عواقب رواج سیگار در میان دختران

امروزه سیگار به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مسائل سلامت اجتماعی در جوامع مطرح است زیرا برخلاف سال‌های پیش که دود سیگار را فقط اطراف مردان میانسال می‌دیدیم، جوانان نیز وارد این حلقه دودآلود شده‌اند و با گذر از کوچه و خیابان هر روز شاهد بسیاری از آنها هستیم که از کنارمان عبور می‌کنند. متاسفانه این مساله در سال‌های اخیر رشد فزاینده‌ای داشته و به‌تدریج دختران جوان و متاسفانه نوجوان نیز گرفتار آن شده‌اند.

ریشه‌ های رواج سیگار در میان دختران
اولین عامل رواج سیگار بین جوانان در دسترس بودن این ماده است. در حال حاضر اولین ماده‌ای که هنگام ورود به بیشتر سوپرمارکت‌ها جلب توجه می‌کند، بسته‌ای سیگار با انواع مختلف و رنگ و تبلیغات گوناگون است. همین وفور کالا فرد را به مصرف تشویق می‌کند که البته قیمت ارزان نیز مزیت علت خواهد بود.
عامل دیگر گسترش سیگار، مقبولیت و مورد پذیرش بودن فرد است. به طور کلی، هر مساله‌ای که از طرف جامعه پذیرفته شده باشد، احتمال بیشتری برای رواج و مصرف دارد. متاسفانه در جامعه ما افراد سیگاری با چنین مقبولیتی روبرو هستند و عمل خود را رفتاری مغایر ارزش‌های اجتماعی نمی‌دانند. در نتیجه در هر مکانی و با حضور افراد در هر گروه سنی به راحتی سیگار می‌کشند. در بسیاری از کشورهای پیشرفته نه‌تنها فروش سیگار به فروشگاه‌های خاصی محدود می‌شود، بلکه سیگار کشیدن در اماکن عمومی، پارک‌ها و فضاهای بازی کودکان ممنوع است. در واقع، باید گفت مشاهده چنین رفتاری (سیگار کشیدن) به‌تدریج گرایش به مصرف آن را در نوجوانان تقویت می‌کند. استرس‌های مختلف دوران نوجوانی ناشی از تحصیل، دوری و جدایی والدین، مشکلات اجتماعی و اقتصادی و… به‌خصوص در دختران نیز گاهی عامل سیگار کشیدن است. این گروه تصور می‌کنند سیگار می‌تواند به آرامش روانی آنها کمک کند، در حالی که به‌تدریج با مسائل دیگری مواجه می‌شوند که استرس را تشدید نیز خواهد کرد. اگر در این زمینه راهکارهای مدیریت استرس با مراجعه به روان‌شناسان و روان‌پزشکان آموزش داده شود، نوجوانان و جوانان روش‌های بهتری برای دغدغه‌های روزمره پیدا می‌کنند. البته تحقق چنین امری مستلزم حمایت بیمه‌ای از مراکز خدمات بهداشت روان است که اقشار مختلف جامعه امکان دسترسی داشته باشند. از طرفی، الگوبرداری نوجوانان و جوانان از چهره‌های محبوب جامعه مانند بازیگران و ورزشکاران را نیز باید مورد توجه قرار داد.

قلیان را بی‌ضرر ندانید!
بسیاری از مردم تصور می‌کنند قلیان آسیب کمتری نسبت به سیگار دارد زیرا دود از آب عبور می‌کند، در حالی که اصلا این‌طور نیست زیرا عبور دود از آب، جذب آن را در ریه افزایش می‌دهد. تصور اشتباه دیگر عوارض کمتر قلیان‌های میوه‌ای است. جالب است بدانید برای اینکه بوی نامطبوع تنباکوی بی‌کیفیت مشخص نشود، به آن اسانس میوه اضافه می‌کنند که وسوسه‌انگیز است و تمایل به مصرف را افزایش می‌دهد. علاوه بر بیماری‌زا بودن تنباکو، این ترکیبات معطر احتمال سرطان را افزایش می‌دهند.

