لیشمانیازیس Leishmaniasis

لیشمانیا یک انگل اجباری داخل سلولی دو میزبانه بوده و به فرم جلدی آن سالک یا زخم شرقی یا دمل بغدادی گفته می شود .

دو شکل شایع سالک در آسیا ( و از جمله ایران ) عبارتند از:

سالک مرطوب

سالک خشک

سالک مرطوب یا روستائی

این شکل بیماری در اثر آلودگی به L.Tropica Major  بوسیله نیش پشه خاکی ماده ( از خانواده فلبوتوموس ) بوجود می آید و در روستاها شایعتر است . مخزن اصلی این نوع انگل جوندگان وحشی است . بیماری پس از یک دوره کمون ۴-۱ هفته ای با یک ندول در محل نیش پشه شروع و پس از چند هفته قسمت مرکزی آن زخمی و ترشح دار می شود و پاپولهای ریزی پیرامون زخم را فرا میگیرند در قسمت عمقی زخم ممکن است یک یا چند ندول قابل لمس وجود داشته باشد . در این نوع ضایعه بدون درد بوده و قطر آن به ۵/۰ تا ۲ سانتی متر و گاهاً cm5 می رسد و پس از بهبودی جوشگاه ( Scar ) مسطح به جا می گذارد.

سالک خشک یا شهری

این نوع از سالک در اثر آلودگی به L.Tropica minor  بروز می کند و معمولا در مناطق شهری شایعتر است و مخزن اصلی آن سگ و انسان است . دوره کمون  بیماری بیش از ۲ ماه ( معمولا بیشتر از یکسال ) بوده و با یک ندول منفرد که رشد بسیار آهسته و بطئی دارد شروع می شود . زخم وترشح در این نوع  ناشایع بوده و نمای ندولی در اطراف ضایعه چندان مشخص و آشکار نیست

تشخیص سالک در موارد آندمیک ساده و براساس خصوصیات بالینی ضایعه بوده ولی در موارد مشکوک میتوان از طریق تهیه اسمیر و رنگ آمیزی گیمسا و یا کشت بر روی محیط NNN ( حدود یک تا دو ماه زمان می برد ) به تشخیص رسید .

 

تدابیر و درمان :

بیش از ۸۰ تا ۹۰% موارد سالک در طی چند ماه بطور خودبخود بهبود می یابد ولی درصورت نیاز به درمان می توان با ترکیبات پنج ظرفیتی آنتیموان مانند .

گلوکانتیم یا مگلومین یا Onhydnis Sudium Sulfide

پنتوستام یا سدیم اسیتوگلوکونات- آمفوتریسین B- کتوکونازول ، ریفامپین ، موضعی ، مترونیدازول ، داروهای ضد مالاریا ،آلوپورینول ، یا بوسیله الکتروکوتر ، جراحی بوسیله کرایو و یا جراحی ترمیمی درمان نمود .

در سالهای اخیر ، ایران در تهیه واکسن سالک به موفقیت های چشمگیری دست یافته و در موارد آندمیک نسبتا مؤثر میباشد .

راههای پیشگیری :

از بین بردن سگهای ولگرد و پشه خاکی .

جلوگیری از گزش پشه خاکی بوسیله پوشاندن بدن و توری پشت پنجره

پوشاندن زخم مبتلابه سالک

تهیه و تزریق واکسن

گاهی به منظور اجتناب از پیدایش اسکار برروی صورت ، تلقیح عمدی بر روی ران انجام می‌شود .

لشمانیوز احشایی یا تب سیاه یا کالا آزار

مشخصات بالینی :

کالا آزار به معنی تب سیاه نام خود را بعلت بروز لکه های ماکولارتیره رنگ پوست در مراحل بعدی بیماری بدست آورده است . این تغییر رنگ از رسوب ملانین ناشی می شود و بیش از همه ، برروی پیشانی و شقیقه ها ، اطراف دهان و روی قسمت میانی شکم مشخص است .

در بدن انسان ، هدف اولیه انگلها ، سیستم رتیکولو آندوتلیال است . بدین ترتیب طحال ، کبد ، مغز استخوان و غدد لنفاوی مورد تهاجم قرار می گیرند . دوره کمون یک الی چهار ماه بطول می انجامد . تبی متناوب که بین ۴۰-۳۹ درجه سانتی گراد متغیر است آغازگر بیماری است که بزرگی کبد و طحال (هپاتواسپلنومگالی ) آگرانولوسیتوز ، کم خونی و کمبود پلاکت ( ترومبوستیوپنی ) را در پی دارد . با پیشرفت بیماری ، لرز ، تب ، لاغری مفرط ، کاهش وزن ، ضعف ، خونریزی از بینی (اپیستاکسی ) و پورپورا نیز عارض می شوند .

حساس بودن به عفونت ثانویه می تواند سبب بروز عفونت ریوی و گوارشی ، اولسراسیون های دهانی و فوت بیمار را به فاصله دوسال پس از شروع بیمار بدنبال دارد .

