معماری

خواص و فواید و مضرات و کشت و پرورش کلزا

تاریخچه:
کلزا در زبانهای اروپایی با نامهای Rapeseed و Colza و Raps شهرت دارد. کلزای روغنی مهمترین گونه زراعی جنس براسیکا میباشد و به احتمال قوی فرم وحشی ان به اروپا و آفریقای شمالی محدود میشود. محتملترین موطن آن ناحیهای که در آن شلغم روغنی(Brassica Campetris )و کلک روغنی ( Brassica Oleraces )در مجاورت هم روییده اند زیرا کلزا (Brassica Napus ) از تلاقی این دو گونه و دو برابر شدن کروموزومهای هیبرید حاصل بوجود آمده است.در آثار بجای مانده از دوران نو سنگی در مصر و در نوشته های هندوها که از سالهای ۱۵۰۰- ۲۰۰۰ سال قبل از میلاد بدست آمده و بویژه در کتیبه های یونانی رومی و چینی باقیمانده از سالهای ۲۰۰-۵۰۰ قبل از میلاد به گیاهان روغنی از جنس براسیکا و ارزش دارویی آنها اشاره شده است.
اعتقاد بر این است که زراعت کلزا و خردل در اروپا از اوایل قرون وسطی آغاز آغاز گردیده است. از اوایل قرن شانزدهم زراعت تجاری کلزا در هلند ثبت شده است. در آن زمان از روغن این گیاه بعنوان سوخت چراغ روان کننده ماشینهای بخار استفاده میگردیده است. کشت تجاری کلزا از سال ۱۹۴۲ در قسمت شمالی قاره امریکا یعنی کشور کانادا شروع گردیده و امکان استفاده از روغن خوراکی در سال ۱۹۴۸ مورد توجه قرار گرفت و منجر به استخراج روغن خوراکی در سالهای ۱۹۵۶ و ۱۹۵۷ گردیده. در سال ۱۹۶۸ اولین رقم کازا با میزان اسید اروسیک پایین در کانادا تولید شده و هم اکنون کانادا به یک تولید کننده عمده کلزا تبدیل گردیده است. زراعت کلزا در استرالیا از سال ۱۹۶۹ آغازش و رقمهای مورد کشت متعلق به هر دو گونه کلزا و شلغم روغنی میباشد که از ژاپن و کانادا به این کشور وارد گردیده اند. در سالهای ۱۹۷۲ تا ۱۹۷۷ میزان اسیداروسیک روغن رقمهای کلزا و شلغم روغنی به کمتر از ۲% کاهش یافت. در سال ۱۹۷۴ رقم Tower بعنوان اولین رقم دو صفر کلزا که هم میزان اسیداروسیک و هم یزان گلوکوزینولات آن پایین بو معرفی شد. در سال ۱۹۸۱ تولید رقمهای کلزا با میزان گلوموزینولات بالا تقریبا متوقف گردید.
در دو دهه گذشته در ایران ازمایشهای به نژادی و به زراعی متعدد و متنوعی در بخش تحقیقات دانه های روغنی موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر بر روی گیاه کلزا صورت گرفته و منجر به معرفی چهار رقم کلزای اصلاح شده با نامهای زرگل- طلایه- استقلال و ساری گل شده است. سطح زیر کشت کلزا در سال پلیه ۱۳۷۲ تا ۱۳۷۴ حدود ۵/۹۴ هکتار در سال زراعی ۱۳۷۹-۱۳۸۰ برابر ۲۵۹۳۹ هکتار و در سال زراعی ۱۳۸۰-۱۳۸۱ بالغ بر ۷۰۰۰۰ هکتار بوده و میزان تولید آن در سال |ایه برابر ۲/۵۱ تن و در سال زراعی ۱۳۷۹-۱۳۸۰ معادل ۲۷۹۵۰ تن ودر سال زراعی ۱۳۸۰-۱۳۸۱ بیش از ۶۵۰۰۰ تنبوده است. با انجام تحقیقات و بررسی نتایج حاصله مشخص شده که توسط کشت کلزا در کشور امکان پذیر است و میتوان به موازات توسعه کشت زیتون در کاهش میزان وابستگی به خارج در زمینه روغن گیاهی موثر باشد.

خصوصیات گیاهی:
کلزا با نام علمی براسیکا نپیوس گیاهی است یک ساله از تیره چلیپاوژئیان خردل((crusiferaeآلو تترا پلوئید با ۱۹ جفت کروموسوم ((۲n=38 که به صورت بوته ای استوارِ،با انشعابات محدود و ارتفاع متوسط تا بلند رشد می کند . طول دوره رشد کلزا در ارقام زودرس وکشت بهاره از ۹۰-۱۵۰ روز ودر کشت پائیزه از ۲۰۰-۳۳۰ روز می رسد .
کلزا ریشه مستقیم و توسعه یافته ای دارد که تا عمق بیش از ۵/۱ متر در خاکهای نفوذ پذیر گسترش می یابد. ریشه در ناحیه فوقانی ضخیم است و در نتیجه قسمت اعظم توسعه وزنی ریشه در لایه ۳۰ سانتی متری فوقانی خاک مشاهده می شود. ارقام مقاوم به خشکی دارای توسعه ریشه بیشتری می باشد .