خطرهای ویژه سیگار برای خانم‌ها
سیگار علاوه بر اینکه باعث ایجاد بوی بد دهان، چین و چروک‌های صورت، پف اطراف چشم، اختلال در سیستم قلبی و تنفسی و… می‌شود، در خانم‌ها با آسیب‌های جدی دیگری همراه است. سیگار کشیدن دختران و خانم‌های در سنین باروری باعث ایجاد اختلالاتی در عملکرد تخمدان‌ها می‌شود. همچنین مصرف آن در دوران بارداری عوارض خطرناکی بر جنین دارد زیرا مونوکسیدکربن از طریق جفت وارد بدن جنین می‌شود و آسیب‌های جسمی و مغزی به او وارد می‌کند. همچنین احتمال سقط در این خانم‌ها بیشتر خواهد بود.
این در حالی است که تصور می‌شود یک بار سیگار کشیدن در مهمانی چنین خطراتی ندارد، اما با کشیدن حتی یک نخ سیگار، عوارض آن شروع می‌شود و تا مدت‌ها در بدن فرد باقی می‌ماند. سیگار ژنوم فرد را تغییر می‌دهد که منجر به زمینه بیشتر ابتلا به سرطان‌ها، به‌خصوص سرطان ریه می‌شود.

راهکارهای مهار سیگار در جمعیت دختران
آنچه نوجوان را ترغیب به سیگار کشیدن می‌کند، فقط به شرایط آنی وی محدود نمی‌شود. در واقع، تمایل به چنین رفتاری ریشه در سال‌های قبل دارد. بسیاری از نوجوانان و جوانان اذعان می‌کنند نخستین بار سیگار را در جمع دوستان تجربه کرده و نتوانسته‌اند مخالفت خود را اعلام کنند. زمانی که کودک یا نوجوان مهارت «نه گفتن» را نداشته باشد، احساس می‌کند مخالفت با دوستان باعث طرد، تنهایی و تحقیر وی می‌شود و به همین دلیل با آنها همسو خواهد شد. آموزش این مهارت به کودکان کنار تقویت عزت‌نفس و اعتماد به نفس زمینه‌ای ایجاد می‌کند که در آینده به خوبی بتواند قدرت تصمیم‌گیری داشته باشد، تسلیم حرف و رفتار دیگران نشود و در مواجهه با طرد دوستان ناشی از عدم همراهی با رفتارهای ناسالم خود را تنها نبیند.

راه‌اندازی کلینیک‌های ترک سیگار یکی از مهم‌ترین اقدام‌ها برای مهار سیگار در جامعه است. ترک سیگار یک مقوله کاملا تخصصی نیست و به همین دلیل بسیاری از افراد بارها سیگار را کنار می‌گذارند، اما دوباره به آن رو می‌آورند. در واقع، ترک سیگار باید متمرکز بر درمان‌های غیردارویی و مشاوره‌های روان‌شناختی و رفتاری باشد. کنار آن تجویز داروها و ترکیباتی مانند آدامس که قطع نیکوتین را برای فرد راحت‌تر می‌کند نیز لازم است.

یکی از بهترین وسیله‌های درمانی مربوط به نوروتراپی tDCS(تی‌دی‌سی‌اس) است که تحریک الکتریکی مغز از روی جمجمه خواهد بود. نوروتراپی به معنی درمان به وسیله اعصاب یا درمان سلول‌های عصبی است که کاملا بی‌ضرر، بدون عارضه و مقرون‌به‌صرفه است. این روش که در بیشتر کشورهای پیشرفته کاربرد دارد می‌تواند به ترک موثر سیگار کمک کند و طی 15 تا 20 جلسه 20 دقیقه‌ای تمایل به سیگار را کاهش می‌دهد.
افسردگی، اضطراب، پرخاشگری و نوسانات روانی به‌عنوان عوامل زمینه‌ساز گرایش به سیگار مطرح می‌شوند که اگر رفع شوند، قطعا وابستگی به سیگار نیز کم خواهد شد.

