شابیزک (فواید و خطرات،روش مصرف)

خواص شابیزک,خواص گیاه بلادونا,شابیزک چیست,گیاه سمی بلادانه,بنگ دانه,گیاه بلادن,خواب مصنوعی
نام آتروپا بلادون توسط لینائوس (Linnaeus) در کتاب گونه های پلانتاروم (Species Plantarum) در سال 1753 معرفی شد.
این گیاه جزو خانواده‌ی تاجریزی است (Solanaceae) که شامل دیگر گونه‌ها از جمله سیب زمینی، گوجه فرنگی، بادمجان، علف‌های هرز جیمسون، تنباکو، توت وولف(wolfberry) ، و فلفل تند است. نام‌‌های معمول این گونه ها شامل بلادون، تاجریزی کشنده، دیول ((divale،دویل (dwale)، بینوورت (banewort)، توت‌های شیطان، توت‌های مرد شیطان، مرگ زیبا، گیاه شیطان، قارچ بزرگ، توت دوئی (dwayberry) هستند.

مشخصات
شابیزک گیاهی چندساله و منشعب است که معمولا به صورت گیاهان کوچک از یک ساقه زیزمینی گوشتی می روید. ارتفاع گیاه تا 1.5 متر می رسد و برگ‌هایی بیضی شکل آن تا 18 سانتی متر رشد می‌کنند.
گل‌های زنگوله‌ای شکل آن به رنگ بنفش با رگه‌های سبز هستند و اندکی بو دارند. میوه ها و توت‌های این گیاه، که سبز رنگ هستند، زمانی که می رسند رنگشان مشکی براق می‌شود و قطری در حدود یک سانتیمتر خواهند داشت.
طعمی شیرین دارند و توسط حیوانات مصرف می‌شوند که سپس دانه‌ها را به واسطه ی مدفوع خود در محیط اطرافشان پراکنده می کنند ( با اینکه این دانه‌ها شامل آلکلوئیدهای سمی هستند). نوعی گل زرد کمرنگ به نام آتروپا بلادون که شاخه‌ای از لوتیا (lutea) است با میوه‌های زرد کمرنگ وجود دارد.

آتروپا بلادون معمولا در باغچه‌ها کاشته نمی‌شود اما اگر هم کاشت شود به علت نمای چشمگیر (رشد عمودی) و میوه‌های براقش است. این گیاه بومی بخش‌هایی از شمال آمریکا است و معمولا در نواحی مرطوبی که خاک آهکی دارند رشد می کند.
در مناطقی که زمین‌هایی را که خاک بیمار دارند می‌پوشاند و به عنوان علف هرز شناخته می‌شود. رویش دانه های کوچک به علت پوشش‌های سخت دانه معمولا دشوار است و این مسئله باعث نهفتگی دانه ها می‌شود.
رویش دانه‌ها تحت شرایط دمایی متغیر چند هفته زمان می‌برد اما می‌تواند با استفاده از اسید جیبرلیک سرعت یابد. نهال‌ها به خاک استریل نیاز دارند تا از مرگ گیاهچه و آسیب دیدگی ریشه در هنگام پیوند جلوگیری شود. این گیاه نشانه ی وجود آب در محیط اطرافش است.

خاصیت سمی بودن
شا بیزک یکی از سمی ترین گیاهان نیمکره‌ی شرقی است. تمامی قسمت های گیاه شامل ماده‌ی سمی تروپان آلکلوئید می‌باشد. توت های این گیاه بیشترین خطر را برای کودکان دارند چرا که دارای ظاهری جذاب و طعمی شیرین هستند.
مصرف دو تا پنج توت این گیاه توسط انسان بالغ احتمالا باعث مرگ می‌شود. ریشه‌ی گیاه معمولا سمی‌ترین قسمت آن است البته ممکن است این مسئله در مورد گونه‌ای متفاوت یکسان نباشد. مصرف تنها یک برگ این گیاه توسط یک فرد بزرگسال می تواند مرگبار باشد.

عامل های فعال در بلادون یعنی آتروپین، هیوسین (اسکوپلامین)، و هیوسیامین دارای ویژگی‌های انتی کولینرژیک هستند. نشانه‌های مسمویت با بلادون شامل مردمک‌های گشاد، حساسیت به نور، دید تار، تپش قلب، از دست دادن تعادل، گیجی، سر درد، سرخی پوست، خشکی شدید دهان و گلو، لکنت زبان، احتباس ادراری، یبوست، سرگیجه، توهم، هذیان و تشنج هستند.

در سال 2009، توت های بلادون توسط یک زن بزرگسال به جای بلو بری اشتباه گرفته شدند و اسناد ضبط شده نشان می دهند شش توتی که او مصرف کرد باعث ایجاد سندروم آنتی کولینرژیک شدید شدند. نشانه‌های مرگبار این گیاه به علت ایجاد اختلال آتروپین در توانایی سیستم عصبی پاراسمپاتی در تنظیم فعالیت‌های غیر ارادی، مانند تعرق، تنفس، و ضربان قلب است. پادزهر موجود برای بلادون، مشابه آتروپین، فیزوستیگمین یا پیلوکارپین هستند.

شابیزک برای بسیاری از حیوانات خانگی نیز سمی است و باعث بی حالی و فلج شدن می شود. با این وجود، احشام و خرگوش ها بدون اینکه دچار مشکلی شوند از این گیاه استفاده می کنند. در انسان ها، این گیاه آنتی کولینرژیک است.

کاربردها
نام بلا دونا در زبان ایتالیایی به معنای زن زیبا است و علت انتخاب این نام برای این محصول استفاده از آن توسط زنان بوده است. قطره ی به دست آمده از گیاه بلا دونا برای گشاد کردن مردمک چشم زنان مورد استفاده قرار می‌گرفت.
باور بر این بوده است که مردمک بزرگ چشم اثری جذاب و مسحور کننده دارد. قطره‌های بلادون مانند یک ضد موسکارینی رفتار می‌کنند و سد راه گیرنده‌های درون ماهیچه‌ی چشم که کوچک کننده‌ی اندازه مردمک چشم هستند،قرار می‌گیرند.
در حال حاظر این گیاه مصرف آرایشی ندارد چرا که دارای اثرات منفی از جمله تاثیر نامطلوب ایجاد اختلالات بینایی جزئی، ایجاد نا توانی در تمرکز بر روی اشیا نزدیک، و افزایش ضربان قلب است. گزارش شده است که استفاده طولانی مدت باعث از دست رفتن بینایی می شود.

خواص دارویی شابیزک

قرن‌ها است که از شا بیزک به عنوان یک داروی گیاهی به منظور مسکن، نرم کننده عضلانی، و ضد التهاب و همچنین برای درمان مشکلات قاعدگی، بیماری زخم معده، واکنش هیستامینی و بیماری‌ حرکتی استفاده شده است. حداقل یک مجله‌ی دارویی منتخب که مربوط به قرن نوزدهم است درباره‌ی نحوه خیساندن بلادون برای اعمال مستقیمش بر بیماران توضیحاتی داده است.

خیسانده، جوشانده و پودر شا بیزک ، همچنین ترکیبات نمکی شبه قلیایی آن هنوز دارای مصارف داروئی هستند، و معمولا به صورت 1037 بخش هیوسیامین، تا 194 بخش آتروپین و 65 بخش اسکوپولامین می‌باشند. شبه قلیایی‌ها با فنوباربیتال و یا کائولن و پکتین ترکیب می‌شوند تا برای حل اختلالت گونانگو گوارشی مورد استفاده قرار گیرند.
خیسانده بلادون نیز که برای اهدافی مشترک مورد استفاده قرار می‌گیرد همچنان در اکثر کتاب‌های دارو شناسی در کنار خیسانده‌ی مشابهی از گیاه داتورا استرامینیوم که حداقل از دهه 1930 در کتاب‌های داروشناسی ایالات متحده بوده است قرار می‌گیرد.

ترکیب شابیزک و تریاک به صورت پودر، خیسانده یا آلکلوئید مخصوصا به صورت دارویی خوردنی یا به صورت شیاف برای بیماری اسهال و برخی از اشکال دردهای احشایی مفید است؛ این ترکیب می‌تواند توسط خود داروساز ترکیب شود یا در برخی از کشورها به صورت ترکیب ثابت کارخانه ای در دسترس باشد. در ایالات متحده ، تا تاریخ 31 دسامبر سال 1992 ، یک شربت که طعم موزی ( با نام تجاری : دوناگل PG) داشت در دسترس افراد قرار داشت.

اسکوپولامین به عنوان نمک هیدروبروماید برای رفع دردهای دستگاه گوارش و بیماری‌های حرکتی مورد استفاده قرار می‌گیرد، همچنین با هدف قویتر کردن تاثیرات ضد درد و ضد اضطراب مسکن ها مخدر. اسکوپولامین در گذشته درون مسکنی به نام ” خواب گرگ و میش” که مخصوص کودکان بود استفاده می‌شد.

