عناب (خواص و فواید جوشانده و دمنوش)

دم کرده عناب و زرشک,جوشانده عناب و آویشن,خواص هسته عناب,دمنوش آویشن و عناب,دمنوش عناب و زرشک,مضرات عناب,خواص عناب برای پوست,خواص عناب برای زنان باردار,طریقه مصرف عناب,طرز تهیه چای عناب,عناب و فشار خون,عناب سرد است یا گرم؟,طبع عناب,گل گاوزبان و عناب,مصرف عناب در بارداری,عناب تازه

به فارسی “عناب” و در کتب مختلف فارسی و طب سنتی با نامهای” عناب” ، ” شیلانه”، “سیلانه” و “شیلانک” و در گیلان “اون ناف” ، ” سیب کوهی” “سنجد گرگان” ، “طبر خون” ، “ارج” و “سنجد جیلان” شناخته می شود و میوه درختی است که “اون ناف دار” ،”عناب” ، “درخت عناب” ،”درخت شیلان” ، “آلما آغاجی” ، “درخت شیلانک” و “عناب آغاجی” گفته می شود.
به فرانسوی میوه آن را Jujube و در خت آن را Jujubier و Chicourlier و Guindaulier و به انگلیسی Jujube tree و Chinese date گویند.

گیاهی است از خانواده Rhamnaceae
نام علمی آن Zizyophus jujube Mill

مشخصات
عناب درختی است کوتاه، بلندی آن 6تا8 متر و بسیار مقاوم به خشکی. واریته ای از آن تیغ دار است. و واریته ای بدون تیغ می باشد. برگهای آن کوچک، متناوب دندانه دار است وگلهای آن کوچک به رنگ سبز روشن مایل به زرد و مجتمع در کنار برگها است. میوه درخت عناب است، به رنگ قرمز و تخم مرغی به ابعاد یک زیتون و طعم آن کمی شیرین و لعابی و دارای بوی ضعیفی است و دارای یک هسته می باشد.

کاشت، داشت، برداشت
تکثیر درخت عناب از طریق کاشت بذر و یا لمه و یا پا جوش آن انجام می شود و چون این درخت خیلی پاجوش می دهد، به طوری که همه ساله برای حفظ تعادل گیاهی لازم می شود که پاجوش آن را قطع کرد و پای درخت را تمیز نمود، بنابراین معمولترین و سریعترین راه تکثیر آن استفاده از پاجوش است که رشد سریعتری نیز خواهد داشت.
اگر به دلایل بررسی های ژنتیکی برای یافتن انواع جدید و نه به قصد تولید زراعی، نظر به کاشت هسته ی میوه ی آن باشد بهتر است قشر سخت خارجی هسته را به طوری که آسیبی به مغزد آن نرسد شکسته و مغز آن را بکارند و معمولاً تخم دو سال پس از کاشت جوانه می زند.

پاجوش را در اوایل یا در اواخر پاییز برحسب اقلیمهای مختلفه می توان کاشت. درخت عناب را ممکن است با فواصل 6*6 متر کاشت و چون رشد آن خیلی کند است در فواصل درختان عناب می توان درختان میوه ی سریع الرشد و با عمر کوتاه کاشت تا در چند سال اول که هنوز عناب به سن بهره برداری نرسیده از میوه های آن درختان استفاده نمود. بدیهی است در این قبیل موارد باید درختانی انتخاب نمودکه از نظر مراقبتهای زراعی با عناب تعارض نداشته باشند و موجب اختلال در رشد و نمو عنابها نشوند.
چون درخت عناب تقریباً از آخرین درخت هایی است که شکوفه و برگ می کند (درخرداد و تیر) بنابراین درمناطق بری از خطر سرما زدگی مصون است.
درخت عناب معمولاً در سنین 15تا 20 سالگی به حداکثر باردهی می رسد. عناب را اگر بخواهند تازه مصرف نمایند باید به محض اینکه شروع به قرمز شدن نمود آن را چیده و مصرف نمود و در صورتی که خشک آن مورد نظر باشد باید صبر کنند تا میوه کاملاً روی درخت برسد و پس از آن بچینند.