دکتر علیرضا اکرمی‌نژاد
متخصص اعصاب و روان
مدرس دانشگاه فردوسی مشهد
همه چیز از خانواده شروع می‌شود
متاسفانه در سال‌های اخیر سیگار کشیدن بین نوجوانان و جوانان، به‌خصوص دختران که الگویی از معرفت، لطافت، زیبایی، وقار و متانت هستند، افزایش یافته است. نگاه جامعه‌شناسی به این مساله علل مختلفی را دربرمی‌گیرد که نخستین آنها خانواده است. اگر پدر و مادر سیگار بکشند، با افرادی که چنین عادتی دارند، معاشرت کنند و دقت نظری در روابط فرزندانشان نداشته باشند، نوجوانان و جوانان نیز الگوبرداری می‌کنند و طبیعتا به چنین رفتارهایی رو می‌آورند. پس از آن، احساس محرومیت‌ها و محدودیت‌ها مانند کمبود فضای ورزشی، سرگرمی و… زمینه‌ساز احساس سرخوردگی، ناامیدی و بدبینی نسبت به آینده می‌شود که خود ترغیب‌کننده تفریحات ناسالم و روآوردن به موادی مانند سیگار برای رهایی از این حال ناخوشایند است. مشاهده چنین رفتارهایی در فیلم‌ها وسریال‌ها، نبود شادی در جامعه، عدم اشتغال مناسب پس از تحصیل و عرضه انواع قلیان و سیگار در فروشگاه‌های مختلف نیز دیگر شرایط اجتماعی زمینه‌ساز گرایش نوجوانان و جوانان به سیگار است. به عقیده جامعه‌شناسان، اگر در جامعه‌ای رفتارهای خوب، شادی و نشاط تقویت نشود، بدی‌ها ترویج خواهد شد. همچنین نتایج تحقیقات در تهران و اصفهان نشان می‌دهد در اختیار گذاشتن پول توجیبی زیاد به فرزندان نیز در این رفتار دخیل است. بی‌توجهی به چنین مسائلی باعث شده قبح سیگار کشیدن دختران و خانم‌ها امروزه از بین برود و به نوعی ارزش‌ها و هنجارها در جامعه فرو بریزد. برای کاهش چنین رفتارهایی در نوجوانان در وهله اول باید خانواده دقت خاصی به رفتار و عملکرد خود داشته باشند و بدانند بالابردن ارزش‌های دینی خود عامل بازدارنده از آسیب‌ها خواهد بود. والدین باید روی روابط فرزندان و معاشرت با دوستان کنترل درستی داشته باشند. حتما زمانی از روز را برای کنار هم بودن بگذارند و راجع به مسائل روزمره و اجتماعی صحبت کنند. والدین می‌توانند با لحن صمیمی و مهربان و بدون تهدید و پرخاشگری نمونه‌هایی از عاقبت دنباله‌روی از این رفتارها را به فرزندان توضیح دهند. در واقع، اگر خانواده‌ای بسامان باشد و روابط صمیمانه، سازنده و موثری بین والدین و فرزندان برقرار باشد، فرزندان با مهارت‌هایی مانند قدرت تصمیم‌گیری درست و «نه» گفتن به خواسته‌های نادرست دیگران وارد جامعه می‌شوند و جامعه نیز از پایه‌های مستحکمی برخوردار خواهد بود.

دکتر امان‌ا… قرائی‌مقدم
جامعه شناس

رابطه مستقیم سیگار و فقر اقتصادی
آمارهای سازمان بهداشت جهانی گویای واقعیت تلخ و تامل‌برانگیزی در مورد مصرف «سیگار» در جهان است که به واقع می‌تواند تهدیدی جدی برای سلامت عمومی محسوب شود. 4/6 میلیون مورد فوت به علت مصرف سیگار فقط در سال 2015 میلادی تاییدی بر این ادعاست. بین سال‌های 1990 تا 2015 میلادی، شمار مرگ و میر ناشی از سیگار در سطح جهان با افزایش قابل‌توجه 7/4 درصدی همراه بود. هر 6 ثانیه یک نفر جان خود را به‌علت مصرف سیگار از دست می‌دهد و سالانه نزدیک به 600 هزار نفر نیز قربانی دود سیگار دیگران می‌شوند؛ همان‌هایی که «سیگاری‌های غیرفعال» نامیده می‌شوند. در دنیای امروز 1 مرد از هر 4 مرد روزانه سیگار می‌کشد و از هر 20 خانم نیز 1 نفر به این رفتار پرخطر در روز عادت دارد.

• بی‌توجهی به سیاست‌های مقابله‌ای؛ عامل فزاینده مصرف «سیگار»: چین با 300 میلیون سیگاری، رتبه نخست مصرف سیگار را در دنیا دارد که این تهدید جدی تا سال 2030 میلادی، 2 میلیون نفر از ساکنان آن را در سال به کام مرگ می‌کشاند. هیچ اقدام و عملکرد موثری در این کشور برای کاهش مصرف سیگار انجام نمی‌گیرد و تنها در بخش‌های محلی دغدغه‌هایی برای این مساله وجود دارد که بارزترین آن در پکن است. شاید همین بی‌توجهی باعث شده مالیات بر سیگار طی سال‌های گذشته هیچ تغییری نداشته باشد.
اندونزی، کره جنوبی و روسیه نیز جایگاه‌های بعدی را پس از چین به خود اختصاص داده‌اند که سیگار با قیمت نه‌چندان بالایی به فروش می‌رسد. اندونزی با 63درصد مصرف‌کننده سیگار نسبت به کل جامعه، وخیم‌ترین وضعیت را بین کشورهای جهان دارد.
اوضاع اما در «ایران» هم نگران‌کننده است چرا که این کشور کمترین قیمت سیگار را بین 50 کشور با بالاترین سطح تولید ناخالص داخلی دارد و حداکثر مالیاتی که بر این محصول اعمال می‌شود، 8/4 درصد است. حال آنکه رژیم اشغالگر قدس همواره 3/84 درصد مالیات بر سیگار را برای سالکنان این منطقه اعمال می‌کند و در کشوری مانند استرالیا که یکی از طلایه‌داران کنترل و مقابله با مصرف سیگار محسوب می‌شود، هر بسته سیگار حدود 16 دلار قیمت دارد.

• هزینه سنگین «سیگار» بر اقتصاد جوامع: دخانیات تاثیر قابل‌توجهی بر اقتصاد فردی و کلان جامعه دارد و گرچه می‌تواند برای بسیاری از دولت‌ها منبع سودآوری بالایی ناشی از مالیات‌ها و تقاضای زیاد باشد، اما بخش قابل‌توجهی از هزینه خانوار را نیز دربرمی‌گیرد.
اگر تنها به جنبه اقتصادی دخانیات بر سلامت جامعه بپردازیم، باید اشاره کنیم استعمال دخانیات 6 درصد هزینه‌های سلامت را در کل دنیا شامل می‌شود که البته در کشورهای توسعه‌نیافته و کم‌درآمد بیشتر خواهد بود. به نظر می‌رسد هزینه تحمیلی سیگار به جوامع از 1436 میلیارد دلار بیشتر و معادل 2درصد تولید ناخالص جهانی است.
به این مبلغ هنگفت باید هزینه‌های مستقیم مراقبت و درمان سیگاری‌ها و افرادی که در معرض دود سیگار بوده‌اند را نیز افزود. در چنین شرایطی فرد نیاز به بستری در بیمارستان، مصرف دارو و مراجعات به پزشک و… دارد که همه این هزینه‌ها بر اقتصاد خانواده و جامعه تحمیل می‌شود، در عین حال اجتناب‌پذیر است. به علاوه، پیامدهای غیرمستقیم دیگری مانند مرگ زودهنگام افراد و تبعات اجتماعی و خانوادگی آن، کاهش نیروی تولید و افت بهره‌وری شاغلان بیمار را نیز باید در نظر گرفت. با توجه به گزارش سازمان بهداشت جهانی، هزینه اقتصادی ناشی از بیماری‌ها و عوارض سیگار بالغ بر 422 میلیارد دلار در جهان ارزیابی شده که مطمئنا افزایش مصرف، چنین هزینه‌هایی را افزایش خواهد داد.
کودکان و بزرگسالانی که در مزارع و کارخانه‌های توتون کار می‌کنند معمولا از بیماری‌های مختلف ناشی از جذب نیکوتین مرطوب از طریق پوست رنج می‌برند. همچنین تاثیرات عصبی و روانی آفت‌کش‌های ارگانوفسفاته در این کارگران بسیار نگران‌کننده است. مطالعات بروز افسردگی و خودکشی این گروه را در برزیل تایید می‌کند.
از دیگر سو، تخریب‌های زیست‌محیطی ناشی از رها شدن ته‌مانده‌های سیگار در طبیعت را نمی‌توان نادیده گرفت. ته‌مانده‌های سیگار که مهم‌ترین زباله‌های رهاشده در طبیعت هستند، بیش از 7 هزار نوع ماده شیمیایی سمی از جمله ترکیبات سرطان‌زا دارند که آلودگی جدی منابع آب و خاک را در پی دارد. به طور کلی، حدود دوسوم از 15 میلیارد نخ سیگاری که هر روز به فروش می‌رسد، وارد محیط‌زیست می‌شود. جالب، اما ناراحت‌کننده اینکه سیگار نخستین عامل فوت ناشی از آتش‌سوزی در همه جای دنیاست و آسیب‌های بیشتری نسبت به دیگر انواع آتش‌سوزی در پی خواهد داشت.

• منافع اقتصادی ترک سیگار: اقتصاددانان بر این باورند کاهش مصرف سیگار به رشد اقتصادی و اشتغال کمک می‌کند. دخانیات امروزه دیگر نمی‌تواند بخشی از اشتغال جامعه را متحمل شود زیرا طی دهه‌های گذشته دستگاه‌ها جایگزین بیش از دوسوم نیروی انسانی شاغل در این بخش شده‌اند. به علاوه، در بیشتر کشورهای دنیا مواد خام تولید سیگار عمدتا وارداتی است و پولی که صرف بسته‌بندی سیگار می‌شود به طور عمده برای تولیدکنندگان سودآور خواهد بود. از طرفی، مالیات‌های سیگار نیز نمی‌تواند هزینه‌های مربوط به سیگار را جبران کند.
به علاوه، ترک سیگار باعث صرفه‌جویی در هزینه‌های خانواده می‌شود و برای جنبه‌های مثبت و سازنده زندگی مانند تفریح، ورزش، تغذیه و… مصرف خواهد شد. این صرفه‌جویی، به‌خصوص در جوامع با سطح درآمد متوسط و پایین چشمگیرتر خواهد بود و می‌تواند به رشد و ارتقای سلامت جسمی، نشاط روانی و استحکام بنیان خانواده کمک کند.

• فقیرها بیشتر سیگار می‌کشند: دخانیات و فقر چرخه معیوبی تشکیل می‌دهند که یکی از آنها دیگری را تشدید می‌کند. در بیشتر کشورهای دنیا، استعمال دخانیات معمولا بین قشر کم‌درآمد جامعه شایع‌تر است و 84درصد افراد سیگاری در کشورهای در حال توسعه و کم‌درآمد زندگی می‌کنند، شاید به این دلیل که بخشی از هزینه‌های خانواده صرف این مساله می‌شود و پول مورد نیاز برای خرید سیگار دیگر نمی‌تواند برای نیازهای اساسی مانند تغذیه، مسکن، آموزش و بهداشت کاربرد داشته باشد. از طرفی، سیگار می‌تواند فقر را تشدید کند زیرا افراد سیگاری و خانواده‌های آنها بیشتر مستعد ابتلا به بیماری و مرگ زودهنگام ناشی از حمله قلبی، سرطان، ناراحتی‌های تنفسی و دیگر عوارض سیگار هستند، خانواده حمایت مالی مشخصی ندارد و هزینه‌های سنگین درمان به آنها تحمیل می‌شود. این در حالی است که سود سرشاری که کارخانه‌های تولید سیگار به دست می‌آورند به هیچ‌وجه قابل‌مقایسه با حقوق ناچیز کارگران این بخش نیست.

• سیگار و فقر در برخی کشورهای دنیا: در بنگلادش، هزینه‌ای که خانواده‌های محروم‌تر صرف خرید سیگار می‌کنند، حدودا 10 برابر بیشتر از آموزش است. در سطح کلان هم در حال حاضر تقریبا 5/10 میلیون نفر در این کشور از سوء‌تغذیه رنج می‌برند که پول صرف‌شده برای سیگار می‌تواند این مشکل را حل کند. هزینه خرید سیگار برای بعضی کودکان و بی‌خانمان‌های هندی نیز بیشتر از تغذیه، آموزش و پس‌انداز است. مطالعات انجام گرفته در 3 استان کشور ویتنام نشان می‌دهد طی یک سال، افراد سیگاری 6/3 برابر بیشتر از تحصیل و آموزش، 5/2 برابر بیش از خرید لباس و 9/1 برابر بیشتر از مراقبت‌های بهداشتی و پزشکی را صرف دخانیات می‌کنند. سیگار و دیگر دخانیات بیش از 10درصد هزینه خانوارهای مصری و افراد فقیر ساکن در مناطق جنوب‌غربی چین را شامل می‌شود. کشت توتون در برزیل نیاز به 3 هزار ساعت کار در هر هکتار طی سال دارد، حال آنکه کشت لوبیا 298 ساعت و ذرت 265 ساعت برای برداشت محصول نیاز دارد.
منابع: OMS/ sciencepost.fr/ cnct.fr
ترجمه: مریم‌سادات کاظمی

ممکن است شما دوست داشته باشید بیشتر از نویسنده