کلزا همانند گلر نگ و به عنوان یک گیاه طبیعتا پائیزه ابتدا یک مرحله غنچه ای را می گذراند. مریستم انتهایی ساقه در مرکز بوته قرار داشته و توسط برگهای جوان احاطه گردیده است . با آغاز تحریکات گل دهی ، رشد میانگره ها آغاز می شود و گیاه به ساقه می رود . ارتفاع ساقه در اکثر ارقام زراعی از ۸۰-۱۵۰ سانتی متر متغیر است هر چند دامنه ارتفاع بوته از ۵۰-۲۵۰ سانتی متر میباشد.
ساقه مقطعی تقریبا مدور دارد . قطر ساقه در ناحیه قاعده تا ۳ سانتی متر می رسد و به تدریج و بسمت بالا کاهش میابد . رنگ ساقه سبز کمرنگ است که با گذشت زمان زرد می شود . برگهای پائینی بوته که در وضعیت روزت تشکیل می شوند به شکل بیضی به رنگ سبزه تیره با دمبرگ بلند و ترشحات واکسی سفید رنگ مشاهده می شوند . برگهای کناری و مسن دمبرگ های بزرگی داشته و به حالت تقریبا خوابیئه در اطراف طوقه آرایش یافته اند . به این طریق برگها روی یکدیگر سایه نینداخته و راندمان بهره وری بالایی از نور دارند . برگهای که روی ساقه تشکیل می شوند کشیده دارای بریدگیهای عمیق و حاشیه مضرس بوده و بطور متناوب روی ساقه آرایش یافته اند .
گل آذین کلزا به صورت خوشه در انتهای ساقه اصلی و شاخه های جانبی پدیدار می شوند . گلها غالبا زرد رنگ می باشند . هر گل از ۴ کاسبرگو ۴ گلبرگ و ۶ پرچم و یک مادگی زبرین دو برچه ای تشکیل یافته است . گل دهی از پائین گل آذین آغاز و به طرف بالا ادامه دارد . که طول این دوران از ۱ هفته تچجاوز  نمی کند .
کلزا گیاهی خودگشن است و با اینکه حشرات می توانند در انتقال گرده نقش داشته باشند ، اما تعداد دانه در بوته و یا نیام تحت تاثیر فعالیت حشرات قرار نمی گیرد.
میوه کلزا نیامی بلند و باریک به طول ۵-۱۰ سانتی متر می باشد که لز دو برچه تشکیل شده است . دو برچه توسط یک دیواره غشائی نازک از یکدیگر جدا شده اند . رنگ دانه در بسیاری از ارقام کلزا  سیاه است و بندرت ارقامی با دانه هائی به رنگ زرد مشاهده می شوند .
وزن هزار دانه کلزا از ۵/۳ تا ۶ گرم متغیر می باشد . ارقام پائیزه دانه های درشتری نسبت به بهاره تولید می کنند .
ریشه:
کلزا دارای یک ریشه اصلی عمودی و غالباٌ بلند به شکل دوک شکل میباشد که قطر قسمت فوقانی آن به ۱ تا ۳ سانتیمتر میباشد و تا عمق ۸۰ سانتیمتر خاک نفوذ میکند. همچنین دارای ریشه های جانبی متعددی است که معمولاٌ افقی هستند و کمتر در عمق خاک نفوذ میکنند. عمق نفوذ و گستردگی سیستم ریشه نقش بسزایی در تحمل خشکی و استفاده بهینه از رطوبت ذخیره شده در خاک دارد. همچنین گیاه را در ارتفاع زیاد با کشت متراکم در مقابل بادهای شدید حفظ میکند. در خاکهای سنگین رسی عمق نفوذ ریشه کاملاٌ محدود میشود.
ساقه:
کلزا تولید یک ساقه اصلی میکند که از آن شاخه های زیادی منشعب میشود. پس از پایان زمستان ابتدا ساقه اصلی طویل میشود و پس از آن به گل نشستن ساقه اصلی شاخه های فرعی نیز شروع به طویل شدن میکنند. میزان شاخه دهی آن به واریته محیط تغذیه گیاه تکنیکهایزراعی و غیره بستگی دارد. برای نمونه تراکم بوته ها تاثیر قابل توجهی در میزان شاخه دهی و ارتفاعی دارد که ساقه اصلی در آن شروع به انشعاب میکند  ولی عمدتاٌ شاخه های جانبی در قسمتهای میانی و بالایی ساقه اصلی تشکیل میشوند و از ساقه اصلی ۸ تا ۱۰ شاخه فرعی منشعب میگردد. و قتی ساقه اصلی شروع به رشد میکند شاخه ها در محل اتصال برگهای فوقانی با ساقه جوانه زده و هرشاخه به یک گل آذین ختم میشود.ساقه مقطعی تقریباٌ مدور دارد. عمودی و رنگ آن سبز روشن است که به مرور زمان زرد میگردد. ارتفاع ساقه در واریته های مختلف از ۵۰ تا ۲۰۰ سانتیمتر تغییر میکند ولی معمولاٌ ارتفاع آن ۸۰ تا ۱۵۰ سانتیمتر است. کلزا غالباٌ از قوه تجدید رویش خوبی برخوردار است و در صورت فراهم بودن مواد غذایی کافی چنانچه تراکم بوته کم باشد میتوان با ایجاد شاخه های فرعی متعدد اثرات تعداد کم بوته را جبرا ن کند.
