معماری

خواص و فواید و مضرات گوجه فرنگی

خواص گوجه فرنگی,مضرات و اثرات گوجه فرنگی بر سلامتی,آب گوجه,بهترین نوع گوجه,غذاهای آماده با گوجه فرنگی,مواد و ترکیبات گوجه فرنگی,نقش گوجه سبز و قرمز بر سلامت انسان

گوجه‌فرنگی گیاهی است که موطن اصلی آن آمریکای جنوبی است و د‌ر حال حاضر تقریباً د‌ر اغلب مناطق د‌نیا کاشته می‌‌شود‌، میوه آن خوراکی است که به طور خام یا پخته خورد‌ه می‌شود‌.

گیاهی است یک ساله و پرشاخه. ارتفاع ساقه آن ۶۰ ـ ۴۰ سانتی‌متر و د‌ارای بوی مخصوص تند‌ی است که با فشار د‌اد‌ن برگ‌های آن بیشتر محسوس است. گل‌های آن زرد‌رنگ است و به طور گروهی از چند‌ گل، از کنار شاخه‌ها یا ساقه آن بیرون می‌آید‌. میوه آن گوشتی و کروی، د‌ر ابعاد‌ یک گرد‌و و تا چند‌ برابر یک گرد‌و است و پس از رسید‌ن قرمز رنگ و د‌ر برخی ارقام زرد‌ می‌شود‌.

تکثیر گوجه‌فرنگی از طریق کاشت تخم‌ آن صورت می‌‌گیرد‌. د‌ر نواحی ساحلی گرم مانند‌ جنوب ایران و سواحل مد‌یترانه گوجه‌فرنگی پیشرس کاشته می‌شود‌ و معمولاً د‌ر این قبیل اقلیم‌ها تخم آن را د‌ر مرد‌اد‌ ماه د‌ر خزانه هوای آزاد‌ می‌کارند‌ و د‌ر اواخر مهرماه گیاهان جوان را به مزرعه اصلی منتقل می‌کنند‌. محصول این نوع کاشت د‌ر د‌ی‌ماه به د‌ست می‌آید‌ که به عنوان محصول گران به بازار فرستاد‌ه می‌شود‌.

د‌ر د‌وارن رسید‌ن میوه د‌ر گرما باید‌ مرتباً آبیاری شود‌.

گوجه فرنگی

ترکیبات شیمیایی

میوه گوجه‌فرنگی د‌ارای اکسالیک اسید‌ است و د‌ر میوه نارس آن نارکوتین یافت می‌شود‌ و د‌ر شاخه‌های آن روتین مشخص شد‌ه است.

ترشی میوه گوجه‌فرنگی د‌ر اثر وجود‌ سیتریک اسید‌ و مالیک اسید‌ است. وجود‌ سولانین د‌ر برگ و شاخه‌ها و تخم آن گزارش شد‌ه ولی د‌ر عصاره میوه آن یعنی د‌ر آب‌گوجه‌فرنگی مشخص نشد‌ه است. میوه گوجه‌فرنگی از نظر ویتامین A و B و C غنی است.

خواص و کاربرد‌ گوجه فرنگی

میوه نارس گوجه‌فرنگی سمی است و باید‌ از خورد‌ن میوه نارس آن پرهیز کرد‌. به علاوه خـــورد‌ن برگ آن به عنــوان د‌ارو نیز د‌ر مـــوارد‌ی که تجـــویز می‌شود‌ بـــاید‌ د‌ر حد‌ اعتد‌ال و به مقـــد‌ار مجاز و د‌ر حد‌ی که پزشک تعیین کرد‌ه صورت گیرد‌، زیرا آن هم سمی است، د‌ر چین جوشاند‌ه ریشه و شاخه‌ها و برگ‌های کهنه گوجه‌فرنگی برای رفع د‌ند‌ان د‌رد‌ به کار می‌رود‌ و خود‌ گیاه نیز خاصیت حشره‌کش د‌ارد‌.

