معماری
محاسبه سن بارداری

تغذیه در دوران بارداری،بهترین غذاها و مکمل های بارداری

تغذیه در دوران بارداری

مشکلات شایع تغذیه ای در دوران بارداری و راههای پیشگیری از آنها:

  • تهوع و استفراغ بارداری
  • ترش کردن و سوزش سر دل
  • یبوست
  • دیابت بارداری
  • مسمومیت حاملگی
  • عفونت های ادراری
  • کم خونی فقرآهن

بارداری پدیده ای فیزیولوژیک است که طی آن مادر با دگرگونی های مختلفی روبه رو می شود. سلامتی و بیماری مادر در این زمان نه تنها کیفیت زندگی وی را متأثر می سازد، بلکه می تواند در وضع زندگی و سلامت جنین و نسل های آینده نقش داشته باشد. یکی از تحولات دوران بارداری، افزایش نیازهای تغذیه ای مادر است. روند افزایش وزن مادر در دوران بارداری به ما این اطمینان را می دهد که تغذیه مادر مناسب بوده است. چون وضعیت تغذیه ای نامطلوب مادر در این دوران می تواند خطر بروز بیماری های مزمن مانند فشارخون بالا، چاقی، دیابت و بیماری های قلبی-عروقی را در نوزاد افزایش دهد، بنابراین، باید به نقش و جایگاه تغذیه صحیح و کافی در دوران بارداری بر روی سلامت مادر و جنین بسیار اهمیت داد.

وزن گیری در دوران بارداری:

وزن گیری مناسب در دوران بارداری از اهمیت زیادی برخوردار است. زیرا افزایش سریع یا کند وزن می تواند زایمان خودبخودی زودرس ایجاد کند. میزان وزن گیری مادر در این دوران با وزن قبل از بارداری ارتباط دارد. میزان وزن گیری مناسب در در دوران بارداری مطابق با جدول زیر می باشد.

جدول وزن گیری مناسب در دوران بارداری

وضعیت بدنی مادر قبل از بارداری وزن توصیه شده در طی بارداری
لاغر 18-5/12کیلوگرم
طبیعی 16-5/11 کیلوگرم
اضافه وزن 5/11-7 کیلوگرم
چاق 9-6 کیلوگرم

نکته: حدود وزن گیری خانم های باردار در دوقلویی، 21-18 کیلوگرم توصیه شده است.

گروه های غذایی در مادران باردار

گروه های غذایی شامل چهار گروه اصلی نان و غلات، میوه ها و سبزی ها، شیر و لبنیات، گوشت، تخم مرغ، حبوبات و مغزها و یک گروه متفرقه می باشد که باید تنوع و تعادل در مصرف روزانه آنها در نظر گرفته شود.

 

گروه 1 منابع غذایی مصرف روزانه هر واحد برابر است با مثال روزانه
نان و غلات انواع نان سنگک، لواش، بربری، برنج و ماکارونی 11-7 واحد یک برش 30 گرمی نان (یک مربع 10 در 10 نان سنگک یا بربری یا 4 قطعه 10 در 10 نان لواش یا نصف لیوان معمولی برنج یا ماکارونی پخته به طور مثال می توان با صبحانه 2 مربع 10 در 10 سنگک، با ناهار 8 قاشق برنج، در شام 2 کف دست نان بربری و در طول روز 2 عدد بیسکویت ساقه طلایی مصرف کرد. این میزان برابر 6 واحد است که حداقل مقدار توصیه شده می باشد.

توصیه: از نان های سبوس دار مانند سنگک، جو و … بیشتر استفاده گردد.

 

گروه 2 منابع غذایی مصرف روزانه هر واحد برابر است با مثال روزانه
میوه ها و سبزی ها سبزی های یرگی (کاهو، کلم، اسفناج)، هویج، گوجه فرنگی، خیار، کدو و سبزی خوردن

 

میوه هاشامل: سیب،گلابی، طالبی، زردآلو، مرکبات، توت و …

میو ه ها 4-2 واحد و سبزی ها 5-3 واحد یک لیوان سبزی برگی (کاهو، اسفناج) یت نصف لیوان سبزی پخته یا یک عدد گوجه فرنگی یا هویج یا خیار یا یک عدد میوه متوسط (سیب، پرتقال، هلو) یا 90 گرم از میو ه های ریز (گیلاس، انگور) یا دو عدد زردآلو یا نصف لیوان آب میوه یا یک چهارم لیوان از میوه های خشک می توان در میان وعده صبح یک عدد سیب (ترجیحاً با پوست) به همراه یک چهارم لیوان از خشکبار(برگه هلو، انجیر، زردآلو و …) و عصرانه 2 واحد از میوه های فصل (گلابی، انار و….) مصرف کرد. ضمناً می توان در ناهار یک لیوان سالاد فصل، در شام یک پیش دستی سبزی خوردن، به همراه کمی جوانه ماش، نخودفرنگی، ذرت و هویج در سالاد مصرف کرد.

 

نکات مهم:

  • میوه ها و سبزی ها را به صورت میان وعده و یا در کنار وعده اصلی مصرف کنید و به هیچ عنوان میوه ها و سبزی ها نباید جایگزین وعده اصلی گردند و هنگام مصرف آنها را کاملا ًشسته و ضدعفونی کنید.
  • مادران باردار سعی کنند در سه ماهه اول بارداری از سبزیجات سبز تیره مانند اسفناج، کلم بروکلی، سبزی خوردن و سایر سبزیجات به جهت دارا بودن اسید فولیک استفاده کنند.
  • مادران باردار باید در صورت امکان میوه را به صورت تازه مصرف کنند ولی در صورت تمایل به مصرف آب میوه باید آن را به صورت طبیعی و با حفظ نکات بهداشتی در منزل تهیه کنند و از مصرف آب میوه های صنعتی (ساندیس و …) که حاوی نگهدارنده و در نتیجه مضر بوده خودداری کنند.
  • با توجه به این که خرما جزء گروه میوه می باشد خانم های باردار مجاز هستند یک واحد از میوه های مصرفی شان را به خرما اختصاص دهند که یک واحد آن معادل دو عدد خرمای بزرگ یا سه عدد خرمای کوچک می باشد.
  • میوه ها و سبزی ها به صورت خام می توانند مشکلات گوارشی از جمله ترش کردن و سوزش سر معده را در بعضی افراد تشدید کند ولی از آن جایی که میوه ها وسبزی ها از اجزای ضروری رژیم غذایی هستند و سرشار از ویتامین ها، املاح، فیبر و دیگر مواد مغذی می باشند بنابراین، تحت هیچ شرایطی نباید از رژیم غذایی حذف شوند و برای جلوگیری از بروز مشکلات فوق باید آنها را به صورت پخته مصرف کرد.
گروه 3 منابع غذایی مصرف روزانه هر واحد برابر است با مثال روزانه
شیر و لبنیات شیر، ماست، پنیر، کشک و بستنی پاستوریزه 3 واحد یک لیوان شیر یا یک لیوان ماست یا 30 گرم پنیر یا 2 قاشق غذاخوری کشک یا 1 لیوان بستنی پاستوریزه می توان با صبحانه یک قوطی کبریت پنیر، با ناهار یک لیوان ماست، یک لیوان دوغ و قبل از خواب یک لیوان شیر مصرف کرد.

 

  • توصیه: شیر و لبنیات کم چرب استفاده گردد.
  • اگر مادر باردار شیر دوست ندارد و یا نمی تواند آن را به تنهایی مصرف کند می تواند آن را به صورت شیربرنج، فرنی و یا سوپ شیر مصرف کرده و یا به جای شیر از ماست یا پنیر استفاده نماید.
  • در خصوص استفاده از مکمل کلسیم با پزشک خود مشورت کند.

 

گروه 4 منابع غذایی مصرف روزانه هر واحد برابر است با مثال روزانه
گوشت، تخم مرغ، حبوبات و مغزها انواع گوشت سفید و قرمز، تخم مرغ، حبوبات، پسته، بادام و گردو 3 واحد 60 گرم گوشت یا 2 تکه متوسط گوشت پخته، نصف ران متوسط یا یک سوم سینه متوسط مرغ (بدون پوست و ترجیحاً مرغ سبز) یا یک سوم لیوان از انواع مغزها (پسته، بادام، گردو و ….) می توان با صبحانه گردو با ناهار 30 گرم گوشت، یک سوم تا نصف لیوان عدسی، 60 گرم گوشت مرغ یا یک برش ماهی بدون پوست (به اندازه کف دست) مصرف کرد.

 

نکته:

  • هر چند جگر در گروه گوشت ها قرار می گیرد و منبع خوبی از آهن، ویتامین آ و دیگر مواد مغذی می باشد ولی به دلیل این که جگر محل سم زدایی بوده و این سموم برای بدن مضر می باشند و می توانند باعث مشکلات زیادی از جمله سقط جنین بشوند بنابراین مصرف آن به خصوص در سه ماهه اول بارداری توصیه نمی شود ولی از ماه چهارم می توان حداکثر ماهی یک بار به اندازه تقریبا 60 گرم مصرف کرد.
  • گوشت ها (قرمز و سفید) باید کاملا ًپخته شوند تا آلودگی های انگل، میکروب و … موجود در آنها با حرارت کاملا ًاز بین برود و سعی کنید از خوردن گوشت کبابی و نیم پز پرهیز کنید.
  • در خصوص مصرف مغزها (پسته، بادام، گردو و فندق و…) باید دقت شود که به صورت خام و بدون نمک استفاده شوند. زیرا مصرف بالای نمک سبب پرفشاری خون و ادم در مادر باردار می شود.