برگ:
برگهای کلزا به سه فرم چسبیده – ساقه آغوش- چسبیده معمولی و دارای دمبرگ میباشند. برگهای رزت اغلب بیضوی و چند قسمتی با یک لوب بزرگ در راس برگ بوده و دارای دمبرگ نیز میباشند. رنگ برگها سبز مایل به آبی است و در متن آن رگبرگها مشاهده میشوند. برگهای رزت و برگهای پائینی ساقه کمی کرک دارند ولی برگهای فوقانی و میانی فاقد کرک – دمبرگ و لوب هستند و لبه آنها ممکن است دندانه دار و یا صاف باشد. این برگها به شکل قلب بوده و در محل اتصال یک سوم ساقه را میپوشانند. برگهای کلزا بصورت متناوب روی ساقه قرار میگیرند. تعداد برگهای ساقه اصلی بسته به نوع واریته از ۵ تا ۱۲ عدد در بوته های تیپ بهاره و تا ۴۰ عدد در بوتهای تیپ پائیزه تغییر میکند. میزان تولید برگ به طول دوره گلدهی مربوط میباشد. ریزش برگ به دلیل برخی عوامل از جمله آفات در نواحی گرمسیری شایع است. چنانچه ریزش برگها در ابتدای گلدهی رخ دهد تاثیر منفی بر عملکرد نهایی میگذارد اما پس از گلدهی اثر قابل ملاحظه ای بر آن ندارد.

مراحل نمو :
دوران رشد کلزا از کاشت تا رسیدگی کامل را ممکن است به تعداد زیادی مرحله تقسیم نمود . اما از نظر زراعی می توان مراحل خایس از رشد مانند :کاشت ،سبز شدنعگیاهچه ع روزت ع رشد طولی ساقه ع تورم جوانه انتهایی ،گل آذین سبز ، شروع گلدهی ، شروع نیام بندی،رسیدگی فیزیولوژیک و رسیدگی کامل را مورد توجه قرار داد . بعضی از این مراحل ممکن است با هم همپوششی داشته باشند  . که به توضیح چند مورد ان می پردازیم :
۱)    کاشت:بذر ممکن است در زمانهای مختلفی در خاک قرار داده شود . اما کاشت موثر زمانی محسوب می شود که بذر های قرار داده شده در خاک شروع به جذب اب از خاک می کنند .
۲)    سبز شدن: بطور میانگین ،زمان سبز شدن هنگامی است که لپه ها در ۵۰ درصد از نقطه های کاشت سر از خاک بیرون آورده باشند و لپه ها از یکدیگر جدا شده باشند .
۳)    گیاهچه: این مرحله از پایان مرحله سبز شدن و شروع رشد اولین برگ آغاز شده و تا شروع مرحله رشد روزت تداوم می یابند .
۴)    روزت:…
۵)    شروع رشد طولی ساقه:…
۶)    تورم جوانه انتهائی:…
۷)    گل آذین سبز:…
۸)    شروع گل دهی:…
۹)    پایان گل دهی:در این مرحله کلیه گل های زنده موجود روی گل آذین اصلی ۵۰ درصد از بوته های مزرعه باز گردیده اند .
۱۰)    شروع نیام بندی:این مرحله هنگامی است که پائین ترین نیام واقع در گل آذین اصلی ۵۰ درصد از بوته های مزرعه به طول حداقل ۲ سانتی متر رسیده باشد .
۱۱)    پایان نیام بندی: این مرحله هنگامی است که طول تمام نیام های موجود روی گل آذین اصلی در ۵۰ درصد از بوته های مزرعه به بیش از ۲ سانتی متر رسیده باشد .
۱۲)    شروع دانه بندی:…
۱۳)    مرحله رسیدگی فیزیولوژیک: در این مرحله بوته ها شروع به زرد شدن نموده، دانه در نیام های ثلث میانی گل اذین ۵۰ در صد از بوته ها به رنگ منقوطه سبز- قهوه ای در آمده و میانگین رطوبت دانه های بوته ۳۰ تا ۳۵ درصد باشد . در این مرحله دانه ها در اثر فشردن بین انگشتان دست له نشده و به راحتی می چرخند .
۱۴)    رسیدگی کامل: در این مرحله کلیه دانه ها سخت و سیاه شده و رطوبت آنها کمتر از ۱۵ درصد می باشد .
