله شدید، اصلا دنبال مقصر نباشید زیرا در اغلب موارد هر ۲ کودک مقصرند. نباید با تعیین مقصر، کودک دیگر را از خطایی که مرتکب شده یعنی دعوا کردن تبرئه کنید.
• اگر رفتار پرخاشگرانه و آسیب‌رسانی را مشاهده کردید، بلافاصله مداخله کنید و بگویید: «اگر یک بار دیگر این کار را بکنی تنبیه خواهی شد.» به بچه‌ها بگویید رفتارهای خطرناک و آسیب‌زا را نمی‌پسندید و تحمل نخواهید کرد. هرگونه کتک‌کاری نیز ممنوع است.
۹ تکنیک ضدحسادت
فرو نشاندن حسادت کودک از طریق فشار، اجبار و تنبیه امکان‌پذیر نیست. به جای این کار باید از طریق آگاهی، اجازه عقده‌تکانی و مهارت‌آموزی به کودک یاد بدهیم که چگونه می‌تواند حس حسادت خود را مدیریت کند:
۱) آگاهی‌بخشی: باید به کودک گفته شود ما تو را دوست داریم و اگر به کودک دیگر بیشتر توجه می‌شود به خاطر کوچکی و ناتوانی اوست.
۲) پرهیز از مقایسه: از مقایسه کودکان بپرهیزید و به کودکمان اطمینان بدهید که از داشتن چنین فرزندی احساس لذت می‌کنید.
۳) توجه‌درمانی: کودک حسود را کنار خود بنشانید و دست بر سر و رویش بکشید و سعی کنید به او نشان بدهید که همیشه مورد توجه شماست.
۴) مسوولیت‌سپاری: کارهای کودک دیگر را در صورت تمایل به کودک حسود واگذار کنید مانند نگهداری، آرام کردن، لباس پوشاندن و…
۵) جرات‌بخشی: باید به کودک حسود گفت: «تو قوی و شجاع هستی و می‌توانی کارهای خودت را انجام دهی.»
۶) عقده‌تکانی: نگه داشتن حسادت به زیان کودک است و لازم است آن را بیان کند و به پدر و مادر بگوید که کودک دیگر را دوست ندارد. با حفظ خونسردی خود به او اجازه دهید تا احساسش را بیان کند.
۷) جایگزین‌سازی: گاهی کودک حسود می‌خواهد برادر و خواهر خود را کتک بزند. بهتر است یک عروسک بزرگ به او داد تا احساس خشم و حسادت خود را روی آن خالی کند.
۸) مثبت‌نگری: سعی کنید نقاط مثبتی را در کودک حسود پیدا کنید و او را به خاطر آنها بستایید.
۹) بازی‌درمانی: با بازی‌درمانی و نقاشی اجازه دهید بچه‌ها احساس خود را بیان کنند و تخلیه روانی شوند. تا می‌توانید، اعتماد به نفس را در کودکان افزایش دهید.