معماری

نحوه آمایش و امحاء پسماندهای آزمایشگاهی

برنامه مدیریت پسماند شامل مراحل تفکیک (جداسازی ) درمحل تولید، جمع آوری وبرچسب گذاری، حمل ونقل تامحل بی خطرسازی، مرحله بی خطرسازی یا آمایش ((Treatment، بسته بندی ، ذخیره ( انبارش ) موقت، حمل ونقل ازمحل تولید وبارگیری ونیز مرحله دفع نهایی می باشد. که در این مبحث، ما به مرحله آمایش و دفع نهایی (امحاء) از مراحل مدیریت پسماند ونیز فرآیند شستشو می پردازیم.

 

نوع پسماند:

۱- پسماندهای عادی ویا خانگی : این گروه از پسماندها باید در محل تولید ازپسماندهای عفونی جداشوند، درغیر این صورت در گروه پسماندهای عفونی قرار می گیرند . همچنین این نوع پسماندها باید از انواع پسماندهای تیزوبرنده، شیمیایی، رادیواکتیو و نظایر آن درمبداء تولید تفکیک شوند. وگرنه تمامی حجم پسماند آلوده تلقی می شود.این گونه پسماندها در کیسه های ضخیم سیاه رنگ دفع می شوند.

۲- پسماندهای عفونی :حاوی تعداد کافی  باکتری ، ویروس ، قارچ ،انگل وغیره برای ایجاد  بیماری می باشند . مانندسرم و سایر مایعات آلوده بدن، مدفوع، کشتهای میکروبی، اجسام تیزوبرنده آلوده، سواب آلوده ، حیوانات آزمایشگاهی آلوده درآزمایشگاههای تحقیقاتی وغیره

به تفکیک نحوه مدیریت پسماندهای عفونی ونیز فرآیند شستشو در مورد وسایلی که وارد چرخه کاری می شوند، به طریق ذیل می باشد:

آمایش ودفع پسماندهای آلوده :

تمامی ظروف یک بار مصرف حاوی محیط های کشت میکروبی باید در کیسه مخصوص اتوکلاو (ترجیحاً زرد رنگ وبا علامت خطر زیستی) قرار داده شده و تحت شرایط استاندارد آنها را اتوکلاو نموده وسپس در کیسه زباله ضخیم سیاه رنگ دفع شوند.

لوله های یک بار مصرف حاوی لخته خون ، سرم ودیگر مایعات بدن را ترجیحاً در کیسه مخصوص اتوکلاو قرار داده و اتوکلاو نموده ودر کیسه زباله ضخیم سیاه رنگ دفع می نماییم ویا در صورت رعایت نمودن اصول ایمنی، لخته ومایعات بدن (با حجم زیاد) را در سینک مخصوص این کار با جریان ملایم آب تخلیه نموده وسپس در ماده سفید کننده خانگی با رقت ۱۰/۱به مدت حداقل یک ساعت قرار می دهیم ویا در شرایط استاندارد توسط شهرداری حمل و در پسماند سوز آمایش گردیده ویا در زیر زمین دفن بهداشتی می شود.وسایل فوق جهت حمل درکیسه زباله زرد رنگ(با علامت خطر زیستی) قرار می گیرند.

دستکش آلوده به خون ویا سرم، پنبه آغشته به خون، سواب واپلیکاتور آلوده، دیسک های تشخیصی آلوده ونظایر آن را را در کیسه مخصوص اتوکلاو، قرارداده و تحت شرایط استاندارد اتوکلاو نموده و در کیسه زباله ضخیم سیاه رنگ دفع می نماییم ویا درکیسه زباله زرد رنگ(با علامت خطر زیستی) جهت حمل در شرایط استاندارد توسط شهرداری قرار داده و در پسماند سوزآمایش شده ویا در زیر زمین دفن بهداشتی می شود. (در مورد سواب ، اپلیکاتور ، دیسک های تشخیصی آلوده ونظایر آن می توان قبل از حمل توسط شهرداری آنها رادر محلول سفید کننده خانگی با رقت ۱۰/۱قرار داد.)

  نوارادراراستفاده شده را در محلول سفید کننده  خانگی با رقت ۱۰/۱به مدت حداقل یک ساعت قرار داده و ویا درکیسه زباله زرد رنگ(با علامت خطر زیستی) قرار داده ودر شرایط استاندارد توسط شهرداری حمل و در پسماند سوز آمایش شده ویا در زیر زمین طبق شرایط استاندارد دفن می شود.

از آنجا که مدفوع می تواند به عنوان یک منبع مهم ویروس، باکتری و انگل وغیره محسوب شود، معمولاً جهت آمایش نمونه های مدفوع باید از روش سوزانیدن استفاده شود.بنابراین ترجیحاً باید ظروف حاوی نمونه های مدفوع در شرایط استاندارد توسط شهرداری حمل و در پسماند سوزآمایش شود. به منظور جلوگیری از ایجاد آلودگی در زمان حمل ونقل ودفع ، محلول فرمالین ۵ یا ۱۰ در صد در ظرف مدفوع حاوی انگل به نسبت سه حجم فرمالین و یک حجم مدفوع ریخته و به مدت حداقل نیم ساعت آن را نگهداری می نماییم وسپس آنها را جهت حمل توسط شهرداری درکیسه زباله زرد رنگ(با علامت خطر زیستی) قرار می دهیم .

نباید بیش از سه چهارم حجم کیسه ها ی حاوی پسماند پر شود، تا بتوان به آسانی درآنها را بست. بدیهی است که مایعات نباید مستقیما در داخل کیسه ریخته شوند، بلکه باید ظروف حاوی آنها در کیسه قرار گیرد. درصورت لزوم جهت دفع پسماند، می توان ازدوکیسه استفاده نمود.

باید بوسیله استفاده از اندیکاتورهای شیمیایی وبیولوژیکی از صحت عملکرد دستگاه اتوکلاو در مورد پارامترهای زمان، درجه حرارت وفشاراطمینان حاصل نمود.

۳- پسماندهای تیزوبرنده : این گونه پسماندها می تواننددر بدن ایجاد جراحت نمایند مانندسرسوزن، لانست ،تیغه اسکالپل، تیغه میکروتوم، شیشه های شکسته، لوله های مویینه(میکروهماتوکریت)، سرسمپلر،لام، اسلایدهای رنگ آمیزی شده و غیره که می توانندآلوده ویاغیرآلوده باشند. این گونه پسماندها باید درظروف ایمن (Safety Box) ریخته شوند. این ظروف باید دربرابرضربه و سوراخ شدگی مقاوم باشند.در آنها کاملاً بسته شده و نشت ناپذیر بوده و قابل اتوکلاو شدن باشند . وقتی که سه چهارم محفظه پرشد، اتوکلاو و سپس به طریقه بهداشتی دفع شوند.

سرسوزن ها ترجیحاً همراه با سرنگ ها درمحفظه مقاوم (ظروف ایمن)  قرارداده شوند. در غیر این صورت جهت جدا نمودن سرسوزن از سرنگ باید از محل های تعبیه شده در قسمت در این ظروف استفاده کرد وسرنگ ها رادر کیسه مخصوص اتوکلاو قرار داده واتوکلاو نموده ودر کیسه زباله ضخیم سیاه رنگ دفع می نماییم.

همچنین نباید اقدام به شکستن، بریدن ویا خم کردن سر سوزن ها نمود، زیرا خطر فرورفتن سر سوزن وایجاد آئروسل وجود دارد.

نحوه دورریز تیغ های برنده در تجهیزاتی مانند میکروتوم وکرایواستات نیز باید مورد توجه قرار گیرد و تیغ ها ی غیرقابل استفاده درظروف ایمن قرار داده شده و دفع گردد.

  • نکته مهم : پسماندهای تیز وبرنده نباید درکیسه های پلاستیکی جمع آوری شوند. پسماندهای تیزوبرنده آلوده علاوه برخطر بریدگی وایجاد جراحت، خطر انتقال آلودگی را نیز به دنبال دارند.

 ۴- پسماندهای شیمیایی : شامل انواع موادومعرفهای آزمایشگاهی،کیتهای تشخیصی، موادضدعفونی کننده، مواد خورنده وسوزاننده ، موادآتش زا، سمی ، سرطان زا، واکنش زا، قابل انفجار و غیره می باشند.

پسماندهای شیمیایی در سه گروه  کم خطر و پرخطر وبی خطر قرار می گیرند و مرحله تفکیک باید در باره این پسماندها نیز به خوبی اجرا شود.

پسماندهای کم خطر : حاصل کار با برخی از محلول ها وکیتهای تشخیصی بوده وهمچنین کیت های تاریخ گذشته را نیزشامل می شود. که باید طبق توصیه شرکت سازنده ویا وارد کننده با توجه به برگه اطلاعات ایمنی مواد شیمیایی

Safety Data Sheet = MSDS) Material (

موجود درکیت عمل نمود ویاجهت آمایش پسماندهای شیمیایی حاصل از کار با کیت های تشخیصی می توان آنها را بامقادیرزیادی آّب رقیق کرده ودر فاضلاب دفع نمود. باید توجه نمود که قبل از این عمل نباید پسماندها باهم مخلوط شوند. ترجیحاً یک سینک مخصوص به این امر اختصاص داده شود.