سازگاری:
طیف سازگاری اقلیمی کلزا نسبتا وسیع است و از عرض جغرافیائی نزدیک به ۴۰ درجه جنوبی تا بیش از ۶۰ درجه شمالی مورد کشت و کار قرار می گیرد .
کلزا گیاهی طبیعتا روز بلند است. کلزا از نظر حرارتی مطلوب رشد در گروه گیاهان سرما دوست است . میتوان گفت بهترین رشد کلزا در میانگین دمای شبانه روزی حدود ۱۵ تا ۲۰ سانتی گراد بدست می آید . برخورد رشد گیاه با دماهای بالا سبب تسریع نمو ،کاهش طول دوره رشد رویشی و زایشی ، نقصان اجزای عملکرد و افت فتوسنتز شده و در نهایت به کاهش عملکرد های دانه و روغن منجر می شود .
وقوع دمای ۳- درجه سانتی گراد در دوران رشد رسیدگی محصول موجب مرگ گیاه می شود . وقوع دماهای پائین در دوران رشد دانه سبب کاهش وزن هزار دانه و درصد روغن آن می گردد.
زیادی سطح برگ و وجود تعداد زیادی گل در بوته سبب شده است که کلزا در مقابل خسارت ناشی از تگرگ تا حد زیادی مقاومت نشان دهد .
کلزا تا حدی به خشکی مقاوم است .
کلزا به اب استادگی حساس است و وقوع آب ایستادگی میتواند موجب توسعه بیماریها و نیز کاهش درصد روغن دانه گردد.
کلزا در خاکهای نسبتا سبک تا نیمه سنگین رشد می کند . خاکهای دارای بافت متوسطه عمیق با ساختمان خوب و زهکش مناسب مطلوب است . در خاک های نیمه سنگین ، کلزا باید به صورت جوی پشته کشت شود .
کلزا PH=5/5-8را بخوبی تحمل می کند و اما رشد بهتری در PH=6-7دارد .
کلزا نسبت به شوری مقاومت ندارد .

ترکیبات شیمیائی کلزا:
دانه کلزا(کانولا) دارای ۴۰تا۴۸ درصد روغن در دانه و ۳۸تا۴۵ درصد پروتئین در کنجاله میباشد و میزان رطوبت آن حدود ۵ درصد است. نسبت اسیدلینولئیک به اسیدلینولنیک در روغن کلزا تقریبا ۱:۲ میباشد که برای مصرف انسان نسبت متعادلی بشمار میرود.
کنجاله کلزا حاوی ۱۳ درصد فیبر میباشد. وجود مقدار نسبتا زیاد فیبر در کنجاله یک عامل محدود کننده در استفاده از آن بعنوان خوراک دام محسوب میشود زیرا توان تولید انرژی در جیره غذایی را کاهش میدهد.
پوسته کلزا تقریبا ۵/۱۶تا۵/۱۸ درصد وزن خشک دانه را تشکیل میدهد و ثابت شده است که رنگ پوست دانه کلزا با ترکیب شیمیایی دانه دذ ارتباط میباشد.

کلزا    واحد    عنصر یا ویتامین
۰٫۶۳    %    کلسیم
۱٫۲۱    %    پتاسیم
۰٫۵۱    %    منیزیم
۱٫۰۲    %    فسفر
۰٫۸۵    %    سولفور
۵٫۷    ppm    مس
۴۹٫۲    ppm    منگنز
۶۸٫۲    ppm    روی
۱۴۱    ppm    آهن
۱٫۳    ppm    مولیبدن
__    ppm    کبالت
۱٫۱    ppm    ویتامین E
۹٫۵    ppm    اسید پانتوتنیک
۱۶۰    ppm    نیاسین
۶۷۰۰    ppm    کولین
۵٫۲    ppm    تیامین
۵٫۸    ppm    ریبوفلاوین
۱٫۱    ppm    بیوتین
۲٫۳    ppm    اسید فولیک
۷٫۲    ppm    پیریدوکسن

ارتباط رنگ پوسته دانه کلزا با ترکیب شیمیایی دانه
فیبرخام(%)    پروتئین(%)    روغن(%)    رنگ دانه
۱۳٫۷    ۳۹٫۳    ۳۹٫۹    قهوه ای تیره
۱۱٫۵    ۴۱    ۴۲٫۲    زرد مایل قهوه ای
۸٫۹    ۴۲٫۱    ۴۵٫۵    زرد

اهمیت اقتصادی,تکامل و اصلاح کلزا:

در یک تقسیم بندی کلی کلزا را به دو گروه اصلی تقسیم میکنند. گروهی که به کلزای صنعتی معروفند و گروهی که به کلزای خوراکی معروف میباشند. گیاهان جنس براسیکا بر حسب میزان اسیراروسیک ( اسید چربی که برای انسان و دام مضر است) به دو گروه عمده تقسیم میشوند. دسته اول که با علامت اختصاری (HEAR) مشخص میگردند روغن آنها بیش   از ۵ درصد اسیداروسیک بوده و مصرف خوراکی ندارند .  دسته دوم که با علامت اختصاری      (LEAR) نامگذاری میشوند روغن آنها با کمتر از ۵ درصد اسیداروسیک مصرف خوراکی دارد. علاوه بر ماده مضر فوق یک ماده مضر دیگر در کنجاله و علوفه کلزا به نام گلوکوزینولات وجود دارد. این ماده شیمیایی در برخی از گیاهان وجود داشته و باعث طعم تند و بوی زننده اندامهای آنهاست. در ارقام جدید کلزا میزان این ماده مضر بسیار کاهش یافته است. فیبرنیز از دیگر موادی است که باعث افت کیفیت کنجاله میگردد. مقدار فیبر ارقام جدید بسیار کم شده است.
