معماری
هپاتیت c

ویروس هپاتیت B و C و E،تشخیص آزمایشگاهی هپاتیت ها

ویروس هپاتیت HBV) B)
کبد عضوی است که در بسیاری از فعالیتهای حیاتی بدن ، مانند مقابله با عفونت ها ، متوقف کردن خونریزی ، پاک کردن خون از سموم و داروها ، و ذخیره انرژی در بدن نقش دارد.هپاتیت به معنای التهاب کبد است که فعالیتهای آن را مختل می سازد این بیماری به علتهای مختلفی ایجاد می شود . یکی از این علتها آلودگی به ویروس هپاتیت“بی” است. ویروس هپاتیت“بی” عامل بروز بیماری هپاتیت “بی” در انسان است. این ویروس در کبد انسان جایگزین شده و تکثیر می نماید. مواد تولید شده توسط این ویروسها به گردش خون می ریزند. بخش فعال ویروس درقسمت مرکزی آن قرار دارد . آنتی ژن استرالیایی یا همان آنتی ژن سطحی ویروس هپاتیت “بی” (HBs Ag) در سطح ویروس قرار گرفته است . هر کس که این ذرات سطحی کوچک  (HBs Ag) در خون او وجود داشته باشد ، فرد آلوده تلقی می شود . انجام آزمایشات خونی حساس ، تکثیر ویروس در بدن را مشخص می نماید. حساسترین آزمایش خون در بیماران که بر تکثیر ویروس در بدن دلالت می کند ، آزمایش پی- سی- آر (  HBV DNA یا PCR  ) است . امروزه امکان اندازه گیری کمی ویروس در خون نیز فراهم شده است و با استفاده از این آزمونها که با دستگاه  Amplicor  انجام می شود می توان در مورد شیوه درمان و پیگیری تصمیم گیری کرد.

هپاتیت “بی”

بر اساس آخرین گزارشات سازمان بهداشت جهانی (WHO) حدود ۴۰۰ میلیون نفر در سراسر جهان حامل ویروس هپاتیت”بی”هستند و این بیماری پس از بیماری سل و مالاریا شایعترین بیماری عفونی و مسری است سالانه حدود ۵۰ میلیون نفر به تعداد افراد آلوده به این ویروس در دنیا افزوده می شود . بیشتر مبتلایان در کشورهای چین و تایوان هستند . شیوع این بیماری در برخی نواحی آسیا و آفریقا بسیار بالاست و تعداد آنها حتی به ۲۰ درصد جمعیت این مناطق نیز می رسد .

شیوع ناقلین هپاتیت“بی”در جامعه ایرانی حدود ۳ درصد افراد جامعه یا قریب به دو میلیون نفر است . این آمار در شهرها و مناطق مختلف کشور متفاوت است .از سال ۱۳۷۲ کلیه نوزادان در کشور تحت واکسیناسیون ضد هپاتیت “بی” قرار گرفته اند و به همین دلیل از میزان بروز موارد جدید کاسته شده است . گاهی به علت کشف موارد مثبت هپاتیت “بی” این فکر تداعی می شود که هپاتیت“بی” زیاد شده است . ولی این تصور غلط است و در حال حاضر شیوع بیماری در جامعه کاهش یافته و فقط موارد تشخیص افزایش یافته است . مطالعات دکتر علویان و همکاران نشان داده که تشخیص بیماری هپاتیت “بی” در ۱۰ سال گذشته در کشور آسانتر شده و بیماری در مراحل اولیه و ابتدائی شناسایی می شود.

علائم و نشانه ها

بیماری هپاتیت می تواند بدون علامت باشد و یا علایمی بسیار شدید همراه با گرفتاری شدید کبدی ایجاد کند . معمولا پس از ورود ویروس به درون بدن و پس از یک دوره نهفتگی،علایمی شبیه سرماخوردگی مثل ضعف ،خستگی ، احساس کسالت ، بی اشتهایی ، تب ، درد عضلانی ، التهاب مفاصل و بثورات پوستی ممکن است ایجاد شود . پس از مدتی مرحله دوم علایم به صورت بروز زردی و بهبود علایم مقدماتی به همراه تیره رنگ شدن ادرار یا کمرنگ شدن مدفوع بروز می نماید بعد از این مرحله بیمار وارد مرحله نقاهت می شود . معمولا کودکان علائم خفیف تری را بروز می دهند و بیشتربدون علامت هستند. بسیاری از مبتلایان به این بیماری علائمی دال بر بروز زردی نمی دهند ، علت این امر ابتلا در دوران نوزادی و کودکی است که اغلب بدون علامت است .

تشخیص هپاتیت  “بی”

در اغلب موارد آلودگی به ویروس هپاتیت “بی” به دنبال اهدای خون رخ می دهد و این افراد معمولاً هیچگونه علامتی نداشته و از آلوده بودن خود تعجب می کنند . همانطور که گفته شد یکی از روشهای تشخیصی این بیماری ، اندازه گیری آنتی ژن سطحی این ویروس یعنی  (HBs Ag) است . اندازه گیری آنزیمهای کبدی (به ویژه آنزیمهای ALT  و AST )می تواند نشانه ای مفید جهت تعیین وجود بیماری در کبد باشد . در صورت افرایش سطح خونی آنزیمهای کبدی یا وجود اختلال در سونوگرافی کبد ،انجام آزمایش پی – سی – آر ضروری است .

بدنبال کشف یک مورد  (HBs Ag) مثبت در خانواده ،انجام این آزمایش در خواهر ، برادر،همسرو فرزندان ضروری است.