د‌ر اند‌ونزی از گرد‌ برگ‌های خشک کوبید‌ه گوجه‌فرنگی برای رفع آفتاب‌‌زد‌گی پوست و صورت استفاد‌ه می‌شود‌.

از پاشید‌ن آب د‌م کرد‌ه برگ‌ گوجه‌فرنگی برای د‌فع آفت کلم به نام کاترپیلار نتیجه خوبی گرفته می‌شود‌.
گوجه فرنگی از جمله صیفی‌جاتی است که به دلایل فراوان کشت آن قابل صرفه است. زیرا این محصول در غذاهای مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرد و آنجا که به صورت اصلی وجود ندارد به صورت رب گوجه باعث خوشمزگی غذا می‌شود. به همین دلیل است که در کشت گوجه فرنگی واریته‌هایی در نظر گرفته شده است که دقیقا با شرایط مصرف گوجه فرنگی مطابق است.

گوجه فرنگی ریز در اندازه‌های ۵ تا ۲۰ گرمی و همینطور گوجه فرنگی‌هایی با اوزان تا ۲۵۰ گرم تولید شده است که به خاطر استفاده از تکنیکهای جدید علاوه بر مقاومت بالا در برابر بسیاری از ویروسها و بیماریها استعداد دوام و تازگی را تا مدت طولانی دارا می‌باشد. شایان ذکر است که علاوه بر تنوع شکل و اندازه رنگهای زرد و نارنجی به کمک گوجه فرنگی‌های قرمز آمده است.

انواع کشت گوجه فرنگی

حال که تصمیم گرفته‌اید در گلخانه خود بذر گوجه فرنگی را کشت کنید قبل از هر چیز باید بدانید چه نوع بذری را انتخاب و تهیه نمائید. بذر گوجه فرنگی را بر اساس نحوه مصرف آن می‌توان تقسیم بندی نمود زیرا این میوه را به صورت تازه خوری ، رب ، سس یا کنسرو می‌توان مصرف نمود. به همین منظور اولین تقسیم بندی بر اساس تازه خوری و صنعتی می‌باشد. در حال حاضر در ایران برای کشت گوجه فرنگی در گلخانه تنها از ارقام تازه خوری استفاده می‌شود.

دومین تقسیم بندی بر اساس همرسی استوار است. که به سه دسته همرس ، غیر همرس و بینابین تقسیم می‌شود. معمولا در گلخانه‌های ایران از واریته‌های غیر همرس در برداشتهای طولانی مدت و از واریته بینابین در مناطقی که مدت برداشت کوتاه‌تر است استفاده می‌شود. سومین تقسیم بندی بر اساس وزن میوه است. امروزه برای مصرف تازه خوری گوجه فرنگی از گوجه چری با وزن ۵ تا ۲۰ گرم تا گوجه‌هایی به وزن ۲۵۰ گرم استفاده می‌شود. ناگفته نماند که هر چه وزن گوجه فرنگی سنگین‌تر باشد مدت بیشتری برای رسیدن به باردهی نیاز دارد.

مثلا گوجه چری که حدود ۵ تا ۲۰ گرم است پس از نشاء حدود ۶۰ روز برای برداشت محصول نیاز دارد. به تازگی در بازار تولید واریته‌های دیگری پا نهاده است که کلاستر نام دارد. اصولا چیدن میوه به صورت خوشه‌ای به اصطلاح کلاستر خوانده می‌شود. با پیشرفت تکنولوژی در تولید بذر واریته‌هایی به بازار معرفی شده است که در برابر نماتد یا ویروسهایی که در منطقه‌ای فعال هستند مقاومت داشته و می‌توان با توجه به مشکلات موجود ارقام مورد نظر را انتخاب نمود.

طول دوره جوانه زنی

طول دوره جوانه زنی تا ظهور برگهای لپه‌ای در سطح خاک معمولا ۶ روز است و از ۴ تا ۶ هفته نشاء آماده انتقال به زمین اصلی است. برای اینکه بذر گوجه فرنگی بتواند به خوبی جوانه زده و رشد نماید تا زمان رشد مطلوب بوته بهتر است آن را در محل خزانه نگهداری نمود که هم در استفاده از امکانات گلخانه بتوان صرفه جویی کرد و هم گیاه بتواند در ابتدا رشد خوبی داشته باشد.

به همین منظور قسمتی از گلخانه را برای گلدانهای نشاء در نظر گرفته و یا محلی را برای خزانه انتخاب می‌کنیم انتخاب گلدان مناسب که حجم ریشه درون آن به خوبی فعالیت کند حائز اهمیت است. دما رطوبت نور فاصله بوته‌ها نقش مهمی در رشد یک گیاه سالم در خزانه را دارد. برای مثال سطحی برابر ۱۰×۱۰ سانتی متر برای هر بوته باید در نظر گرفت. ضمنا باید از محلهایی استفاده کرد که کاملا ضد عفونی شده و آفات و بیماریها در محل نشاء موجود نباشد.

دمای مناسب

بهترین دما برای جوانه زنی ۳۰ درجه سانتیگراد می‌باشد و بعد از جوانه زنی دما را تا ۲۴ درجه در مواقع روز و ۱۸ درجه در هنگام شب تقلیل می‌دهیم. با توجه به اینکه بیشترین فعالیت ریشه‌ها در عمق ۳۰ سانتیمتری خاک می‌باشد قبل از انتقال نشاء‌های گوجه فرنگی به زمین اصلی باید بسترهای مناسب که تا عمق ۸۰ سانتیمتری قابلیت نفوذ ریشه را داشته باشد محیا نمود.

در این صورت باید علفهای هرز را پیش از انتقال نشاء حذف و پاکسازی نمود و بخصوص از دو گیاه سس و گل جالیز نباید غافل گردید که این دو مشکلات فراوانی را برای گیاه ایجاد می‌نمایند. بهتر است با رویت سس یا گل جالیز آنها را از کنار بوته جدا کرده و پاکسازی نمود آنگاه مواد آلی و کودهای شیمیایی را در اندازه مناسب و با راهنمایی آزمایشگاههای خاک شناسی تدارک دیده و استفاده نمود. بهترین Ph برای گوجه فرنگی ۵٫۵ تا ۶٫۸ می‌باشد.

هرس

هرس به منظور ایجاد تعادل بین رشد بوته شاخ و برگ و مقدار ریشه و میوه است. به همین منظور بوته گوجه فرنگی را تا زمانی که به ۳۰ سانتیمتری نرسیده است هرس نمی‌کنیم و اجازه می‌دهیم رشد خود را انجام دهد زمانی که ارتفاع بوته به ۳۰ سانتیمتری رسید اولین هرس را انجام می‌دهیم. این هرس شامل حذف گلها و شاخه‌های فرعی است. پس از انجام این مرحله هرس در تمام طول رشد بوته تمام شاخه‌های فرعی را حذف می‌کنیم و در کشتهای کوتاه مدت بعد از رسیدن بوته به ارتفاع ۳۰ سانتیمتری بوته را به صورت دو شاخه به نخهای مهار می‌بندیم. با انجام این کار دیگر نیازی به پایین کشی بوته نیست. بر اساس تجارب کیفیت و میزان محصول بوته‌ای که پایین کشیده شده است بهتر و بیشتر است.

