معماری
چوب

چوب

چوب، از نظر گیاه‌شناسی، بخش جامد و سخت زیر پوست ساقه درخت یا دیگر گیاهان چوبی است که به شکل بافت آوندی وجود دارد.

گرچه در باور عموم چوب تنها در درخت و بوته یافت می‌شود، از نظر علمی‌در همه گیاهان آوندی وجود دارد. در چوب مجراهای زیر قابل مشاهده است:

      بافت چوبی یا مجراهای چوبی، که شیره خام، آب و نمک‌های معدنی محلول را از ریشه به برگ‌ها و غنچه‌های هوایی می‌برد.

 

    آوند آبکشی یا مجراهای لیبر، که غذای آماده برای برگ‌ها (شیره تولیدی) به شکل محلول از طریق آنها برای تغذیه بقیه گیاه به گردش در می‌آید.

مجراهای چوبی به‌وسیله یاخته‌های مرده و دیواره‌های چوبی شده بوجود می‌آیند. در هر دو حال پروتوپلاسم سلولی پدیدار می‌گردد و دیوارها به‌وسیله ته‌نشین شدن ماده لیگنین (که سختی چوب از آن است) افزایش می‌یابند.

سطوح تار و آوندی در نخستین سال رشد خود را در فاصله‌ای معین در بافت میان آوندهای چوبی و آبکشی قرار می‌دهند، این لایه کامبیوم نامیده می‌شود. کامبیوم به دو بخش درونی (آوند چوبی) و بیرونی (آوند آبکشی) تقسیم می‌شود. همچنانکه سلولهای پیر با رشد پیوسته تنه فرو می‌ریزند، لایه‌های تازه آوند آبکشی کار خود را انجام می‌دهند.

چوب بی گمان یکی از بهترین و سودمندترین مواد خام طبیعت است و بی آن بشر هرگز به سطح پیشرفت و رفاه کنونی نمی‌رسید.

چوب ابتدا، ماده‌ای حیاتی برای ساخت ابزارهای اولیه، خانه و قایق برای حرکت در رودها بود. سپس، برای ساخت اکثر اشیا و ابزارهای سودمندی که انسان قرنها برای پیشرفت زندگی خود به آنها متکی بود، به کار رفت. بخشی از فناوری چوب بر اثر تلاش صنعتگران باقی مانده، ولی بیشتر آن ناچار از بین رفته و با مواد و روشهای دیگر که نتیجه انقلاب صنعتی بشر است، جایگزین شده‌است.

چوب تنها منبع طبیعی تجدیدپذیر است. نفت و زغال و دیگر معادن سرانجام روزی تمام خواهد شد، ولی جنگلی که خوب نگهداری شود (حتی گاه بدون نگهداری) بطور نامحدود به تولید چوب ادامه خواهد داد. چوب جایگاه برجسته‌ای در اقتصاد جهانی دارد. تولید سالانه چوب در جهان ۲۵۰۰ میلیون متر مکعب است. خواص فیزیکی و شیمیایی و نیز مکانیکی چوب آن را فعلاً بی جانشین کرده‌است.

چوب، یک لایهٔ ضخیم است که در کنار سلول‌های زاینده که از تعدادی حلقه‌های باریک هم مرکز تشکیل شده‌اند، قرار دارد. در درخت در حال رشد، چوب عموماً از سلول‌های زنده تشکیل شده است. چوب محکم ترین و مقاوم ترین قسمت تنه برای کارهای ساختمانی است. در جهت برش‌های افقی،شیره درخت از پوست درخت از میان نسوج شجاعی عبور می‌کند و به چوب می‌رسد.نقش نسوج شعاعی در مقاومت چوب بسیار مهم است. در واقع این نسوج مانند بست‌هایی هستند که الیاف چوب را به یکدیگر محکم کرده و از خم شدن و از هم گسیختگی رشته‌ها می‌کاهند. به مرور زمان در اطراف مغز چوب، بافتی از سلول‌های مرده تشکیل می‌گردد. که چوب پیر خوانده می‌شود. این قسمت معمولاً از چوب جوانی که آن را احاطه کرده محکم تر است و حاوی مقادیری رنگ و مواد قلیایی است. البته درختان مختلف از این نظر متفاوتند. در مقطه عرضی درختان مثل گردو، آلبالو و نارون چوب مرکزی یا چوب پیر دیده می‌شود. چوب معمولاً رنگ روشنی دارد اما چوب تیره تر است.

چوب یکی از مفیدترین موادی است که ما در اختیار داریم. چوب محکم است اما می‌توان به سادگی آن را برید و به شکل‌های مختلف درآورد. بخش عمدهٔ چوب از تنهٔ درخت‌ها بدست می‌آید.

چوب یکی از قدیمی‌ترین و ابتدایی‌ترین مصالح ساختمانی موجود در طبیعت است که بشر در طول تاریخ از آن بهره برده‌است. چوب تنها مصالح ساختمانی است که از منبع قابل تجدید بدست می‌آید و از مصالح خوبی برای مناطق زلزله خیز می‌باشد.

خصوصیات

چوب یک ماده ناهمگون است بنابراین مقاومت چوب در هر نقطه از آن متفاوت بوده و به خواص آن نقطه بستگی دارد. مقاومت کششی چوب در جهت عمود بر الیاف کمتر از آن در جهت الیاف است. معمولاً چوب را به ندرت در جهت عمود بر الیاف تحت بار کششی قرار می‌دهند.

درباره مقاومت فشاری چوب، این مقاومت در امتداد تارها افزایش می‌یابد و هر چه چوب فشرده تر گردد، مقاومت آن افزایش می‌یابد. بیشترین مقاومت چوب در حالت متراکم و زمانی که حجمی حدود ۳/۱ حجم اولیه را داراست، به وجود می‌آید. گاهی اوقات در حالت متراکم چوب، می‌توانیم به ۱۰ برابر مقاومت فشاری در جهت عمود بر الیاف برسیم. مقاومت چوب در جهت مایل بر الیاف تقریباً برآیندی از مقاومت آن در دو جهت عمود برهم است. جهت تأثیر نیرو در مقایسه با جهت الیاف سه حالت دارد:

نیرو در جهت الیاف (در امتداد محور درخت)
نیرو در جهت عمود بر الیاف
نیرو در جهتی که با جهت الیاف، ایجاد زاویه کند.
وسایل مورد نیاز جهت آزمایش:
کولیس
متر نواری
سه عدد چوب با ابعاد گوناگون
ترازو
گرمچال
دستگاه اندازه‌گیری مقاومت فشاری
دستگاه اندازه‌گیری مقاومت خمشی

کاربرد در ایران باستان

داریوش در فرمان بنیاد شهر شوش می‌گوید: «تخته و چوب یکا از گاندرا و کرمانیا آورده شد)». واژه (یکا) در زبان فارسی همان درخت جگ است که چوبی قهوه‌ای رنگ و سخت دارد. از این نقش برجسته قصر آپادانا در دوره هخامنشی آشکار می‌شود که چوب را برای استفاده کاربردی و تزئینی در دوران مادها نیز به کار می‌گرفتند. در قسمتی از این نقش برجسته یک درباری ماد در حال حمل یک صندلی چوبی مشاهده می‌شود که مربوط به سده پنجم پیش از میلاد است.

ساختار چوب

چوب از میلیونها لولهٔ نازک که در امتداد طول تنهٔ درخت کشیده شده‌اند، درست شده‌است. وقتی درخت زنده‌است، این لوله‌ها شیرهٔ گیاهی را از ریشه‌ها به برگ‌های درخت می‌رسانند. چوب‌های گونه‌های مختلف درخت از نظر رنگ، سختی و نقش (رگه) با هم متفاوت اند. درخت از تنه، اجزای بالای (شاخه، برگ و…)و ریشه‌ها تشکیل شده است. ریشه‌های درخت با فرورفتن در خاک،رطوبت و مواد معدنی موجود در آن را جذب می‌کنند و به تنه می‌رساند، تنه درخت هم شاخه‌ها و قسمت‌های بالایی را تقویت و تغذیه می‌کند و آب و شیره را از ریشه به برگه‌ها و شاخه‌ها و بالعکس می‌رساند. ساختار چوب که به وسیله چشم غیر مسلح یا یک ذره بین کوچک دیده می‌شود ساختار قابل رویت و قسمت‌هایی که ما فقط با یک ذره بین قوی و بزرگ واضح و آشکار است، ساختار ذره بینی می‌نامند.

