روش های بهبود حافظه کوتاه مدت

تکنیک هایی برای بهبود عملکرد حافظه کوتاه مدت

حافظه کوتاه مدت همان گونه که از نام آن پیداست، امکان ذخیره سازی موقت اطلاعات را فراهم می آورد. اطلاعاتی که وارد حافظۀ کوتاه مدت یا حافظۀ فعال می شوند، فقط تا زمانی که از آن ها استفاده می کنیم در آنجا باقی می مانند. این حافظه به ما امکان و اجازه می دهد که از اطلاعات بدون آنکه وارد حافظۀ بلندمدت شوند، استفاده کنیم.

در زندگی روزانه، اطلاعات زیادی وجود دارد که شما نیاز دارید برای چند ثانیه در ذهن خود نگه دارید. به عنوان مثال ممکن است بخواهید یک عدد یا یک فکر یا موضوع را چند ثانیه در فکرتان حفظ کنید تا بعد از صحبت فرد مقابل، آن را بگویید یا یک عدد یا جمله را برای گفتن به شخصی دیگر در خاطر خود برای چند ثانیه نگه دارید، یا یک عبارت را برای نوشتن در جایی چند ثانیه در ذهن تان حفظ کنید. در این حالت شما از حافظۀ کوتاه مدت خود استفاده می کنید.

یک مثال خوب برای لزوم استفاده از حافظۀ کوتاه مدت انجام کاری است که با برنامه در آن پیش می روید، مانند یک شطرنج باز که قبل از انجام حرکتی در بازی، چندین راه حل ممکن را در ذهنش مرور می کند.

این توانایی یعنی نگهداری بخشی از اطلاعات در جهت تکمیل یک برنامه یا یک هدف که معمولاً مربوط به بخش پیشین قشر مغز است. این بخش از مغز، در مقایسه با سایر موجودات در انسان بسیار رشد یافته تر است.

حافظه کوتاه مدت یکی از دو نوع حافظه ‌ای است که مغز انسان ‌ها به کمک آن به پردازش داده‌ ها یا اطلاعات دست می ‌زند. در واقع حافظه کوتاه مدت، محلی است برای داده ‌هایی که به روش‌ های مختلف وارد بخش پردازش شده ‌اند، مانند:

1-داده های حسی (احساس، دیدن، شنیدن و…)

2-مرور داده ‌های مربوط به حافظه بلندمدت (بازیابی اطلاعات)

حافظه کوتاه مدت می تواند اطلاعات مربوط به پردازش یک عملیات فکری یا یک کاررا در مدت زمان کوتاهی نزدیک به سی ثانیه در خود نگه دارد.

در واقع این حافظه به عنوان یک چک نویس و پیش نویس برای بازیابی موقت اطلاعاتی که قرار است در مخزن حافظه بلندمدت ما نگهداری شوند، عمل می کند. حافظه کوتاه مدت می تواند به عنوان توانایی به خاطرآوردن موضوعات و اطلاعات در همین لحظه تعریف شود.

ظرفیت حافظه کوتاه مدت بسیار کم است. در روانشناسی گفته می شود که ظرفیت حافظه کوتاه مدت در کمترین حالت 5 ماده و در بیشترین حالت 9 ماده است، اما در حالت معمولی حدود 7 ماده در این حافظه نگهداری می شوند و توانایی مغز در این قسمت برای ماندن در یک فعالیت بسیار کوتاه است و نهایتاً بین 10 الی 15 ثانیه مفاهیم و اطلاعات در این بخش حافظه می مانند.

برای یادآوری 9 ماده، ممکن است افراد به مشکل برخورد کنند. توجه به این نکته نیز لازم است که گنجایش حافظه کوتاه مدت با افزایش سن، افزایش می یابد یعنی گنجایش حافظه کوتاه مدت در دوران کودکی محدود است و وقتی بزرگ تر می شویم تا اندازه ای گنجایش آن افزایش می یابد و البته دوباره با کهولت سن ظرفیت این بخش از حافظه دوباره کاهش می یابد.

برای مثال، برای درک مفهوم این جملاتی که در حال حاضر می خوانید، در حالی که ادامه جمله را می خوانید، ابتدای جمله در ذهن شما می ماند و این نگهداری مطلب ابتدای جمله در حافظه کوتاه مدت اتفاق می افتد.