انجام آزمایش خون قبل ازتلقیح واکسن ضد هپاتیت “بی” توصیه می شود .ممکن است این تصوروجود داشته باشد که چرا برای خواهر و برادر و پدر و مادر انجام آزمایش ضروری است ؟ و ممکن است درحال حاضر آنها زندگی جداگانه ای داشته و مرتبط با بیمار نباشند؟ پاسخ این است که ممکن است که در دوران کودکی و به صورت مشترک ابتلا صورت گرفته باشد و بهتر است همه افراد برای یکبار در طول عمر خود آزمایش هپاتیت “بی” بدهند .

انجام بیوپسی کبد در مبتلایان به هپاتیت حاد و ناقلین هپاتیت توصیه نمی شود . چنانچه پزشک با بررسی آزمایشات کبدی و معاینه ، به درگیری کبدی مشکوک شود ، اقدام به بیوپسی کبد می نماید.برای انجام بیوپسی کبد با پزشک معالج خود مشورت کنید .

راه های انتقال

ویروس هپاتیت “بی” از راههای زیر منتقل می شود:

۱- انتقال ازراه خون و فرآورده های خونی :

سابقه تزریق خون آلوده به ویروس ( خوشبختانه خونهای موجود درکشور از نظر ابتلا به هپاتیت “بی” مشکلی ندارد )، استفاده از سرنگ مشترک جهت تزریق، خالکوبی و تاتو کردن یا سوراخ کردن گوش با وسایل آلوده ، استفاده از مسواک یا تیغ ریش تراشی که می تواند آلوده به خون باشند و فرورفتن اتفاقی سوزن آلوده به ویروس در بدن .

۲- انتقال از طریق مادر آلوده به نوزاد:

این راه مهمترین راه انتقال بیماری هپاتیت “بی” درایران است .چه بسیارمواردی است که ما با خانواده ای روبرو می شویم که چند نفر از فرزندان دچار هپاتیت “بی” می باشند و علت آن را باید در تماس های دوران کودکی جستجو کرد.

۳- انتقال از راه جنسی :

ویروس هپاتیت در ترشحات بدن از قبیل بزاق ،مایع منی و ترشحات مهبل وجود دارد. عدم رعایت اصول صحیح فعالیت جنسی و یا بی بندوباری جنسی می تواند موجب انتقال هپاتیت شود.

۴- انتقال از طریق نیش برخی حشرات :

نادر است ولی امکان انتقال وجود دارد.

۵- انتقال از طریق اقدامات دندانپزشکی :

انجام اقدامات دندانپزشکی در مراکزی که از وسایل غیر بهداشتی و با روشهای غیر صحیح وسایل خود را ضد عفونی می نمایند ،می تواند موجب انتقال بیماری شود.

۶- انتقال در بین اعضای خانواده :

ویروس هپاتیت در اثر برخوردهای ساده روزانه مانند صحبت کردن ،دست دادن ، بوسیدن ،در آغوش گرفتن و یا در مکانهایی مانند استخرها منتقل نمی شود.

ویروس هپاتیت “بی” درخارج از بدن انسان در برابر حرارت ،رطوبت و عوامل شیمیایی بسیار مقاوم است . این ویروس در حرارت ۲۰- درجه تا ۱۵ سال و در حرارت اتاق تا ۶ ماه و در یک لیوان خشک تا ۴ هفته زنده می ماند ولی پس ازجوشاندن در ۱۰۰ درجه سانتیگراد به مدت ۵ دقیقه از بین می رود. این ویروس با مواد ضد عفونی کننده نظیر گلوتارآلدئید،کلروفرموفرمالین(۱ در۴۰۰۰)از بین می رود.

هپاتیت و انتقال داخل خانواده

اگر در خانواده یک فرد ناقل هپاتیت وجود داشته باشد ،امکان انتقال بیماری به سایر افراد خانواده وجود دارد و نحوه انتقال از طریق ورود خون فرد ناقل هپاتیت به مخاط و یا خون فرد سالم است.مثلا با عطسه کردن ، ذرات دهان فرد آلوده به چشمان افراد سالم می تواند سبب انتقال بیماری شود وبه همین دلیل هنگام عطسه کردن باید مقابل دهان با دستمال پوشانده شود.

ازدواج و هپاتیت “بی”

سوال مهمی است : آیا فرد مبتلا به هپاتیت بی می تواند ازدواج کند ؟ و آیا هنگام خواستگاری باید به طرف مقابل ، حقیقت را بیان کند ؟ اصولاً معاشرت برای افراد مبتلا به هپاتیت “بی” منعی ندارد. ازدواج برای دختران و پسران مبتلا به هپاتیت “بی” منعی ندارد و طرف مقابل باید آزمایش داده و پس از آن تحت واکسن هپاتیت “بی” قرار گیرد.

ضد عفونی کردن لباسها و وسایل آلوده

برای ضد عفونی کردن وسایل و لباسها، می توان پس از تمیز کردن لکه های خون و یا سایر مواد،لباسها را در آب جوشانده و یا به مدت نیم ساعت آنها را در محلول آب ژاول نیم درصد (ده قسمت آب، یک قسمت آب ژاول) یا ماده ضد عفونی کننده لباسها قرار داد.

ناقل هپاتیت

ویروس هپاتیت می تواند برای سالها به صورت نهفته در بدن باقی بماند و فرد در واقع به عنوان “ناقل هپاتیت” شناخته شود. بیماری هپاتیت به کسانی گفته می شود که ویروس هپاتیت در خونشان بیش از ۶ ماه وجود داشته باشد، حال عمومی خوبی داشته و در بررسی آزمایشگاهی اختلال در کار کبد آنان مشاهده نشود. در چنین شرایطی ویروس به صورت مسالمت آمیز در داخل بدن وجود داردولی به کبد آسیبی نمی رساند . درایران ۳ ناقلین هپاتیت “بی” ۳ درصد جمعیت را تشکیل می دهند.