ساختار قابل رویت

پوست:درخت در برابر ضربات وضایعات مکانیکی از چوب محافظت می‌کند. این قسمت از یک لایه بیرونی (لبه) و یک لایهٔ داخلی (آبکش) تشکیل شده است.
لیف درختی (آبکش) یک لایه نازک داخلی پوست است و کار آن انتقال شیره درخت به شاخه‌ها و ذخیره آنهاست.
لایه‌های زاینده (کامبیوم) یک لایه باریک از بافت زنده است که در کنار لیف درختی قرار دارد. در لایهٔ زاینده سلول‌های چوب رشد می‌کنند.

در بهار لایه زاینده از سلول پهن با غشای نازک تشکیل می‌شود. در این فصل وجود آب فراوان و خاک سرشار از مواد غذایی موجب می‌شود که سلول‌هایی که در بهار به وجود می‌آیند چوب بهاره را تشکیل می‌دهند. در طول تایستان درخت با گسترش ریشه‌ها و برگش‌هایش، سلول‌های زاینده را افزایش می‌دهد. چوبی که در اواخر تابستان اوایل پاییز رشد می‌کند وشکل می‌گیرد را چوب پاییزه گویند. چوب پاییزه سختر و مقاومتر است و وزن حجمی بیشتری از چوب بهاره دارد. لایه‌هایی که در فصل‌های رشد شکل می‌گیرند،حلقه‌های سالیانه نام دارد.

درون‌چوب

در علوم جنگل، بخش درونی و غیرزنده ساقه درخت که به آن استحکام بیشتری می‌بخشد را درون‌چوب می‌گویند. به همین منوال بخش بیرونی ساقهٔ درخت مرکب از یاخته‌های زنده که آب را به بخش‌های بالاتر درخت منتقل می‌کند برون‌چوب نامیده می‌شود.

چوبدرونی شدن در تمامی درختان پس از سن مشخصی رخ می‌دهد که به نوع گونه چوبی بستگی دارد ولی برخی از درختان درون‌چوب نامشخص مستند یعنی بخش تیره تری در تنه یا گرده بینه درخت دیده نمی‌شود مانند برخی ار انواع خانواده صنوبر ممرز توسکا بید ون یا زبان گنجشک و برخی از سوزنی برگان مثل زربین و سروناز و سرو شیرازدرون‌چوب دارای خواص بهتری نسبت به برون‌چوب است که اغلب به علت تجمع مواد استخراجی تیره شدن و افزایش دوام طبیعی چوب می‌باشد در نتیجه کمتر مورد حمله قارچها و سایر عوامل مخرب چوب قرار می‌گیرد.

هر نوع پوسیدگی که به درون‌چوب محدود می‌شود را «درون‌پوسه» می‌نامند. سرخ، خاکستری یا آبی شدن درون‌چوب درختان پهن‌برگ که لزوماً در نتیجه پوسیدگی نیست، را اصطلاحاً «درون‌تیرگی» می‌نامند. قهوه‌ای یا مشکی شدن قسمت‌هایی از درخت یا دار که لزوماً در نتیجه پوسیدگی نیست را «درون‌سیاهی» نام گذاشته‌اند.

انواع درون‌چوب:

چوبی که تحت تأثیر عوامل طبیعی مانند قارچ و یخ‌زدگی تغییر رنگ داده و شبیه به درون‌چوب شده باشد، «درون‌چوب کاذب» نام دارد.
نوعی درون‌چوب کاذب که بر اثر یخبندان شدید به وجود می‌آید و سبب ایجاد قسمت‌های رنگی در بخش مرکزی ساقه می‌شود «درون‌چوب یخ‌زاد» نام دارد.
درون‌چوب کاذب‍‍‍ی به رنگ مشکی یا قهوه‌ای تیره که معمولاً از درون‌چوب قابل تشخیص نیست و عمدتاً در پهن‌برگان مشاهده می‌شود، «درون‌سیاه» نامیده می‌شود.
قرمزی بارز درون‌چوب سوزنی‌برگان و برخی پهن‌برگان که عامل آن نوعی قارچ است را «دل‌قرمزی» می‌گویند.

انداختن درخت و حمل الوار

در زمان‌های گذشته به وسیلهٔ اره‌های دستی درخت‌ها را می‌بریدند اما امروزه برای انداختن درخت از اره‌های برقی یا ماشین‌های بزرگی استفاده می‌شود که می‌توانند در چند ثانیه یک درخت را بیندازند و پوست تنهٔ آن را بکنند. در بعضی کشورها تنه‌های درخت را به نزدیک ترین رودخانه می‌اندازند و به کمک جریان آب به کارگاه چوب بری می‌رسانند، ولی بخش عمدهٔ الوار با کامیون‌های مخصوص یا با قطار حمل می‌شود.

سخت چوب‌ها

این دسته شامل چوب درختان پهن برگ است.بافت چوب درختان پهن برگ تنها در زمانی که درخت برگ دارد، رشد می‌کند.رشد و نمو در بهار شروع می‌شود و به مرور زمان هر چه به پاییز نزدیک می‌شویم رو به افول می‌گذارد. این رشد تا بهار سال آینده متوقف می‌گردد. بنابر این حلقه سالیانه این دسته از درختان به صورت یکنواخت، از چوب بهاره دارای رنگ روش به طرف چوب پاییزه تیره رنگ تغییر می‌کند. در ضمن حجم نسوج شعاعی در سخت چوب‌ها حدود ۱۸ درصد حجم چوب است که همین مساله تاب چوب را افزایش می‌دهد. باید دانست که هر چه حلقه سالیانه این نوع چوب‌ها عریض تر باشد، تاب و توان آنها در برابر نیروهای مکانیکی بیشتر خواهد شد. نام سخت چوب‌ها به دلیل نوع بافت آنهاست و دایا بر سخت تر بودن همه چوب‌های این دسته نیست. برخی درختان پهن برگ عبارتند از :گردو،انجیر، بلوط، چنار، راش،تبریزی، سپیدار و افرا. این نوع چوب‌ها در ساختمان مبلمان، در و پنجره و نازک کاری ساختمان مصرف می‌شود.

نرم چوب‌ها

شامل چوب درختان سوزنی برگ است. بافت چوب درختان سوزنی برگ در طول سال زمان بیشتری برای روئیدن دارد. درخت سوزنی برگ در بهار و تایستان با سرعت رشد می‌کند و سپس تا پایان فصل سرما این رشد و نمو به آرامی ادامه پیدا می‌کند. به این دلیل چوب پاییزه و بهاره در حلقه سالیانه درختان سوزنی برگ به راحتی از طریق رنگ آنها از یکدیگر قابل تشخیص است. به این ترتیب می‌توان از شکل مقطع عرضی،درختان سوزنی برگ و پهن برگ را از یکدیگر تشخیص داد. مقطع درختان سوزنی برگ، بسیار ساده و منظم می‌باشد و میزان حجم نسوج شعاعی ۷ درصد حجم چوب را تشکیل می‌دهد. برخی درختان سوزنی برگ عبارت اند از:سرو، کاج و سرخدار. از این نوع چوب‌ها برای تهیه ستون‌ها، تیرها، قالب بندی،داربست و مانند اینها استفاده می‌کنند.

رطوبت چوب

      میزان رطوبت چوب:میزان رطوبت چوب درختان متفاوت است. این میزان رطوبت به طول زمان برش چوب، فصل برش و همینطور شرایطی که چوب در ان نگاهداری شده است، بستگی دارد. چون تغییرات میزان رطوبت در چوب، باعث تغییر حجم و فرم آن می‌شود، مقاومت‌های مکانیکی آن نیز کاهش میابد. همچنین ازدیاد رطوبت در چوب باعث هجوم حشرات و قارچ‌ها و افزایش بیماری‌های آن و نیز سبب افزایش وزن حجمی چوب می‌شود.

چوب از نظر میزان رطوبت به چهار دسته تقسیم می‌شوند:

چوب دارای آب آزاد یا چوب تر:چوب درختی که به تازگی قطع گردیده است را چوب تر می خوانندمیزان رطوبت موجود در این چوب مشخص نیست. این مقدار بستگی تام به جنس درخت،فصل بریدن،اقلیم و خاک دارد. این رطوبت شامل آبی که در آوندهای چوب موجود است و همینطور رطوبتی که در جوار سلول‌ها قرار دارد می‌باشد. تبخیر آب آزاد چوب، هیچگونه تغییر شکلی را در حجم چوب ایجاد نمی‌کند.
چوب نم دار:این نوع چوب حاوی آبی است که در جوار سلول‌ها قرار گرفته است و قریب به ۳۰ درصد وزن چوب را به خود اختصاص می‌دهد. اگر رطوبت این نوع چوب از این حد افزایش نیابد برای بعضی کارهای ساختمانی قابل استفاده است. زمانی که رطوبت پوسته سلول‌ها شروع به تبخیر می‌کند، سلول‌ها به یکدیگر نزدیکتر می‌شوند و در نتیجه کاهش حجم چوب اتفاق می‌افتد و چوب تغییر فرم خواهد داد این گونه تغییرات که در اثر کاهش و یا افزایش رطوبت واقع می‌شود، کار کردن و هم کشیدگی چوب نامیده می‌شود.
چوب خشک:این نوع چوب‌ها نزدیک ۱۸ درصد رطوبت به همراه دارند. اگر این مقدار افزایش نیابد می‌توان از آنها برای کارهای زیرکاری در ساختمان استفاده کرد.۱۸ درصد رطوبت چوب حد بحرانی برای هجوم انگل‌ها به چوب است.
چوب خشک مطلق:رطوبت در این گروه از چوب‌ها به ۴درصد می‌رسد.