گروه 5 یا متفرقه:

شامل انواع چربی ها، شیرینی ها، ترشی ها و … که باید به میزان کم مصرف شوند. مادران باردار باید از نمک یددار تصفیه شده به جای نمک معمولی و به همان اندازه کم استفاده کنند.

 

نکات مهم:

  • خانم های باردار باید در مورد عسل احتیاط کنند و بیشتر از یک قاشق غذاخوری در طول روز عسل مصرف نکنند و خانم هایی که مبتلا به دیابت بارداری می باشند باید در خصوص مصرف شیرینی و عسل و خرما با یک مشاور تغذیه مشورت کنند.
  • بهتر است خانم های باردار از مصرف ترکیباتی که دارای شیرین کننده های مصنوعی می باشند اجتناب کنند.
  • با توجه به این که ترشی ها از میوه ها و سبزی ها به همراه ادویه جات، سبزی های معطر، نمک و دیگر چاشنی ها که احتمال دارد مشکلات گوارشی را تشدید کنند تهیه می شوند مادران باردار باید سعی کنند در صورت امکان از میوه ها و سبزی های تازه استفاده کنند ولی مادرانی که در دوران بارداری تمایل به مصرف ترشی ها دارند بهتر است نوع کم نمک و کم چاشنی آن را تهیه کنند.

مصرف مکمل های دارویی در دوران بارداری

ترکیب دارویی زمان مصرف مقدار مصرف
اسید فولیک به محض اطلاع از بارداری و یا ترجیحاً سه ماه قبل از شروع بارداری تا پایان ماه چهارم روزانه یک عدد قرص یک میلی گرمی
آهن از پایان ماه چهارم (ابتدای ماه پنجم بارداری) تا سه ماه پس از زایمان روزانه یک عدد قرص
مولتی ویتامین مینرال یا ساده یا مولتی پری ناتال از پایان ماه چهارم (ابتدای ماه پنجم بارداری) تا سه ماه پس از زایمان روزانه یک عدد قرص

نکته: از زمانی که قرص مولتی ویتامین مصرف می شود، در صورتی که این قرص ها حاوی 400 میکروگرم اسید فولیک باشد، مصرف قرص اسید فولیک باید قطع شود و در غیر این صورت مصرف هر دو مکمل مذکور در دوره های زمانی تعیین شده ضروری است.

ضرورت مصرف قرص مکمل آهن:

  • اگر چه حبوبات (عدس، لوبیا و …) و گوشت ها (سفید و قرمز) از منابع آهن می باشند ولی قادر به تأمین نیاز بدن مادر به آهن در دوران بارداری نیستند و به هیچ عنوان نمی توانند جایگزین مکمل آهن گردند و با توجه به این که نیاز مادر به آهن در دوران بارداری افزایش می یابد بنابراین مادران باردار ملزم به مصرف قرص آهن از ماه چهارم بارداری تا سه ماه پس از زایمان می باشند.
  • مصرف مکمل آهن هم برای مادر و هم برای جنین اثرات سودمند زیادی دارد از جمله: افزایش مقاومت بدن مادر و جنین در مقابل عفونت ها و بیماری ها، کاهش خونریزی پس از زایمان، افزایش بهره هوشی جنین، جلوگیری از کم خونی فقر آهن و جلوگیری از تولد نوزادان کم وزن (کمتر از 5/2 کیلوگرم)، نارس و ….
  • هیچ گاه مصرف قرص آهن را به دلیل وجود عوارض احتمالی مانند تهوع، درد معده، اسهال و یبوست و … قطع نکنید چون این عوارض معمولاً پس از چند روز برطرف می شوند و برای کاهش این عوارض توصیه می شود قرص آهن را بعد از غذا و یا شب قبل از خواب مصرف کنید. همچنین حداقل یک ساعت قبل و بعد از مصرف قرص آهن از خوردن شیر، چای، قهوه و یا دم کرده های گیاهی استفاده نکنید و اگر بنا به صلاحدید پزشک مکمل کلسیم چه به صورت کپسول و چه به صورت قرص جوشان استفاده می کنید آنرا به صورت همزمان با مکمل آهن و چای مصرف نکنید.

