«اسهال»؛بیماری شایع کودکان

اسهال» بیماری بسیار شایعی در کودکان است که صرف نظر از علت ویروسی، مسمومیت غذایی یا علل دیگر بیشتر میان کودکان مشاهده میشود. اسهال بیماری خطرناکی نیست اما اگر کودک نتواند هیچ ماده ای را در بدن نگه دارد یا علائم بیش از یک هفته استمرار داشته باشد، نگران کننده میشود.

علل ابتلا به اسهال در کودکان

ویروسی:عفونت ویروسی علت اصلی اسهال کودکان است. ویروسهای متعددی مانند روتاویروس،آدنوویروس، آسترو ویروس و آنفلوانزا میتواند عامل اسهال و درد شکم، تب و لرز و استفراغ باشد. اسهال ناشی از عفونت ویروسی، صرف نظر از علت آن، معمولا چند روز تا 2هفته ادامه دارد.

عفونت باکتریایی

گونه های مخصوصی از باکتریها مانند اشریشیا کلی، کامپیلوباکتر، سالمونلا، شیگلا و استافیلوکوک نیز میتواند باعث اسهال باشد. اگر اسهال ناشی از عفونت باکتریایی شدید باشد، با علائمی مانند خون در مدفوع، تب و دلپیچه همراه خواهد بود.

عفونت انگلی

انگلهای بسیار ریزی مانند ژیاردیا در روده زندگی میکنند که میتوانند باعث بروز اسهال کودکان شوند. علائم عفونت انگلی معمولا شامل مدفوع چرب، نفخ و باد شکم میشود.

آنتی بیوتیک

اسهال شدن پس از یک دوره درمان با آنتی بیوتیک موردی شایع است چون آنتی بیوتیک هم باکتریهای خوب و هم باکتریهای بد روده بزرگ را از بین میبرد.

آلرژی (حساسیت) غذایی

اگر سیستم ایمنی بدن کودک به پروتئینهای بیضرر غذایی واکنش نشان دهد، کودک دچار حساسیت غذایی میشود.این واکنش ممکن است خفیف تا شدید باشد و علائمی مثل اسهال، راش (حساسیت پوستی،) کهیر و مشکلات تنفسی را به دنبال داشته باشد.

متداولترین غذاهای حساسیت زا عبارتند از شیر و دیگر فراوردههای لبنی، تخم مرغ، گندم، سویا و انواع مغزها.

عدم تحمل غذایی

عدم تحمل غذایی برخلاف حساسیت سیستم ایمنی را درگیر نمی کند. برای مثال عدم تحمل لاکتوز در کودکان به دشواری در گوارش لاکتوز؛ یعنی قند شیر و لبنیات، مربوط میشود. عدم تحمل لاکتوز نفخ و باد شکم، دلپیچه و اسهال را در پی دارد.

عفونت گوش

بعضی موارد عفونت گوش ویروسی یا باکتریایی نیز منجر به اسهال کودکانمیشود. این نوع اسهال در کودکان زیر 2 سال شیوع بالاتری دارد. در این حالت کودک معمولا سرماخوردگی داشته است و از تهوع، استفراغ و بی اشتهایی نیز رنج میبرد.

دندان درآوردن

نوزادان و خردسالان گاهی در دوران دندان درآوردن دچار اسهال میشوند، این نوع اسهال نباید باعث بیش از 4 یا 5 بار دفع در روز شود.علائم بیماری علائم معمولا با دلپیچه و دلدرد شروع میشود که اسهال را به دنبال دارد و معمولا طی چند روز برطرف میشود.

عفونتهای ویروسی، باکتریایی و انگلی عامل اسهال علائم دیگری را نیز ایجاد میکنند که از آن جمله میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
تب
بیاشتهایی
تهوع
استفراغ
کم شدن وزن
بیآبی بدن کودک

چنانچه گاستروانتریت (التهاب معده و روده) ویروسی عامل اسهال باشد، کودک غالبا ابتدا دچار تب و استفراغ و پس از آن اسهال میشود.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر اسهال کودک پس از 24 ساعت برطرف نشد، متخصص اطفال باید کودک را معاینه کند. اگر کودک علاوه بر اسهال،دچار استفراغ مکرر، نشانه های بی آبی مانند خشک شدن دهان و کاهش دفعات ادرار، وجود خون در مدفوع یا تیره شدن رنگ مدفوع و تب بیشتر از 39 درجه سلسیوس باشد، نباید در مراجعه به پزشک تردید داشت.

درمان اسهال کودکان

کودکانی که در اثر ابتلا به اسهال نشأت گرفته از بیماریهای مختلفی مانند التهاب معده و روده دچار کم آبی خفیف تا متوسط شده اند، باید مایعات ازدست رفته بدنشان جایگزین شود.

برای جایگزینی مایعات و املاح از دست رفته هر3-4 ساعت یکبار محلولی خوراکی به نام ( ORS او. آر. اس) به کودک بدهید.در شروع درمان جایگزینی املاح و مایعات هر چند دقیقه یکبار2 تا 2 قاشق چایخوری (5تا10میلی لیتر) محلول «او.آر.اس» با قاشق یا سرنگ دهانی به کودک داده میشود.

شاید این حجم از دارو برای جبران کم آبی کافی به نظر نرسد اما همین مقدار اندک بیش از یک فنجان (237 میلی لیتر) مایع و املاح در یک ساعت به بدن کودک اضافه میکند.

اگر حال کودک بهتر شد،میتوانید به تدریج مقدار بیشتری محلول «او.آر.اس» را در فواصل طولانی تر به کودک بدهید.