اشکال گوناگون چوب از نظر مصرف

      • چوب گرد:چوب گرد ضخامتی بین ۱۴-۳۴ سانتی‌متر و درازایی بین ۷/۲ -۱۸ متر را دارند. این چوب‌ها باید هرس و تراز شوند و از نظر سطح و پوست، ظاهری تمیز داشته باشند. چوب‌های گرد را بر حسب نوع دسته قرار می‌گیرند یا در جهت طول تخته یا عمود بر آن.
      • چوب‌های بریده شده:این چوب‌ها با برش‌های طولی از چوب گرد به دست می‌آیند. چوب گرد قابل استفاده برای منظور باید کیفیت بالایی داشته باشد و از پوسیدگی نیز در امان باشد به طوری که چوب‌های بریده شده درجه ۱ و ۲، عاری از سوراخ‌های پنهان و فاسد شده و گره‌های قهوه‌ای باشند.

انواع چوب‌های بریده شده:

      • چهار تراش:چوبی است که مقطع آن مستطیل یا مربع است. این چوب را می‌توان از نوع درختان بی گره تهیه کرد.
      • بینه:از تقسیم یک گرده، بینه به دست می‌آید. چوب گردی را که استوانه‌ای شکل است از روی قطر به دو نیم قسمت می‌کنند و به موازات طول آن را برش می‌دهند و هر یک از تقسیمات را یک بینه می‌نامند.
      • تخته:چوبی است به شکل مکعب مستطیل به طول ۲-۶متر و عرض ۱۸-۳۰و ضخامت ۱-۸ سانتی‌متر.
      • الوار:تقریباً راست و بدون گره است ممکن است چهار گوش یا سه گوش باشد. طول الوار تا ۳ متر است و عرض آن ۳۵ تا ۴۰ و کلفتی آن ۱۰ تا ۱۵ سانتی‌متر است.

چوب‌های مصنوعی

      • تخته چند لایی:تخته چند لایی مزایای ویژه ای در مقایسه با چوب تبدیل نشده دارد از جمله:کم کردن پدیده هم کشیدگی و هم واکشیدگی و افزایش پایداری مکانیکی به خصوص در حالتی که نیروی عمود بر الیاف است،کاهش اثر رطوبت به سبب قشرهای نازک چسب، امکان دسترسی به سطوح وسیع چوب ،سبک بودن و امکان ایجاد و تقویت ویژگی خاص با توجه به کاربرد. معمولاً تخته چند لایی از چند لایه ورقه‌های نازک چوب به ضخامت یک تا دو میلی‌متر که در جهت‌های مختلف الیاف برای خاصیت انعطاف بیشتر به هم چسبانده و زیر پرس گرم گذاشته می‌شوند، ساخته می‌شود و بیشتر برای روکش در و قالب بندی به صورت چند لایی استفاده می‌شود.
      • نئوپان:مخلوط ذرات و براده‌های چوب با چسب مخصوص که تحت تاثیر فشار و حرارت محکم شده است ورق‌های مسطح با ابعاد معین را به وجود می‌آورند، که نئوپان یا تخته خرده چوب نامیده می‌شوند. در این روش ذرات به دو صورت قرار می‌گیرند یا در جهت طول تخته یا عمود بر آن. هم جهت بودن ذرات با طول تخته سبب بهتر شدن خواص مکانیکی آن گردد.
      • تخته فیبرها:ضخامت آنها بیش از ۵/۱ میلی‌متر و کمتر از نئوپان است و از بهم فشردن الیاف، خاک اره، تار و برگه‌های بریده چوبی و… با چسب و پرس ساخته می‌شوند. تخته فیبرها باد نمی‌کنند، جمع نمی‌شوند، سخت و بادوام اند.
      • صفحات چوب-سیمان:طرز تهیه این نوع صفحات به این گونه است که مواد اولیه یعنی خرده چوب و پودر ۲۰درصد،سیمان پرتلند ۶۰درصد و آب ۲۰درصد و گروهی از مواد شیمیایی را با هم مخلوط می‌کنند و سپس به وسیله کانال‌های حرارتی و پرس آن را به صورت صفحاتی در ابعاد مورد نظر در می‌آورند. که خواص زیر را داراست:
      • در برابر آتش کاملاً مقاومند.
      • قارچ‌های چوب بر آنها هیچ اثری ندارد.
      • در برابر آب و رطوبت،پوسیدگی، سرما و یخبندان کاملاً مقاومند.
      • عایق صدا و حرارتند.
      • کانیتکس:ساقه‌های نی به وسیله ماشین به حالت موازی بین دسته سیم‌های گالوانیزه قرار می‌گیرند و تحت فشار در ضخامت‌های مختلفی بافته می‌شوند. این محصول برای ساختمان دیوار،سقف کاذب، و مانند اینها سود می‌جویند.
      • دیگر نوع‌های چوب‌های مصنوعی:آندولین، تخته‌های گلولم،
      • چوب

حفاظت از چوب

روش‌های مختلفی برای محافظت چوب از هجوم آفات وآسیب رسانی آنها،نفوذ رطوبت و آتش‌سوزی وجود دارد. بعضی از این روش‌ها عبارتند از:اشباع کردن چوب با مواد شیمیایی، پوشاندن چوب با یک لایه از رنگ، لاک و ورنی، سوزاندن سطح چوب،قیر اندود کردن چوب.

پوشاندن سطح چوب با مواد مختلف

      1. لاک
      2. ورنی‌ها
      3. رنگ‌ها
      4. بتانه
      5. اشباح چوب

موارد استفاده چوب در ساختمان

از جمله مهم‌ترین کاربردهای چوب، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: استفاده از چوب در ساخت مصنوعات چوبی

      • استفاده از چوب برای اعضای باربر
      • استفاده از چوب برای نماسازی و تزئین
      • استفاده از چوب برای کارهای کمکی در ساخت و ساز، مانند قالب سازی، چوب بست و…

نکته قابل توجه این است که در تعیین مشخصه‌های مکانیکی چوبها باید مواردی همچون جهت الیاف چوب، مقدار رطوبت، نوع چوب، محل رویش، پهنی دایره سالانه، درجه حرارت، تعداد گره‌های روی چوب، شرایط نمونه گیری، شرایط لحظه‌ای آزمایش و دستورالعمل آزمایشی را در نظر گرفت.

      1. چوب سازه و اسکلت ساختمان
      2. چوب به عنوان مصالح کمکی
      3. چوب به عنوان مصالح برای معماری داخلی=*پوشش‌های چوبی *درها و پنجره‌های چوبی*تیغه‌های جدا کننده چوبی*کارهای چوبی تزئینی

اتصالات چوب

      1. میخ، پیچ و سایر وسایل اتصال
      2. چسب‌ها

معایب چوب

      1. معایب رویش درخت (هنگام رویش درخت):گره‌ها، تغییر جهت تارهای چوب، ترک (شکاف و گسیختگی)، پیچ خوردگی درخت، یک طرفه روئیدن درخت (رشد غیر مرکزی)،اعوجاج، روی هم افتادگی، دو مرکزی بودن.
      2. معایب بعد از قطع درخت و تهیه الولر:
      • آفات چوب:قارچ‌ها و میکروارگانیسم‌ها، حشرات
      • قابلیت اشتعال چوب

تاریخچه در ساختمان

پیش از به کار گیری مواد معدنی یا مصالح صنعتی چون آهن، آجر وسرامیک در سازه‌های معماری یا عمرانی، چوب یکی از اصلی ترین و قدیمی ترین مصالح در دسترس بوده است. انسان اولیه طرز شکل دادن به چوب را برای تهیه ابزار گوناگون فرا گرفت. ابزار و وسایل چوبی اولیه و حتی ساختمان‌ها وتزئینات چوبی ادوار ماقبل تاریخ و اعصار مختلف تاریخ، نمایانگر اهمیت چنان ماده‌ای است که ما قبل از فلز و همزمان با مصرف سنگ در اختیار بشر آمده و از آن در تهیه ابزار و وسایل زندگی، سلاح، ساختمان استفاده کرده است. از ساختمان‌های روستایی گرفته تا ساختمان‌های چند طبقه شهری،پل‌ها و کوشک‌ها از چوب ساخته می‌شدند که بسیاری از آنها در ایران یا کشورهای دیگر به عنوان میراث فرهنگی شناخته شده‌اند. قدمت ساختمان‌های چوبی بدون شک باید به عصر نوسنگی برسد. نزدیک به ۶۰۰۰ سال پیش، معماران ایرانی برای گرمی بخشدن به خانه‌های مسکونی،کاخ‌ها و ابنیه، به طور گسترده از چوب استفاده می‌کردند. اما پس از مدتی، کاربرد چوب به عنوان یکی از ارکان اصلی ساختمان‌ها فراموش شده است. با این حال هنوز چوب یکی از مهمترین عناطر کارا و نقش آفرینی نقش آفرین در مسائل معماری و هنری است. چوب بر خلاف سایر مصالح ساختمانی پس از گل به خاطر خاصیت پذیری فراوان و طبیعی بودنش با روحیه انسان سازگار و از مطلوبیت ویژه‌ای برخوردار است.

خاصیت‌ها و ضعف‌های چوب

چوب به عنوان یکی از مصالح ساختمانی دارای چند خاصیت با ارزش است؛مقاومت نسبی بالا، مقدار چگالی کم،رسانایی کم و مناسب برای کارهای ماشینی. در عین حال چوب چندین نقطه ضعف نیز دارد:در مقطع عرضی دارای خواص متفاومت از جهات مختلف است.رطوبت موجود در چوب قابلیت‌ها و خواص متغییری در چوب ایجاد می‌کند. همچنین چوب دارای قابلیت پوسیدن و اشتعال است. البته تکنولوژی پیشرفته روند تهیه چوب، مقدار زیادی از این نقایص را برطرف کرده است.

خواص چوب

خواص فیزیکی

      • وزن مخصوص چوب، بستگی به مقدار خلل و فرج و میزان رطوبت همراه آن دارد و معمولاً در رطوبت ۱۵ درصد محاسبه می‌شود. چوب سنگین تر معمولاً مقاوم تر است و بار بیشتری را تحمل می‌کند.
      • رطوبت چوب، مقدار آبی است که در واحد وزن چوب وجود دارد. رطوبت چوب بر روی خواص فیزیکی چوب اثر زیادی می‌گذارد.
      • هدایت حرارت در چوب، چوب به دلیل کم بودن قابلیت هدایت حرارتی برای ساختن عایق‌های حرارتی مناسب است.
      • تغییر ابعاد بر اثر حرارت:ازدیاد حرارت، معمولاً حجم را کمی زیاد می‌کند و مقدار رطوبت را کاهش می‌دهد و باعث کاهش جرم حجمی می‌شود.ضریب انبساط حرارتی چوب در جهت طولی حدود ۱۸ درصد جهت شعاعی و مماسی است.
      • گرمای ویزهٔ چوب:گرمای ویژهٔ چوب خیلی زیاد است و وقتی در کنار هدایت حرارتی ناچیز آن قرار می‌گیرد باعث به وجود آمدن ویزگی‌های مناسب در چوب می‌شود. برای مثال سطوح چوب در برابر خورشید و تابش آن بر خلاف فلزات سوزاننده نیست و در محیط‌های بسیار سرد نیز یخ نمی‌زند.
      • جذب و تخفیف صدا:چوب‌های سبک، صداهارا بهتر جذب می‌کنند. هر چه سطح چوب نا منظم تر و مرطوب تر باشد، خاصیت عایق بودن آن در برابر صدا بیشتر است.

خواص مکانیکی چوب

      • سختی چوب: این ویزگی در کیفیت کار با آن ونیز مصارفی نظیر پارکت که پیوسته تحت تاثیر سایش هستند مهم است. چوب‌های نرم بیشتر مصرف درودگری دارند.
      • تاب فشاری، به خاطر ساختمان ناهمگن چوب در جهات و اندازه‌های مختلف، متفاوت است. چوب در جهت الیاف تاب فشاری زیادی دارد ولی بر اثر وارد آوردن نیروی خیلی زیاد تغییر شکل می‌دهد.
      • مقاومت خمشی:چوب تحت تاثیر خمش به طور محسوسی تغییر شکل می‌دهد. اگر نیروی وارد شده بیش از تاب خمشی باشد باعث از هم گسیختگی الیاف می‌شود.
      • تاب ضربه‌ای:چون چوب مرطوب انعطاف‌پذیر تر است، مقاومت آن در برابر ضربه بیشتر است. به طور کلی هرچه چوب متخلخل تر باشد، تاب ضربه‌ای آن کمتر است.
      • دوام چوب:چوب جسم بادوامی نیست. و به وسیله حشرات و قارچ‌ها فرسوده می‌شود. البته چوب‌های متراکم تر، مقاوم تر اند و می‌توان با روش‌هایی تراکم چوب را افزایش داد.

خواص شیمیایی

      • اثر هوا، اکسیژن و آب بر سلولز:هوای خشک در حرارت عادی بر روی سلولز اثر نمی‌کند.. مواد اکسید کننده نیز در صورت رقیق بودن بر روی سلولز اثر ندارند ولی چنانچه غلیظ باشند مولکول سلولز را تحت تاثیر شیمیایی قرار می‌دهند.
      • اثر حرارت:سلولز در درجه حرارت ۱۵۰ درجه سانتی گراد تغییر رنگ می‌دهد و در ۳۰۰ درجه سانتی گراد تجزیه می‌شود.
      • اثر اسیدها:اغلب اسیدهای معدنی و آلی تنها چنانچه غلیظ باشند بر سلولز موثرند.
      • اثر قلیاها:به طور کلی قلیاها در حالت رقیق بر سلولز اثری ندارند ولی سود غلیظ بر سلولز اثر می‌کند و از این طریق مواد مختلفی به دست می‌آید که در صنایع تهیه ابریشم مصنوعی کاربرد دارند.

خواص کاربردی

      • یکی از مصالحی است که قابل تجدید است و در صورت وجود مدیریت صحیح هیچوقت تمام نمی‌شود.
      • در صنایع و موارد گسترده و گوناگونی مانند: کشتی سازی، هواپیما سازی، کاغذ سازی، ابریشم و چرم مصنوعی، ساخت ابزار موسیقی و غیره کاربرد دارد.
      • چوب در تزیینات داخلی و خارجی به عنوان یکی از بهترین و زیباترین مصالح طبیعی، به طراحان کمک شایانی می‌کند.
      • قطعات چوب به راحتی به هم چفت می‌شوند و توسط میخ و پیچ، چسب یا با اتصالات ساده جوبی مانند کام و زبانه و دم چلچله به همدیگر متصل می‌شوند.

شکل ظاهری چوب

چوب در حالت اولیه فقط تسطیح می‌شود، سرشاخه‌ها و گره‌های برجسته آن گرفته می‌شود. چوبهای گرد در طول و قطرها، متفاوت بوده که نوع قطور آن برای ستونها و تیرهای باربر مصرف می‌گردد. از چوبها با قطر کمتر برای چوبهای وادار و توفال و لپه و نظایر آن مصرف می‌شود. این چوبها معمولاً از درختهای تبریزی، شمشاد، بید، ممرز، راش و غیره تهیه می‌گردد.[۸]

الوار

در قدیم چوبهای گرد به وسیله اره دو سر بلند که طول آن در حدود ۱٫۵ متر و تیغه آن در ناحیه دسته ۱۰ و در وسط ۱۵ سانتیمتر بود به وسیله دو کارگر بریده می‌شود، ولی امروزه عمل برش توسط اره‌های برقی دستی و اره‌های دستگاهی انجام می‌گردد و معمولاً برش هر ردیف به ضخامتهای دلخواه برای کارهای نجاری تهیه می‌شود. چنانچه الوار به وسیله برشهای شعاعی از گرد بینه تهیه شود از جهت مقاومت و همگن بودن اصولی تر خواهد بود. الوار از چوبهای نرم و یا از چوبهای مقاوم با مقطع مربع یا ابعاد متغیر ۴۰*۴۰ سانتیمتر یا کمتر و یا بیشتر نسبت به قطر درخت، از کناره‌های گرد بینه برش شده و بعداً الوار غوله به وجود می‌آید.