علایم و نشانه ها در ناقلین

در اغلب موارد عفونت از مادران آلوده به نوزادان منتقل می شود و تا سالها علامتی دیده نمیشود . در برخی موارد نیز به دنبال هپاتیت حاد ویروسی ،فرد ناقل بیماری می شود . در این افراد به دنبال علائم هپاتیت از جمله بی اشتهایی ، ضعف ، بی حالی، پررنگی ادرارو زردی، سیستم ایمنی بدن نمی تواند (HBs Ag)را منفی نماید و بعد از شش ماه با وجود بهبودی ظاهری ،فرد آلوده باقی می ماند. گاهی اوقات برخی از ناقلین هپاتیت از ترش کردن ،سوزش سردل و احساس سنگینی در سمت راست شکم و بی اشتهایی شاکی هستند. این علائم ارتباطی به بیماری هپاتیت ندارد . ویروس هپاتیت درخون و همه ترشحات بدن (بزاق، عرق) افراد ناقل وجود دارد.

تاکنون درمانی برای ناقلین هپاتیت “بی” ارائه نشده است و از آنجایی که عملکرد کبد آنان خوب است ، نیازی به درمان نیز ندارند . به اعتقاد مولف ، مصرف بیشتر سبزیجات و میوه جات تازه ، مصرف بیشتر محصولات دریائی (ماهی و..) وپرهیزاز مصرف چربی و اغذیه آماده و مصرف بیشتر ویتامین B1می تواند در جلوگیری از فعال شدن بیماری و حتی منفی شدنHBs Agموثر باشد.

باید توجه داشت که هپاتیت “بی” حاد در ۹۰ تا ۹۵ درصد موارد به طور خود بخودی بهبود یافته و ویروس آن نیز به صورت کامل از بدن دفع می شود . در ۵ تا ۱۰ درصد موارد ویروس در بدن باقی می ماند و حالت ناقل هپاتیت پیش می آید .

ناقلین هپاتیت باید به موارد زیر توجه نمایند :

برای بررسی وضعیت کار کبد خود جهت معاینات و انجام آزمایشات خونی هر شش ماه یک بار به پزشک مراجعه نمایند.
کلیه اعضای خانواده (همسر، فرزندان و کسانی که در یک مکان با این افراد زندگی می کنند)باید بر علیه هپاتیت “بی” واکسینه شوند.
در صورت مراجعه به دندانپزشک ،آزمایشگاه ، پزشک و اصولاً هر جای دیگری که خطرانتقال ویروس به دیگران وجود دارد ، حتماً او را از وجود ویروس هپاتیت در بدن خود آگاه نمایند.
از مصرف مشروبات الکلی جداً پرهیز نمایند.
افراد چاق باید تلاش کنند تا اضافه وزن خود را کاهش دهند.
از وسایل و لوازم شخصی مثل سرنگ ،تیغ ، مسواک ،ریش تراش،حوله و …. هرگز به صورت مشترک استفاده نکنند.

چند تذکر:

ناقلین هپاتیت “بی” می توانند ازدواج کنند ولی همسر آنان باید بر علیه این بیماری واکسینه شده و از تاثیر مثبت واکسن مطمئن شد. خطر انتقال عفونت در زندگی زناشویی سالم بسیار کم است .

بررسی همه زنان باردار از نظر هپاتیت “بی” ضروری است تا در صورت کشف عفونت از انتقال بیماری به نوزاد پیشگیری شود.
بهتر است خانم های مبتلا به هپاتیت اگر به تعداد کافی فرزند دارند از حاملگی مجددخودداری نمایند.
ناقلین هپاتیت می توانند مثل بقیه مردم زندگی کنند.

سرانجام ناقلین هپاتیت “بی”

در اغلب موارد سازگاری طولانی مدتی بین ویروس هپاتیت و سیستم دفاعی میزبان بوجود می آید که ممکن است تا سالها وجود داشته باشد و بیمارمشکل کبدی پیدا نکند . گاهی ویروس تا آخر عمر به صورت نهفته باقی می ماند . از هر ۱۰۰ نفری که به این حالت مبتلاهستند سالیانه یک نفر(در ایران) ویروس را از بدن خود پاک کرده و آزمایش HBs Agوی منفی می شود ولی ممکن است ۲تا ۳ نفر از این افراد در عرض چند سال دچار عود بیماری شد و به اصطلاح فعالیت ویروس در بدن آنها مجدداً از سر گرفته شود. در مورد ادامه پی گیری این موارد با پزشک خود مشورت کنید.

هپاتیت مزمن و سیروز در ناقلین هپاتیت

در تعدادی از افرادی که ویروس نهفته می شود ممکن است ویروس فعال شده و سبب التهاب کبد گردد. در این جریان آنزیمهای کبدی )ALT،AST) در خون افزایش یافته و علائم و شواهد بالینی و آزمایشگاهی دال بروجود التهاب درکبد ظهورمی یابند. درایران ازمیان دومیلیون نفرناقل هپاتیت “بی” حدود ۱۰درصد ، یعنی ۲۰۰ هزار نفر دچار مشکل کبدی شده و ویروس هپاتیت ” بی” در کبد آنها تکثیر پیدا می کند و موجب التهاب می شود. این افراد نیاز به تشخیص شدت التهاب در کبد و فعالیت ویروس در خون و احیاناً درمان دارند.

سیروز یا تنبلی کبد یک بیماری پیشرونده کبدی است که با التهاب و تشکیل بافت جوشگاه در کبد مشخص می شود . عده کمی از ناقلین هپاتیت به این مرحله از بیماری مبتلا می شوند در صورت پیگیری ، تشخیص به موقع و درمان مناسب از بروز بیماری سیروز جلوگیری می شود.