 پسماندهای شیمیایی پرخطر : حاصل کار با مواد شیمیایی قابل انفجار، قابل اشتعال، خورنده، سوزاننده، سمی ، بسیار سمی ،واکنش زا، سرطان زا ،التهاب زاو مضرمی باشد. که برای دفع انها باید طبق توصیه شرکت سازنده ویا وارد کننده با توجه به برگه اطلاعات ایمنی مواد شیمیایی(MSDS) مربوطه عمل نمود. همچنین آزمایشگاه ها می توانند با توجه به نوع پسماند، آنها را در ظروف شیشه ای و یا پلاستیکی مقاوم به طور جداگانه جمع آوری نموده وسپس طبق توصیه مراکزتولیدکننده، توزیع کننده ویاواردکننده موادشیمیایی اقدام به رقیق سازی با آب، خنثی سازی با مواد خنثی کننده وروش های دیگربر حسب نوع ماده نمایند. اجرای این مراحل نیاز به برنامه های آموزشی دارد.

پسماندهای بی خطر : حاصل کاربا موادی مانند اسیدهای آمینه، قندها وغیره می باشند که خصوصیات پسماندهای کم خطرو پرخطر را ندارند.

۵- پسماندهای پرتوزا

پسماندهای پرتوزا شامل مواد و وسایلی هستند که آلوده به موادپرتوزا می باشند. مسئولیت برنامه ریزی در مورد چگونگی مدیریت پسماندهای پرتوزا وحمل ونقل ودفع این مواد به عهده سازمان انرژی اتمی است.

میزان ونحوه دفع پسماندهای پرتوزا باید طبق قوانین سازمان باشد واگر میزان پسماند تولیدی بسیار زیاد باشد، سازمان در ارتباط با نوع وحجم این گونه پسماندها ، خودرا موظف به حمل آنها می داند.

نکته مهم این است که پسماندهای آلوده به موادپرتوزا باید در مبدأً تولید، از سایر پسماندها تفکیک شوند، زیرا در غیر این صورت کلیه پسماندهای تولید شده جزء پسماندهای پرتوزا تلقی می گردند. بسته بندی و جمع آوری پسماندهای پرتوزا باید با استفاده از ظروف مورد تایید سازمان انرژی اتمی ایران استفاده شودکه این ظروف باید دارای برچسب مخصوص حاوی علامت خطر اشعه وهمچنین نوع پسماند باشند.

معمولاً درآزمایشگاههای تشخیص طبی ایران از روش های دفع در فاضلاب، ذخیره جهت تجزیه و یا حمل توسط سازمان انرژی اتمی استفاده می شود. معمولاً دفع پسماندهای مایع پرتوزا در فاضلاب انجام می شود که باید ازسینک مخصوص این کار استفاده شود و قبل از دفع، متناسب با میزان و غلظت پسماند ، باآب رقیق گردد . این سینک باید با علائم هشدار دهنده خطر اشعه مشخص شود.

باید توجه نمود که اگر نیمه عمر ماده پرتوزا کوتاه بوده و با نگهداری صحیح تجزیه می گردد، نباید از طریق سیستم فاضلاب دفع شود، بلکه باید مطابق با استانداردهای سازمان در محل مخصوصی جهت فرآیند تجزیه ذخیره شود.

نحوه شستشوی وسایل آلوده :

از آنجا که بخشی از فرآیند مدیریت پسماند در ارتباط با فرآیند شستشو می باشد، به طور خلاصه به نحوه شستشوی وسایل آلوده می پردازیم.

پلیت هاولوله های شیشه ای حاوی کشت میکروبی را در کیسه مخصوص اتوکلاو قرار داده و تحت شرایط استاندارداتوکلاو نموده سپس فرآیند شستشورا انجام داده و جهت سترون سازی در فور تحت شرایط ۱۸۰-۱۶۰ درجه سانتیگراد به مدت ۲ تا ۴ ساعت قرار می دهیم.

لوله ها ویا سایر ظروف شیشه ای حاوی لخته خون، سرم ویا دیگر مایعات بدن را ترجیحاً در کیسه مخصوص اتوکلاو قرار داده و اتوکلاو نموده ویا در صورت رعایت نمودن اصول ایمنی، لخته ومایعات بدن (با حجم زیاد) را در سینک مخصوص این کار با جریان ملایم آب تخلیه نموده وسپس در ماده سفید کننده خانگی با رقت ۱۰/۱به مدت حداقل یک ساعت قرار می دهیم ، سپس شستشوداده و جهت سترون سازی در فور می گذاریم.

باید بوسیله استفاده از اندیکاتورهای شیمیایی وبیولوژیکی از صحت عملکرد دستگاه فوردر مورد پارامترهای زمان ودرجه حرارت اطمینان حاصل نمود.

پاسخ دهید