الوار تبری

الوار تبری بیشتر از چوبهایی است که دارای ترک عمیقی باشد که به اصطلاح تبرداران لاپ و یا لاش گفته می‌شود و به وسیله تبرزنی و اهرم کردن در ترک گرد بینه اصطلاحاً لاپه می‌شود و با تبر تیز تسطیح شده و جهت کارهای متفرقه خصوصاً تراورس استفاده می‌شود. تراورس ریلهای راه آهن در طولهای مختلف کوچک، بزرگ و متوسط تهیه می‌شود.

چهار تراش

به طوری که اشاره شد از خانواده برشهای چهارسوک می‌باشد که در ابعاد ۸ تا ۱۲ سانتیمتر و یا نسبت به عرض الوار برش می‌شود و جهت کلاف کشی در ساختمانهای چوبی و پوششهای آنها، در اسکلت خرپاسازی شیروانی، پلها زیر قالبهای کفراژ و ستونها و نعل کفها به نام نعل بندی در ساختمانهای چوبی ایوان دار مصرف می‌گردد.

تخت لت

از چوبهای مدور که ترک برداشته و مانند کتاب باز شده و در دو قطر نامساوی می‌باشد و اصطلاحاً به شکل دم کاردی و یا دو دم در طول تقریبی تا ۱٫۵ متر و عرض بین ۴۰ تا ۷۰ سانتیمتر تهیه می‌شود. این تخته‌ها از نشست دم کاردی یکدیگر به حالت سفال ریزی بر سطح اسکلت و شیبهای خارجی خانه‌های روستایی و کلبه و آشیانه‌های جنگلی مصرف داشته و بیشتر در شمال ایران استفاده می‌شود. تخته‌های لت اکثراً از چوبهای مقاوم به خصوص بلوط می‌باشد.

تخته یاشیکی

این تخته معمولاً از چوبهای ملایم و نرم که میخ در آنها نشست داشته باشد و از قطعات گردبینه در ارتفاع و عرض لازم و به ضخامت ۱۰ تا ۲۰ میلیمتر برش می‌شود. چنانچه قطعه گردبینه بزرگ باشد ابتدا به صورت دوبینه درآمده و سپس هر بینه با برشهایی به صورت ورق به شکل تخته درآمده و در بسیاری از کارها مصرف می‌شود. توجه ۱: کناره‌های تخته درآمده وسیله برش یک عرض می‌گردد. توجه ۲: چنانچه گردبینه به چهارسوک تبدیل شود و سپس از آن تخته تهیه گردد کاری اصولی انجام شده است.

مصرف چوب در صنعت

به طور کلی از چوب در قدیم به عنوان تیرها جهت کلاف بندیهای مقاوم در قوسهای پاتوپا و طاقها و کلاف بندی در تیغه‌های خشخاشی گنبدها که کارایی شناژ کلاف کننده را دارد، استفاده شده است. همچنین در ساختمانهای شهری و روستایی به عنوان تیرهای پوشش و ستونهای باربر از آن نهایت بهره‌گیری می‌شود. از تیرهای یکنواخت با قطر بین ۱۰ تا ۱۵ سانتیمتر برای اسکلت و کلاف بندی تله بستها برای دیوارسازیها بهره برده می‌شود. از تیرهای بلند و قطور برای تیرهای تلگراف و تلفن بین راهها و انتقال نیرو استفاده می‌شود. همچنین از چوبهای مقاوم و سخت به نام تیرهای تونلی در ارتفاع ۱٫۵ تا ۳ متر و به قطر ۲۰ تا ۳۰ سانتیمتر جهت شمع بندی در تونلهای معدن زغال سنگ نهایت استفاده می‌شود. چوب بجز در ساختمانهای قدیمی و امروزی در بسیاری از صنایع دیگر از جمله صنایع چاپ، ارابه سازی، مبل سازی، نجاری، قالب کفاشی، کلاف و قاب سازی ماشین و واگن سازی قطار و بسیاری از صنایع دیگر خصوصاً در صنعت مادر قالب سازی مصرف فراوان دارد. امروزه فراورده‌های بسیاری مانند انواع فیبرهای فشرده، فرمیکاهای الوان استخوانی، نئوپان و تخته‌های نسوز و تخته‌های سه لایی و پنج لاییها و بسیاری دیگر در سیستمهای ماشینی تهیه و در کارهای ساختمانی و درودگری مصرف می‌گردد.

نگهداری چوب

در قدیم چوب را به وسیله دوغابه آهک و یا اندود قیرهای طبیعی و یا به وسیله اندود تزریق طبیعی قطران رقیقی محافظت می کرده‌اند. در مواردی بر سطح چوب سوخت ناقص می داده‌اند تا بدین وسیله از بقیه چوب محافظت شود، از روش ذکر شده برای نگهداری تیرهای چراغ برق و تلگراف جهت مقابله با رطوبت و خطر موریانه زدگی به فراوانی استفاده می‌شود. از این روش برای حفاظت چوب در نشست میان دیوارها استفاده شده است. امروزه چوب به وسیله مواد شیمیایی به روشهای مختلف تزریق و عایق می‌شود. معمولاً در ایران از چوب به صورت خام استفاده می‌گردد. اما تکنیک امروزی در کشورهای صنعتی چوب را به طریق مختلف و با تکنولوژی اصطلاحاً به عمل می‌آورند که از جهات مختلف بخصوص در مقاومت و عمر چوب و آتش‌سوزی بسیار موثر است.

تاریخچه مصرف چوب در ایران

در کاوشهای باستان شناسی که بر روی تپه چراغعلی انجام شده است، مجسمه چوبی گاو و گاو آهنی به دست آمده که حکایت از #تغییرمسیر چوبسازی هزاره دوم و اول قبل از میلاد دارد. مسلماً در آن زمان چوب نقش مهمی در این سرزمین داشته است.

به طور کلی از چوب به طرق مختلف در بناهای مساجد و گلدسته ها،مدارس,کاخها,بازارها,دکاکین,حجره‌ها و کاروانسراها و غیره نهایت استفاده می‌شد.

مصرف چوب در بناهای دوره قاجار و معاصر

در دوران قاجاریه ساختمان در شکلهای کلاه فرنگی و طره‌های پیش آمده زیبا مانند عمارت باغ ارم در شیراز, شمس‌العماره و کاخ گلستان و سلطنت آباد در تهران و بسیاری از بناهای دیگر چوب به شکل خاصی در آنها به کار رفته است. به طور کلی از چوب و فراورده‌های آن در بناهای صد سال اخیر به عنوان مصالحی موثر در ستون‌های چوبی، پوشش‌های سقف‌های دوجداره خارجی و توفال سازی، همچنین در ساختن درهای ارسی و پنجره‌های ظریف با کارهای هنری مختلف استفاده گوناگون شده است.

در سالیان گذشته و همچنین در روزگار اخیر از وجود چوبهای مقاوم جهت کلافبندی ساختمان‌های چوبی در شمال ایران، چه در حالت سنتی و چه در کیفیت و کاربرد روشهای امروزی به ویژه در شیروانی سازی‌های گوناگون نهایت استفاده می‌شود.

از وجود چوب و فراورده‌های آن در ساختمان‌های جنگلی و موسسات جنگلبانی و اسکلت کلبه‌های روستایی و ساختمان‌های مسکونی چوبی محدود و انبارهای آنها، همچنین انبارهای وسیع کشاورزی و برخی از سالنهای دامداری و مرغداری و سالنهای وسیع ورزشگاهها و آموزشگاهها و درمانگاه‌ها و مواردی دیگر بسته به نوع آب و هوا ساخته می‌شود.

امروزه از چوب برای ازاره سازی، کف سازی‌های پارکت، قاب سازی‌های سقف و دکورسازیها و کابینت‌های چوبی و بخصوص درهای چوبی با روکش‌های زیبا بهره کافی گرفته می‌شود. همچنین از وجود چوب برای ساختن دیوارهای جدا کننده و در مجموع انواع قالب بندی‌های کفراژ جهت کارهای بتونی و انواع داربستهای باربر و مقاوم استفاده می‌شود و به طور کلی پس از سنگ، آجر، گچ و آهک، چوب نیز یکی از مصالح بسیار موثر در امر ساختمان سازی می‌باشد.

 

تبدیل شیمیایی چوب

مواد شیمیایی حاصل از چوب را بسته به منشاء آنها و فنون جداسازی و فراورش آنها می‌توان به چند گروه تقسیم کرد.

فراورده های حاصل از استخراج

بیشتر مواد غیر ساختاری (غیر پلیمری) چوب را با استفاده از استخراج به کمک حلال‌های مناسب یا تیغ زدن و جمع آوری رزین می‌توان بدست آورد. مواد استخراجی را می‌توان مستقیما بکار برد یا پس از جداسازی و تبدیل شیمیایی به انواع فراورده‌های با ارزش افزوده مطلوب تبدیل کرد. از فراورده‌های مواد استخراجی ، موارد زیر را می‌توان نام برد:

اولئورزین:فراورده های اصلی اولئورزین شامل تربانتین (متشکل از ترپنوییدها) و روزین (مخلوطی از اسیدهای رزینی) است. تربانتین عمدتا به عنوان حلال برای ساخت انواع جلا و رنگ برای ساخت مواد شیمیایی و تولید رزین‌های پلی‌ترپن کاربرد دارد که این رزین‌ها در تولید چسب‌های حساس به فشار و چسب حرارتی و موارد مشابه به مصرف می‌شود. از کاربردهای دوزین عبارتند از: در صنعت آهاردهی ، امولسیون کننده های بسپارش ، انواع چسب‌ها و افزودنی‌ها به مرکب چاپ.
موم‌ها و استروییدها:موم‌ها عمدتا مخلوطی از استرهای الکل‌های آلیفاتیک و اسیدهای چرب هستند و به منظورهای مختلف از قبیل چسباننده یا جایگزین واکس کربن بکار می‌رود.
ترکیبهای فنلی:مهمترین ترکیبهای فنلی ، فلاونوییدها و تانن‌های متراکم (کندانسه) می‌باشند و کاربردهای فراوانی در صنایع تغذیه و دباغی چرم و چسب‌سازی دارند.
لاستیک طبیعی ، گوتاپرشار بالاتا: که همگی بسپارهایی از واحدهای ایزوپرنی هستند.

فراورده های هیدرولیز (آبکافت)

پلی ساکاریدهای چوب را با هیدرولیزی اسیدی یا هیدرولیز آنزیمی و یا با روش تخمیر به مونوساکاریدها آبکافت می‌کنند که این مونوساکاریدها (قندها) به انواع ترکیبات شیمیایی قابل تبدیل هستند.

تبدیل حرارتی:تبدیل گرمایی چوب در دماهای بالا به دو روش پیرولیز (تقطیر چوب) و گازسازی صورت می‌گیرد. در فرایند پیرولیز ، مهم‌ترین فراورده ، زغال است. اما مقداری گاز و قطران نیز تشکیل می‌شود. از تقطیر حاصل از پیرولیز ، آلدهیدها ، کتون‌ها ، اسیدها و استرها ، انواع فنول‌ها از جمله کروزول و نیز مواد تیره‌مانند بدست می‌آیند و گازهای حاصل از تقطیر معمولا شامل دی‌اکسید کربن ، مونوکسید کربن ، هیدروژن ، متان و سایر هیدروکربن‌ها می‌باشد.در روش گاز سازی ، تبدیل چوب به گاز در اثر تجزیه حرارتی آن بوسیله سوزاندن نسبی انجام می‌گیرد و گاز حاصل ، محتوی هیدروژن ، کربن مونوکسید ، کربن دی‌اکسید ، متان و آب است. این گاز را می توان مستقیما به عنوان سوخت مصرف کرد یا آن را به انواع فراورده های شیمیایی بویژه متانول و آمونیاک تبدیل نمود.

انتخاب صحيح چوب برای سوختن و اتش زدن
مشخصات درختان مختلف جهت درست کردن آتش
نوع مثال مشخصات ويژه
چوبهاي نرم وقتي که خوب خشک شوند به عنوان سوخت براي پخت و پز استفاده ميشوند. به راحتي مي شکنند و خراش برميدارند و زود آتش ميگيرند. چوبهايي که کنار نهرها و رودها ميرويند از اين دسته هستند. پس از چوبهاي شناوري که از آب ميگيريم ميتوان به عنوان سوخت استفاده کرد.
چوبهاي نرم کاج سفيد، به سرعت آتش گرفته و سريع خاموش ميشوند.
صنوبر، لاله درختي
کاجها به خاطر چوب سختي که دارند به عنوان سوخت مورد استفاده قرار ميگيرند درصورت خشک بودن مناسب اند.
سياه کاج
انواع کاج ميلاد يک سوخت ضعيف است و از آن به عنوان آتش گير استفاده ميشود، شعله اوليه آن براي درست کردن آتش مناسب است.
انواع کاج سياه وقتي که خشک هستند بسيار زود آتش ميگيرند، ولي موقعي که خيس هستند به سختي آتش ميگيرند.
انواع کاج زرد خوب ميسوزند چون شيره داخلي آنها به جاي اينکه مايع باشد حالت صمغي دارد.
بلوط قرمز براي سوخت بايد از تکه هاي کوچک آن استفاده کرد.مشخصات درختان مختلف جهت درست کردن آتش
نوع مثال مشخصات ويژه
چوب سخت گردوي آمريکايي آتش با حرارت بالا و ماندگاري زياد،
بهترين چوب (چه سبز و چه خشک)، که ذغال سنگ سخت با گرماي بالا
شاه بلوط، درخت آهن، به جا ميگذارد.
مانگويي، لاله درختي.
ذغال اخته، سيب جنگلي ميسوزد و خاکستري سفيد رنگ از
بلوط سياه خود به جاي ميگذارد.
شاه بلوط خشک و آتشي با حرارت بالا دارند، جرقه هاي
سپيدار زرد زيادي ايجاد ميکنند، از خود ذغال به
نميگذارند مانند بالا آتش با حرارت زياد، جرقه زياد، بدون ذغال
افراي شکري زود آتش ميگيرند، شعله خوب ذغال
خوب دارد.
اقاقيا، شاه توت جهت انبار کردن مناسب است، به راحتي بريده ميشود و وقتي که سبز است به راحتي مي‌شکند، شاخه هاي نازک آن به خوبي ميشکند و به آرامي ميسوزد.
زبان گنجشک به راحتي بريده ميشود، براي حمل نسبت به سايز چوبهاي سخت سبکتر است، خشک آن
به خوبي آتش ميگيرد شعله آن آبي و با دوام است.
خيار و شاه بلوط هندي خشک آن سوخت خوبي است و نمي شکند.
سپيدار شمالي خشک آن حرارت بالايي دارد و تقريباً دود نميکند، بادوام است. لوازم پخت و پز را سياه نميکند پس مناسب اين کار است.
توسکا به آساني آتش ميگيرد ولي دوام ندارد.
نارون سفيد و قرمز آتش آنها بسيار ضعيف است.روش چيدن چوبها براي داشتن آتش ايده آل
اگر چوبها به هم نزديک باشند: در اين حالت آتش دچار کمبود هوا ميشود و درجه حرارت افت کرده و خاموش ميشود. دميدن هوا و حد فاصل بين چوبها به بقاي آتش کمک ميکند. اگر چوبها را روي صفحه فلزي مشبکي قرار دهيم عبور هوا از زير اين شبکه باعث شعله ور شدن دوباره چوبها ميشود.فاصله مناسب: تعادل مناسب بين هوا و حرارت باعث ميشود آتش خوبي داشته باشيم. هر چه چوبها بهتر بسوزند، فضاي بين آنها بيشتر ميشود و بايد کم کم چوبها را به هم نزديکتر کنيم و در مواقعي هم تعداد چوبها را بيشتر کنيم تا آتش خاموش نشود.تکه تکه کردن چوب: چوبهاي تکه تکه شده براي افروختن آتش بسيار مناسب هستند زيرا به راحتي آتش گرفته و به راحتي مي سوزند.فاصله زياد: در اين حالت گرماي آتش از بين ميرود، چون درجه حرارت براي يک آتش خوب مناسب نيست و آتش به تدريج خاموش ميشود.
چوب
1- چوب های سوزنی برگ:
قاعدتاً چوب های سوزنی برگ بیشتر به صورت تو پر مورد استفاده قرار می گیرد البته از چند نوع آن به صورت روکش نیز استفاده می شود
موارد مصرف:
1-از چوب  توپر سرو:در نجاری های ساختمانی مانند درهای گارارژ ،درهای خارجی بنا-پنجره ها،کرکره ،کفسازی،درهای داخلی بنا،پله سازی از روکش آن برای مبل سازی (آشپزخانه)وسه لایه سازی
2- چوب تپر کاج قرمرز:در ساختمان (درهای داخلی-کفسازی-زهوارهای پای دیوار-قالب زنی برای بتون ریزی)مبل سازی(قفسه های ساده جعبه سازی و چوب های وسط کار)
3-از چوب توپر سرو:در نجاری های ساختمان (درهای خارجی و داخلی- از روکش آن برای دیوار سازیو مبل سازی قفسه هاس داخل راهرو)
4- از چوب توپر کاج آمریکایی:برای نجاری های ساختمانی (درهای گاراژ-درهای خارجی پنجره ها-کرکره پشت پنجره ها و غیره )
الف:عمل روئیدن درختان
1-    درختان پهن برگ:
عمل روئیدن در درختان پهن برگ فقط موقعی که درخت برگ دارد انجام می گیرد. روئیدن درخت در بهار با شدت انجام می گیرد و هر چه فصل پاییزبه آخر نزدیک می شود ، روئیدن درخت نیز کند و سپس قطع شده و در بهار سال بعد مجدداً و یکبار آغاز می گردد.
2-    درختان سوزنی برگ:
چوب های سوزنی برگ( غیر از نوعی سرو ) زمان روئیدن بیشتری دارند درخت سوزنی برگ در بهار و تابستان با شدت بیشتری  می روید و سپس تا رسیدن فصل سرما روئیدن آن به آرامی ادامه    می یابد از این جهتمرز و رنگ چوب های بهاره و پاییزه درختان سوزنی برگ مشخص تر و متمایزتر از درختان پهن برگ می باشد
ب:خصوصیات چوب
1-چوبی که تازه قطع شده باشد دارای رطوبت است مادام که آب آزاد در داخل چوب تبخیر می شود . درچوب تغییری از نظر اندازه و فرم آن پدید نمی آید موقعی که رطوبت پوسته های سلولها شروع به خشک شدن مینماید سلولها به هم نزدیک میشوند و در نتیجه مقداری از چوب کسر میگردد.
تغییر اندازه و فرمی که در اثر جذب و دفع رطبت درچوب حاصل می شود کار کردن چوب می نامند.
2- مواد غذایی نمک دارموجود در چوب باعث جذب رطوبت هوا شده و چوب باد میکند.
در اثر کسر شدن و از بین رفتن مواد غذایی نمکدار که هنوز به چوب تبدیل نشده ،می تواند باد کردن چوب تخفیف یابد عاملی که باعث کسر شدن مواد غذایی نمکدار موجود در چوب میشوند عبارتند از:
1-    قرار دادن تنه درخت در معرض جریان اب
2-     قرار دادن چوب در آب، یا هوای آزاد در فصل بارندگی
3-    بخار دادن چوب
ج:طرز استفاده از چوب
1-    قطع درخت بهتر است در زمستان انجام گیرد زیرا در آن موقع مواد غذایی که هنوز به چوب تبدیل نشده به مقدار کمتری در درخت یافت می شود
در ختان قطع شده در زمستان می توانند در طول زمستان در جنگل باقی بماند بدون اینکه از جانب حشرات و قارچ ها آسیبی متوجه آنها گردد.
2-    درختی که در تابستان قطع شده باشد ارزش کمتری از درختی که در زمستان قطع شود ندارد. لذا تنه درخت قطع شده نباید در جنگل باقی بماند. آن را باید از جنگل خارج و برید.
3-    در قسمت هایی از جنگل که رودخانه وجود دارد ، بایستی چوب را توسط آب  رود خانه ها حمل کرد ، این کار هم یک عمل مفید از نظر خود چوب و هم یک وسیله حمل و نقل ارزانی است معمولاً چوب ها قبل از به صورت الوار در آمدن در استخرهای آب انبار می شوند، علت….
1-    مواد غذایی موجود در درخت که غالباً باعث کار کردن چوب گشته و اشکالاتی بوجود می آورد در آب حل می گردد.
4-    تنه های درخت از لحاظ خوبی و بدی جنس به درجه A،B،C تقسیم می شوند. A از نظر جنس بهترین B متوسط وC ارزشش از سایرین کمتر است.
5-    تنه های درخت در کارخانه های چوب بری قاعدتاً با ماشین های تنه بر بریده شده و به صورت الوار در می آیند. چوب های نرم را با اره نواری تنه بر می برند.

