معماری

فواید و خواص گیاه گلپر (کاشم)

فواید و خاصیت گیاه گلپر,مضرات گیاه گلپر و اثرات آن بر بدن,عکس گیاه گلپر,اثرات دارویی گیاه گلپر,نحوه خوردن گل گلپر,کشت گل گلپر,خواص گیاه گلپر

گلپر(کاشم)

نام علمی Heracleum.persicum

تیره جعفری

منشاگلپر:

این گیاه جزء تیره جعفری است بیشتر درمناطق کوهستانی،البرز وشمال ایران می روید این گیاه را کاشم نیز می گویند .

گونه های مختلفی از گلپر عبارتند از :کاندیکانرـ پیناتوم ـ تامسونی و پریسیکوم

که ما درباره گونه ای از گلپر که درسالهای اخیر به زیر کشت رفته به نام کاندیکانر بحث می کنیم .

مشخصات گیاه :

این گیاه دارای ریشه مخروطی ، مستقیم ، کم وبیش منشعب وبه رنگ سفید مات است

ساقه مستقیم استوانه ای شکل وشیاردار ،پوشیده از کرک ،

ارتفاع این گیاه متفاوت بین ۷۵تا۱۵۰ سانتی متر است
گل به رنگ سفید باگلبرگهای چاک دار ، تعداد انشعابات چتر۲۰تا۲۵ عدد می باشد

انشعابات چترنامساوی است(ویراکتئولها به صورت رشته ای وکشیده مشاهده میشود)

میوه فندقه ، پهن ،به طول ۱۲تا۱۵میلی متروعرض آن ۶تا۷ میلی متر می باشد.

ترکیبات شیمایی:

جنس هراکلیویم محتوی کومارینهای مختلفی است که مهمترین آنها عبارتند از :

امپراتورین، هراکلنین، ایزو هراکلنین، هراکلنول، گرانکسی ایزو پرورالن، برگاپتن

این مواد تحت یک سری واکنش های شیمایی در ریشه گیاه به گزانتوتو کسین تبدیل می شوند.

به علت وجود گزانتو توکسین درریشه گونه های مختلف گیاه گلپر این گیاه مخزن گزانتوتوکسین نام دارد مقداراین ماده درگونه های مختلف بین ۶تا۱۶% است

تحقیقات نشان داده ریشه گونه کاندیکانر درمقایسه با بقیه گونه ها بیشترین مقدار گزانتو توکسین رادارد. . این ماد ه مدتها ازمیوه گیاه آمی ماجوسی به مقدار% ۴۱/.

استخراج می شد ولی چون ریشه این نوع گلپر بیشترین مقدار گزانتو توکسین برخوردار است اکنون برای استخراج این ماده ازاین گیاه استفاده می شود

مواد وعناصر غذایی مورد نیاز:

خاکهایی با بافت سبک خاکهای مناسبی برای رویش گیاه هستند زیرا رشد ریشه در چنین خاکهایی بهترصورت می گیرد افزودن کودهای حیوانی یا خاکهای جنگلی که حاوی مقدار فراوان ترکیبات هوموسی هستند به زمینی که این گیاه در آن کشت می شود مفید است تحقیقات نشان می دهد افزودن ۲۵ تن درهکتار از چنین کودهایی به خاک مزرعه نتایج خوبی به دنبال دارد

مواد مذکور باید قبل از انتقال نشاء ها به زمین اضافه شوند دراین صورت تعداد ریشه فرعی گونه کشت شده درمقایسه بانوع وحشی آن به طور قابل ملاحظه ای افزایش می یابد .

آزمایش ها نشان می دهند که مقدار کلی کومارین در ریشه فرعی دو برابر ریشه اصلی است

آماده سازی خاک :

قبل از انتقال نشاءها جمع آوری سنگها و.انجام شخم عمیق واضافه کردن کود ضروری است وبه این وسیله بستر خاک برای رشد وتو سعه ریشه کاملا آماده می نمایند .

اضافه کردن کود درفصل پائیز تاثیر بسیار فراوانی دررویش ریشه ها وافزایش مواد مؤثر آن دارد .

تاریخ وفواصل کاشت:

تاریخ کاشت بستگی به روش تکثیر گیاه دارد .

اگر بذور تحت تیمار چینه سرمایی قرار گیرند زمان مناسب برای کاشت اوایل فروردین ودرغیر این صورت آواخر پائیز (آذر) زمان مطلوبی برای کاشت بذر گلپر خواهد بود.

فاصله ردیفهای کاشت ۵۰ سانتی متر از یکدیگر مناسب است .

عمق بذر ۱تا۵/۱ سانتی باید باشد .قوه رویشی بذر گلپر ضعیف است ازاین رو مقدار ۴تا ۵کیلو گرم برای هرهکتار زمین مناسب است .

روش کاشت :

۱- تکثیر توسط بذر

۲- تکثیر رویشی

۱-بذور تازه به علت گذراندن دوره خواب قو ه نامیه ضعیفی دارند از این رو برای کشت نباید از بذور تازه استفاده نمود . یکی از محققین در سال ۱۹۷۱ نشان داد که چینه سرمایی نقش عمده در شکستن دوره خواب به افزایش قوه رویشی بذر گلپر دارد ، از این رو باقرار دادن بذر دردمای ۲تا۵درجه سانتی گراد برای مدت ۶تا ۸ هفته ویا کشت بذر در فصل زمستان می توان بر دوره رکود بذر غلبه نمود

برای تکثیر گیاه بذور تیمار شده در خزانه های هوای آذاد که خاک آن مخلوطی از کود حیوانی کاملاً پوسیده ، خاک برگ ، ماسه نرم است کشت می کنند این بذور

مدتی پس از کاشت جوانه می زنند اگر چه اواخر اردیبهشت می توان نشا ءها را به زمین اصلی منتقل کرد ولی بهتر است این عمل در فصل پائیز ( آبان) انجام شود .زیرا مرگ نشاء ها هنگامی که در بهار منتقل می شوند درمقایسه با پائیز بسیار زیادتراست.

رشد گیاه درپائیز به اندازه ای است که می توانند شوک حاصل از لنتقال را تحمل نمایند پس از انتقال نشاء ها به زمین اصلی باید بلافاصله تحت آبیاری مناسب قرار گیرند

۲- تکثیر رویشی : اوخر دوره رشد پائیز ، ریشه را به قطعاطی که حاوی چند جوانه رویشی باشد تقسیم می نمایند سپس قطعات مذکور در زمین اصلی کشت می شوند .

از آنجایی که مقدار گزانتوتوکسین در ریشه گیاهانی که به طریق رویشی تکثیر شده اند بیشتر از گزانتوتوکسین درریشه گیاهانی است که توسط بذر تکثیر می شوند ، همچنین به علت پائین بودن قوه رویشی بذر گلپر غالباً برای تکثیر از رشد رویشی استفاده می شود .

مراقبت ونگهداری :

رشد اولیه گیاه بسیارکند به همین جهت علفهای هرز می توانند بدون رقابت وبه سرعت توسعه پیدا کنند پس جمع آوری علفهای هرز در کشت گلپر بسیار مهم وضروری است، آبیاری منظم وبه موقع نقش عمده ای در توسعه ورشد ریشه دارد

برداشت محصول:

مقدار کومارین موجود در ریشه در مراحل مختلف رویش گیاه فرق دارد و تحقیقات نشان داده که ریشه برداشت شده د اواخر فصل پائیز (آذر) بیشترین مقدار ماده مؤثره را دارد. همانطور که گفته شد گلپر گیاهی است چند ساله از این رو به منظور بهربرداری اقتصادی از زمین وگیاه بهتر است ریشه ها پس از گذشت ۱سال از عمر آن در فصل پائیز برداشت شوند .چون ریشه ها ترد وشکننده اند هنگام برداشت باید دقت نمود که تمام ریشه سالم اززیر خاک بیرون آید چنانچه قسمتهایی ازریشه زیر خاک بماند از مقدار مواد مؤثر به نحو بارزی کاسته خواهد شد .

ریشه ها پس از برداشت شسته وسپس آنها را قطعه قطعه کرده (درپارچه های مخصوص و عایق از آب ) ودر سایه خشک می کنند .

با استفاده از خشک کن های الکتریکی می توان ریشه را در درجه حرارت ۶۰تا ۸۰ درجه سانتی گراد خشک کرد .

هرگیاه ریشه ای به وزن تقریبی ۲۰۰گرم دارد بازده ریشه خشک ۷۵/. تن درهکتار واز آن به طور متوسط۲۵/۱۱کیلوگرم گزانتوتوکسین استحصال می شود مقدار گزانتوتوکسین بستگی به مقدار عمل کرد ریشه وهمچنین مقدار کومارین ها ی موجود در آن را دارد . تحقیقات نشان می دهد گیاهانی که در فصل پائیز (آذر) کشت شده اند مقدار عمل کرد ریشه پس از برداشت در آبان سال بعد برابر ۷۴۱ کیلو گرم ( وزن خشک در هکتار) بوده است.

گلپر

خواص درمانی :

نیرو بخش ، مدر، معرق، مقوی معده وسایر اندامهای دستگاه گوارش ودفع کننده نفخ دستگاه گوارش ودرمان سوء هضم ، ازمواد مؤثر ریشه گلپر داروهایی برای درمان پیسی وبرخی تغییر رنگهای پوستی استفاده می شود

میزان مصرف :

گرد دانه به مقدار ۸گرم در بیماری استسقاء این مقدار برای سایر افراد ۴ گرم از پودر دانه ضمناً این دارو کشنده بعضی کرمها ی داخل روده بوده وبرای کمر درد رطوبتی نیز مفید است ومی توان آن را همراه اغذیه تناول نمود .

گلپر گیاهی است که فقط در ایران می‌روید و به همین دلیل به «هراکلیوم پرسیکوم» معروف است. تمام گیاهانی که پایان نامشان «پرسیکوم» است، به نام کشورمان ثبت شده‌اند. محل رشد این گیاه بیشتر نواحی مرتفع (۱۵۰۰-۲۰۰۰ متر ارتفاع) و پر آب مثل رودخانه‌های اطراف شمشک، گچسر، دیزین، اوشان و تونل کندوان است و از این مناطق به سایر نقاط ایران ارسال می‌شود. میزان برداشت گلپر به حدی نیست که به خارج از ایران صادر شود.

بهار فصل رویش این گیاه خودرو و وحشی است. برگ‌های گلپر بزرگ و پهن است و قطر آن گاهی از نیم متر هم بیشتر می‌شود. گیاه گلپر از خانواده گیاهان چتری یا جعفری و گل آن بسیار زیبا و شبیه چتر است. قطر این گل‌ها گاهی به بیش از ۵۰ سانتی‌متر می‌رسد. گل‌های سفید رنگ در خرداد و تیر ماه باز می‌شود. شهریور و مهر ماه فصل برداشت دانه‌هاست.
دانه‌های گلپر پهن هستند، بویی نافذ دارند و قطر آن‌ها از ۴-۶ میلی‌متر بیشتر نمی‌شود. برای برداشت دانه‌ها چترها را می‌چینند و آن‌ها را در یک پارچه می‌تکانند تا دانه‌ها بریزد. برگ و ساقه این گیاه هم بوی نافذی دارد و از ساقه تو خالی آن گرچه مزه تند و تیز و تلخی دارد، ترشی بسیار خوشمزه‌ای درست می‌کنند. دانه‌های گلپر مشابهی از نظر بو و مزه ندارد و از قدیم به دلیل خوراکی بودن و از آنجا که مصرف آن محدودیت و ممنوعیتی ندارد، آن را پودر می‌کردند و به عنوان ادویه مستقیم یا همراه با سایر ادویه‌ها در ترشی‌ها یا در غذاها می‌ریختند.

 دانه‌های گلپر خواص درمانی یا تغذیه‌ای هم دارند؟
بله، گلپر خواص آنتی‌اکسیدانی و ضدنفخ بالایی دارد و معمولاً همراه با مواد غذایی نفاخ مثل باقلا استفاده می‌شود. دانه‌های گلپر خاصیت تقویت‌کنندگی معده هم دارند و هضم‌کننده خوبی هستند. افرادی که معده ضعیف یا تنبلی دارند، می‌توانند از پودر گلپر به عنوان ادویه در غذا استفاده کنند.
اسانس دانه‌های گلپر خاصیت ضدمیکروبی دارد و همانند سیر و پیاز شوینده معده محسوب می‌شود. از این ادویه به عنوان نگه‌دارنده مواد غذایی از فساد نیز استفاده می‌شود.
متأسفانه با توجه به اینکه این گیاه فقط در ایران آن هم در نواحی خاصی می‌روید، مطالعه چندانی روی اسانس آن انجام نشده و در مورد سایر خواص این گیاه نیز اطلاعاتی در دسترس نیست.