سولفات آتروپین به عنوان میدریاتیک و سیکلوپلژیک، برای آزمایش و بررسی چشم مورد استفاده قرار می‌گیرند. همچنین به صورت یک پادزهر برای مسمویت‌ با سموم ارگانو فسفره و کاربامات‌ها استفاده می‌شوند، این ماده همچنین برای استفاده در مواقع حملات گاز عصبی درون یک آنژکتور اتوماتیک استفاده می‌شود.

آتروپینیزیشن ( اعمال دوزی کافی از دارو آتروپین برای بلوکه کردن تاثیرات گاز عصبی) باعث بلوکه شدن صد در صدی گیرنده های موسکارینی استیل کولین می‌شود و سولفات آتروپین معیاری برای اندازه گیری قدرت داروهای ضد کولینرژیک است.

هیوسیامین به عنوان سولفات یا هیدروبرومید برای مشکلات دستگاه گوارش و بیماری پارکینسون استفاده می‌شود. اثرات جانبی آن نسبت به اثرات جانبی آتروپین و اسکوپلامین کمتر است و در رده ی متوسط قرار می‌گیرد. این دارو همچنین می‌تواند برای مبارزه علیه تاثیرات سمی ارگانوفسفات استفاده شود.

هیوسیامین اولین آلکالوئید در داروی Asthmador بود، یک درمان بدون نسخه برای کاهش آسم برونشیتی، تا زمانی که Asthmador از خط تولید خارج شد.

شواهد علمی کافی برای تایید استفاده از شا بیزک در شکل طبیعی اش و در تمام وضعیت‌ها وجود ندارد، اگرچه برخی از اجزای آن، مخصوصا ال – آتروپین، که پس از خالص کردن بلادون در دهه سوم قرن نوزدهم به دست آمده بود، مصارف داروئی پذیرفته شده‌ای دارند.

دوناتال یک نسخه‌ی دارویی است که توسط FDA در ایالات متحده تایید شده است و آلکلوئید طبیعی بلادون را به صورت درصدی مخصوص و ثابت با فنوباربیتال ترکیب می‌کند تا باعث ایجاد فعالیت آنتی کولینرژیک یا آنتی اسپازمودیک و آرام بخشی خفیف شود.
بر اساس برچسبی که بر روی این دارو قرار گرفته است، به احتمال زیاد به عنوان درمان کمکی برای بیماری سندروم روده‌ی ناآرام (روده بزرگ عصبی، روده‌ی بزرگ انقباضی، کولیت مخاطی) و آنتروکولیت حاد نیز مفید است.

مصارف دارویی جایگزین
نمونه‌های آماده شده شا بیزک به عنوان درمان‌های تایید نشده برای وضعیت‌های مختلف در هومیوپاتی استفاده می شوند. در کابردهای کلینیکی و آزمایشگاه‌های تحقیقاتی، معمول‌ترین آماده سازی در سطح 30C نشان هومیاپاتی رقیق می‌شود.
این سطح از رقیق سازی شامل هیچ مقداری از گیاه اولیه نیست، اگرچه نمونه‌های آماده شده‌ای که غلظت بیشتری دارند و به صورت آماری شامل نشانه هایی از گیاه هستند به منظور فروش تبلیغ می‌شوند.

داروهای مخدر
شا بیزک گاهی اوقات به صورت داروهای تفریحی نیز استفاده می شده ( به علت توهم زایی و هذیانی که تولید می‌کنند). با این وجود، این توهمات به شدت ناخوشایند توصیف شده‌اند و استفاده‌ی تفریحی، به علت خطر مصرف بیش از اندازه‌ی غیر عمد که مرگبار است به شدت خطرناک می باشد. علاوه بر این، تاثیرات آتروپین بر سیستم اعصاب مرکزی شامل اختلالات در حافظه، که ممکن است باعث گیجی شدید شود، است.

تاریخچه
پیش از قرون وسطا، از این گیاه به عنوان داروی بیهوشی عمل جراحی استفاده می‌شد؛ رومیان باستان از آن به عنوان یک سم استفاده می‌کردند ( شایعه است که همسر امپراطور آگوستوس و همسر کلادیوس هر دو از این دارو برای قتل استفاده کردند)؛ و قبل از این تاریخ نیز به منظور ساخت سرنیزه‌های سمی به کار میرفت .

نام نوعی آتروپا از آتروپوس که یکی از سه تقدیر در افسانه‌های یونان است می آید و نام ” بلا دون” از زبان ایتالیایی گرفته شده است و به معنای ” زن زیبا ” است به این دلیل که از بوته‌ی بلادون در قطرات چشمی استفاده میشد که مردمک چشم زنان را به هدف افزایش ویژگی فریبایی و اغواگریشان افزایش می‌داد.

ممکن است شما دوست داشته باشید بیشتر از نویسنده