اختلالات شایع روان‌ پزشکی و ارتباط آن با مشکلات جنسی زنان و مردان

بیشتر افراد به اشتباه فکر می‌ کنند اگر مشکلی در سازوکار جنسی آنها وجود دارد، حتما ایراد از هورمون‌ های جنسی یا اندام‌ های تناسلی است و در مراجعه به پزشک، به بررسی صرف این موارد تاکید دارند. این افراد صحبت از مسائل روانی، درگیری‌ های ذهنی یا مشکلات خانوادگی را اضافه و خارج از موضوع می‌ دانند و راحت از کنار آن عبور می‌ کنند.

توجه به این مساله ضروری به نظر می‌ رسد که اندام تناسلی مثل بقیه ارگان‌ های بدن مثل چشم، فقط یک گیرنده است و درک اصلی لذت، برانگیختگی و بخش مهمی از ارگاسم برعهده مغز شماست، به این ترتیب نقش مهم ذهن و تحریکات روانی برای لذت بخشیدن به انسان در رابطه زناشویی برجسته است و این‌ گونه نتیجه‌ گیری می‌‌ شود که برای داشتن رابطه زناشویی خوب، پیش از هر چیز باید سلامت روان مناسبی داشت.

اختلالات روانی و بعضی درمان‌ های دارویی مربوط، می‌ توانند روی مراحل مختلف رابطه زناشویی مانند میل جنسی، تحریک‌ پذیری و برانگیختگی، نعوظ، ارگاسم و انزال تاثیرات مخربی ایجاد کنند. در ادامه به بعضی اختلالات شایع روان‌ پزشکی و ارتباط آن با مشکلات جنسی زنان و مردان اشاره کرده‌ ایم.

اختلالات خلقی

یکی از شایع‌ ترین و البته مهم‌ ترین اختلالات روان‌ پزشکی، افسردگی است که با علائمی مثل خلق افسرده، کاهش لذت، کاهش یا افزایش خواب و اشتها، بی‌قراری یا کندی روانی-حرکتی، احساس خستگی، کاهش توانایی تفکر و تمرکز، احساس بی‌ ارزشی یا گناه، افکار تکراری مربوط به مرگ یا خودکشی و…طی یک دوره حداقل 2 هفته‌ ای خود را نشان می‌ دهد.

علاوه بر این موارد، فرد افسرده اغلب برای برقراری رابطه زناشویی خوب، حوصله، انگیزه، انرژی و تمرکز ذهنی لازم را ندارد و کاهش میل جنسی، اختلال در نعوظ و تحریک‌ پذیری، ناتوانی در رسیدن به اوج لذت جنسی، درد حین رابطه زناشویی و… در او مشاهده می‌ شود.

در برخی بیماران دچار افسردگی آتیپیک، تمایل به برقراری رابطه زناشویی به‌طور افراطی بالا می‌ رود که آن هم بیمارگونه است و به درمان مناسب نیاز دارد.
«مانیا» که نقطه مقابل «افسردگی» است و با خلق بالا، انرژی و فعالیت زیاد، پرخاشگری، افزایش اعتماد به‌ نفس، پر حرفی، حواس‌ پرتی، پرش افکار و… در یک دوره حداقل یک هفته‌ ای خود را نشان می‌ دهد، می‌ت واند با میل جنسی زیاد فرد و فعالیت‌ هایی با پیامدهای مخرب و دردناک مثل بی‌ مبالاتی‌ های جنسی همراه باشد که به‌ طور اورژانسی نیازمند درمان است.

اختلال اضطرابی

یکی دیگر از شایع‌ ترین اختلالات روان‌ پزشکی موجود، اختلال اضطرابی است که البته انواع مختلفی دارد، مثل اختلال وحشت‌ زدگی(پانیک)، جمعیت‌ هراسی، هراس اختصاصی، اضطراب فراگیر و… که از عمومی‌ ترین علائم آن می‌ توان به اضطراب و نگرانی مفرط، خستگی زود هنگام، اشکال در تمرکز، تحریک‌ پذیری، اختلال خواب، تنیدگی عضلانی، بی‌ قراری و بی‌ تابی در بیشتر روزها اشاره کرد.

فرد دچار اختلال اضطرابی، تمرکز و انرژی لازم را حین رابطه زناشویی ندارد و اختلال در تحریک‌ پذیری، نعوظ و ارگاسم در او ایجاد خواهد شد. ضمن آنکه ممکن است به‌ دلیل احساس انقباض و تنیدگی عضلانی، خصوصا در عضلات کف لگن برای یک خانم، احساس درد حین رابطه و حتی واژینیسموس (دخول غیر ممکن) ایجاد شود.

همچنین در مطالعات ارتباط بین سطح اضطراب و انزال زودرس در آقایان کاملا مشاهده می‌ شود.