امکان تبدیل حالت ناقل هپاتیت به هپاتیت مزمن در طی سالها وجود دارد و به همین دلیل پیگیری صحیح ناقلین هپاتیت ضروری است . برای تشخیص هپاتیت مزمن از آزمایشات کبدی (ALT) و شمارش ویروس (HBV viral Load ) و در برخی موارد نمونه برداری کبد استفاده می شود.

درمان هپاتیت“بی”

هپاتیت مزمن نیاز به درمان دارد و در صورت درمان داروئی می توان آنها را تبدیل به حالت غیر فعال کرد . در صورت عدم درمان ،امکان پیشرفت به سمت سیروز (تنبلی کبدی) وجود دارد و در برخی شرایط که سیروز پیشرفت میکند ، پیوند کبد مداخله ای دیگر خواهد بود.

از داروهای موجود در بازار که مورد تایید در درمان هپاتیت “بی” قرار گرفته اند می توان از ترکیبات تزریقی مثل انترفرون (معمولی و پگ ) و خوراکی مثل لامیوودین، آدفوویر وانتا کاویر نام برد. برای تصمیم در مورد درمان باید به وضعیت بیمار و شرایط تحمل دارو توجه کرد. مدت درمان نیز از ۶ ماه تا یک سال با مصرف انترفرون و در داروهای خوراکی ۳ تا ۵ سال می باشد. طول مدت مصرف دارو باید توسط پزشک مشخص گردد.

آلفا اینترفرون: این دارو به صورت تزریق داده می شود و بیشتر افراد برای ۶ تا ۱۲ ماه درمان می شوند. داروی موجود در بازار به صورت ۵ میلیون روزانه یا یک روز در میان استفاده می شود.

اخیراً دارویی به نام پگ اینترفرون با اثر بخشی بیشتر به بازار آماده است که هفتگی مورد استفاده قرار میگیرد. مصرف این ترکیبات با عوارض همراه است که با مشورت باپزشک قابل تحمل می باشند.

دارویی به نام لامیوودین: روزی یک بار این دارو را می خورید و درمان معمولا به مدت ۳ تا ۵ سال ادامه دارد . امکان ادامه دارو برای سال ها وجود دارد.

آدفوویر دیپی وو کسیل:روزی یکبار این دارو را می خورید و درمان معمولا به مدت ۳ تا ۵ سال ادامه دارد.

جراحی:در طول  زمان  ممکن است  هپاتیت  “بی” باعث توقف عمل  کبد شود. اگراین اتفاق بیفتد ممکن است نیازبه کبد جدیدی داشته باشید ، به این جراحی پیوند کبد گفته میشود. این روش شامل خارج کردن  کبد قدیمی و آسیب دیده و جایگزینی یک کبد نو  و سالم از یک دهنده عضواست.

واکسیناسیون

بهترین راه  مقابله  با ابتلا به  بیماری  هپاتیت  “بی”  تزریق  واکسن  آن  است  به همین  دلیل واکسیناسیون  آن در کلیه نوزادان  و افراد  در معرض خطر انجام میشود . متاسفانه هنوز برای هپاتیت “سی” واکسنی ارائه نشده است.  واکسن  هپاتیت  “بی”  معمولاً درسه نوبت و به فواصل یک ماه و ۶ ماه پس ازتزریق   می باشد .  تزریق واکسن باید عضلانی و حتماً در عضله  بازو صورت گیرد . تزریق  واکسن هپاتیت  ” بی ” در عضله باسن سبب کاهش تاثیر آن می شود .

توصیه میشود تا آنتی بادی ضد هپاتیت ” بی ” (HBs Ab) یک تا سه ماه پس از کامل شدن نوبتهای تزریق  واکسن  اندازه گیری  شود. اگر پاسخ  آنتی بادی بیش از ۱۰۰ واحد بین المللی باشد،  بهترین پاسخ تلقی  و تا سال ها باقی می ماند .  مقادیر بیش از ۱۰ و کمتر از ۱۰۰ نیز مورد قبول است.

افراد زیر باید واکسن تقلیح نمایند:

. همه نوزادان متولد شده

. کودکان کوچکتر از ۹ سال (کمیته پیشنهاد دهنده واکسن در آمریکا پیشنهاد کرده که در افراد جوان تر از ۱۸ سال واکسن هپاتیت “بی” تلقیح شود).

. کارکنان بهداشتی – درمانی که ممکن است با خون یا فرآورده های آن و یا با سوزن ویا با سایر وسایل آلوده به ویروس در تماس باشند . این گروه شامل  افراد زیر می باشد  : پزشکان، جراحان، پرستاران ،  دندانپزشکان ، کمک  دندانپزشکان ، دندانسازان  و  دانشجویان  گروههای  مختلف پزشکی،  کارکنان بخش های  دیالیز ، کارکنان  آزمایشگاهها،  بانک خون  و  سازمان انتقال خون وکسانی   که در  خانه  از افراد عقب  افتاده مراقبت  می کنند . به گروههای فوق افراد پرخطرگفته  می شود. تزریق سه نوبت واکسن  هپاتیت “بی” و بررسی  آنتی بادی  ضد ویروس  هپاتیت “بی” یک تا سه ماه پس از آن ضروری است.

. همسر، فرزندان ، والدین و کسانی که با فرد ناقل هپاتیت ” بی ”  زندگی می کنند  ( این افراد بهتر است که هر ۵ سال یکبار مجدداً از نظر آزمایشات بررسی شوند ).