مثال های دیگری از حافظه کوتاه مدت انجام فعالیت هایی است که در آن بخشی از اطلاعات به منظور تکمیل کل کار در ذهن نگهداری می شوند (به عنوان مثال به یادسپاری یک عدد به منظور تفریق با اعداد دیگر یا نگهداری یک مطلب و موضوع مهم در ذهن در هنگام مکالمه تا زمانی که فرد دیگر صحبتش تمام شود) یا زمانی که فردی ترجمه همزمان انجام می دهد، حافظۀ کوتاه مدتش شدیداً درگیر می شود.

اطلاعات حافظه کوتاه مدت می توانند به سرعت برای همیشه از بین بروند، مگر اینکه ما تلاش آگاهانه و عمدی برای حفظ آن ها انجام دهیم. همچنین برای رفتن اطلاعات ورودی به مغز به حافظه بلندمدت، عبور از حافظه کوتاه مدت ضروری است هم چنین بازیابی اطلاعات از حافظۀ بلند مدت در حافظۀ کوتاه مدت اتفاق می افتد.

انتقال اطلاعات به حافظه بلندمدت به منظور ذخیره سازی و حفظ دائمی می تواند با تکرار ذهنی با روش ها و تکنیک هایی بهبود یابد یا تسریع شود. مواردی که در این زمینه تأثیرگذار هستند عبارتند از: تکرار ذهنی، بخش بندی کردن، معنی دهی به اطلاعات تازه به دست آمده یا ایجاد ارتباط بین اطلاعات جدید با اطلاعات ذخیره شدۀ قبلی.

انگیزه نیز در این امر تأثیرگذار است، یعنی اطلاعاتی که به موضوع مورد علاقه فرد ربط داشته باشند به احتمال بیشتری درحافظه بلندمدت حفظ می شوند.

بخش اجرایی از قشر جلویی مغز که کورتکس پیشین نام دارد، نقش اساسی در حافظه کوتاه مدت یا حافظه کاری دارد.

حافظه کوتاه مدت نه تنها از لحاظ ظرفیت و گنجایش با محدودیت مواجه است، بلکه از لحاظ طول مدت نگه داشتن اطلاعات محدودیت دارد. ظرفیت محدود و طول نگهداری محدود این حافظه را می توان به راحتی با تمرینی از یادآوری کلمات یا اعداد نشان داد.

برای مثال در تست هایی که برای عملکرد حافظه کوتاه مدت طراحی شده، تعدادی عدد برای فرد خوانده می شود (بدون تکرار و فقط یک بار) و او باید بلافاصله پس از شنیدن، اعداد را تکرار کند. در ارزیابی از حافظه کوتاه مدت مشاهده شده که این بخش از مغز به راحتی دچار حواس پرتی می شود.

نوع دیگری از تست های سنجش حافظه کوتاه مدت، تست کلمات یا تست اعداد و کلمات است که در آن کلماتی برای فرد بیان می شود یا به او نشان داده می شود و در ادامه او باید بلافاصله آن ها را تکرار کند.

بخش بندی و طبقه بندی اطلاعات

قطعه بندی کردن و بخش بخش کردن، یکی از روش های افزایش ظرفیت حافظه کوتاه مدت است. قطعه بندی کردن یعنی سازمان دهی اطلاعات در گروه هایی برای مدیریت بهتر آن ها. برای مثال فاصله دار کردن شماره تلفن برای تفکیک آن ها در گروه های اعداد 3 یا 4 تایی، حفظ کردن آن را برای فرد راحت تر می کند، به شکل زیر دقت کنید:

کدام یک از این اعداد را راحت تر به خاطر می سپارید؟

احتمالاً اگر اعداد این شماره را رند و مرتب در نظر نگیریم، حفظ دومی در ذهن راحت تر خواهد بود. بررسی ها در تفکیک و قطعه بندی نشان داده که بهترین میزان برای گروه بندی مفاهیم، گروه های سه تایی است.

بنابراین اگر می خواهید عدد یا کلماتی را در خاطر نگه دارید، سعی کنید آن ها را در گروه هایی که اجزاء سه تایی دارند قطعه بندی کنید (سه عدد، سه کلمه، سه موضوع و …).

با قطعه بندی اطلاعات، هر گروه از این قطعه ها یک آیتم و یک بخش از محتوای حافظه کوتاه مدت در نظر گرفته می شوند. همین طور که قبلاً گفتیم ظرفیت کلی حافظه کوتاه مدت در بیشترین حالت 9 ماده و در کمترین حالت 5 ماده است.