آیا این موضوع درست است که برخی افراد به گلپر حساسیت دارند و با مصرف آن کهیر می‌زنند؟
کلاً گیاهان خانواده جعفری می‌توانند ترکیب‌های کومارینی داشته باشند که برای برخی افراد حساسیت‌زاست و مشکلات نوری روی پوست ایجاد می‌کند. یعنی فردی که به این گیاهان حساسیت دارد، در اثر مصرف یا تماس پوستی با آن‌ها و قرار گرفتن در آفتاب، دچار لک‌های پوستی قهوه‌ای، قرمز یا تاولی می‌شود که گاه خارش دارد. البته درصد کمی از افراد به ترکیب‌های کومارینی حساس هستند اما به هر حال اگر فردی در اولین تماس با گلپر یا سایر گیاهان چتری یا مصرف آن‌ها این نوع حساسیت را مشاهده کرد، دیگر نباید این گیاهان را مصرف کند زیرا با مصرف بیش از یک بار ممکن است حساسیت افزایش یابد و لک‌ها یا تاول‌ها تمام بدن را فرا بگیرند.

 برای نگهداری بلندمدت دانه‌های گلپر باید آن‌ها را پودر کنیم؟
بهتر است دانه گلپر را تا هنگام مصرف پودر نکنیم البته این در مورد تمام دانه‌های گیاهان خانواده جعفری مثل زیره، رازیانه و گشنیز صدق می‌کند زیرا اسانس در دانه گیاهان محبوس است و اگر آن‌ها را در شرایط درست نگهداری کنیم، تا ۳-۲ سال قابل استفاده‌اند اما وقتی دانه‌ها پودر می‌شود، اسانس آن‌ها به سرعت تبخیر می‌شود و خاصیتش را از دست می‌دهد و دوام آن‌ها در شرایط مناسب نگهداری به ۶ ماه می‌رسد. البته بهتر است دانه‌ها را هنگام مصرف یا حداکثر یکی دو هفته قبل از مصرف پودر کرد.

دانه‌های گلپر را در چه ظرفی و در چه دمایی نگهداری کنیم؟
شیشه‌های رنگی تیره یا ظروف فلزی با در محکم، بهترین ظروف برای نگهداری دانه‌های اسانس‌دار هستند. دانه‌ها را باید در مکانی دور از رطوبت و نور نگهداری کرد. بدترین ظروف برای نگهداری دانه‌های اسانس‌دار، ظروف پلاستیکی است. اندازه ظرف نیز باید با حجم ادویه متناسب باشد زیرا هوای داخل ظرف می‌تواند باعث اکسیده شدن اسانس شود و بو و خاصیت آن را تغییر دهد.

باید ظرف را در یخچال بگذاریم؟
نه، اما بهتر است در مکانی خنک و دور از گرما و رطوبت باشد زیرا گرما باعث از بین رفتن اسانس می‌شود.

در عطاری‌ها دانه گلپر را یا در گونی می‌ریزند و باز می‌فروشند یا در کیسه‌های پلاستیکی بسته‌بندی می‌کنند. کدام نوع را تهیه کنیم بهتر است؟
اگر دانه‌ها در گونی در معرض گرما یا نور قرار گیرند به مرور زمان کهنه می‌شوند ولی در بسته‌بندی، ماندگاری گلپر بالاتر می‌رود اما پلاستیک بدترین ظرف برای نگهداری دانه‌های اسانس‌دار است زیرا اسانس‌ها پلاستیک را حل و خلل و فرجی ایجاد می‌کنند که با چشم دیده نمی‌شود ولی اسانس از میان آن‌ها تبخیر می‌شود. بهتر است به محض خرید دانه‌ها، آن‌ها را از بسته‌بندی خارج و به ظروف شیشه‌ای رنگی یا فلزی منتقل کرد.