 

 

گال SCABIES    جرب

 

عامل این بیماری نوعی مایت به نام سارکوپتس اسکابئی (Sarcoptes scabiee) نوع انسانی است که انگل اجباری انسان است . این انگل داخل اپیدرم به حفر تونل یا بارو اقدام می کند. انگل ماده پس از لقاح به تخم گذاری داخل بارو مشغول می شود. تخم ها و مدفوع انگل در پشت انگل ماده داخل بارو تجمع میابد. طول عمر انگل ماده ۶-۴ هفته می باشد. لاروها

۴-۳ روز بعد از تخم خارج شده و بارو را ترک می کنند و به سطح پوست می آیند و شروع به ایجاد باروهای کوچک و حفره مانند می کنند . بعد از چند  بار دگردیسی انگل بالغ نر و ماده ایجاد و سیکل تولید مثل تکرار می شود.

 

اپیدمیولوژی :

گال در تمام گروه های سنی و در دوجنس بطور مساوی بروز می کند ایجاد آلودگی از طریق جنسی و در گروه های خانوادگی از راه غیر جنسی شایع صورت می گیرد

 

تظاهرات بالینی:

در بزرگسالان دورۀ کمون گال ۴-۳ هفته است

۱- خارش مهمترین یافتۀ بالینی است که در شب و محیط گرم شدت بیشتری می یابد

۲- ضایعات چند شکلی ویژگی خاص بیمار بوده

۳- علامت پاتوگنومیک بیماری وجود باروها می باشد که به طول ۱۵-۲ میلی متر به صورت خط مستقیم یا منحنی یا به شکل حرف S قرار دارند. کانال ها برنگ صورتی سفید یا تیره می باشند و مختصری برآمده اند.

۴- معمولا” محل باروها بر روی مچ و کنارۀ دست ها و پا ها ، فواصل بین انگشتان ، آلت تناسلی مردان نواحی سرین ، اسکرتوم ، زیر بغل و پستان ها قرار دارد. در کودکان خردسال در کف دست و پا مشاهده می شود. غالبا” وزیکول ها و پوسچول ها در کف دست و پای شیر خواران بروز می کند.

۵- پاپول های خارش دار به علت واکنش افزایش حساسیت در اطراف آگزیلا ، نواحی دو آرئول خصوصا” بر روی نواحی دورناف ، کفل و ران ها ایجاد می شود.

 

اشکال ویژۀ گال:

۱- گال شیر خواران

۲- گال سالمندان

۳- گال دلمه دار(نروژی)

 

 

تشخیص:

وجود تظاهرات بالینی بیمار و ابتلا ی چند نفر از یک جمع می تواند کلید تشخیص باشد ولی تشخیص قطعی گال با بررسی میکروسکوپی و شناسایی مایت ، تخم یا مدفوع آن انجام می گیرد. روش های توصیه شده شامل تراشیدن پوست بخصوص زیر ناخن ها ،انگشتان دست و کشف مایت ، در انتهای بارو می باشد.

 

درمان:

داروهای ضد گال موضعی : انتخاب نوع داروهای ضد گال باید بر اساس تأثیر دارو و سمیت بالقوه آن ، وضعیت ضایعات اگزمایی ثانویه و سن بیمار صورت پذیرد.

 

۱- بنزیل بنزوات : به تنهایی یا همراه سولیرام بکار می رود.

طریقۀ مصرف: یک بار مصرف دارو و بکار بردن مجدد دارو به فاصلۀ ۱۰ دقیقه پس از مصرف اولیه یا ۲ بار مصرف دارو ، با فاصلۀ ۲۴ ساعت ، یک هفته یا دو هفته . دارو می بایستی ۲۴ ساعت پس از مالیدن به بدن  شستشو داده شود. و ملحفه های رختخواب تعویض گردد.

 

۲- پرمترین ۵% : ۱۲-۸ ساعت پس از مالیدن شسته شود

۳- لیندان : ۶ ساعت پس از مالیدن به بدن شسته شود و یک هفته بعد تکرار گردد. زیر ۵ سال و افراد باردار استفاده نشود.)

۴- کرم کردتامیتون : ۵-۲ روز متوالی و هر بار ۲۴ ساعت روی پوست بماند.

۵- لوسیون ایورمکتین ۸% : در کودکان زیر ۵ سال و زمان بارداری استفاده نشود

 

توجه : درمان بایستی برای همۀ افراد خانواده بدون توجه به وجود یا فقدان تظاهرات بالینی همزمان انجام شود.

آموزش های پرستاری:

۱- تمام افراد خانواده و دوستان در تماس بتیستی همزمان درمان شوند.

۲- بعد از ۲۴ ساعت از درمان احتمال انتقال آلودگی از بین می رود.

۳- ناخن های بیمار کوتاه شود.

۴- به بیماران آموزش دهید که خارش ممکن است تا ۲ هفته بعد از درمان باقی بماند. لذا به صرف باقی ماندن آن مریض نباید خودسرانه درمان راتکرار کند.

۵- تمام بیماران یک هفته بعد از درمان مجددا تحت معاینه قرار گیرند.

۶ –به بیمار آموزش دهید که شرط موفقیت درمان این است که دارو را به تمام سطح پوست بمالد.

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *