گیاه پنج انگشت (خواص درمانی،روش مصرف و مضرات)

گیاه پنج انگشت و تخمدان پلی کیستیک,زمان مصرف گیاه پنج انگشت,طبع گیاه پنج انگشت,نام دیگر گیاه پنج انگشت,مضرات گیاه پنج انگشت,دمنوش پنج انگشت,طرز تهیه گیاه پنج انگشت,بذر پنج انگشت
گیاه پنج‌انگشت یک گیاه بومی مدیترانه‌ای است. این گیاه دارای نام‌های دیگری از قبیل ویتکس (vitex)، درخت پاکدامنی (chasteberry)، شجره‌ی ابراهیم (Abraham’s balm)، فلفل‌ راهبه‌گان (monk’s pepper) یا درخت پاکدامنی یاس بنفش (lilac chastetree) است.
این گیاه یکی از گونه‌های معدود vitex در نواحی معتدل است که در کل، گونه‌ای از گیاهان گلدار گرمسیری و نیمه‌گرمسیری است. تئوفراستوس در کتابش به نام Enquiry into Plants ، چندین‌بار این درختچه را تحت عنوان اگناس (άγνος) مورد خطاب قرار داده‌است.

ریشه‌ی اسمِ ویتکس (vitex)، که در کتاب پلینیوس برای این گیاه انتخاب گردیده‌است، لاتین است و از vieo گرفته‌شده‌است. vieo به معنای بافتن یا گره‌زدن است که به استفاده‌ی این گیاه در سبدسازی اشاره دارد. «پاکدامنی» در نام تلمیعی این گیاه به لاتین و یونانی تکرار می‌گردد و برای الهه‌های هستیا و وستا مقدس تلقی می‌گردد.

ممکن است سردرگمی ساکنین اولیه‌ی غرب هند با اسم ویتکس باعث شده‌باشد نام Ricinus communis (گیاه روغن کرچک) را به نام Castor-oil plant (گیاه روغن کرچک) تغییر داده‌باشد. یا ممکن است نام castor oil (روغن کرچک) به دلیل استفاده‌ی آن به‌عنوان جانشینی برای castoreum استفاده می‌گردد.
طبقه بندی علمی
سلسله: گیاهی
طبقه بندی نشده: نهان دانگان
طبقه بندی نشده: دو لپه ای حقیقی
طبقه بندی نشده: آستریدها
رده: نعناسانان
تیره: شاه پسندان
جنس: پنج انگشت
گونه: agnus- castus

کشت و زراعت
گیاهِ پنج‌انگشت، به دلیل شاخ‌وبرگ ظریفش و گل‌های سنبل‌مانندش که در آب‌وهوای خنک‌تر اواخر تابستان پروانه‌ها را به خود جذب می‌کنند ، در مناطق گرم و نیمه‌گرمسیری کشت می‌گردد.
این گیاه تا ارتفاع 1-5 متر رشد می‌کند. گیاه پنج‌ انگشت نیازمند تابش کامل نور خورشید، سایه‌‌ی کم و خاک زهکشی شده‌است. مقاومت این گیاه، در شرایط ایده‌آل، USD Zone 7 در ساحل جنوب لانگ آیلند و نانتاکت در ساحل شرقی شمال آمریکا و در جنوب غربی انگلستان است.

تجزیه‌ و تحلیل شیمیایی
فلاونوئیدها (ویتکسین، کستیسین)، اگنوزید، هیدروکسی‌بنزوئیک اسید، آلکالوئیدها، ‌دی‌تری‌پن‌ها و پیش‌سازهای هورمون استروئیدی در آنالیز شیمیایی گیاه پنج‌انگشت شناخته‌شده‌اند.

موارد مصرف پنج انگشت

گیاه ویتکس، که در آفریقا نیز یک گیاهِ سنتی است، به‌عنوان گیاهی دارای خواص بهبود تغذیه، افزایش امنیت غذایی، پرورش روستایی و مراقبت مداوم از زمین شناخته‌نشده‌است.

رشد برگ‌ها و ساقه‌ی حساس این گیاه، که تا 10 سانتی‌متر (3.9 اینچ) می‌رسد، در کنار گل‌ها دانه‌های رسیده برای مقاصد گوناگون دارویی کشت می‌گردد. دانه‌های این گیاه با مالش آرام ساقه‌ی آن کشت می‌گردند.
ممکن است برگ‌ها، گل‌ها و دانه‌های این گیاه به‌عنوان جوشانده، شربت سنتی، طعم سرکه‌ی سیب، شیره، اکسیر استفاده گردند، یا اینکه می‌توان آن را به‌صورت مستقیم و به‌عنوان یک گیاه دارویی استفاده کرد.
یکی از راه‌های محبوب استفاده از این گیاه یک عصاره‌ی ساده‌ی مایع است که به‌صورت اثربخشی با ریتم شبانه‌روزی هورمون‌ها در تعامل است. در طب، اعتقاد براین است که دانه‌های این گیاه برای سیستم تولید مثل زنانه و مردانه مفید است. برگ‌های این گیاه نیز اثرات مشابهی دارند اما اثربخشی آن‌ها ضعیف‌تر است.
در زمانِ باستان اعتقاد بر این بود که این گیاه کاهنده‌ی شهوت است؛ از این‌رو، از آن به عنوان گیاه پاکدامنی یاد می‌کردند. پلینی در کتاب خود (Historia Naturalis) می‌گوید هنگامی‌که زنان آتنی در آیین تسموفری بستر شوهرانشان را ترک کردند تا پاکدامن باقی‌بمانند ساقه و برگ این گیاه برای «فرونشاندن شهوت زنان» استفاده می‌شد.
در اواخر قرن سیزدهم، جان تراویسا این گیاه را اینگونه توصیف کرد: «گیاه پنج‌انگشت همیشه سبز است و گل‌های آن آگنوس نامیده می‌شود و استفاده از آن مرد را پاکدامن می‌سازد.» چاوسر، در «برگ و گل»، از این گیاه به‌عنوان نشان دیانا پاکدامن یاد می‌کند.

در قرن 16، ویلیام ترنر ، گیاه‌شناس انگلیسی، اظهار می‌دارد که دانه‌های این گیاه، چه به‌صورت برشته‌شده و چه به‌صورت برشته‌نشده، باعث کاهش شهوت می‌شود.
اخیرا این گیاه، فلفل راهبگان نامیده‌شد زیرا راهبگان در داروی ضد میل جنسی از آن استفاده می‌کردند تا به پاکدامن ماندن آنها کمک کند. نظرات گوناگونی در رابطه با عمل اصلی آن بر روی میل جنسی وجود دارد؛ برخی ادعا می‌کنند که این گیاه مقوی نیروی جنسی است و برخی دیگر ادعا می‌کنند که کاهنده‌ی میل جنسی است.

این گیاه به دلیل مکانیسم عملی پیچیده‌‌ای که دارد می‌تواند هر دو اثر را داشته‌باشد؛ اثربخشی آن به غلظت عصاره و متغیرهای فیزیولوژیکی بستگی دارد (قسمت زیر را مشاهده بفرمایید).

براساسِ «کتاب پزشکی جایگزین کلینیک مایو»، 2010، ویرایش دوم، قسمت 3، صفحه‌ی 51: تحت عنوان «Chasterberry» می‌گوید: «هیچ مدرکی مبنی‌بر اثر کاهندگی شهوت در این گیاه وجود ندارد».

مطالعات بالینی نشانگر اثربخشی استاندارد و کنترل‌شده‌ی داروهای تولیدشده از عصاره‌ی این گیاه در سندرم پیش‌از قاعدگی (PMS) و درد دوره‌ای پستان (درد پستان) هستند. این دارو در آلمان توصیه گردیده‌است.

مکانیسم عمل
اعتقاد بر آن است که برخی از ترکیبات موجود در گیاه بر روی غده‌ی هیپوفیز اثر دارد و اثر آن برروی سطوح هورمونی دیده می‌شود. یک مطالعه نشان داده‌است که عصاره‌های میوه‌ی VAC می‌تواند به گیرنده‌های مخدر متصل باشد؛ این مسئله می‌تواند بیانگر دلیل تاثیر این گیاه در کاهش ناراحتی‌های ناشی‌از سندرم‌های پیش‌از قاعدگی (PMS) باشد.

مکانیسم عمل کاملا شناخته‌شده نیست اما تصور می‌رود که این گیاه دارای اثرات دوپامینرژیک حاصل از تغییرات ترشح پرولاکتین است. مصرف این گیاه در دوزهای پایین، همان‌گونه که در قرون گذشته برای سرکوب شهوت استفاده می‌شد، باعث فعال شدن گیرنده‌ی دوپامین 2 می‌شود، و باعث افزایش جزئی آزاد گردیدن پرولاکتین می‌گردد.

این گیاه در غلظت‌های بالاتر، مانند عصاره‌های مدرن، باعث کاهش آزاد گردیدن پرولاکتین می‌گردد. یکی از مطالعات صورت‌گرفته نشان داده‌است که درمان 20 مرد سالم با دوز بالاتر گیاه پنج‌انگشت با کاهش جزئی سطح پرولاکتین همراه بوده‌است، درحالیکه دوزهای پایین‌تر این گیاه، در مقایسه با دوزهای پلاسبو، باعث افزایش جزئی می‌گردد.

کاهش پرولاکتین بر روی سطوح هورمون‌های محرک فولیکول (FSH)، و استروژن در زنان و تستسترون در مردان می‌گردد. ترکیبات دوپامینرژیک (اثرات سرکوب‌کنندگی پرولاکتین که از لحاظ خواص سرکوب‌کنندگی پرولاکتین همسان هستند) موجود در گیاه پنج‌انگشت احتمالا یک ترکیب بالینی مهم است که باعث بهبود پستان‌درد پیش‌از قاعدگی و علائمِ روانی PMS (سندرم پیش‌از قاعدگی) می‌گردد.

گیاه پنج‌انگشت برای التیام و کاهش علائم مشکلات گوناگون زنان استفاده می‌گردد. همه‌ی شواهد به عصاره‌های استاندارد و کنترل‌شده، مانند استفاده‌ی آن در آلمان ، محدود می‌شود، ممکن است عصاره‌های مختلف یا مخلوط‌های گیاهی دارای خواص گوناگون و مسائل ایمنی هستند. برخی از استفاده‌های مدرن این گیاه شامل سندرم پیش‌از قاعدگی، خون‌ریزی‌های غیرطبیعی و درد پستان می‌شود.

استفاده‌های این گیاه
سندرم‌های پیش‌از قاعدگی (PMS)
درد دوره‌ای پستان
هیپرولانکتیمی خفیف
نقص فاز لوتئال

هیچ مطالعه‌ی بالینی خاصی بر روی این گیاه صورت نگرفته‌است اما مدارک بالینی مبنی‌بر نشانه‌ها و مکانیسم عمل از اثربخشی این گیاه حمایت می‌کنند:
سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS)، بهبود علائم فیبروئیدهای رحمی، کنترل نشانه‌های خونریزی

استفاده‌های در حالِ ظهور (با مدارک اولیه):
یائسگی، مکانیسم عمل کاملا مشخص نیست.
اختلالات پروستات؛ به‌‌ندرت استفاده می‌گردد اما به دلیل نوع کارکرد آن از لحاظ نظری جالب است.
زنان میگرنی با سندرم پیش‌از قاعدگی

موارد منع مصرف
توصیه می‌گردد از استفاده‌ی این گیاه در دوران بارداری، به دلیل عوارض احتمالی آن، اجتناب گردید.

استفاده‌های دیگر
استفاده‌های تاریخی، استفاده‌های خارج از محدوده‌ی پزشکی و دارویی.

گالاگتاگوک، استفاده‌تاریخیِ آن در غلظت‌های پایین که امروزه توصیه نمی‌گردد. با این‌حال، یک مطالعه‌ی اخیر دریافت که «مصرف روزانه‌ی 70 mg/kg/ از عصاره‌ی گیاه پنج‌انگشت در دوران شیردهی، به‌صورت قابل توجهی پرولاکتین را افزایش می‌دهد.»
استفاده از این گیاه به‌عنوان دافعِ حشرات

به دلیل تاثیرات آن بر روی سطوح تستسترون در مکمل‌های بدنسازی مردان به عنوان مولفه‌ی ثانویه‌ی آن استفاده می‌گردد.

ممکن است شما دوست داشته باشید بیشتر از نویسنده