البته پزشک با توجه به وضعیت کودک ممکن است داروهای دیگری را نیز ضروری بداند اما هرگز نباید خودسرانه داروهای بزرگسالان را به کودک داد زیرا ممکن است خطرناک باشد.

رژیم غذایی کودک مبتلا به اسهال

موز پوره شده یا کامل

برنج (برشتوک برنج، برنج معمولی بدون ادویه و به ویژه بدون فلفل)

پوره سیب یا سیب خردشده، پوره را شیرین نکنید.

نان تست،به جای کره معمولی، کره بادام زمینی روی نان تست بزنید.

اگر کودک به غذاهای جامد علاقه ندارد، ماست و فراورده های پروبیوتیک مخصوص کودکان جایگزین مناسبی است.

نوشابه های قندی مانند آبمیوه یا نوشابه های میوه ای شیرین شده، نوشابه کربنات دار (سودا،) چای شیرین، آب گوشت یا آب برنج به کودک ندهید چون این مواد حاوی آب، املاح و قند مناسب نیستند و اسهال را تشدید میکنند.

اگر کودک دچار اسهال مداوم باشد، حتما به او محلول خوراکی جبران کننده کم آبی ORS بدهید و فقط آب خالی به او ندهید.

سعی کنید به کودک غذا بخورانید. نوشیدن آب خالی باعث افت قندخون یا کاهش میزان سدیم خون میشود.

پیشگیری از اسهال

راهی وجود ندارد که بتوان برای همیشه از دچار شدن کودک به اسهال پیشگیری کرد. با این حال با رعایت توصیه های زیر میتوانید احتمال ابتلا به اسهال را کاهش دهید:

مطمئن شوید فرزندتان دستهایش را مرتب به خوبی میشوید و شستن دستها پس از استفاده از سرویس بهداشتی و قبل از غذا خوردن را فراموش
نمیکند.شستن دستها موثرترین روش برای پیشگیری از عفونتهای اسهال مسری است.

کثیف بودن دستها باعث میشود میکروبها هنگام جویدن ناخنها، مکیدن انگشت شست، خوردن انگشت یا قرار دادن هر قسمتی از دست در دهان وارد بدن شوند.

سطح سرویس بهداشتی را تمیز نگه دارید.

میوه ها وسبزیجات را قبل از خوردن به خوبی بشویید.

کانتر آشپزخانه و وسایل آشپزخانه را پس از تماس با گوشت خام، به ویژه گوشت ماکیان به خوبی بشویید.

گوشت خریداری شده را به محض رسیدن به خانه در یخچال بگذارید. گوشت را آنقدر بپزید تا دیگر صورتی رنگ نباشد. باقی مانده غذا را در اولین فرصت در یخچال بگذارید.

هیچگاه از نهر، چشمه یا رودخانه آب ننوشید،مگر آنکه مقامات بهداشت محلی قابل شرب بودن آب را تایید کرده باشند.

درمان «اسهال» در طب ایرانی

یکی از راههای دفع مواد زائد بدن اسهال است که به شکل دفع مدفوع شل و آبکی و بیش از چند بار در روز است. اگر این اسهال ساده باشد؛ یعنی با دفع خون همراه نباشد و بدون تب باشد، تا زمانی که ایجاد ضعف و بیحالی و کم آبی نکند نباید جلوی آن را گرفت.

در بیشتر موارد اسهال، به جز تامین آب بدن به اقدام خاصی نیاز نیست. باید توجه داشت خردسالان و افراد سالمند و ناتوان مبتلا به اسهال به خصوص از نوع آبکی شدید، سریع تر وارد مرحله کم آبی خواهند شد و این کمبود باید سریع جبران شود.

در طب سنتی ایران به مرضی که غذا در روده ماندگاری نداشته باشد و قبل از هضم به شکل مدفوع شل و آبکی خارج شود «زلق الامعاء» میگویند که علتهای متفاوتی دارد. گاهی این اسهال ناشی از زیادی صفرا در بدن است.

یکی از افعال ماده صفرا تحریک روده ها برای حرکت و خروج مدفوع است. ممکن است این زیادی صفرا سبب ایجاد زخمهای درونی در روده شده و غذا قبل از هضم کامل دفع شود. چنین فردی هنگام دفع احساس سوزش در مقعد ناشی از خروج ماده دفعی را ذکر میکند که خشکی زبان، تلخی دهان، تشنگی، خروج غذای هضم نشده و درد شکم از علائم آن است.

برای این بیمار، سوپ جو همراه عدس و برنج که به آن روغن بادام شیرین اضافه شده باشد، مناسب است. سوپ خرفه همراه آب به، شربت انار شیرین و رب انار نیز مناسب است.

گاهی این اسهال ناشی از رطوبات فراوان روده هاست، به طوری که سطح داخلی روده ها توسط این رطوبات اندود میشود و سطح جذب مواد کاهش می یابد و اسهال اتفاق می افتد. در این مواقع تا حد امکان باید اجازه خروج مواد زائد را داد و بر گرسنگی و تشنگی صبر کرد.

چه بخوریم؟

مصرف غذاهای با طبیعت خشک مانند جوجه کباب همراه ادویه میتواند کمک کننده باشد. اگر اسهال همراه با خون باشد، اهمیت بیشتری دارد و باید به پزشک مراجعه کرد.

در غالب اسهال ها خوردن کته ماش، کته ماست همراه با نعناع خشک و حریره بادام مفید است. یکی دیگر از توصیه های مفید اینکه یک لیوان عرق نعناع را با یک قاشق بارهنگ به مدت 10 دقیقه بجوشانید و با یک قاشق مرباخوری عسل مخلوط کنید و کمکم و جرعه جرعه آن را بنوشید.

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.