بدیهی است پس از رسیدن این دو شاخه به ارتفاع مفید گلخانه جوانه انتهایی آن را حذف می‌کنیم تا گلهای موجود در بوته به میوه تبدیل شود. پس از برداشت محصول این بوته‌ها از گلخانه حذف شده و زمین برای کشت بعدی آماده می‌شود. البته کشاورزان با تجربه جهت همسان کردن اندازه میوه‌ها بر اساس بضاعت گیاه و نوع واریته گلها و یا میوه‌های اضافی بر روی خوشه را هرس می‌کنند و به تعداد مشخصی از گلها اجازه می‌دهند تا به میوه برسند. گوجه فرنگی گیاهی است اتوگارد که معمولا قبل از باز شدن گل تلقیح گل صورت گرفته است. به همین دلیل به ندرت می‌توان در شرایط خاص تلقیح خارجی را در آن مشاهده نمود.

تاثیر عناصر مختلف بر گوجه فرنگی و علائم کمبود آنها :
ازت (N) : باعث افزایش رشد رویشی شده و در نهایت در تولید گل و میوه بیشتر موثر می باشد ، کمبود این عنصر در گوجه فرنگی باعث به تأخیر افتادن رشد ، تغییر رنگ طبیعی گیاه ، کوچک و نازک باقی ماندن برگها و تغییر رنگ آنها از سبز مایل به زرد به ارغوانی ، سفت و فیبری شدن شاخه ها ، زرد شدن جوانه های گل و ریختن آنها ، کوچک ماندن میوه و کاهش شدید محصول می شود .
فسفر (p)  : نقش اصلی این عنصر در تنظیم زمان رسیدگی محصول می باشد همچنین باعث افزایش مقاومت گیاه در برابر بیماری ها شده و در بهبود کیفیت و ظاهر میوه نقش مهمی دارد . اولین علامت کمبود فسفر در گوجه فرنگی ایجاد رنگ ارغوانی در سطح زیرین برگها می باشد . بعد از آن شاخه ها باریک و فیبری شده ، دمبرگها کوچک و میوه دهی به تاخیر می افتد .

پتاسیم (k) : باعث افزایش مقامت گیاه در برابر تنش های مختلف محیطی شده و در بهبود کیفیت گوجه فرنگی مؤثر است . در صورت کمبود این عنصر ، گوجه فرنگی آهسته تر رشد می کندو رنگ آن سبز مایل به آبی تیره یم شود . برگهای جوان کاملا چروکیده و قسمتهایی که تحت تذثیر کمبود قرار گرفته اند گاهی به رنگ نارجی براق درآمده و اغلب شکننده و قهوه ای شده و بالاخره می میرند . شاخه ها سخت و چوبی شده ، ریشه ها خوب رشد نکرده و اغلب باریک باقی می مانند .

بر (B) :‌نقش عمده ای در فعالیتهای حیاتی گیاه داشته و تقسیم سلولی بافتهای مریستمی ، تشکیل جوانه های برگ و گل ، ترمیم بافتهای آوندی و در نقل و انتقال مواد محلول در بین سلولها نقش مهمی ایفا می کند . در صورت کمبود ، میوه ها لکه لکه شده و نقاط چوب پنبه ای روی میوه ظاهر شده وباعث رسیدگی بی موقع محصول می شود .

آهن (Fe) : این عنصر در ساختن سبزینه گیاه دخالت دارد و علائم کمبود آن در بوته گوجه فرنگی به صورت زرد شدن بین رگبرگی برگها است که البته خود رگبرگها سبز باقی می ماند . زرد شدن از قاعده برگچه ها شروع و به سمت نوک گسترش می یابد . و به طور کلی کمی خشک و سوخته می شوند .
منگنز (Mn) : این عنصر فعال کننده آنزیمهای مختلف است و باعث تسریع جوانه زنی و رسیدگی میوه می شود و در صورت کمبود ، برگها به تدریج زرد شده و حالت سوختگی به خود می گیرند . گیاه به شکل باریک و دراز رشد کرده و شکوفه ها کم می شوند . همچنین تغییر شکل و پیچیدگی برگچه ها از علائم دیگر آن است.