گاهی افرادی که سطح اضطرابی بالایی دارند، دچار اعتیاد جنسی می‌ شوند و با وجود سطح میل جنسی نه‌ چندان زیاد، به شکل افراطی و بدون توجه به عواقب منفی این مساله، وارد فعالیت‌ های جنسی مختلف می‌ شوند و به دنبال ارضای جنسی، به‌ طور موقت احساس سرخوشی و آرامش و رهایی از تنش می‌ کنند. البته این حال خوب گذراست و دوباره احساس اضطراب با شدت بیشتری برمی‌ گردد و این چرخه تکرار می‌ شود.

اختلال وسواسی جبری

همه ما وسواس را کمابیش با مشخصه اصلی آن؛ یعنی افکار، تکانه‌ ها و تصاویر ناخواسته و تکراری و مزاحم (وسواس‌ های فکری) و همچنین رفتارهای تکرار شونده و آیین‌ مند (وسواس‌ های عملی) می‌ شناسیم.

اختلالات جنسی در بیماران مبتلا به وسواس شایع است و می‌ تواند به آسیب‌ شناسی روانی یا عوارض دارویی مربوط باشد، مثلا فرد مبتلا به وسواس تمیزی، از هر چه باعث آلودگی می‌ شود، پرهیز می‌ کند و احساس چندش و انزجار دارد.

این اجتناب در روابط زناشویی می‌ تواند دامنه وسیعی از بوسیدن، لمس بدن و تماس با ترشحات بدن را شامل شود.
علاوه بر این، باید همه وسایل در اطراف بیماری که درگیر وسواس نظم و ترتیب است، مرتب باشد. وی الزاما در جای مشخص، زمان معلوم و با ترتیب و موالات خاص و باید‌ها و نباید های از پیش تعریف‌ شده، وارد رابطه می‌ شود که این مساله همسر او را آزرده خاطر خواهد کرد.

افراد مبتلا به وسواس ممکن است به علت اشتغال ذهنی مداوم، هنگام رابطه زناشویی روی سرنخ‌ های جنسی و اصل فعالیت جنسی تمرکز چندانی نداشته باشند و این حواس‌ پرتی هنگام رابطه با برانگیختگی جنسی تداخل پیدا می‌ کند.

مبتلایان به وسواس احساس نیاز افراطی به کنترل افکارشان دارند، در حالی‌ که لازمه داشتن ارگاسم خوب این است که فرد خودش و ذهنش را رها کند و در احساساتش غرق شود و فارغ از امور دیگر باشد بنابراین وسواس از راه‌ های مختلف، زندگی جنسی فرد را متاثر می‌ کند و لازم است مورد توجه قرار گیرد.

اختلال بدریخت‌ انگاری بدن

از جمله اختلالات روانی دیگر که در زیر گروه وسواس قرار می‌ گیرد، اختلال بدریخت‌ انگاری بدن است که در آن فرد مشغولیت ذهنی با یک یا چند نقص و عیب تصوری در ظاهر جسمانی خود دارد که از نظر دیگران بی‌ اهمیت است یا قابل‌ مشاهده نیست. این فرد ممکن است رفتارهای تکراری (بررسی خود در آینه) یا فعالیت‌ های ذهنی (مقایسه ظاهر خود با دیگران) را در واکنش به دلواپسی‌ های مربوط به ظاهر انجام دهد.

این اختلال ممکن است در قالب نگرانی‌ هایی مانند اندازه آلت تناسلی در آقایان و شکل و رنگ ناحیه تناسلی و اندازه سینه‌ ها در خانم‌ ها خود را نشان دهد. چنین افرادی حین برقراری رابطه زناشویی اغلب مضطرب و ناراحت هستند و بر خاموش بودن لامپ و دیده نشدن و همچنین کوتاه بودن زمان رابطه تاکید دارند. به دنبال این موضوع، فرد دچار اختلال در میل جنسی، تحریک و لذت و اشکال در ارگاسم و درد خواهد شد.

اختلال کم‌ توجهی بزرگسالان

بزرگسالانی که دچار اختلال کم‌ توجهی تکانشگری هستند، نمی‌ توانند به جزییات موضوع توجه داشته باشند و تمرکز خود را تا پایان تکلیف حفظ کنند.
حواس این افراد خیلی راحت با محرک‌ های خارجی پرت می‌ شود و فعالیت‌ هایی که نیازمند فعالیت مستمر ذهنی است، آنها را خسته و دلزده می‌ کند و تمایلی به انتظار کشیدن ندارند.
نتیجه آنکه فرد دچار این اختلال حین رابطه زناشویی نیز دچار مشکلاتی مثل حواس‌ پرتی می‌ شود و نمی‌ تواند خیلی خوب روی محرک‌ های جنسی و حس‌ های خود متمرکز شود و در برانگیختگی و ارگاسم احتمالا مشکلاتی خواهد داشت.

اختلالات خواب

نارضایتی از کیفیت یا کمیت خواب، اشکال در به خواب رفتن، حفظ خواب یا بیدار شدن زود هنگام از خواب که حداقل 3 ماه طول بکشد و منجر به افت عملکرد فرد در حوزه‌ های مختلف زندگی‌ اش شود، نوعی اختلال محسوب می‌ شود و می‌ تواند عملکرد جنسی فرد را از ابتدا تا انتها دچار مشکل کند.
فردی که خوب نخوابد، انرژی و تمرکز ندارد، خستگی او را بی‌ حوصله و کم‌ تحمل می‌ کند و کیفیت روابط زناشویی‌ اش نیز به خطر می‌ افتد.

اسکیزو فرنیا و سایر اختلالات روان‌ پریشانه

اختلالات هذیانی، اسکیزوفرنیا، اختلال اسکیزو فرنیفرم و اسکیزو افکتیو و سایر اختلالات روان‌ پریشانه که با علائم هذیان‌ گویی، توهم، گفتار یا رفتار آشفته، بی‌ ارادگی، بی‌ توجهی به بهداشت فردی و… همراه هستند، می‌ توانند قضاوت و منطق فرد را مختل کنند و عملکرد جنسی‌ اش را تحت تاثیر قرار دهند، مثلا فردی که نسبت به همسر خود بدبین است و اختلال هذیانی از نوع حسادت دارد، متعاقبا دچار اشکال در میل جنسی یا عدم‌ برانگیختگی و ایراد در انزال می‌ شود.

اعتیاد به الکل و مواد

اعتیاد در علم روان‌ پزشکی نوعی بیماری تلقی می‌ شود و به درمان نیاز دارد. اعتیاد به انواع مواد از سیگار و الکل و مخدرها گرفته تا مصرف حشیش و شیشه و… می‌ تواند ساز و کار جنسی فرد را شدیدا به هم بریزد.
چنین به نظر می‌ رسد که الکل یا مخدرها ابتدای مصرف به‌ علت کاهش دادن اضطراب و برداشتن مهارهای روانی فرد و ارتقای اعتماد به‌ نفس و خلق، باعث افزایش میل و بهبود عملکرد جنسی فرد می‌ شوند اما پس از مدتی به‌ علت ایجاد وابستگی و کاهش سطح هورمون‌ های جنسی مردانه، نهایتا زندگی جنسی فرد با مشکلات جدی رو برو خواهد شد.
علاوه بر این، افراد بعد از تجربه رابطه جنسی توام با مصرف شیشه یا سایر محرک‌ ها نمی‌ توانند بدون مصرف مواد و به‌ طور طبیعی به آن سطح از میل و لذت جنسی و ارگاسم دست یابند.

اختلالات شخصیتی

مبتلایان به برخی اختلال‌ های شخصیتی مانند اختلال شخصیت خود شیفته، شخصیت وسواسی، نمایشی و مرزی در عملکرد جنسی دچار مشکلات شدیدی می‌ شوند. تشخیص این اختلالات کمی پیچیده‌ تر از اختلالات اولیه روان‌ پزشکی است و به گفت‌ و گوی اختصاصی و انجام تست‌ های روان‌ شناسی نیاز دارد.
اغلب این افراد مشکلاتی مثل ترس از دست دادن کنترل، ترس از صمیمیت و از دست دادن خود مختاری، ترس از طرد شدن و… دارند که همین مسائل هسته اصلی علل اختلال جنسی را در آنها تشکیل می‌ دهد.
در افراد با اختلال شخصیت مرزی، تمایل به رفتارهای پرخطر و آسیب‌ رسان، مثلا شرکت در روابط جنسی متعدد و نامتعارف و نا امن وجود دارد. درمان در این افراد طولانی است و اغلب روانکاوی لازم دارند.

سخن آخر
هر گاه مساله اختلال جنسی مطرح می‌ شود، بررسی سلامت روانی هم اهمیت بیشتری می‌ یابد. در این بین باید به عوارض برخی داروهای روان‌ پزشکی روی عملکرد جنسی فرد نیز توجه ویژه داشت و در صورت بروز مشکل حتما مراتب را به اطلاع روان‌ پزشک خود رساند چرا که این مشکل هم راهکارهای درمانی خاص دارد و عارضه جنسی ناشی از مصرف داروها کوتاه‌ مدت و کاملا قابل‌ جبران است.

دکتر بهاره صباغ ابریشمی
روان‌پزشک و درمانگر مشکلات جنسی و خانواده
سلامت

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.