کلزاهای HEAR دارای مصارف صنعتی بوده و در صنعت لاستیک و پلاستیک سازی,صنایع شیمیایی,صنایع رنگ,صابون سازی و نیز بعنوان روان کننده در دستگاهای صنعتی و موتور جت ( به دلیل تحمل حرترت بالا) کاربرد دارند. به این ترتیب تداوم اصلاح کلزا در مسیر کاهش مواد مضر از قبیل میزان اسیداروسیک,گلوکوزینولات و فیبر قرار گرفت.
تکامل و اصلاح کلزا از کلزای سنتی تا ارقام اصلاح شده:
کلزای سنتی(HEAR):
هنوز هم تولید شده و حاوی ۲۲ تا ۶۰ درصد اسیداروسیک در روغن و ۱۰۰تا۲۰۵ میکرومول گلوکوزینولات در هر گرم کنجاله میباشد.
ارقام یک صفر(LEAR):
معمولا واریته های کانادایی بوده و حاوی کمتر از ۵ درصد اسیداروسیک در روغن و تا ۱۰۰ تا ۲۰۵ میکرومول گلوکوزینولات در هر گرم کنجاله میباشد.
ارقام دوصفر:
نوع تکامل یافته ارقام یک صفر بوده و حاوی کمتر از ۲ درصد اسیداروسیک در روغن و ۱۸تا۳۰میکرومول گلوزینولات در هر گرم کنجاله میباشند.
ارقام سه صفر:
نوع اصلاح شده ارقام شلغم روغنی بوده و اصطلاحا به آنها (Candle) میگویند که دارای حداقل میزان اسیداروسیک,گلوکوزینولات و فیبر میباشد. در سال ۱۹۷۹ نام عمومی Canola در کانادا برای کلیه رقمهای دو صفر منظور گردید.
روغن کلزا در مقایسه با روغنهای حاصل از دانه های ذرت,آفتابگردان و سویا به دلیل حضور اسیدهای چرب اشباع شده و فاقد کلسترول از کیفیت تغذیه ای بالایی برخوردار است.
کنجاله کلزا با دارا بودن حدود ۵/۴۶ درصد پروتئین و ۵/۳ درصد چربی و ۱۲ درصد فسفر قابل جذب نسبت به کنجاله سویا برتری نشان میدهد.

کود شیمیایی:
بسته به منطقه اقلیمی و در نتیجه تاریخ کاشت و نیز حاصلخیزی خاک ،لازم است ربع تا ثلث کود نیتروژن و تمامی کودهای فسفر و پتاسیم را به صورت قبل از کاشت روی زمین پراکنده ساخت و با دیسک در خاک اختلاط دادو یا مشابه با کاشت گلرنگ به صورت نواری در خاک قرار داد. در صورتی که از ردیف کار غلات ریز دانه برای کاشت استفاده می شود بهتر است از اختلاط کود با بذر خودداری گردد ، زیرا به دلیل کمی عمق کاشت کلزا ،کود در لایه بسیار سطحی خاک قرار می گیرد . همچنیند کلزا از تراکم کود در کنار بذر آسیب می بیند . مانده کود نیتروژن را به صورت سرک در اوایل دوران به ساقه رفتن و هنگامی که ارتفاع بوته از سطح زمین تا رأس مریستم انتهائی ساقه حدود ۲۰ سانتی متر است به خاک اضافه می نمایند . آخرین وجین مکانیزه نیز ممکن است در همین زمان به عمل آید . تأخیر در مصرف کود نیتروژن سرک سبب کاهش اثر بخشی کود می شود ،زیرا قسمت اعظم نیتروژن موجود در گاه تا زمان گل دهی جذب شده است .
روش کاشت :
بذر کلزا کوچک است ،قدرت رشد کمی دارد و رشد اولیه آن بصورت بطئی است . به همین جهت تماس کامل بذر با خاک ضرورت دارد . میانگین اندازه ذرات از خاک که در مجاورت بذر قرار می گیرند باید از نصف قطر بذر بیشتر نباشد . اما در صورتی که درصد زیادی از ذرات خاک بستر به این اندازه باشند ، خطر سله بستن خاک زیاد می شود . بدین لحاظ لازم است که بستر بذر دارای کلوخه های بسیار کوچکی باشد و تماس کامل بذر با خاک از طریق فشار چرخهای ردیف کار ایجاد گردد. انجام آبیاری قبل از کاشت و بدنبال آن ، کاشت در خاک گاورو، بخصوص در روش کاشت به صورت جوی و پشته بسیار مطلوب می باشد .