هر گروه از قطعه ها، یک ماده حساب می شوند. مثلاً در گروه بندی اعداد 236890168799937، می توان این کار را کرد؛ 937-799-168-890-236 . زمانی که اعداد پشت هم هستند هر عدد یک ماده از ظرفیت حافظه کوتاه مدت را اشغال می کند، اما در بخش بندی هر سه عدد، یک بخش را اشغال می کند زیرا اعداد در قطعه ها جای گرفته اند.

یعنی 15 عددی که در بالا پشت سر هم آمده اند به سختی حفظ خواهند شد، اما زمانی که با بخش بخش کردن، آن ها را به گروه های سه تایی تقسیم کنیم راحت تر آن ها را به خاطر می آوریم.

معنایابی

اگر بتوانیم به نوعی بین اطلاعات از نظر معنا ارتباط برقرار کنیم، ذخیرسازی آن ها در حافظه بلندمدت آسان تر خواهد بود. امروزه روش های کد دادن که برای حفظ کردن اطلاعات استفاده می شود نوعی معنایابی اطلاعات است.

از روش کد دادن یا کد دهی برای حفظ لغات یک زبان جدید یاحفظ اصطلاحات تخصصی یک رشتۀ علمی می توان استفاده کرد. نوع دیگری از معنایابی، روش شعر ساختن برای مفاهیم کلیدی با روش معنایابی است.

بعضی از افراد خلاق با کمک شعر، کلمات کلیدی یا اسامی سخت یک مبحث را به صورت شعر در می آورند و به نوعی با ایجاد معنا بین مفاهیم بی ربط یا ایجاد معنا بین اطلاعات جدید و قبلی، باعث انتقال آسان تر آن به حافظه بلندمدت می شوند.

تکرار کردن

با تکرار و تمرین نیز می توان ظرفیت حافظه کوتاه مدت را افزایش داد، زیرا با تکرار، اطلاعات دوباره و چند باره وارد این بخش از مغز شده و برای مدت طولانی تری حفظ می شوند.

زمانی که اطلاعات مختلفی مانند عدد، کلمه یا تصویر وارد حافظه کوتاه مدت می شود، آن ها به صورت تاثیرگذاری برای به یادآوری با هم رقابت می کنند. محتوای جدید با محتوای قدیمی که در حافظه بلندمدت ذخیر شده، آمیخته می شوند و ممکن است جایگزین شوند، مگر اینکه اطلاعات قدیمی به وسیله تکرار یا افزایش توجه ویژه به آن ها محافظت شده باشند.

سخن پایانی

حافظه کوتاه مدت بسیار آسیب پذیر است و هر عامل خارجی می تواند حفظ مواد در این حافظه را مختل کند. به همین دلیل است که افراد سعی می کنند تکالیفی را که با حافظه کوتاه مدت حل می شود، به سرعت انجام دهند.

فراموشی خاطرات کوتاه مدت فرآیند متفاوتی از فراموشی خاطرات بلندمدت دارد. زمانی که یک موضوع از حافظه کوتاه مدت فراموش می شود، به این معنی است که عملکرد یک عصب از شبکه های عصبی متوقف شده است.

این توقف می تواند به دلیل حواس پرتی یا درگیربودن اعصاب دیگر در همان زمان به موضوعات دیگر باشد، زیرا ظرفیت این حافظه بسیار محدود است. اما نکته مهم این است که این توقف می تواند به زودی به حالت اولیه بازگردد، زیرا عصب متوقف شده برای عملکرد دوباره به چند ثانیه زمان نیاز دارد.

فراموشی موضوعات از حافظه بلندمدت تنها زمانی اتفاق می افتد که فرد دچار بیماری خاصی مانند آلزایمر (یا بیماری هایی دیگری که به سیستم عصبی آسیب می زنند) بشود یا مشکلات دیگری همچون آسیب مغزی بر اثر تصادف یا صدمه به جمجمه برایش ایجاد شود.

به صورت معمول، اطلاعات از حافظه کوتاه مدت یا حافظه کاری ظرف چند ثانیه به حافظه بلندمدت منتقل می شوند. با این وجود مکانیزم های دقیقی در این انتقال مکانی وجود دارد و کارشناسان مدت هاست بر سر این موضوع که آیا تمام یا بخشی از این اطلاعات حفظ شوند، بحث و اختلاف نظر دارند.

یادتان باشد برای تقویت حافظه تغذیه نیز تاثیر بسیاری دارد. غذاهای حاوی ویتامین های گروه B و Cو امگا 3 در بهبود عملکرد حافظه نقش به سزایی دارند. همچنین خواب مناسب نیز عملکرد این حافظه را به صورت موثری بهتر می کند.

منبع

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *