معماری

روش هاب مبارزه بیولوژیک با آفات

مبارزه بيولوژيك، بخش از مبارزه تلفيقي

آگاهي وشناخت بيشتر محيط زيست موجب شده است كه دراغلب كشورهاي جهان مبارزه بيولوژيك به عنوان بخش از مبارزه تلفيقي، نسبت به مبارزه شيميايي از اهميت بيشتري برخوردار شود.اساساً دركشاورزي وباغباني روش هاي گوناگوني براي مبارزه بيولوژيك وجود دارد كه دراين گونه روش ها از دشمنان طبيعي آفات براي كاهش جمعيت آنها استفاده مي شود.

مراقبت وحمايت ازحشرات مفيد

به منظور حمايت از حشرات مفيد، مصرف سموم شيميايي بايد به حداقل ممكن كاهش داده شود وتنها هنگامي كه جمعيت آفات از حد زيان اقتصاد بالاتر باشد، مي توان سموم شيميايي را مورد مصرف قرارداد كه دراين صورت نيز منحصراً تركيبات بي خطر براي حشرات مفيد بايد به كارگرفته شوند. دراين زمينه دسترسي به اطلاعات مربوط به سموم شيميايي بي خطر براي حشرات مفيد كه توسط گروه بين المللي سموم گياهي وارگانيسم هاي مفيد موردآزمايش قرار گرفته اند، از طريق سازمان بين المللي مبارزه بيولوژيك (IOBS ) امكان پذير مي باشد. براي حمايت از ارگانيسم هاي مفيد موجود درطبيعت روش هاي متنوعي بكار بسته مي شود كه درزير به چند نمونه از آنها به عنوان مثال اشاره مي شود.

– كاشت ونگهداري گياهان درحاشيه مزارع بصورت نوار يا پرچين براي بهبود بخشيدن به شرايط زندگي انواع حشرات مفيد؛

– ايجاد محيط هاي اكولوژيكي سالم ومناسب وحفاظت ا زمنابع طبيعي موجود؛

– كاشت گياهان شهد دار ويا جلب كننده براي حشرات شكاري مثل بالتوري كريزوپا (Chrysoperla carnea ) و مگس هاي خانواده سيرفيده (Syrphidae ) درنواحي مورد نظر درحاشيه مزارع؛

– ساختن آشيانه ويا نصب جعبه هاي مناسب براي تخم گذاري پرندگان ويا زندگي خفاش ها؛

– استفاده از توده هاي سنگ به عنوان پناهگاه براي پستانداران كوچك مفيد؛

بومي كردن حشرات مفيد وارداتي

دراين روش عوامل مفيدي راكه درمناطق ديگر دنيا به عنوان دشمنان طبيعي آفات شناخته شده اند به محيط جديد وارد كرده وپس ازتكثير درآزمايشگاه( انسكتاريوم) آنهارا براي كنترل جمعيت آفات درمزارع وباغ ها مورد استفاده قرارمي دهند.دراين حالت رهاسازي حشرات مفيد در كانون هاي مختلف ازدياد آفات ضروري است. نمونه موفقي كه از بومي كردن حشرات مفيد        مي توان نام برد، پرورش زنبور پروسپالتلا (Perospaltella perniciosi ) است كه به عنوان فاكتوري مهم ومحدودكننده براي شپشك سانژوزه (سانخوزه) كارآيي خود را به اثبات  رسانيده است.

پرورش انبوه و رهاسازي حشرات مفيد

تكثير ورها سازي انگل ها (پارازيت ها) وشكارگرهاي شناخته شده به عنوان دشمنان طبيعي حشرات وكنه هاي خسارات زا درسالهاي اخير از اهميت زيادي برخوردار شده است. سطح مبارزه با آفات ازطريق كاربرد حشرات مفيد همواره با افزايش روبه رو بوده است. به عنوان مثال استفاده از شكارگرها وزنبورهاي انگل (پارازيت) درگلخانه هاي مخصوص پرورش سبزي ها از 10 هكتار درسال 1983 به حدود 200 هكتار درسال 1990 رسيد.

دراروپا درسال 1990 براي كنترل آفات در15000 هكتار از سطح زير كشت ذرت از روش هاي بيولوژيك استفاده شده است. امروزه حدود14 گونه حشره مفيد براي مبارزه باكنه هاي تارعنكبوتي ، مگس هاي سفيد بال، ريشكداران (تريپس ها) ، مگس هاي مينوز، شته ها ولاروهاي سوسك هاي سرخرطومي ، شپشك هاي آرد آلود ونيز كرم ساقه خوار ذرت به شكل انبوه توليد وتوزيع مي شوند.

رها سازي حشرات مفيد براي مبارزه با آفات درشيوه مديريت تلفيقي آفات( IPM ) داراي مزاياي زيادي است كه دراينجا به ذكر چندين نمونه از آنها مي پردازيم:

1- درجه تأثيرزياد آنها، بطوري كه غالباً با حشره كش هاي شيميايي قابل مقايسه هستند.

2- نسل هايي از آفات كه نسبت به سموم شيميايي مقاومت نشا ن مي دهند، به وسيله دشمنان مفيد قابل كنترل هستند.

3- عمليات رهاسازي غالباً ساده بوده وبصورت دستي انجام مي شود.براي این كار به دستگاه هاي گران قيمت وپيچيده نيازي نيست.

4- هزينه مصرف حشره كش هاي شيميايي كاهش يافته وحشرات مفيد موجود حفظ مي شوند، زيرا عوامل مفيد رها شده غالباً فقط عليه آفات بخصوصي مؤثر بوده وحيات حشرات ديگر را مورد تهديد قرارنمي دهند.

5- مي توانيد به نحو ساده اي درتركيب با ديگر عوامل بيولوژيك موجب افزايش محصول شوند، مثلاً استفاده از زنبورها براي گرده افشاني بهتر گوجه فرنگي درشرايط گلخانه اي .

6- براي استفاده از حشرات مفيد محدوديتي وجود ندارد ومي توان آنها را درحاشيه تالاب ها ومحل هاي ذخيره آب ها كه مصرف سموم شيميايي درآن مناطق مجاز نيست بكار برد.

7- استفاده از حشره كش هاي شيميايي مشكل باقي مانده مواد شيميايي درمحصولات را بدنبال دارد كه سلامت انسان وحيوانات سودمند را به مخاطره مي اندازد، حال آنكه بهره گيري ازحشرات مفيد دركنترل آفات این مشكل را نيز ندارد .

8- درهنگام استفاده از حشرات رعايت زمان انتطار (دوره كارنس) لزومي ندارد استفاده از حشرات مفيد درمبارزه نيازمند به تجربه زيادي است كه مي بايست توسط افراد مجرب انجام شود. همچنين براي كسب موفقيت درمبارزه بيولوژيك لازم است كه استفاده كنندگان از این روش داراي معلومات فني مناسب باشند.

9- استفاده كننده بايد از بيولوژي آفات وحشرات مفيد آگاهي كافي داشته باشد ، زيراعلت اصلي عدم موفقيت دراين شيوه مهارآفات، غالباً بخاطر رهاسازي زود ويا ديرتر از موقع حشرات              مفيد است.

10- مخارج استفاده از حشرات مفيد دربعضي ازموارد بيشتر ازمخارج استفاده از سموم شيميايي است . اما توجه به تأثيرات زيست محيطي كمتر مبارزه بيولوژيك، این افزايش هزينه اندك راجبران مي كند.

11- بسياري ازحشرات مفيد مانند كنه ها، براي ادامه فعاليت نيازمند درجه حرارت ورطوبت خاصي هستند ، بطوري كه استفاده از آنها درگلخانه ها ودرشرايط كنترل شده بسياربيشتر ازهواي آزاد معمول است.

12- تركيب كردن استفاده ازحشرات مفيد با ديگر عمليات زراعي تا حدي اشكال برانگيز است، تنها تعداد محدودي از سموم شيميايي براي حشرات مفيد درمراحل مختلف زندگي آنها بي خطر هستند. كشاورزان ويا باغداران بايد قبل از استفاده از حشرات مفيد دراين مورد كه چه عمليات ديگري را بايد درارتباط با حشرات مفيد انجام دهند، اطلاعات كافي بدست آورند . با برنامه ريزي دقيق وانتخاب انواع گياهان مقاوم غالباً ازمصرف سموم شيميايي جلوگيري مي شود. به عنوان مثال باكشت انواع خيار مقاوم به سفيدك حقيقي از سم پاشي باسموم قارچ كش خودداري مي شود. تنها بهره گيري مناسب از تمام روش هاي تلفيقي ممكن درحفظ نباتات است كه موجب مي شود تا از بروز خسارت هاي اقتصادي ناگهاني به هنگام استفاده ازحشرات مفيد جلوگيري به عمل آيد. بايد همه روش هاي كاشت را به نحوي برنامه ريزي كرد كه بتوان استفاده از حشرات مفيد را با ديگر عمليات زراعي هماهنگ كرد.

مگس سفید

مبارزه با مگس هاي سفيد به وسيله زنبورEncarsia Formosa

مگس هاي سفيد به دو صورت به ميزبان خود آسيب مي رسانند، اول اينكه پوره ها از شيره گياهي تغذيه مي كنند وديگر آنكه به علت ترشحات چسبناك (عسلك) قسمت هاي زيرين برگ گياه را آلوده مي كنند وبخصوص درصورت وجود رطوبت زيادهوا، قارچ هاي سياه رنگ برروي ترشحات مذكور رشد كرده وپوشش سياه رنگي را به وجود مي آوند، به طوري كه عمل كربن گيري(Assimilation ) گياه ميزبان با اشكال مواجه مي شود. مگس هاي سفيد دربرابر بسياري ازحشره كش ها به شدت مقاوم هستند. زنبور Encarsia Formosaحشره كوچكي است به طول 6/0 ميلي متر، سر وسينه آنها سبز تيره، شكم درماده زرد رنگ ودرنرها سياه رنگ است.

در شرايط گلخانه ها زنبورهاي ماده در طول زندگي 3 تا 27 روزه خود 60 تا 100 عدد تخم مرغ مي گذارند. طول دوره زندگي زنبورهاي ماده به درجه حرارت گلخانه بستگي داشته و هر چه درجه حرارت بالاتر باشد، كوتاه تر خواهد بود. تحم ها به كمك تخم ريز و به صورت مجزا در داخل بدن پوره هاي قديمي تر هر دو گونه از مگس هاي سفيد گذاشته مي شود. پوره هايي كه بدين نحو خسارت ديده اند، از بين خواهند رفت. پوره ه اي پارازيته شده T.vaporariorum به رنگ سياه در آمده و پوره هاي B.tabaci پس از پارازيته شدن شفاف به نظر مي رسند.

مبارزه با كنه هاي تارعنكبوتي به وسيله كنه شكاري Phytoseiulus persimilis

كنه تار عنكبوتي Tetranychus urticae روي بسياري از گياهان زراعي در فضاي باز و گلخانه ها ديده مي شود. در گلخانه ها انواع گياهان زينتي، خيار و لوبيا را آلوده مي كند. این جانور كه طول آنها فقط 6/0 ميلي متر است، برحسب نوع تغذيه زردرنگ، سبزمايل به زرد و يا زرد روشن مي شوند. در قسمت پشت آنها 2 لك سبز تيره رنگ وجود دارد. رنگ زمستانه آنها قرمز مايل به نارنجي تند است. ماده هاي بالغ حدود 2 هفته زندگي مي كنند و حدود 100 عدد تخم مي گذارند. در حرارت 20 درجه سانتي گراد رشد آنها حدود 14 روز به طول مي انجامد. نحوه خسارت به این شكل است كه در سطح بالاي برگ لكه هاي مكيده شده كوچك و زرد رنگي ديده مي شود. سپس به دليل ازدياد جمعيت كنه هاي تار عنكبوتي این لكه ها به هم پيوسته شده و نواحي خشكيده و برنزي رنگي را به وجود مي آوردند و در سطح زيرين برگها باقي مانده پوسته هاي سفيد رنگ كنه ها كه به تارهاي ظريفي چسپيده اند كه با چشم غير مسلح هم قابل رؤيت هستند.

كنه هاي شكاري Phytoseiulus persimilis وابسته به خانواده نزديك به كنه هاي تارعنكبوتي هستند كه منحصراً به تغذيه از كنه هاي خانواده نزديك به خود مبادرت مي ورزند. كنه هاي شكاري كمي بزرگتر از كنه هاي تارعنكبوتي بوده و داراي شكلي گرد مي باشند. رنگ كنه هاي جوان مايل به قرمز است و كنه هاي بالغ به رنگ قرمز براق هستند. این كنه ها به مراتب متحرك تر و فعال تر از كنه هاي تار عنكبوتي هستند و شكار خود را از طريق گياهان واسط بسياري مي يابند. هر كنه شكاري روزانه حدود 5 كنه تار عنكبوتي بالغ و يا 20 پوره و يا تخم را مي خورد و به این طريق تعداد كنه هاي تار عنكبوتي بسيار سريع كاهش مي يابد. در صورت رهاسازي كنه هاي شكاري بر روي گياهان آلوده به كنه ه تارعنكبوتي، هنگامي كه كليه آفتاب نابود شوند، كنه هاي شكاري در جستجوي منابع جديد تغذيه بر روي گياهان ديگر تغيير مكان        مي دهند. در این گونه موارد، تخم هاي كنه هاي مفيد برروي گياه اوليه باقيمانده و پس از تفريخ كنه هاي شكاري جوان از تخم هاي انفرادي باقيمانده كنه هاي تارعنكبوتي تغذيه كرده و سپس گياه را ترك مي كنند.

مبارزه با شته ها توسط پشه گالزي شكاري Aphidoletes aphidimyza

يكي از دشمنان طبيعي شته ها يك نوع پشه شكاري با نام علمي Aphidoletes aphidimyza

است.تعداد محدودي ازاين پشه ها كه بيشتر شب ها فعال هستند ، مي توانند بطور طبيعي ازبيرون به گلخانه راه پيدا كنند. پشه هاي ماده كه اندازه آنها حدود 2 ميلي متر است درحدود 14 روز عمر مي كنند. این پشه ها تخم هاي قرمز مايل به نارنجي رنگ خود را كه اندازه اي درحدود 3/0         ميلي متر دارند در نزديكي شته ها قرار مي دهند. يك پشه ماده درحدود 100 تا 150 عدد تخم       مي گذارد كه پس از يك هفته لاروها از آن خارج مي شوند. هر لارو مي تواند تعداد 20 تا 50 شته را درهفته نابود كند. پس از آن لاروها گياه را ترك كرده ودرخاك تبديل به شفيره               مي شوند. پس از گذشت 14 روز پشه ها از شفيره ها خارج شده ودو روز پس از خروج ازخاك شروع به تخم گذاري مجدد مي كنند.

 

مبارزه با شته ها به وسيله زنبور Aphidius matricariae

زنبور Aphidius matricariae حشره اي است كوچك به طول 2 ميلي متر با بدني بسيار باريك وسياه رنگ، درحرارت گلخانه (15 تا 20 درجه سانتي گراد) زنبورهاي بالغ درحدود 7 تا 10 روز با تغذيه از شهد گلها وعسلك زندگي مي كنند. این زنبورتخم هاي 1/0 ميلي متري خود را بطور جداگانه درداخل بدن شته ها مي گذارد. لاروهاي پارازيت پس ازخروج ازتخم از محتويات داخلي بدن شته هايي كه هنوز زنده بوده وبه رشد خود ادامه مي دهند تغذيه مي كنند. پس از اينكه لاروها به سن چهارم رسيدند ، شته ها را بطور كامل مورد استفاده قرارداده وفقط يك پوسته خشك شده از آنها باقي مي گذارند سپس لاروها درداخل بدن شته ها تبديل به شفيره         مي شوند. زنبور كامل پس از خروج از شفيره كالبد خشك شده شته ها را به وسيله ايجاد يك سوراخ گرد ترك مي كنند.

مبارزه با شته ها به وسيله بالتوري Chrysoperla carnea

گونه هاي متعددي از این بالتوري ها درسطح جهاني گسترش يافته اند. براي مبارزه با شته ها وتريپس ها درگياهان گلخانه اي ونيز درگياهان آپارتماني ، تخم هاويا لاروهاي این حشره كه به شكل انبوه پرورش داده شده اند، با موفقيت مورد استفاده قرارمي گيرند. هنگامي كه بين تعداد حشرات شكارگر وطعمه نسبت 1:10 برقرار باشد، مي توان براي نابودي كامل گياهان زراعي مثل فلفل، بادنجان وگوجه فرنگي وخيار حساب كرد.

رهاسازي حشرات مفيد

امكانات رهاسازي مختلفي درمورد این حشره وجود دارد، از جمله پارچه هاي ململ حاوي        تخم ها Chrysoperla carnea را به قطعات متعددي بريده حتي الامكان به طور يكنواخت درگلخانه توزيع مي كند، يا اينكه تخم ها را كه به صورت همراه با يك ماده بي ضرر عرضه           مي شوند با دست به صورت يكنواخت روي گياهان قرار مي دهند. علاوه بر این امكان توزيع     تخم ها به وسيله قراردادن آنها در محلول و با استفاده از سرنگ هاي معمولي هم وجود دارد، ليكن این روش عملاً كارايي خود را به اثبات نرسانيده است. لاروهاي این بالتوري ها پس از رهاسازي فقط حدود 10 روز (تا زمان شفيره شدن حشرات) آفت را نابود مي كنند. رشد بالتوري ها درشرايط گلخانه به كندي صورت گرفته وتخم گذاري اغلب بطور تصادفي انجام مي شود.به همين دليل بايد رهاسازي آنهارا دردفعات متعدد تكراركرد.

مبارزه با شپشك هاي آرد آلود توسط كفش دوزك Cryptolaenus montrouzieri

بكار گيري كفش دوزك Cryptolaenus montrouzieri درمبارزه عليه آلودگي به شپشك آردآلود گياهان زينتي، درحرارت هاي بالاي 20 درجه سانتي گراد ورطوبت نسبي بالاي هوا بسيارموفقيت آميز است . لاروهاي جوان وسوسك هاي كامل ازتخم ها ومراحل اوليه ميزبان خودتغذيه مي كنند، درحالي كه لاروهاي سنين بالاتر همه مراحل مورد تغذيه قرار مي دهند.

استفاده ازحشرات مفيد درفضاي آزاد

مبارزه با كرم ساقه خوارذرت توسط زنبور Trichogramma evanescens

دشمن طبيعي كرم ساقه خوارذرت، زنبورهاي جنس Trichogramma هستند . گونه هاي مختلف این زنبورها تخم هاي پروانه هاي خسارتزاي بخصوصي را پارازيته مي كنند. لاروها از محتويات تخم هاي ميزبان تغذيه كرده ودر پوسته تخم تبديل به شفيره مي شوند وپس ازگذراندن دوره شفيرگي بصورت حشره كامل قادربه پرواز آنجا را ترك كرده ودرپي ميزبان هاي مناسب براي نسل بعدي خودبه جستجو مي پردازند. با توجه به دوره تكامل 9 تا 12 روزه ، این زنبورها درطي يك دوره رويشي گياه ذرت بين 5 تا 8 نسل توليد مي كنند. براي ازدياد انبوه پارازيتوئيدهاي تخم، پرورش نوعي از پروانه غلات به صورت حشره ميزبان ضروري است قبل از ازدياد انبوه، كيفيت حشرات مفيد مورد آزمايش قرار گرفته و اطلاعات لازم در مورد طول زندگي، وضعيت جنسي، توان تخم گذاري و قدرت آنها براي جستجوي حشرات هدف جمع آوري مي شود.

مبارزه با كرم سيب Carpocapsa pomonella و پوستخوار سيب Capua reticulana توسط زنبور Trichogramma dendrolimi

این دو آفت از آفات خطرناك باغ هاي ميوه هستند كه به تازگي با آن ها از طريق بيولوژيك و با ستفاده از زنبور Trichogramma dendrolimi مبارزه مي شود.

مبارزه با آفات به وسيله توليدات محتوي Bacillus thuringiensis

در حال حاضر در برخي از كشورهاي اروپا تنها يك عامل بيماري زا براي حشرات به نام            (Bt) Bacillus thuringiensis به عنوان مواد حفاظت كننده گياهان در بازار موجود             مي باشد. انتخاب Bacillus thuringiensis براي این ميكروارگانيسم بدين علت است كه اولين بار در سال 1910 به وسيله دكتر Berliner در لاروهاي پروانه آرد آسيايي در شهر Thuringen كشف شده است.

درصد تأثير Bacillus thuringiensis

Bt در حشرات بيمار ازدياد يافته و در آنها تشكيل اسپور، كريستال هايي از مواد سفيده اي نيز ايجاد مي شوند، در صورتي كه اسپورها و كريستال ها به وسيله لاروهاي يك نوع حشره حساس خورده شوند، این كريستال ها، ديواره روده حشرات را ازبين مي برند. اسپورهاي جوانه زده و نيز ديگر باكتري هاي موجود در روده حشرا ت از قسمت آسيب ديده خارج و به حفره شكمي وارد شده و حشره را نابود مي كند. اسپورها و كريستال هاي حاصل از اكثر نژادهاي Bt تقريباً عليه لاروهاي مخصوصي از پروانه هاي مؤثر هستند و ضرري براي محيط زيست ندارد.

روش استفاده

توليدات ساخته شده بر اساس Bt كه به صورت پودر فرموله شده اند را مي توان با كليه          دستگاه هاي سمپاشي و مه پاش معمولي مورد استفاده قرار داد. براي جلوگيري از رسوب، بايد مايعات ته نشين شونده را در حركت نگهداشت. در صورتي كه بيش از چندين ساعت به همين حالت باقي بمانند. در بعضي موارد تأثير آنها كاهش خواهد يافت. دستورالعمل مصرف بايد به طور دقيق مورد توجه قرار گيرد. مقدار ضروري مورد مصرف، بر حسب حساسيت آفات و تأثير این آفت كش ميكروبيولوژيك بين 300 گرم و 5/7 كيلوگرم در هكتار است. به هنگام مصرف بايد قسمت هايي از گياه كه به وسيله لاروهاي پروانه هاي خسارتزا خورده مي شوند به صورت اساسي آغشته شوند. از لحاظ تجربي، محلول مورد مصرف نبايد كمتر از 500 ليتر در هكتار باشد. براي به دست آوردن موفقيت در مبارزه بايد درجه حرارت پس از مصرف آفت كش ميكروبيولوژيك حداقل در چندين ساعت از روز بالاي 15 درجه سانتي گراد باشد. در درجه حرارت هاي پايين تر تأثير این گونه مواد اغلب كافي نيست. زمان تأثير توليدهاي Bt بر حسب شرايط آب و هوايي حدود 7 تا 10 روز است. ميزان تأثير Bt در صورت استفاده صحيح بين 70 تا 90% است. تغذيه لاروهاي آلوده شده پس از گذشت يك روز متوقف شده و يا بسيار كاهش مي يابد و سرانجام این لاروها پس از 4 تا 7 روز از بين مي روند لاروهايي كه پس از آلودگي زنده مي مانند پس از تبديل شدن به پروانه سريعاً مي ميرند و يا اينكه تعداد تخم هاي گذاشته شده توسط آنها بسيار تقليل مي يابد.

تلفيق مصرف حشرات مفيد و سموم گياهي

همه حشرات مفيد در مقابل سموم گياهي با تأثير گسترده، بسيار حساس هستند. بسياري از حشره كش ها، قارچ ها، تنظشم كننده هاي رشد و حتي مواد خيس كننده مي توانند به آنها خسارت زده و بسا كارايي آنها از بين ببرند. به همين جهت مبارزه شيميايي بايد در موارد بسيارضروري انجام گردد و حتي الامكان سعي شود كه از شيوه هاي مبارزه تلفيقي در این مورد استفاده گردد. مثلاً در گلخانه ها:

– از طريق انتخاب انواع مقاوم مي توان مصرف سموم شيميايي رابه حداقل رساند؛

– گسترش تريپس ها را مي توان از طريق افزايش رطوبت خاك متوقف كرد؛

– در فصول سرد سال مي توان با گرم كردن گلخانه از ايجاد بيماري توسط قارچ Botrytis جلوگيري به عمل آورد.

این ها تعداد معدودي از توصيه هايي هستند كه بدون انجام مبارزه شيميايي مي توان از طريق آن گياهان را مورد محافظت قرار داد. به هنگام مصرف سموم شيميايي، بايد سعي كرد از سموم كم خطر و يا بي خطر براي كينه هاي شكاري و زنبورهاي پارازيتوئيد استفاده كرد.

TRICHO-STRIP

نام تجاري بين المللي محصول توليد انبوهTrichogramma evanscens زنبور پارازيت تخم انواع گوناگوني از پروانه هاي آفت گياهان كشاورزي است كه به صورت بسته بندي زنده براي كاربرد در مزارع و باغ هاي ميوه ارائه مي شود. این زنبور پارازيتوئيد طي حدود ده سال اخير مورد توجه خاص محققان آفت هاي گياهي كشورمان است و در كنترل كرم ساقه خوار برنج حائز اهميت است.

كنترل ميكروبي

كنترل ميكروبي نوعي مبارزه بيولوژيكي است كه از بيماري هاي حشرات در آن استفاده مي شود. به عبارت ديگر يك نوع ‹‹اسلحه ميكروبي›› براي جنگ با حشرات است. مزايي عمده اي كه براي آفت كش هاي ميكروبي در مقابل سموم شيميايي قائل شده اند عبارتند از:

1- هيچگونه باقيمانده سمي ندارند.

2- عوامل كنترل ميكروبي از دوام بيشتري برخوردار هستند و استفاده از آنها به عنوان يك روش كنترل ديرپا به حساب مي آيد.

3- عوامل كنترل ميكروبي اثرات كمتري بر تعادل اكولوژيك محيط مي گذارند، بويژه توده دشمنان طبيعي را از بين نمي برند.

4- عوامل كنترل ميكروبي اغلب با ساير روش هاي كنترل، بويژه كنترل شيميايي سازگار هستند و مي توانند توأم با آنها مصرف شوند.

5- با دز خيلي پايين مصرف مي شوند.

6- مقاومت در بين موجودات مورد تيمار به كندي صورت مي گيرد.

معايب كنترل ميكروبي

1- در مورد آن دسته از سموم ميكروبي كه دوره كمون دارند تعيين دقيق زمان سم پاشي مورد نياز است.

2- در بعضي موارد اثر اختصاصي سموم ميكروبي به قدري شديد است كه بعضي از مراحل زندگي حشرات آفت در برابر آنها مصون هستند.

3- هر سم ميكروبي داراي يك آستانه جمعيت آفت است كه در زير آين آستانه بيماري شيوع پيدا نمي كند و براي اينكه مبارزه مؤثر شود جمعيت آفت بايد بالاي این آستانه باشد.

4- سم ميكروبي ممكن است در فرآيند توليد قدرت بيماري زايي خود را از دست بدهند.

5- سموم ميكروبي به عكس دشمنان طبيعي به خودي خود منتشر نمي شوند بلكه انتشار آنها متكي به توزيع اوليه محلول سمي و حركت بعدي ميزبان براي پراكنده شدن است.

باكتري هاي بيماري زا در حشرات

گرچه احتمالاً بيش از يكصد نوع باكتري متفاوت در حشرات ايجاد بيماري مي كنند، ولي فقط تعدا اندكي از آنها از نظر تجارتي به عنوان عوامل كنترل مي كروبي مورد استفاده قرار مي گيرند، مهمترين آنها عبارتست از: Bacillus thuringiensis و گروهي از باكتريهايي كه جزو   واريته هايي از Bacillus pspilliae هستند، این باكتري ها جزء موفق ترين عوامل كنترل ميكروبي هستند. با توجه به اينكه از كدام واريته باكتري B.t براي توليد انبوه استفاده شده است و درجه خلوص محصول در چه ميزاني است، تا كنون فراورده هاي بيولوژيك مختلف بااسامي وكاربردهاي متفاوتي توليد و عرضه شده اند كه در زير به برخي از آنها اشاره مي شود:

1- DELTA BT: حشره كش بيولوژيك مبتني بر Bacillus thuringiensis var. kurstaki با فرمولاسيون ويژه، مقاوم دربرابر اشعه ماوراء بنفش و خشكي هوا، براي كنترل بيولوژيك لاروپروانه هاي آفت گياهان كشاورزي،جنگل ومرتعي درشرايط آب و هوايي متفاوت.

2- LARVO BT/TROY BT: حشره كش بيولوژيك مبتني برB.T. var. kurstaki با فرمولاسيون هاي متنوع براي كنترل بيولوژيك لارو پروانه هاي آفت گياهان مختلف .

3- CUSTOM BT: حشره كش بيولوژيك مبتني برB.T. var. kurstaki با فرمولاسيون كنستانتره ودرجه خلوص بسيار بالا،براي كنترل بيولوژيك لاروو پروانه هاي آفت گياهان مختلف.

4- BACTOSPEINE: حشره كش بيولوژيك مبتني برB.T. var. kurstaki با فرمولاسيون پودر و قرص، حاوي آميخته spore-crystal باكتري مذكور، با عملكرد انتخابي عليه لارو پروانه ها، فرمولاسيون مايع این فراورده بيولوژيك با ويژگي هاي مشابه پودر و قرص آن با نام BACTOSPEINE XLV عرضه مي شود.

5- BLOASP: حشره كش بيولوژيك مبتني برB.T. var. kurstaki با فرمولاسيون بدون هاگ، براي كنترل بيولوژيك لارو پروانه هاي آفت گياهان مختلف.

6- BIOLEP: حشره كش بيولوژيك مبتني برB.T. var. kurstaki با فرمولاسيون داراي هاگ، براي كنترل بيولوژيك لارو پروانه هاي آفت گياهان مختلف.

7- BIOLOX: حشره كش-كنه كش بيولوژيك مبتني برB.T. var. thuringiensis             با فرمولاسيون خاص، براي كنترل بيولوژيك لارو سخت بال پوشان و نيز كنه هاي نباتي.

8- BACTOCIDE: حشره كش بيولوژيك مبتني برB.T. var,israelensis مخصوص كنترل بيولوژيك پشه هاي ناقل بيماري مالاريا.

9- SPHERICIDE: حشره كش بيولوژيك مبتني برsphaericus Bacillus، مخصوص كنترل بيولوژيك انواع پشه هاي خانواده Culicidae.

لازم به ذكر است كه Bacillus thuringiensis نسبت به اشعه ماوراء بنفش و خشكي هوا حساس است. براي رفع این مشكل نيز به منظور افزايش طول دوره اثر بخش این عامل بيولوژيك توصيه شده است فرآورده هاي مبتني بر B.T همراه با NUFILM 17مصرف شوند.

NUFILM 17 در واقع يك ماده چسبانده بي خطر و سازگار با محيط است كه هنگام پاشيدن ضمن كمك به پخش بهتر آفت كش، ورقه بسيار ظريفي را روي عامل مصرفي در سطوح استقرار روي گياهان ايجاد مي كند كه آن را در مقابل اشعه ماوراء بنفش، خشكي هوا و بارندگي محافظت مي كند. NUFILM 17 با تمامي انواع آفت كش ها اعم از شيميايي و بيولوژيك سازگاري دارد و همراه با همه آنها قابل كاربرد است.

قارچ هاي بيماري زا در حشرات

از آنجايي كه آلودگي حشرات به قارچ از طريق پوست بدن انجام مي گيرد نه از راه دستگاه گوارش، لذا حشرات تحت تأثير عوامل محيطي قرار دارند، بويژه هميشه رطوبت نسبي بالايي در مراحل اوليه آلودگي مورد نياز آنهاست (رطوبت 100% يا نزديك به آن)، و عملاً تأمين چنين رطوبتي را بندرت مي توان تضمين كرد. به علاوه اسپورهايي كه آلودگي اوليه را ايجاد مي كنند معمولاً به اشعه ماوراء بنفش و به خشكي محيط خيلي حساس هستند، لذا انبار كردن، محمول پاشي بر روي ميزبان ها ودوام آنها در مزرعه مسائل خاصي را پيش مي آورند. به رغم وجود این مشكلات، در مواردي استفاده از قارچ ها براي كنترل آفت ها توأم با موفقيت بوده است.             قارچ هاي Metarhizium anisopliae Beauveria bassiana از جمله قارچ هايي هستند كه بيشترين آزمايش ها و يا موارد مصرف در برنامه هاي كنترل بيولوژيك از آنها به عمل آمده است. قارچ Verticillum lecanii در گذشته به طور متمركز در امر كنترل شته ها و شپشك ها مورد آزمايش قرار گرفته است و هم اكنون تقريباً به مرحله استفاده تجاري براي كنترل                  شته هارسيده است. گونه هاي قارچ Entomophthora به طور سنتي كنترل كنترل طبيعي شته ها را در مزارع به عهده داشتند. آلودگي حشراتي نظير پروانه ها، شته ها و شپشك ها، زنبورها، سوسگ ها و مگس ها و پشه ها به وسيله قارچ ها كاملاً يك امر طبيعي و متداول است. استفاده از قارچ ها براي كنترل آفت ها به دلايل زيرآينده اميدبخشي را نويد مي دهد:

1- به آساني در روي محيط هاي كشت قارچي مصنوعي استاندارد نظير PDA و يا اگار             رشد مي كنند.

2- اپتيمم رشد خود را در درجه حرارت هاي حدود 20 تا 25 درجه سانتي گراد انجام مي دهند و در حرارت هاي بالا مثلاً در C ْ 37 رشد مناسبي نخواهند داشت، در نتيجه براي انسان و ساير حيوانات خون گرم خطر جدي محسوب نمي شوند.

3- در شرايط نامناسب محيطي ايجاد اسپورهاي مقاوم مي كنند.

نحوه ابتلاء و پيشرفت بيماري

زماني كه اسپور يك قارچ بر روي كوتيلول بدن حشره اي قرار مي گيرد در شرايط رطوبي مناسب به منظور توليد هيف رويشي (Germ tube) شروع به رشد مي كند و با ايجاد Apperessorium يك هيف نفوذي نازكي به لايه هاي اپي كوتيكول و پروكوتيكول جلد (پوست) حشره نفوذ مي كند، و هيف هاي بيشتري را توليد مي كند. رطوبت زياد فقط براي مراحل اوليه آلودگي مورد نياز است. اگر در این حشره ميزبان پوست اندازي صورت گيرد آلودگي مي تواند از بين برود، در غير این صورت قارچ ها به رشد خود ادامه مي دهد و لايه هاي اپيدرم و هيپودرم جلد راموردحمله قرارمي دهد ودر نهايت با پيشرفت بيماري حشره را از پاي در مي آورد.

مزاياي استفاده از قارچ

1- قارچ ها تقريباً كليه مراحل رشدي ميزبان خود را مورد حمله قرار مي دهند.

2- ميزبان هاي زيادي دارند و اگر بتوانند بر مشكلات تهيه ماده inoculum فائق آيند به عنوان يكي از عوامل خيلي جالب در كنترل بيولوژيكي شناخته خواهند شد..

3- براي انسان و دوام و دشمنان طبيعي آفت ها خطري ندارند.

4- باعث مرگ سريع ميزبان خود مي شوند.

5- قابليت اختلاط با حشره كش ها را دارند.

معايب

1- دربرابر اشعه ماوراءبنفش حساسيت دارند.

2- شكل گيري يك اپي زئوس قارچي درمنطقه تحت تأثير مجموعه عوامل محيطي قرار دارد، بنابراين پيش بيني موفقيت عمل مشكل است.

3- دربرابر مصرف قارچ كش ها حساسيت دارند.

فراورده هاي تجاري براساس قارچ هاي بيماري زا درحشرات

1- NATURALIS-L: حشره كش بيولوژيك مبتني برقارچ Beauveria bassiana كه براي كنترل گونه هاي متعددي از حشرات متعلق به راسته هاي جوربالان (Homoptera)، ناجوربالان (Heteroptero) وسخت بال پوشان (Coleoptera) بكار مي رود.اين حشره كش بيولوژيك مخصوصاً براي كنترل حشرات خانواده (Aleurodidae) نظير عسلك پنبه Bemisia tabaci و Trialeurodesو Vaporariorum كاملاً موثر شناخته شده است. دربرنامه هاي مديريت تلفيقي آفت هاي گياهي (IPM) به ويژه براي كنترل مجموعه آفت هاي پنبه، جاليز و كشت هاي گلخانه اي، مصرف NATURAIS-L همراه با سموم حشره كش با غلظت هاي خيلي كم، حتي چند برابر زير دز كشنده آنها معمول است و نتايج بسيار ارزنده اي از این باب براي كاهش مصرف سموم شيميايي و حمايت محيط زيست از آن عايد مي شود.

2- MYCOTAL: حشره كش بيولوژيك مبتني بر يكي از سوش هاي قارچ Verticillium Lenanii است، كه براي كنترل بيولوژيك پوره هاي تربيس و همچنين مراحل رشدي حشرات خانواده Aleurodidae نظير عسلك پنبه و مگس سفيد گلخانه به كار مي رود.

3- VERTALEC: حشره كش بيولوژيك مبتني بر يكي ديگر از سوش هاي قارچ Verticillium Lenanii است كه براي كنترل بيولوژيك انواع شته مورد استفاده قرار               مي گيرد. این حشره كش بيولوژيك بويژه به دليل موفقيت در زمينه كنترل جمعيت هايي از شته Myzus persicae كه در مقابل سموم شيميايي مقاومت نشان مي دهند و همچنين بي خطر بودن آن براي محصولاتي نظير توتون شهريت فراواني كسب كرده است.

قارچ هاي آنتاگونيست

شناسايي خاصيت آنتاگونيستي برخي از قارچ هاي بي ضرر و يا مفيد خاكزي كه سبب جلوگيري از پيشرفت گروهي از قارچ هاي بيماري زاي گياهي در خاك مي شود، زمينه استفاده از این گونه عوامل را فراهم ساخته است. طي سالهاي اخير محصولات بيولوژيك نسبتاً متنوعي بر اساس قارچهاي آنتاگونيست توليد و عرضه جهاني شده اند كه به عنوان تقويت كنندهرشد گياهان و بازدارنده قارچ هاي خاكزي بيماري زا در گياهان كشاورزي از آنها استفاده مي شود. در زير به دو مورد از این قبيل فرآورده ها اشاره مي شود:

1- BINAB-T: فرآورده اي بيولوژيك مبتني بردو گونه از قارچ هاي جنس و Trichoderma به نام هاي T.poly sporum و T.harzianum است. دو گونه قارچ           نام برده از لحاظ شرايط حرارتي مطلوب براي نشوونما عملاً مكمل يكديگرند. به این معني كه اولي سرما پسند است ودومي گرمادوست ، به همين لحاظ فرآورده مذكوردرشرايط آب وهوايي متفاوت قابليت كاربرد دارد. این فرآورده بيولوژيك از يك سو به پشتوانه خاصيت آنتاگونيستي قارچ هاي عامل ، ريشه گياهان را دربرابر بيماري هاي قارچي گوناگون محافظت مي كنند و از سوي ديگر درنتيجه برقراري نوعي همزيستي بين قارچ هاي عامل با ريشه گياه موجب رشد وتوسعه سريع تر گياهان جوان مي شود كه درنهايت افزايش محصول را درپي دارد.

2-PROMOT: فرآورده اي بيولوژيك براساس دو گونه از قارچ هاي جنس Trichoderma به نام هاي T.koningii و T.harzianumاست كه مانند مورد فوق براي كنترل بيولوژيك انواع گوناگوني از قارچ هاي خاكزي بيماري زا گياهي نظير:Armillaria,Veriticillium phomopsis, , Pythium , Fusarium , Botrytis , Rhizoctonia وغيره وهمچنين به منظور جوانه زدن بهتر، رشد سريع تر ودرنهايت توليد بيشتر محصولات كشاورزي از آن استفاده مي شود.

نماتودهاي انگل آفت هاي گياهي

نماتودها موجوداتي كرمي شكل ويا كروي هستند، دهان برروي سرگرد قرارگرفته وانتهاي بدن آنها تيز است این موجودات به صور مختلفي با زندگي حشرات همراه هستند، بطوري كه بعضي حشرات ناقل نماتودها به مهره داران هستند. تا كنون گونه هاي متعددي از نماتودها به عنوان دشمن طبيعي حشرات شناخته شده اند، درزير به دو نمونه از آنها كه درحال حاضر توليد انبوه وبه منظور كنترل بيولوژيك برخي آفت هاي گياهي عرضه ومصرف مي شوند اشاره مي شود.

1- ENTONEM: محصول توليد انبوه نماتود موسوم به Steinernema fertiae است این نماتود براي كنترل بيولوژيك مگس هاي خانواده Sciaridae بكارمي رود.

2- LARVANEM: محصول توليد انبوه نماتود موسوم به Helerorhabditis megidis است كه از آن براي مبارزه بيولوژيك عليه گونه هاي مختلف حشرات جنس Otiorhynchus استفاده مي شود.

پي نوشت

¯- Biotechnology: سازمان توسعه وهمكاري اقتصادي(OECD) بيوتكنولوژي را چنين تعريف كرده است: ‹‹ كاربست روش هاي علمي وفني درتبديل برخي مواد به كمك عوامل زيستي (بيولوژيك) براي توليد كالاها وخدمات›› منظور ازعوامل زيستي بطور عمده ميكروارگانيسم ها، سلول هاي گياهي يا حيواني وآنزيم هاست. كالاها وخدمات نيز به كشاورزي، ماهيگيري، صنايع غذايي ودارويي مربوط مي شود.