روش کاشت کلزا در شرایط آبیاری سطحی بستگی زیادی به بافت خاک دارد . در خاکهای سبک تا متوسط با آبیاری کرتی یا نواری و نیز تحت شرایط آبیاری بارانی به صورت مسطح و با استفاده از ردیف کار غلات ریز دانه کاشته می شود . فاصله ردیفهای کاشت می تواند از حدود ۱۵ تا ۳۵ سانتی متر متغیر باشد . این فاصله ردیفها با استفاده از تمام پاشنه های کاشت و یا یک در میان پاشنه های کاشت بدست می آید .
در خاکهای نیمه سنگین مانند لوم رسی ، لوم رسی سیلتی ، لوم رسی شنی و رس شنی با کمتر از ۴۰ در صد رس،کلزا به صورت جوی وپشته و با آبیاری شیاری تا نشتی کاشته می شود . کاشت با استفاده از ردیفکارهای مورد استفادهد برای کاشت گیاهان وجینی ریز دانه مانند چغندر قند و سورگوم به عمل می آید .
بالائی تراکم بوته از لحاظ یکنواختی رسیدگی ، ظرافت ساقه ها و در نتیجه سهولت برداشت محصول ،بالائی شاخص برداشت و در نهایت وجود اجزائ عملکرد بیشتر جهت حصول عملکرد دانه بالاتر مطلوب می باشد . از سوی دیگر زیادی بیش از حد تراکم ،بخصوص وجود فاصله بوته کم در روی فاصله ردیف بالا ، سبب ضعف ساقه و افزایش احتمال خوابیدگی بوته می شود . تراکم معمولی کلزا در شرایط کشت آبی از حداقل ۴۰ تا حدود ۱۰۰ بوته در متر مربع متغیر می باشد . پاشش بذر و اختلاط آن با خاک با استفاده از دیسک یا دندانه بخصوص در صورت وجود کلوخه به دلیل عدم کنترل بر عمق کاشت توصیه نمی شود . در صورت اجبار لازم است آبیاری قبل از کاشت به عمل اید ،حداقل دو برابر میزانم معمول بذر مورد نیاز در وضعیت گاورو بودن خاک پاشیده  شود و سپس از دیسک بسیار سطحی و یا از دندانه سبک برای اختلاط بذر با خاک استفاده می شود .
در شرایط کشت آبی و دیم باید بذر را قبل از کاشت با قارچ کش ها ی مناسب مانند کاپتان به نسبت ۲ در هزار از فرمولاسیون تجاری (پودر وتابل ۵۰ درصد ) ض عفونی نمود .
آبیاری:
کشت کلزا به صورت دیم در کانادا و استرالیا رایج است ،اما مقاومت کلزا به خشکی خاک عموما از گندم و گلرنگ کمتر می باشد . به همین جهت ،حصول عملکرد های بالا مستلزم کفایت رطوبت خاک در اکثر مراحل رشد است . از سوی دیگر فراوانی رطوبت خاک سبب توسعه بیماری ها می شود . کلزا به دلیل کمی عمق کاشت و پائینی توان جذب آب طی دوران جوانه زنی و سبز شدن به تأخیر آبیاری و خشک شدن لایه سطحی خاک در این دوران بسیار حساس است . به علاوه کمی عمق کاشت اجازه سله شکنی روی ردیفهای کاشت را طی دوران سبز شدن نمی دهد. بدین لحاظ ،حفظ رطوبت لایه سطحی خاک برای جلوگیری از تشکیل و سخت شدن سله و افزایش مقاومت مکانیکی خاک در مقابل خروج گیاهچه ضرورت دارد .
کلزا با خروج از مرحله نموی روزت به تدریج به تنش رطوبتی حساس می شود . حسساسیت گیاه به تنش رطوبتی از مرحله تورم جوانه انتهائی تا تکمیل دانه بندی و هنگامی که دانه شفافیت خود را از دست داده و شروع به سبز رنگ شدن می کنند زیاد است . حداکثر میزان حساسیت کلزا به تنش رطوبتی در مرحله گل آذین سبز تا اوایل نیام بندی (که طی آن تعداد دانه در بوته مشخص می شود )دیده می شود . تنش رطوبتی موجب کاهش عملکرد دانه و نقصان درصد روغن می گردد. همراه با سبز رنگ شدن دانه ها بتدریج به مقاومت گیاه به خشکی افزوده می شود . فراوانی رطوبت خاک یا تداوم آبیاری در اواخر دوران رشد کلزا سبب سبز ماندن بوته ها و تأخیر در رسیدگی می گردد.