. بیمارانی که در معرض تزریق خون مکرر هستند نظیر بیماران مبتلا به هموفیلی ، همودیالیز و یا معتادان تزریقی

ویروس هپاتیت HCV) C)

نقش کبد در بدن

کبد شما یکی از مهمترین اعضای بدن است که نقش حیاتی در زندگی شما ایفا میکند. وظیفه کبد تصفیه هر چیزی است که شما می خورید. کبد در مراقبت از عفونتها کمک می کند و میکروب ها و سایر مواد سمی را از خون شما  خارج کرده و به حفظ  سلامت شما کمک میکند. همچنین کبد مسئولیت ذخیره انرژی برای به حرکت در آوردن عضلات و کنترل قند خون و تنظیم کلسترول و نیز مسئولیت کنترل چندین هورمون و آنزیم دیگر است.

هپاتیت چیست؟

هپاتیت که از نظر لغوی به معنی التهاب کبد است می تواند در اثر عوامل مختلف از جمله بسیاری از داروها و ویرو سهای مختلف و بیماری های خود ایمنی و بیماری های ژنتیکی پدید آید.هپاتیت “سی” نوعی بیماری کبدی است که در اثر عفونت با ویروس هپاتیت “سی” رخ می دهد. ویروس هپاتیت “سی” در سلول های کبدی زندگی می کند و موجب التهاب کبد(هپاتیت ) می شود. این ویروس همچنین می تواند موجب آسیب های دائمی کبد مثل سیروز (تنبلی کبدی) و سرطان کبد و نارسایی کبد گردد( برای اطلاعات بیشتر به کتاب جامع بیماری های کبدی ایران مراجعه شود). بسیاری از بیماران تا زمانیکه دچار آسیب کبدی شوند از بیماری خود بی اطلاع هستند و این امر ممکن است چندین سال پس از آلوده شدن فرد به ویروس هپاتیت “سی” رخ دهد. بلافاصله پس از اینکه فردی به ویروس هپاتیت “سی” آلوده شود وارد مرحله کوتاه مدت و ابتدایی (فاز حاد) بیماری میگردد. در بعضی افراد پس از این مرحله ویروس هپاتیت به طور دائمی از بدن پاک شده و هرگز مشکل کبدی پدید نمی اید ولی حدود ۸۵ درصد افرادی که به این ویروس مبتلا می شوند وارد فاز پیشرفته و طولانی مدت بیماری(هپاتیت سی مزمن) می شوند. بر اساس تخمین سازمان بهداشت جهانی ۱۷۰ میلیون ناقل هپاتیت “سی” د رجهان وجود دارد و سالانه بیش از یک میلیون مورد مرگ د راثر هپاتیت اتفاق می افتد . در سال ۱۳۷۹ در زندان های کشور اپیدمی هپاتیت “سی” در حدود ۲۰ در صد بود که با توزیع سرنگ یک بار مصرف در بین زندانیان این بیماری کاهش یافت به گونه ای که در سال ۸۴ حدود ۵ درصد از معتادان تزریقی به هپاتیت “سی” مبتلا بوده اند. در حال حاضر حدود ۲۰۰ هزار بیمار هپاتیت “سی” در ایران شناسایی  شده اند .سابقه  تزریق  خون  قبل  از  سال ۱۳۷۵  یکی از علل ابتلا  می باشد.

ابتلا به هپاتیت “سی” چگونه رخ می دهد؟

بیماری هپاتیت “سی” توسط هپاتیت “سی” ایجاد می گردداین ویروس پس از تماس فرد با خون بیمار مبتلا به هپاتیت “سی” وارد بدن می شود.هپاتیت “سی” از خون یک فرد به  خون فرد دیگر منتقل می شود ولی از طریق بغل کردن ، بوسیدن ، سرفه یاعطسه کردن و آب یا غذای مشترک منتقل نمی شود. ویروس هپاتیت “سی” در محیط خارج از بدن و درون خون خشک شده نیز به مدت سه ماه زنده می ماند ولی با جو شاندن در ۱۰۰ درجه سانتیگراد و به مدت ۵ دقیقه از بین می رود.

امکان انتقال هپاتیت “سی” در موارد زیر وجود دارد:

۱٫     استفاده از سرنگ ها یا دیگر و سایل که جهت تزریق دارو ها و موادغیر مجاز (مواد مخدر) به کار می روند به صورت مشترک . این روش شایع ترین روش انتقال هپاتیت سی در بسیاری از کشور ها است.

۲٫     خدمات پزشکی و دندانپزشکی و خالکوبی ,حجامت,تاتو کردن,*سوراخ کردن گوشدرمحل های نا مطمئن و با وسایل آلوده

۳٫     دریافت خون یا عضو اهدایی قبل از سال ۱۳۷۵

۴٫     تماس پزشکان و کار کنان مراکز بهداشتی-درمانی با خون فرد آلوده

۵٫     موارد نادر از مادر آلوده به هپاتیت “سی” به نوزادش در حین زایمان

شایعترین راه انتقال هپاتیت “سی” روش تزریقی است که بیش از ۵۰ درصد موارد را شامل می گردد. انتقال هپاتیت “سی” از راه جنسی نسبت به هپاتیت “بی” کمتر است.شیر دهی موجب انتقال هپاتیت “سی” نمی شود.

* آیا ممکن است فردی هم هپاتیت “سی” داشته باشد هم هپاتیت “بی” ؟

با توجه به راههای مشترک انتقال این دو ویروس پاسخ مثبت است . اغلب کسانیکه آلودگی به هر دو ویروس را دارند  معتادان  تزریقی هستند. بررسی از نظر  عفونت HIVنیز مهم است.

* واکسن برا ی جلوگیری از انتقال هپاتیت “سی” وجود دارد؟

تاکنون واکسنی ساخته نشده که بتواند در برابر ویروس هپاتیت “سی” مصونیت ایجاد کند.

* کدام ویروس هپاتیت بیشتر از راه جنسی منتقل می شود؟

ویروس هپاتیت “بی” بیش از هپاتیت “سی” از راه تماس جنسی منتقل میشود . موارد هپاتیت “سی” ناشی از تماس جنسی غالبا در افرادی که شرکای جنسی متعدد دارند دیده میشود.با توجه به شباهت را ه های انتقال هپاتیت و ویروس عامل بیماری ایدز بسیاری از مبتلایان به ویروس ایدز بطور همزمان به ویروس هپاتیت “بی” و “سی” هم آلوده اند که این امر موجب تشدید علائم و مشکلات بیماران و کوتاه تر شدن عمر آنان می شود.

* اگر لباس کسی آغشته به خون بیمار مبتلا به هپاتیت بی و یا سی شود چه اقداماتی باید انجام داد؟

در صورتیکه لباس یا هر شیئی دیگری به خون فرد آلوده آغشته شود در ابتدا باید خون را با آب سرد در حالی که دستکش به دست است کاملا  شسته  شود. چون ویروس در خون خشک شده هم تامدتی باقی میماند،  بنابراین  باید خون  کاملا پاک شود. سپس با دو روش می توان وسیله را ضد عفونی کرد:

۱- استفاده از مواد ضد عفونی کننده مانند مایعات سفید کننده و مواد کلر دار برای مدت ۲۰ دقیقه .

۲- جوشاندن برای مدت ۲۰ تا ۳۰ دقیقه

* آیا برای مبتلا یان به هپاتیت  سی محدودیتی از نظر ازدواج وجود دارد؟

یکی از را ههای انتقال هپاتیت “سی” می تواند انتقال از راه تماس جنسی با فرد آلوده باشد ولی شانس  این انتقال بسیار پایین است . بطوریکه  در اغلب موارد  هپاتیت  “سی”  از همسر  به طرف  مقابل منتقل  نمی شود . بنابر این فرد  آلوده  به هپاتیت “سی” می تواند ازدواج کند و میتواند بچه دار شود ولی توصیه های بهداشتی را رعایت کند.

* آیا وجود یک فرد ناقل در منزل خطرناک است؟

در صورتیکه دستورات ساده بهداشتی رعایت شود شانسی برای انتقال هپاتیت “سی” بین افراد خانواده باقی نمی ماند. نقش خود بیمار در پیشگیری از انتشار بسیار مهم است تا به حال  بدلیل  خصوصیات  این ویروس  دانشمندان موفق  به  ساخت واکسن  موثر نشده اند متاسفانه  مبتلایان را نمی توان  براحتی درمان کرد . لذا لازم  است  شما با رعایت نکات بهداشتی مانع از ابتلای خود ودیگران شوید.

موارد زیر در پیشگیری از انتقال ویروس نقش بسزایی دارند:

– زخم و بریدگی های پوست را خودتان  پانسمان  کنید. در صورت نیاز  به کمک  برای پانسمان زخم از دستکش استریل استفاده شود.

– در صورتیکه به این بیماری مبتلا هستید خون پلاسما اعضای بدن یا بافت اهدا نکنید.

– از سرنگ مشترک استفاده نکنید.

– از  ریش تراش  مسواک و لوازم  آرایشی  یا لوازم  شخصی دیگران  بطور مشترک استفاده نکنید.

– مواظب باشید در داخل خانه به صورت اشتباهی از مسواک همدیگر به صورت مشترک استفاده نکنید. بهتر است محل نگهداری مسواک ها و رنگ آنها متفاوت باشد.

علائم  و نشانه ها

دو نوع هپاتیت “سی” وجود دارد نوع اول هپاتیت “سی” حاد نامیده می شود و  به معنی عفونت کوتاه مدت است علائم این مرحله شبیه  آنفولانزای  خفیف است .  نوع  دوم  که هپاتیت “سی” مزمن  نامیده می شود به این  معناست که فرد به نوعی عفونت  جدی تر و طولانی  مدت مبتلا شده است.  اکثر بیماران وارد مرحله  مزمن  می شوند ولی  همچنان بدون علامت باقی  می مانند به همین علت در بسیاری از  موارد دیده  میشود  که فرد  تا ۱۵ سال یا بیشتر تشخیص داده نشده باقی می ماند و به صورت اتفاقی بعد از اهدا خون یا بررسی کامل پزشکی متوجه ابتلا به هپاتیت “سی” می گردد.

اگر علائم هپاتیت “سی” در فردی ظاهر شوند این علائم ممکن است شامل موارد زیر باشند:

خستگی، تب اندک، سر درد، گلو درد خفیف ،کاهش اشتها ،تهوع، استفراغ، درد قسمت فوقانی راست شکم (روی کبد)،  درد مفاصل، خارش  پوست،  درد عضلانی ،ادرار پر رنگ و  زردی (حالتی که درآن پوست و سفیدی چشم بیمار به سمت زردی میرود).

هپاتیت “سی” به آهستگی موجب آسیب کبد بیمار میشود. حدود ۸۵ در صد افرادیکه وارد مرحله مزمن  بیماری میشوند پس از ۲۰  سال  یا  بیشتر دچار آسیب شدید  کبد  و اسکار کبدی (سیروز) می شوند. علائم سیروز عبارتند از:

– قرمزی کف دست ها (به علت گسترش و اتساع عروق خونی کف دست)

– تجمعی از عروق  خونی  زیر پوست به شکل عنکبوت  قرمز کوچک . این  حالت معمولا روی قفسه سینه و شانه ها و صورت دیده میشود.

– تورم شکم و پاها و صورت

– خونریزی از ورید های متسع  شده  دستگاه گوارش  که  خونریزی واریسی  گفته می شود و به صورت ملنا(مدفوع سیاه) خود را نشان می دهد.

– آسیب دستگاه عصبی و مغز که انسفالوپاتی نامیده می شود. انسفالوپاتی  می تواند علائمی مانند گیجی و اختلالات حافظه و تمرکز را در پی داشته باشد.

تشخیص هپاتیت “سی”

هپاتیت “سی”  با بررسی  شرح حال بیمار معاینه  وی و آزمایش های خونی  تشخیص داده می شود .  غالبا میزان آنزیم های کبدی  در خون  مبتلایان به  هپاتیت “سی”  بالا است.  هنگامی  که  پزشک به هپاتیت “سی”  مشکوک شود  وجود  آنتی بادیهای  ضد هپاتیت سی  را در خون بیمار بررسی می نماید .  در صورتیکه  آنتی بادی های  ضد هپاتیت “سی” در خون بیمار وجود داشته باشد برای تشخیص قطعی هپاتیت “سی” باید خون بیمار با آزمایش ریبا و پی سی آر  مورد  بررسی قرار گیرد.  آنتی بادیهای ضد ویروسی ” سی” در خون بیمار نشانگر این است که فرد در گذشته با ویرو س تماس داشته است ولی وجود مواد ژنتیکی هپاتیت سی در خون بیمار نشان می دهد  که وی در حال حاضر مبتلا به هپاتیت “سی” است. ویروس هپاتیت “سی” انواعی دارد وبه ۱a,1bدلیل قبل از شروع درمان بررسی ژنوتایپ ضروری است . موارد  همین می باشند . انجام  شمارش ویروس نیز کمک کننده است.۳aو ۲aشدیدتر ازدر اکثر موارد جهت تعیین  اینکه آیا ویروس  هپاتیت “سی” موجب اسکار در کبد شده است یا خیر بیوپسی (نمونه برداری) از کبد صورت میگیرد.به این منظور پزشک  به سادگی و با  بی حسی موضعی  و سوزنی را از  فضای بین دنده های بیمار وارد  کبد نموده و نمونه کوچکی از بافت کبد را جهت  بررسی زیر میکروسکوپ جدا  می کند.

امروزه در بعضی  کشورها  کیت های  خانگی  بررسی هپاتیت “سی” وجود دارد  که خود بیمار  توسط  آنها می تواند بررسی کند  که آیا به این ویروس تماس  داشته است یا خیر و در صورت مثبت بودن تست با پزشک خود جهت  بررسی بیشتر ابتلای  قطعی به بیماری مشورت نماید.

* در چه مواردی باید جهت بررسی ابتلا به هپاتیت “سی” به پزشک مراجعه کرد:

۱٫ دارای عوامل خطر ابتلا به هپاتیت “سی” (مانند تزریق وریدی) هستید.

۲٫ دچار علائم  هپاتیت “سی” ( خستگی ، درد عضلانی ،کاهش اشتها ، تهوع و ادرار پر رنگ ، مدفوع  کم رنگ و تب  یا زردی)  بوده  ومشکوک  به  تماس با  فرد  مبتلا هپاتیت “سی” هستید.

تست خانگی شما از نظر هپاتیت “سی” مثبت شده است.

* در چه مواردی بیمار مبتلا به هپاتیت “سی” باید با اورژانس تماس بگیرد:

– خونریزی از مقعد یا استفراغ خونی

– در موارد گیجی شدید یا توهم

درمان هپاتیت سی

هپاتیت سی در مواردی نیاز به درمان دارویی دارد و در مواردی درمان دارویی لازم نیست . در صورتیکه آسیب کبدی خفیف باشد ممکن است نیازی به درمان نباشد. همچنین درمان داروئی به علت عوارض جانبی زیاد این داروها و همچنین گران بودن آنها همواره بهترین  انتخاب  نیست در صورتیکه پزشک معالج درمان دارویی را لازم بداند درمان با انترفرون و ریباویرین صورت می گیرد . آمپول اینترفرون  به صورت هفته ای  سه بار تزریق می شود . مقدار و مدت مصرف آن را پزشک  تعیین می کند. بیماران باید حداقل ماهی یک بار جهت بررسی و انجام آزمایشات مراجعه نمایند. امروزه  آلفا اینترفرون  جدیدی به نام پگ –اینترفرون معرفی شده که  هفته ای  یک بار تزریق می شود. این دارو گران قیمت است ولی تاثیربیشتری دارد . هپاتیت “سی” قابل درمان است و در صورت مصرف دقیق دارو تحت نظر پزشک امکان ریشه کنی آن وجود دارد.

میزان پاسخ به درمان به میزان آسیب کبدی بیمار مقدار ویروس موجود در بدن وی و نوع ویروس هپاتیت “سی” که فرد به آن مبتلا شده است بستگی دارد.شش نوع مختلف (که  ژنوتیپ  نامیده  میشود) از ویروس هپاتیت  “سی”  وجود دارد  نوع ۱و۲و۳  در سراسر جهان یافت  میشود نوع ۴ در آفریقای شمالی دیده می شود  نوع ۵ در آفریقای جنوبی و نوع ۶ در آسیا شایع است . درمان ژنوتیپ ۱ مشکل تر از درمان ژنوتیپهای ۲و۳ است.

بخش مهمی  از درمان  هپاتیت “سی”  به  مراقبت فرد  از خود  بستگی دارد . بیمار می تواند با انجام ورزش  مصرف غذا و میوه های  سالم  ترک  دخانیات   پرهیز از مصرف  الکل  ومخدر  و  داروهایی  که  موجب  آسیب  کبدی  می شوند  از آسیب بیشتر کبد جلوگیری کرده و وضعیت بهتری داشته باشد.

ریباویرین

ریباویرین یک داروی خوراکی ضد ویروسی است که مصرف همزمان آن با انترفرون در درمان هپاتیت “سی” موثر است این دارو در حال حاضر نباید بتنهایی مصرف شود .مهمترین عارضه آن از بین رفتن گلوبول های قرمز خون می باشد.که ممکن است تا ده درصد موارد منجر به قطع دارو گردد. بنابراین هنگام مصرف ریباویرین در فواصل منظم باید توسط پزشک معاینه شوید و آزمایشهای لازم را انجام دهید. مدت مصرف این دارو ۱۲-۶ ماه می باشد این دارو نیز بسیار گران قیمت است.

بسیار مهم: هنگام مصرف داروی ریباورین نباید حاملگی در فرد و یا همسر او رخ  دهد . خطر عوارض جنینی  وجود دارد .  در این مورد  حتما از پزشک  معالج  اطلاعات  بیشتری را دریافت  کنید.

اینترفرون الفا چیست و چگونه عمل می کند؟

یک پروتئین است که سلول های  مختلف بدن در هنگام ابتلا  به عفونت های  ویروسی آن را ترشح می کنند تا در برابر عفونت مقاومت  کنند. درمان  با  اینترفرون الفا  نوعی از اینترفرون انسانی را به اینترفرونی که به بدنتان  خودش آن را می سازد ( برای  تحریک بیشتر  سیستم  ایمنی ) اضافه می کند . استفاده از این دارو می تواند  سبب  بروز علایمی شبیه  آنفولانزا شود که ممکن است دلالت بر موثر بودن درمان باشد. در حال حاضر دقیقا معلوم نشده است که چگونه این درمان در معالجه هپاتیت مزمن”بی” و “سی” عمل میکند. اینترفرون الفا ممکن است با حمله مستقیم  به ویروس هپاتیت عمل می کند یا ممکن است سیستم ایمنی بدن را طوری تنظیم کند که در غلبه بر ویروس کمک کند.

نحوه درمان با اینترفرون الفا چگونه است؟

درمان با اینترفرون الفا بوسیله تزریق است . شما می توانید آن را خودتان تزریق کنید یا آنکه پزشک پرستار یا فرد دیگری این کار را برایتان انجام دهد. میلیونها نفر درست مثل شما  تزریق را هر روز خودشان  انجام می دهند. به خاطر داشته  باشید  که بعد از  چند تزریق  این کار برای شما آسانتر خواهد شد  درمان با  اینتر فرون  الفا ر ا  بکار برید و مطمئن باشد بزودی به آن عادت خواهید کرد.

آیا درمان با اینترفرون الفا عوارضی هم دارد؟

شایعترین عوارض جانبی درمان  با اینترفرون الفا علایم  شبیه آنفولانزا هستند  که معمولا بعد از چند هفته  کاهش پیدا می کنند . این عوارض شامل تب ، لرز و دردهای  عضلانی است.این عوارض  در شروع درمان شایع  هستند و نباید شما را بترسانند. اگر شما سوالی درباره عوارض ایجاد شده برای خودتان یا درباره  درمان دارید برای اطمینان  با  پزشک خود تماس بگیرد . مهم  است  که  بخاطر داشته باشید هر چند که درمان می تواند در ابتدا شما را ناراحت کند اما احتمال پاک شدن بدن از ویروس در افرادی که دچار این عوارض می شوند  بیشتر است. خیلی مهم  است  که  شما مطابق آنچه  پزشکتان تجویز کرده است درمان را ادامه بدهید. تنها  در این صورت که شما می توانید  بیشترین بهره را از درمان اینترفرون الفا ببرید.

چگونه می توان از بعضی عوارض جانبی رها شد؟

برای رهایی از بعضی عوارض جانبی اینترفرون الفا از دستورات زیر پیروی کنید:

الف) ضد دردها از قبیل استامینوفن یا ایبوبروفن می توانند برای جلوگیری یا آرام بخشی نسبی تب و درد بکار روند.

ب) تزریق اینترفرون الفا به هنگام خواب به شما اجازه خواهد داد تا در زمان بروز علایم شبیه آنفولانزا خواب باشید.

ج) انرژیتان را حفظ کنید :بکوشید تا بیشتر استراحت کنید.
) به اندازه کافی مایعات بنوشید قبل از درمان و طی درمان مایعات کافی بنوشید.

ه) غذاهای متعادل بخورید:از وجود مقدار کالری لازم در هر وعده غذایی اطمینان داشته باشید.

و) به چیز های مثبت فکر کنید:دور نمای فکری سالمی داشته باشید.

ویروس هپاتیت HEV) E)

هپاتیت نوع E

ویروس هپاتیت HEV) E) از طریق گوارشی منتقل می شود و اپیدمی آن ، در برخی از کشورهای درحال توسعه گزارش شده است . در این کشورها معمولا آب آشامیدنی با مدفوع آلوده می شود . در سال ۱۹۵۵ ، ۲۹ هزار مورد از هپاتیت یرقانی بعد از آلودگی آب آشامیدنی شهر با فاضلاب دهلی نو در هند گزارش شد و این ویروس برای اولین بار از نمونه های جمع آوری شده به دست آمد . میزان مرگ در زنان باردار بالا بوده و گاهی تا ۲۰ درصد هم می رسد . ژنوم ویروس کلون شده و RNAی تک رشته ای با پلاریته مثبت دارای اندازه ای حدود ۷/۶ کیلو باز است . ویروس مشابه کالیسی ویروس ها است ، ولی در این خانواده قرار داده نشده است . این ویروس در یک جنس بدون دسته ، به نام هپه ویروس طبقه بندی شده است . سویه های حیوانی HEV در جهان شایعند . میزان بروز HEV یا عفونت های مشابه HEV  در جوندگان ، خوک ها ، گوسفند وگاو در ایالات متحده شایع است . امکان سرایت ویروس از حیوان به انسان وجود دارد .

پاسخ دهید