د: آفات چوب
1-    انواع مهم آفات چوب عبارتند از: شاهپرکها، سوسکها، سوسکهای پر دارو کرمهای آنها و همچنین موریانه

موریانه               سوسک و کرم آن             شاهپرک و کرم آن

الف:شاهپرکها( شاهپرک کاج- تارک دنیا – شاهپرکی که تار می تند) به درختان سر و پا ورزنده علاقه دارند و آنها را ازبین می برند.
کرمهای شهپرک ها از برگ ها و سوزنهای درختان تغذیه کرده و آن را انقدر می خورند که درخت کتملاً لخت می شود سپس عمل تبدیل مواد غذایی به مواد سازنده انجام نمی گیرد و مواد غذایی که به صورت آب در درخت وجود دارد ، در تنه درخت تبخیر شده و می پوسد و آن گاه باکتری های پوسیدگی، چوب ار از بین می برند.
ب) سوسکها ، به درختان زنده صدمه می زنند(سوسک پوست درخت)
سوسکها و کرم هایش تنه درخت را خورده و در پوسته چوب ساز سوراخ هایی ایجاد کرده و در آنجا جلو می روند، بدین طریق از مواد غذایی به سلولهای زنده چوب جلوگیری می گردد
ج) سوسک خانگی و زنبور چوب کاج جزء حشراتی هستند که به  چوب های بریده و به مصرف کار رسیده صدمه می زنند. کرم اینگونه حشرات جسم چوب را خورده و تمام آن را از بین می برند.      موریانه هایی که به شکل مورچه می با شند نیز به همین طریق چوب را از بین می برند.
این حشرات بیشتر چوب جوان را می خورند، چون چوب جوان نرم تر از چوب مغزی است و درآن بیشتر از چوب مغزی مواد غذایی(قند، نشاسته، سفیده) که به صورت چوب در نیامده وجود دارد
ه) روش های خشک کردن چوب
1- خشک کردن چوب به روش طبیعی
قاعدتاً بایستی چوبهای تخته شده ابتدا در هوای آزاد و سپس در      انبار های سر پوشده ولی باز دسته شوند، چون آب باران بتواند مواد غذایی به صورت چوب درنیامده را در تخته بشوید
علت سقف دار بودن ، برای اینکه آب باران و اشعه مستقیم خورشید به چوب ها نرسد ، دو دیوار باز رو به روی هم کوران ایجاد کرده و هوا بهتر بین چوبها جریان پیدا می کند
طول زمان برای قرار دادن چوب ها  درهوای آزاد برای چوب های مختلف است.
بلوط: در حدود یک سال کاج ، سرو، کاج قرمز در حدود شش ماه ، جنگلی : در حدود دوماه، زهوار های ما بین تخته ها بایستی همه به یک ضخامت بوده و از چوبی گرفته شده باشند که دارای مواد قلیایی نباشد. زیرا در اثر پس دادن مواد غذایی آنها ، تخته های دسته شده رنگ    می گیرند طریقه تشخیص که در هوای آزاد خشک شده: گره های چوب ترک های ریز می خورند . گره های آزاد را می توان با فشار از چوب خارج کرد.
چوب های افرا نباید دسته کرد، زیرا در محل زهوار های لائی تخته ها رنگ زرد به خود می گیرند.
تخته های افرا به طور ایستاده ( حتی المقدور عمودی) خشک کرده و نگهداری می کنند.
مقدار رطوبت در چوبی که در هوای آزاد خشک شده در حدود15% می باشد.

2-    خشک کردن چوب به روش مصنوعی :
در اطاق های چوب خشک کنی می توان چوب را به طریقه مصنوعی خشک کرد بوسیله ایجاد حرارت و مکش دائمی هوای مرطوب و همچنین هدایت هوای خشک به داخل اطاق می توان درجه خشکی زیاد تری به دست آورد.

مزایای روش مصنوعی چیست؟
1-    زمان خشک شدن کوتاه می شود و مخارج نگهداری و انبار کردن چوبها صرفه جویی می شود
2-    امکان تحویل سریع کارهای عجله میسر می باشد.
3-    درجه خشک کردن قابل تنظیم و کنترل است
4-    چوب کمتر کار می کند. یزرا در اثر خشک کردن ذرات رطوبت موجود در چوب خارج می گردد
5-    چناچه حشرات مضر در چوب وجود داشته با شددر اثر حرارت زیاد کشته می شود.
و) انواع چوب ها:
چوبهای پهن برگ
انتخاب صحیح نوع چوب برایس محصولات درودگری دارای اهمیت خاصی است در موقع انتخاب چوب بایستی ایت مطلب روشن باشد آیا چوب از نظر امواج و رنگ درکار مورد توجه است (خصوصاً در کار های روکش کاری) و یا استحکام و استقامت آن، برای کارهائی که از چوب تو پر ساخته می شوند مورد نظر است و یا اینکه از چوب استحکام معینی انتظار می رود.
موارد مصرف:
1-    چوب تو پر بلوط : برای کارهای ساختمانی مانند پنجره،     کرکره های درب داخل و خارج، پله پارکت و برای روکش در سازی- دیوار سازی و مبل سازی- به علت وجود مواد قلیایی باکتریهای فاسد کننده را از بین می برد.
2-    چوب توپر جنگلی قرمز: پله سازی و پارکت سازی- در مبل سازی برای صفحه میز کار زهوارهای زیر جعبه – اتصال چوب- روکش برای سه لایه سازی
3-    جنگلی سفید: برای ساخت دسته ابزار ها و دستگیره به کار می رود. از روکش آن در مبل سازی در سازی- دیوار سازی و سقف سازی و از چوب تو پر آن برای مبل نشستن
4-    از روکش چوب گردو در مبل سازی – در سازی- و ساختن همه نوع تزئینات داخلی
5-    از چوب تو پر سپیدار: صفحات میز ساخنه می شود، از روکش آن در روکش کاری مبل خصوصاً ساخت اطاق خواب
6-     از روکش زبان گنجشک در مبل سازی ( اطاق خواب ، آشپزخانه) از پوب تو پر آن برای ساخت دسته افزارها ، شانه های فشاری برای ماشین، زهوار فشاری برای ماشین رنده استفاده می شود.
7-    زیز فون برای روکش کاری مبل ها (اطاق خواب)
8-    از چوب تو پر گیلاس برای ساخت مبل های نشستنی واز روکش آن برای مبل سازی در سازی و دیوار سازی استفاده می شود
9-از روکش گلابی برای مبل سازی و درسازی
10- ماها گونی برای روکش کاری مبلها
11- از چوب توپر تیک برای درب های خارجی ساختمان و پنجره سازی از روکش آن در مبل سازی
دستگاه هاي خشك كردن
دستگاه خلا خشك كن چوب و فرآورده هاي چوبي براي نخستين بار در كشور طراحي و ساخته شد.
دكتر بهبود محبي , عضو هيات علمي دانشكده منابع طبيعي و علوم دريايي دانشگاه تربيت مدرس و مبتكر اين دستگاه در گفت وگو با خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا) اظهار كرد : دستگاه خلا براي خشك كردن چوب و فرآوردهاي چوبي ساخته شده و كارايي بسيار بيشتري نسبت به كوره هاي خشك كن دارد.
وي درباره نحوه عملكرد اين دستگاه گفت : رابطه اي ميان نقطه جوش آب و فشار هوا وجود دارد كه هر چه فشار هوا كاهش يابد , نقطه جوش نيز پايين مي آيد. دستگاه خلا خشك كن براي صرفه جويي در انرژي بر مبناي اين رابطه ساخته شده به طوري كه با ايجاد خلا توسط پمپ با حرارتي ملايم , چوب به سرعت خشك مي شود.
وي خاطرنشان كرد : زمان خشك كردن چوب در هواي آزاد به شرايط اقليمي منطقه بستگي دارد و در مدت زمان زيادي انجام مي شود. استفاده از كوره هاي چوب خشك كن نيز با توجه به نياز به ادوات گران قيمت به صرفه نبوده و نسبت به خشك كردن در هواي آزاد به چندين هفته زمان نياز دارد كه اين زمان به اندازه كوره و نوع گونه مصرفي (راش , بلوط و غيره ) و حساسيت و ضخامت چوب بستگي دارد. اين در حالي است كه با كمك دستگاه ساخته شده هرگونه چوب در عرض چند روز خشك مي شود.
دكتر محبي در ادامه خاطر نشان كرد : در كوره هاي چوب خشك كن معمولي نيروي رانشي رطوبتي ايجاد شده رطوبت را از داخل چوب به خارج آن منتشر مي كند. در حالي كه در اين سيستم بر مبناي تغيير فشار هوا , نيروي رانشي هوا از سوي چوب كشيده شده و به همراه پايين آمدن نقطه جوش , آب درون سيستم شروع به تبخير مي كند.
وي درباره مزاياي استفاده از دستگاه ابتكاري به ايسنا گفت : در كوره هاي خشك كن به علت وجود گونه هاي مختلف با حساسيت هاي گوناگون در زمان خشك كردن , يك سري نيروهاي مكانيكي در چوب به وجود مي آيد كه اين تنش ها سبب كج شدن و تغيير ضخامت چوب مي شود. در حالي كه در اين سيستم به دليل خارج شدن هوا و استفاده از دماي پايين تر , شدت تنش ها بسيار كمتر مي شود.
دكتر محبي با بيان اين كه مدت زمان خشك كردن چوب به دانستيه آن نيز بستگي دارد , اظهار كرد : پس از انجام آزمايشات مختلف مدت زمان خشك كردن را از چند هفته به پنج روز رسانديم و در حال انجام تحقيقات بيشتر روي آن هستيم تا به زمان و شرايط مطلوب تري دست يابيم .
عضو هيات علمي دانشكده منابع طبيعي دانشگاه تربيت مدرس خاطر نشان كرد : در كوره هاي چوب خشك كني از سوخت هاي فسيلي استفاده مي شود كه همراه با آلودگي هاي زيست محيطي است در حالي كه در دستگاه خلا خشك كن با استفاده از نيروي الكتريسته ميزان مصرف انرژي كاهش يافته و با آلودگي كمتر , كارايي و سرعت فرايند افزايش مي يابد.
وي در پايان با اشاره به اين كه اين سيستم قابليت طراحي در سايزهاي مختلف كارگاهي و كارخانه يي را دارد , به ايسنا گفت : نمونه اوليه در ابعاد كمتر از يك متر مكعب با هزينه اي حدود هفت ميليون تومان ساخته شده كه در صورت رسيدن به توليد انبوه هزينه ساخت دستگاه به ميزان قابل توجهي كاهش مي يابد.

چگونگی خشک کردن چوب برای ساخت آلات موسیقی
چگونگی خشک کردن چوب برای ساخت آلات موسیقی.
آیا سرعت خشک شدن چوب بر کیفیت موسیقی آن تاثیرگذار است؟
آیا تفاوتی درمحصول نهایی  چوبی که سریع خشک شده و ان چوبی که کند خشک شده  از نظر کیفیت تبدیل آن به آلت موسیقی وجود دارد؟ و چه تاثیری بر استحکام و صدای آن آلت می تواند بگذارد؟
کند خشک کردن چوب،آنهم به دست طبیعت در صورت داشتن زمان کافی بهترین راه است.
به هرحال سرعت خشک شدن تاثیرچندانی بر کیفیت موسیقیایی چوب ندارد.تنها مسئله ی مهمی که بر چوب تاثیرمیگذاردغلبه بر فشار ویسکوز یا رهایی از فشار با مکانیزم است که زمان زیادی را می طلبد.این فشار ها که بر چوب در طی فرایند خشک کردن،چه تند وچه کند،وارد می شود پس ازگذشت سالها از بین میرود. هر چه چوب زودتر خشک شود،زمان بیشتری برای رهایی از این فشار باید صرف کنید.
همچنین کنده هایی که مدتی در آب بوده اند در مقایسه با کنده های تازه بریده شده برای ساخت آلات موسیقی مناسب تر هستند.واین بخاطر فعالیت های باکترایی است که باعث ایجاد تخلخل بیشتری در چوب میشوند.
البته خشک کردن چوب به گونه مورد نظر نیزبستگی دارد.برای مثال بلوط سفید در مدت دو تابستان در معرض هوا خشک می شودوچوب آن پس از این مدت عطر وانیل را از دست داده و به جای آن عطر گس را به خود می گیرد. و همچنین گونه های دیگر تغیرات شیمیایی دیگری را خواهند داشت.
بر اساس تحقیقات ونگرت(2000) کنده های قدیمی با رشد به طور معمول بین 20 تا 40 حلقه ی رشد در هر اینچ  در مقایسه با کنده های تازه رشد که در هر اینچ 4 حلقه ی رشد دارند برای ساخت آلات موسیقی مناسب تر هستند.
کمتر شدن فشار بر چوب باعث ایجاد آهنگ دلپذیر چوب در ساخت آلات موسیقی میشود .
به هر حال بهترین چوب برای ساختن آلات موسیقی و بخصوص ویالون،چوبی است که توسط هوا-خشک شده باشد.(به مدت 25سال)

 

منابع:ویکی پدیا

دانشنامه رشد

University of Zabol Dept.of Wood Science

گردآوری:پارسیان لاب

پاسخ دهید