اولین آبیاری کلزا ترجیحا به صورت قبل از کاشت انجام می شود . آبیاری بعدی و تا استقرار گیاه ( ۲تا ۴ برگی شدن گیاهچه ) و یا آغازه دوره رشد روزت هر ۴ تا ۱۲ روز یکبار ( براساس بافت خاک ،اقلیم ، و تاریخ کاشت ) انجام می گیرد . جلوگیری از خشک ششدن لایه سطحی خاک با انجام آبیاری های بموقع تا قبل از تکمیل سبز شدن نقش مهمی در استقرار مطلوب گیاه دارد . از آغاز دوران رشد روزت تا نزدیکی مرحله تورم جوانه انتهائی ، می توان آبیار یها را بر  اساس حدود ۶۰ تا ۶۵ در صد تخلیه رطوبت قابل استفاده گیاه از خاکهای متوسط تا نیمه سنگین و یا رسیدن پتانسیل آب در خاک به حدود ۱- تا ۲- اتمسفر (بسته به اقلیم ،شرایط جوی و بافت خاک ) انجام داد . تغییرات رطوبتی بطور معمول در عمق ۲۰ تا۳۰ سانتی متری ارزیابی می شود . معیار دیگری برای آبیار یدر این مرحله از رشد ممکن تبخیر ۹۰ تا ۱۰۰ میلی متر آب از تشت تبخیر استاندارد باشد . عمق مرطوب سازی خاک طی این آبیاری ها ۴۰ تا۵۰ سانتی متر می باشد .
با نزدیک شدن به مرحله تورم جوانه انتهائی ، باید از فواصل آبیاری کاست . از مرحله تورم جوانه انتهائی تا پیدایش رنگ سبز در دانه های واقع در ناحیه پائینی گل اذین اصلی بوته ها ، باید آبیاری ها را بر اساس تخلیه حدود ۵۰ درصد رطوبت قابل استفاده گیاه از خاکهای متوسط تا نیمه سنگین و ییا رسیدن پتانسیل آب در خاک به حدود ۵/۰- اتمسفر انجام داد . تبخیر حدود ۷۰ میلی متر آب از تنش تبخیر استاندارد ممکن است معیار مناسب دیگری برای آبیار ی در این دوره باشد . عمق مرطوب سازی خاک را طی این آبیار یها به تدریج به ۶۰ تا ۷۵ سانتی متر  و حداکثر تا ۱۰۰ سانتی متر (در خاکهائی با نفوذ پذیری بسیار خوب ) می رساند .
کنترل علف های هرز:
کنترل مکانیکی علف های هرز سبز شده بین ردیفهای کاشت می تواند پس از استقرار محصول تا زمانی که ورود تراکتور و ماشینهای وجین و سله شکنی به دلیل کسترش محصول غیر ممکن می گردد ، به عمل آید .
کنترل شیمیائی علف های هرز مزارع کلزا با استفاده از علف کشهای پیش کاشتی مانند تریفورالین و آلاکلرا امکان پذیر است .

کلزا
برداشت:
کلزا گیاهی است با نیام های شکوفا و بدین لحاظ ،تأخیر در برداشت می تواند با ریزش شدید دانه همراه شود . از سوی دیگر ، در برداشت زود هنگام نسبت اسید های چرب آزاد و مقدار کلروفیل دانه بالا می باشد . اسید های چرب آزاد به سرعت اکسیده می شوند و زیادی مقدار انها سبب ناپایداری روغن می گردد . کلروفیل نیز وارد روغن می شود . حذف کلروفیل از روغن بسیار مشکل است . وجود کلروفیل سبب بد رنگ شدن روغن می شود ، فرایند هیدروژنه کردن روغن را مختل می کند و پایداری روغن را به دلیل افزایش سرعت اکسیده شدن آن کاهش می دهد . دانه هائی که مقدار کلروفیل آنها بیش از ۲۰ میکرو گرم در گرم دانه باشد ،برای روغن گیری نامطلوب می باشند . زیلدی ارتفاع بوته نیز می تواند مشکلاتی در برداشت بوجود آورد . استفاده از ارقام کوتاه که با تراکم زیادی کاشته شده باشند سبب سهولت برداشت می شود . کلزا به ریزش دانه بسیار حساس است .
کلزا را ممکن است در دو مرحله مختلف از رسیدگی و با روش های متفاوتی برداشت کرد . برداشت با دست ،دروگر و یا موور در مدت کوتاهی بعد از رسیدگی فیزیولوژیک و حداکثر تا حذف کامل اثار لکه های سبز ی روی دانه انجام می شود . این زمان و روش برداشت سبب یکنواختی خشک شدن محصول و کاهش خطر ریزش و خوابیدگی محصول می گردد . محصول برداشت شده با دست یا دروگر را پس از خشک شدن نسبی در مزرعه به خرمن جا انتقال می دهند تا پس از خشک شدن کامل مورد خرمن کوبی قرار گیرد .
برداشت مستقیم با کمباین در زمان رسیدگی کامل و هنگامی انجام می شود که دانه ها بطور کامل رنگ معمول رقم را داشته و رطوبت آنها کمتر ازز ۱۵ درصد باشد .