مشکلات شایع تغذیه ای در دوران بارداری و راههای پیشگیری از آنها:

این مشکلات بیشتر شامل تهوع و استفراغ صبحگاهی، ترش کردن و سوزش سرمعده و یبوست است.

نوع مشکل زمان بروز مشکل راههای پیشگیری و توصیه ها
تهوع و استفراغ صبحگاهی سه ماهه اول بارداری در صورت بروز این مشکلات مادر باید صبور باشو و بداند این دوران زودگذر است و باید

1.  از غذاهای سبک و زود هضم، در دفعات زیاد (6 وعده در روز) و کم حجم استفاده کند.

2.  در برنامه غذایی خود غذاهای کم آب و کم چربی (مانند پنیر، نان برشته، مربا)، کباب، تخم مرغ و سیب زمینی را قرار دهد.

3.  به مدت طولانی گرسنه نماند.

4.  از غذاهای سرخ شده، چرب، پرادویه و داغ دوری کند.

5.  قبل از برخاستن از رختخواب مقداری نان خشک و یا بیسکویت مصرف کند.

6.  در حد امکان بوهای تند غذاها حذف شود.

7.  مصرف آب و مایعات باید در فاصله بین وعده های غذا باشد نه همراه آن.

8.  از آنجا که غذاها و مایعات سرد بیش از نوع گرم آنها قابل تحمل می باشند، ترجیحاً مایعات و غذاهایی مانند شیر سرد میل گردد.

9.  بهتر است در ابتدای صبح مواد جامد بیش از مایعات مصرف گردد.

10.                     از برخاستن ناگهانی از رختخواب جلوگیری شود.

ترش کردن و سوزش سر معده بیشتر در سه ماهه آخر بارداری این وضعیت بیشتر در سه ماهه آخر بارداری شایع است. برای بهبود این وضعیت باید:

1.  غذا را به آرامی، در محسط آرام و در وعده های زیاد 5-4 وعده (به جای سه وعده در روز) مصرف کند.

2.  بعد از صرف غذا کمی پیاده روی کند.

3.  از غذاهای چرب و ادویه دار بخصوص ادویه های تند و غذاهای نفاخ کمتر استفاده شود.

4.  به جای مصرف شکلات، قهوه، چای و سایر نوشیدنی های حاوی کافئین، آب نوشیده شود.

5.  بلافاصله بعد از صرف غذا یا مایعات از دراز کشیدن پرهیز شود.

6.  از مصرف سرکه همراه غذا اجتناب شود و از غذاهایی که زیادی اسید معده را جذب می کنند مانند شیر، تخم مرغ یا غذاهای نشاسته ای استفاده شود.

7.  همراه غذا آب یا سایر مایعات مصرف نشود.

یبوست در اواخر دوران بارداری 1.  در طول روز به مقدار کافی از مایعاتی مثل آب، آبمیوه و سوپ استفاده شود.

2.  در برنامه غذایی روزانه سالاد مصرف گردد.

3.  از غذاهایی مانند حبوبات (نخود، لوبیا، عدس و …) غلات، سبزی های خام و پخته، میوه های تازه، سالاد و به همراه آن مایعات فراوان مصرف گردد.

4.  نان سبوسدار مانند سنگک و … استفاده کند.

5.  انجیر، آلوی تازه یا به صورت برگه یا آب آلو توصیه می شود.

6.  همراه سالاد از روغن زیتون یا سایر روغن های مایع استفاده شود.

7.  پیاده روی نماید.

8.  مصرف خاکشیر با آب گرم نیز مؤثر می باشد.

محاسبه سن بارداری

دیابت بارداری:

دیابت بارداری یک اختلال نیمه دوم حاملگی است و عموماً بعد از زایمان برطرف می شود. این نوع دیابت مربوط به خانم های بارداری است که در گذشته هیچ سابقه ای از دیابت نداشته اند. برای خانم هایی که دیابت بارداری در آنها تشخیص داده شده است، بایستی علاوه بر تأکید بر تأمین همه مواد مغذی مورد نیاز، قند خون از طریق رعایت یک رژیم متعادل و متنوع کنترل گردد و در صورت عدم کنترل، رژیم غذایی متعادل همراه با انسولین درمانی به دقت انجام شود. زیرا عدم کنترل صحیح دیابت منجر به افزایش و کاهش قند خون، عفونت های ادراری، افزایش فشارخون، مشکلات قلبی و کلیوی در مادر و افزایش خطر سقط جنین و مشکلات قلبی عروقی، عصبی و … در جنین شده و حتی ممکن است منجر به مرگ ناکهانی جنین گردد.

لذا به خانم های باردار مبتلا به دیابت توصیه می شود:

  1. از وزن گیری مناسب خود اطمینان حاصل کنند.
  2. در برنامه غذایی خود از همه گروه های غذایی به شکل متنوع و متعادل استفاده کنند.
  3. حتماً غذا را در حجم کم و به دفعات بیشتر (حداقل 5 وعده در روز) میل کنند تا از افزایش و کاهش ناگهانی قند خون پیشگیری شود.
  4. مصرف غذاهای چرب، سرخ کرده و نمک را کاهش دهند.
  5. روزانه از مواد غذایی فیبردار مانند حبوبات، سبزی، میوه و نان های سبوس دار مانند سنگک استفاده کنند.
  6. مصرف قندهای ساده مانند قند، شکر، تنقلات شیرین، نان لواش، نان باگت، هندوانه، طالبی، خربزه، انگور، موز، سیب زمینی، آب هویج، ماکارونی، خرمای رطب، ساندیس و نوشابه ها را کاهش دهند.
  7. بعد از وعده های غذایی کمی پیاده روی داشته باشند.
  8. کنترل قند خون را به صورت هفتگی انجام دهند.
  9. استرس خود را کم کرده و با آرامش و به آهستگی غذا مصرف کنند.

دیابت آشکار یا از پیش شناخته شده:

این افراد باید قبل از بارداری با پزشک متخصص مشاوره نمایند. زیرا احتمال بروز عوارض دیابت در افراد بارداری که دیابت شناخته شده ای دارند افزایش می یابد. لذا تنظیم انسولین مورد نیاز این افراد نیاز به کنترل شدید و پیگیری سطح خونی گلوکز در دوران بارداری دارد. رژیم غذایی این افراد باید با هدف وزن گیری مناسب تنظیم گردد. توصیه های تغذیه ای در این مورد نیز مشابه توصیه های مربوط به دیابت حاملگی است.

 

مسمومیت حاملگی (یا افزایش فشارخون بارداری)

این مشکل با افزایش فشارخون و وجود پروتئین در ادرار مشخص می شود. این افراد بایستی حتماً تحت نظر پزشک بوده و در صورت لزوم بستری شوند. رژیم غذایی توصیه شده به این خانم ها شامل مصرف مقادیر کافی از منابع غذایی پروتئینی (مانند گوشت، تخم مرغ، حبوبات، شیر و لبنیات)، انرژی (مانند نان و غلات) و همچنین مایعات می باشد. این افراد باید در حد استاندارد نمک استفاده کنند و میزان دریافت مناسب روزانه نمک شامل نمک غذا و نمک سفره باید حداکثر 5 گرم باشد که این مقدار حدوداً معادل یک قاشق مرباخوری سرصاف می باشد.

لازم به ذکر است که چاقی یکی از عوامل خطر ابتلا به مسمومیت حاملگی است. به همین دلیل توصیه می شود خانم های چاق یا دارای اضافه وزن حتماً قبل از بارداری با رعایت یک برنامه غذایی صحیح و افزایش فعالیت روزانه، وزن خود را به محدوده طبیعی برسانند.

عفونت های ادراری

عفونت های دستگاه ادراری عارضه شایع بارداری هستند. تقریباً تمام زنان حداقل یک بار در طول عمر خود عفونت دستگاه ادراری را تجربه می کنند.منتهی در دوران بارداری عفونت دستگاه ادراری نیاز به پیگیری و درمان جدی تر دارد، چرا که خطر عفونت کلیه ها و تولد نوزاد نارس را تهدید می کند.

 

توصیه های غذایی برای پیشگیری یا برگشت مجدد این بیماری عبارتند از:

الف) از مصرف مواد غذایی محرک خودداری شود. این مواد عبارتند از: ادویه ها، نظیر فلفل قرمز، خردل، فلفل سبز و …، فرآورده های گوشتی نمک سود شده نظیر سوسیس و کالباس، گوشت های کنسرو شده و صنعتی، مواد غذایی گوگرددار مانند مارچوبه، تربچه، سیر و پیاز، نوشیدنی های حاوی ترکیبات گزانتین نظیر قهوه.

ب) مصرف مواد غذایی زیر برای جلوگیری از رشد و تکثیر باکتری ها و پیشگیری از ایجاد عفونت ادراری مؤثرند: انواع گوشت لخم (قرمز و سفید)، ماهی و تخم مرغ، پنیر، شکلات، برنج و انواع نان

ج) مصرف حداقل 8 لیوان مایعات در روز

پاسخ دهید