محل رویش
درخت عناب بومی مناطق گرمسیر است. در شمال آفریقا، جنوب اروپا، نواحی مدیترانه ای و مناطق معتدل آسیا می روید. در ایران در سواحل بحر خزر ودامنه نیل کوه در مینودشت، کوکلان گرگان، در کردستان و سردشت، در لرستان و بختیاری و در الموت و خراسان و بلوچستان و کرمان به طور خودرو می روید. در بندرعباس با نام محلی کندر شناخته می شود.

ترکیبات شیمیایی
در هسته عناب آلکالوئید وجود ندارد. روغن آن دارای اولئیک اسید، لینوئیک اسید، پالمیتیک اسید و فیتوسترول است.

در گزارش دیگری آمده است که عناب دارای مقدار زیادی ویتامین C است و در هر 100 گرم قسمت قابل خوردن خام آن در حدود 69 میلی گرم ویتامین C وجود دارد. بعلاوه دارای لعاب فراوان و در حدود 2/7تا 4/6 درصد مواد قندی و پروتئین است. عصاره ی آبی چوب آن دارای یک ماده متبلور به نام زیزیفیک اسید و یک تانن به نام اسید زیزیفوتانیک است. این تانن در میوه عناب نیز مشخص شده است.

خواص و کاربرد عناب

در هند از میوه عناب به عنوان داروی لعابدار و نرم کننده و بند آورنده خونروی استفاده می شود و برای تصفیه خون و کمک به هاضمه تجویز می شود. برگهای آن به شکل مشمع درموارد قطره قطره ادرار کردن به کار می رود.
جوشانده ریشه عناب را برای کاهش تب به کار می برند و گرد ریشه خشک آن را روی زخم ها و جراحتهای کهنه می ریزند، التیام بخش است. پوست درخت عناب دارویی برای قطع اسهال است.
در برمه از میوه عناب به عنوان میوه سینه ای برای نرم کردن سینه مصرف می شود. از پوست درخت برای بند آوردن سهال و از ریشه آن برای قطع تب استفاده می کنند و له شده برگهای آن را روی محل گزش عقرب می گذارند(راجر).
درکره از هسته آن به عنوان خواب آور ومخدر استفاده می شود(چونگ). در چین میوه عناب و مغز هسته آن احتمالاً مهمترین قسمت دارویی گیاه است ولی با این حال از برگ، پوست، چوب و ریشه آن نیز در مواردی استفاده می شود(استوارت).
میوه واریته وحشی و تیغ دار آن خیلی ترش و قابض است و میوه نوع بی تیغ اهلی آن کمی ترش و قابض است ولی از هر دو نوع در موارد مشابه دارویی استفاده می شود.
در چین عناب به عنوان ضد سم در موارد مسمومیتهای حاصله در اثر آکونیت و ژانسیانا (هر دو از گیاهان خیلی سمی هستند) به کار می رود. عناب اثر و طعم داروهای محرک را کاهش می دهد (هاو). با این توضیح هر وقت از نظر دارویی لازم باشد که زا گیاه آکونیت و جنطیانا خورد بهتر است که توام با عناب خورده شود زیرا اثر سمی و تحریکی آنها را حتی در حد مجاز مقدار مصرف می کاهد و باعث می شودکه آثار مفید دو داروی فوق بدون خطر دربدن منعکس شود. شرح دو گیاه فوق به تفصیل در سایر جلدهای این مجموعه آمده است.

عناب به عنوان داروی آرام کننده اعصاب(لوئی)، مقوی عمومی(روا)، مقوی معده، آرامبخش، ملین (کاریونه و کیمورا) ضد سرفه و مدر به کار می رود (ایچی مورا و هاو) .بی خوابی را از بین می برد و خواب آور است (چیو) عرق شبانه را قطع می کند و برای ضعف عمومی و به طور کلی احساس خستگی و ضعف شدید به شکل نوراستنیا بسیار نافع است(کاریونه و کیمورا).
از برگ،ریشه و پوست درخت عناب برای قطع بعضی از انواع تب، تسریع رشد موی سر و تهیه مایع شست و شوی چشم استفاده می شود (استوارت). از جوشانده قسمت چوبی ریشه برای رفع احساس سیری مفرط و کمک به هاضمه می خورند و اگر با گوشت بپزند و سوپ یا آش آن را بخورند برای افزایش شیر و قطع خروج اخلاط خونی توام با سرفه از ریه نافع است.

واما عناب تازه ازنظر طبیعت طبق رای حکمای طب سنتی معتدل در حرارت و برودت و مایل به رطوبت و طبق نظر شیخ الرئیس ابوعلی سینا کمی سرد است و از نظر خشکی و رطوبت معتدل است. در مورد خواص آن معتقدند که عناب از عوامل ملین و نرم کننده سینه است و یکی از 4 میوه سینه ای است (عناب،انجیر،مویز،خرما).

جوشانده 50گرم آن در 1000 گرم آب، شربت سینه ای خوبی می دهد. عناب منضج و اعتدال دهنده اخلاط غلیظ است و مسهل اخلاط رقیق. خشونت سینه، گرفتگی صدا و خشونت حلق که از حرارت عارض شده باشد را رفع می کند و سرفه و تنگی نفس و درد سینه را تسکین می دهد. خون راتصفیه می کند و مولد خون صالح است یعنی از داروهای خون ساز است. التهاب، تشنگی، حدت خون، درد کبد، کلیه و مثانه را تسکین میدهد. مالیدن آن به تنهایی و یا با هسته آن التهاب و ورم گرم چشم را تسکین می دهد. آشامیدن آب خیس کرده آن یا دم کرده آن مخلوط با عرق کاسنی یا سکنجبین برای تسکین حدت صفرا و خون مفید است. مقدار خوراک میوه عناب تا 50 عدد است.

مضار عناب این است که در معده های سرد ایجاد نفخ می کند و برای اصلاح آن باید شکر و مویز خورد. بعلاوه ترشح اسپرم را کاهش می دهد و نیروی جنسی را کم می کند. برای پرهیز از این عوارض بایدعناب را مخلوط با داروهای محرک نظیر عسل خورد. پاشیدن گرد ساییده برگهای خشک آن برای تاولهای بد که در دهان یا در محل دیگری از بدن ظاهر شود مفید است. اگر روزانه در حدود 200 گرم از دم کرده برگ آن را با شکر تا پنج روز بخورند برای رفع خارش بدن مجرب است. اگر برگ عناب در دهان جویده شود تا چند دقیقه موجب بی حسی ذائقه می شود و طعم درک نمی شود. ضماد برگ آن برای ترمیم و تسریع در ترمیم استخوان شکسته نافع است.

جوشانده عناب: عناب 14 دانه، جو پوست گرفته 25 گرم، آب مقدار کافی. عناب را خورد کرده و با جو مخلوط نمایند و بجوشانند تا شکفته شود. مقدار آب باید آنقدر باشد که پس از جوشیدن 1500 گرم جوشانده به دست آید و می گذارند ته نشین شود و صاف روی آن را با انحراف ظرف بردارند و در تبهای شدید فنجان فنجان بنوشند.

جوشانده نوعی دیگر از عناب
عناب 15 دانه، سپستان15 دانه، تخم خطمی 4 گرم، گل بنفشه 7 گرم، گل نیلوفر 3تا5 عدد، پرسیاوشان 5 گرم، رازیانه نیم کوفته 3 گرم و بهدانه 5/2 گرم. این دارو ها را شب در آب خیسانده و صبح جوشانیده بگذارند تا خنک شود و پس از صاف کردن نیم گرم با اضافه کردن قدری شکر سرخ به تدریج بنوشند. برای تسکین سرفه و نرم کردن سینه واخلاط خیلی نافع است.

خیس کرده عناب: عناب 20 دانه، مویز دانه گرفته 30دانه، سپستان 30 دانه و سرشاخه گلدار بنفشه 17 گرم. اجزای فوق را شب در نیم لیتر آب خیسانده و صبح پس از صاف کردن باید50 گرم شیر خشت و 50 گرم ترنجبین به آن اضافه کرد. خوب حل کنند و پس از صاف کردن با قدری گلاب و عرق بیدمشک مخلوط کرده میل کنند.

ممکن است شما دوست داشته باشید بیشتر از نویسنده