در صورت بالائی رطوبت دانه های برداشت شده ،باید آنها را توسط هوای گرم خشک کرد و به رطوبت حدود یا کمتر از ۹ در صد رسانید . در صورتی که محصول برداشت شده به عنوان بذر مورد استفادهد خواهد بود ، می توان از هوای گرم با دمای ۴۵ تا۵۰ درجه سانتی گراد برای خشک کردن آن استفاده کرد .
هر چه رطوبت اولیه بذر بیشتر باشد ،باید دمای پائین تری بکار برده شود ،زیرا بذر خشک به دمای بالا حساسیت کمتری داشته و نیز گرفتن رطوبت از دانه خشک به انرژی بیشتری نیاز دارد . دانه خشک شده را باید بلافاصله تا زیر ۱۰ درجه سانتی گراد خنک نمود و در انبار های خشک و خنک نگاه داری  کرد .
اهمیت و جایگاه کلزا در ایران

دانه روغنی کلزا از سالهای گذشته وارد ایران شده و تحقیقات متعددی روی آنها انجام گرفته است. در سالهای اخیر به دلیل توجه بیشتر به توسعه و ترویج کلزا سطح زیر کشت آن افزایش قابل ملاحظه ای یافته و در سال ۱۳۸۰ تا ۱۳۸۱ به بیش از هفتاد هزار هکتار رسیده است. ویژگیهای گیاه کلزا و سازگاری آن با شرایط مختلف آب و هوایی اهمیت این محصول را بیشتر نموده و بعنوان نقطه امیدی جهت تامین روغن خوراکی مورد نیاز کشور به شمار آمده است. در این خصوص میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
•    کلزا میتواند در تناوب با زراعت گندم و جو قرار گرفته و از تراکم بیماریها آفات و علفهای هرز بکاهدو باعث آفزایش عملکرد دانه این محصولات شود.
•    دارا بودن تیپهای بهاره زمستانه و حدواسط که امکان کشت این گیاه را در شرایط متفاوت اقلیمی فراهم میسازد.
•    در کشت پائیزه نیاز به آبیاری کمتری بوده و امکان استفاده از نزولات اسمانی پائیزه و زمستانه وجود دارد.
•    کلزا دارای پتانسیل عملکرد بالا بوده و دد بین دانه های روغنی از درصد روغن دانه بالایی (۴۰ تا ۴۵ درصد) برخوردار است.
•    در اراضی شالیزار بعد از برداشت برنج میتوان ارقام بسیار زودرس کلزا را جهت کشت استفاده نمود.
•    فصل رشد کلزا با سایر دانه های روغنی متفاغوت است و زمانی که ظرفیت واحهای روغن کشی خالیست این گیاه برداشت میشود.
•    کلزا با تقدم برداشت در مقایسه با گندم زمینه لازم برای کشت دوم محصولات تابستانه را فراهم میسازد.
•    با اعمال مدیریت صحیح و استفاده از روشهای ساده امکان کاشت-داشت و برداشت آن در شرایط مختلف و با امکانا محلی وجود دارد.
•    بعلت بقایای گیاهی مطلوب علاوه بر تاثیر مثبت در میزان ماده آلی خاک در تامین علوفه مورد نیاز زارعین نیز موثر است.
•    در توسعه صنعت زنبورداری نقش مهمی را میتواند ایفا کند.
•    بعلت پائیزه بودن بر خلاف سایر دانه های روغنی در رقابت با محصولات پردرآمد بهاره قرار نمیگیرد. در مناطقی که بهار به علت محدودیت آب و همزمانی آبیاری محصولات بهاره با آخرین آب مشکلاتی در آب دارند میتوان با کشت کلزا بویزه ارقام زودرس آین مشکل را حل نمود.
با کشت ارقام زودرس کلزا در مناطق دیم که بارندگی پائیزه مطلوب دارند ولی در بهار با خشکی مواجه میباشند نتیجه بهتر از غلات عاید میگردد
موارد استفاده:
دانه کلزا ذارای ۲۵ تا بیش از ۵۵ درصد روغن غیر خشک شونده با ضریب یدی حدود ۱۰۲،۱۸ تا ۲۴ درصد پروتئین و ۱۲ تا۲۰ درصد پوسته می باشد . روغن ارقامی از کلزا که در گروه کانولا قرار می گیرند در طباخی مورد استفاده می باشد .
بالائی اسید اولئیک و پائینی اسید لینولئیک سبب پایداری روغن شده و آن را برای سرخ کردن مواد غذائی مطلوب و برای صنعت مارگارین و بعنوان روغن سالادی نامطلوب ساخته است .
روغن ارقامی از کلزا که بیش از ۲ درصد اسی اروسیک دارند بعنوان روغن خوراکی قابل استفاده نیستند . روغن کلزا از قدیم الایام در صنعت صابون سازی ،بعنوان سوخت چراغ، روغن ماشین بخار و در صنایع تولید مواد داروئی و آرایشی مورد استفاده بوده است .
بهترین ارقام موجود در کانولا حداقل حدود ۳ درصد اسید لینولنیک دارند .
از هر تن دانه کلزا حدود ۶۰۰ کیلو گرم کنجاله بدست می آید .