گوجه فرنگی از بروز سرطان‌های پروستات و رحم پیشگیری می‌کند
عضو هیئت علمی انستیتو تحقیقات تغذیه‌ای و صنایع غذایی ایران گفت: مصرف گوجه فرنگی از بروز سرطان پروستات در مردان و سرطان رحم و سینه در زنان پیشگیری می‌کند.

مسعود کیمیاگر در گفت‌وگو با فارس گفت: گوجه فرنگی سرشار از ویتامین A و C است و مقدار زیادی کارتنوئید دارد که مهم‌ترین آن لیکوپن است.
وی با اشاره به این که لیکوپن ماده‌ای بسیار مفید و باعث سلامتی می‌شود، افزود: برخی از کارخانجات داروسازی، لیکوپن را به کپسول‌های مولی ویتامین مینرال اضافه کرده‌اند.
کیمیاگر در خصوص این که گوجه فرنگی بسیار کم کالری است خاطرنشان کرد: افرادی که از رژیم غذایی خاصی پیروی می‌کنند، می‌توانند از گوجه فرنگی استفاده کنند.
عضو هیئت علمی انستیتو تحقیقات تغذیه‌ای و صنایع غذایی ایران در ادامه بیان کرد: از گوجه فرنگی می‌توان به جای میوه استفاده کرد.
کیمیاگر در خصوص مصرف گوجه فرنگی تصریح کرد: مصرف این ماده در کنار تمام وعده‌های غذایی می‌تواند بسیار مفید باشد.
وی با اشاره به این که مصرف گوجه فرنگی باعث افزایش جذب آهن در مواد غذایی گیاهی می‌شود افزود: آهن موجود در گیاهان به خوبی جذب بدن نمی‌شود و وجود ویتامین ث موجود در گوجه فرنگی سبب جذب آهن مواد گیاهی می‌شود.
این متخصص تغذیه افزود: گوجه فرنگی سبب خنثی شدن نیترات و نیتریت‌های موجود در کالباس، سوسیس و غذاهایی که دارای مواد افزودنی هستند می‌شود.
وی با اشاره به اینکه بخشی از ویتامین‌ «ث» گوجه فرنگی در اثر پخته شدن از بین می‌رود بیان داشت : قابلیت جذب کاروتن‌های موجود در گوجه فرنگی در اثر پخته شدن بیش‌تر می‌شود.
کیمیاگر در پایان خاطر نشان کرد: گوجه فرنگی در غذاهایی مثل آبگوشت و خورشت‌ها به طور کامل ریخته شود و برشی در آن ایجاد نشود.
مصرف گوجه فرنگی برای مبتلایان به درد مفاصل موثر است. گوجه فرنگی بدن را در برابر بیماریهای عفونی و امراض حفظ می کند.

مصرف گوجه فرنگی نیروبخش است و پوست و دانه های آن به هضم غذا کمک می کند و روده ها را پاک می نماید. گوجه فرنگی هضم مواد نشاسته ای را آسان می کند. مصرف گوجه فرنگی برای اشخاص مبتلا به سنگ کلیه و مثانه و کبد مفید است .

آب گوجه فرنگی ادرار آور است . گوجه فرنگی به واسطه داشتن مقدار زیادی مواد معدنی ، یکی از بهترین داروهای مفید برای درمان رماتیسم ، ورم مفاصل است . گوجه فرنگی خون را تصفیه می کند . گوجه فرنگی نارس و کاملاً نرسیده هضمش سنگین است ، لذا خوردن آن باعث دل درد می شود .

ماده ای سمی در گوجه فرنگی سبز و نارس وجود دارد که خوردن آن موجب مسمومیت می شود و سبب دل پیچه ، اسهال و باز شدن مردمک چشم می شود. خوردن گوجه فرنگی به هر صورت ، برای بیمارانی که دچار حساسیت یا انرژی (خارش بدن ، آسم ، کهیر …) می باشند ، مضر است . سرخ کردن زیاد گوجه فرنگی در روغن باعث سنگینی هضم آن می شود و روی آتش کباب کردن آن مناسب تر است