معماری

انجام کشت خون

بروز سپسیس در سراسر جهان دارای ابتلا و مرگ و میر در حال افزایشی است. آشکار سازی سریع و دقیق باکتریمی برای بهبود وضعیت بیمار ضروری است. مراقبین بهداشتی، پرستاران و احتمالاً بسیاری از کارکنان آزمایشگاهی آموزش لازم و کافی در تکنیک‌های صحیح کشت خون را فرا نگرفته‌اند. از دیرباز پزشکان و میکروبیولوژیست‌ها به اهمیت کشت خون بعنوان یکی از مهم‌ترین تست‌های آزمایشگاهی برای تشخیص بیماری‌های مهلک پی برده بودند. در سال‌های اخیر مشخص شده که کشت‌های خون آلوده شده (ورود و حضور یک پاتوژن از خارج از جریان خون) که منجر به نتایج مثبت کاذب می‌شوند شایع هستند. کشت‌های خون آلوده شده حدود نصف و یا بیشتر از نیمی از موارد تمام کشت‌های خون مثبت را در بعضی مراکز به خود اختصاص می‌دهند و این مسئله هم موجب تحمیل هزینه‌های بسیار برای بیماران و نیز سیستم مراقبت بهداشتی و درمانی شده و همچنین باعث سردرگمی تکنیسین‌ها شده است.

دلائل متعددی وجود دارد که چرا کشت‌های خون غالباً آلوده می‌شوند؛ احتمالاً مهم‌ترین فاکتور مربوط به نحوه‌ی نمونه‌گیری است که پرستار یا نمونه‌گیر از تکنیک مناسب آسپتیک استفاده نمی‌کند. مطالعات مختلف نشان می‌دهند که فلبوتومیست‌های آموزش‌دیده و یا تیم‌های کشت خون نسبت به سایرین دارای میزان کمتری از کشت‌های خون آلوده هستند. فاکتور دوم مربوط به ماده‌ی آسپتیک به تنهائی است، تنتور ید و کلرهگزیدین گلوکونات (chlorhexidine gluconate) برای استریلیزاسیون پوست نسبت به یدوفورها مثل پوویدون ایوداین (povidone iodine) بسیار مؤثرتر هستند. فاکتور سوم طریقه فراهم کردن نمونه‌ی خون برای کشت است. در سالیان اخیر تمایلی برای بدست آوردن نمونه از طریق کاتترهای داخل رگی و یا از طریق دستگاه‌های دیگر مثل پورت‌ها پدید آمده و کشت‌های خون بدست آمده از این طریق بیشتر از نمونه‌هائی که از طریق خونگیری از عروق محیطی صورت گرفته آلودگی نشان داده‌اند. چهارمین علت سیستم‌های کشت خون مدرن و محیط‌های کشتی است که در آنها از رزین‌های باند شده به آنتی‌بیوتیک و یا ذغال فعال استفاده می‌کنند. این سیستم‌ها اگرچه پاتوژن‌های بیشتری را آشکار می‌کنند اما از طرف دیگر استافیلوکوک‌های کوآگولاز منفی را بعنوان شایع‌ترین آلوده‌کننده‌ی کشت خون افزایش داده‌اند.

برای کشت خون معمولاً یک ست نمونه به بطری کشت هوازی و دیگری به بطری کشت غیرهوازی اضافه می‌شود. نخست نمونه را با سرنگ به بطری بی‌هوازی اضافه کرده و چنانچه حباب هوا در سرنگ باشد ابتدا به بطری هوازی خون اضافه می‌شود. مقدار خون دريافتي لازم از بزرگسالان 10 الي 20 ميلي‌ليتر مي‌باشد. از كودكان و نوزادان 1 الي 5 ميلي‌ليتر خون دريافت مي‌شود. محيط‌هاي كشت خون در داخل بطري‌هاي شيشه‌اي در اندازه‌هاي متفاوت بصورت هوازي و ميكرو                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              آئروفيليك و بيهوازي توسط شركت‌هاي مختلف توليد مي‌شوند. مقدار تلقيح نمونه خون بايد به نسبت يك به پنج تا يك به ده در نظر گرفته شود.

آلوده كننده‌هاي كشت هاي خون:

با ضدعفوني كردن محل خونگيري، رعايت كامل شرايط ستروني و استاندارد در موقع خون‌گيري و تلقيح مستقيم خون به داخل بطري كشت خون مي‌توان تا حد زيادي از آلوده شدن كشت‌هاي خون جلوگيري نمود، هر چند حتي با رعايت اين موازين و در بهترين شرايط كاري حدود 3% تا 5% كشت‌هاي خون در معرض آلودگي قرار مي‌گيرند. اين آلودگي مي‌تواند منشأ پوستي يا محيطي داشته باشد. با اين حال، چنين ارگانيسم‌هايي گاهي به عنوان عامل بيماريزاي واقعي عمل نموده و مي‌توانند موجب اندوكارديت شوند. شرايطي كه يك عفونت واقعي را ترسيم مي‌كنند بدين شرح است:

– اگر يك ارگانيسم در هر دو بطري كشت رشد نمايد.

-اگر همان ارگانيسم در محيط‌هاي كشتي كه با بيش از يك نمونه بيمار كشت مجدد شده باشد، رشد نمايد.

– اگر رشد سريع باشد (در عرض 48 ساعت).

– اگر ايزوله‌هاي مختلف يك گونه عيناً همان الگوي بيوتيپ و حساسيت دارويي را نشان دهند.

احتياط‌هاي ايمني:

براي اجتناب از بروز عفونت نبايد از يك محل دو بار اقدام به خونگيري شود. در مورد خون اخذ شده از بيماران مبتلا به عفونت‌هاي جدي (هپاتيت و ایدز) هنگام تزريق خون به درون شيشه‌هاي كشت خون بايد دقت نمود تا سرسوزن در دست فرد خونگير فرو نرود. سر‌سوزن‌هاي استفاده شده بدون گذاشتن درپوش آن، در ظروف خاص قرار داده مي‌شود.

زمان نمونه‌گيري:

خونگيري از بيمار حتي‌المقدور قبل از تجويز آنتي‌بيوتيك بايد انجام گيرد، گرچه بهترين زمان خونگيري دقيقاً قبل از شروع تب و لرز بيمار است، ولي آنچه كه مهم است حجم خون كافي براي كشت است. توصيه مي‌شود 2 تا 3 نمونه خون به فاصله يك ساعت از بيمار گرفته و كشت داده شود. خونگيري بيش از 3 بار ندرتاً لازم مي‌شود. اگر فرصت كافي قبل از شروع درمان وجود نداشته باشد از دو ناحيه بطور جداگانه مقدار 30 ميلي‌ليتر خونگيري انجام مي‌گيرد. در موارد تب با علت ناشناخته FUO، انجام 4 كشت خون جداگانه (در دو روز و هر روز 2 كشت) مي‌تواند اكثر عوامل بيماريزا را مشخص سازد.

نگهداري و انتقال:

انتقال نمونه خون در عرض 2 ساعت در حرارت اتاق انجام می‌گیرد. در صورتی که تأخیر بین گرفتن نمونه و کشت بیشتر باشد باید نمونه در حرارت 37 درجه سانتیگراد گذاشته شود. شيشه‌هاي كشت خون تلقيح شده  نبايستي در يخچال نگهداري شود. محيط‌هاي كشت خون تهيه شده بلافاصله به آزمايشگاه منتقل شده و در انكوباتور (گرمخانه) قرار داده مي‌شود.