آشنایی با هلیکوباکتر پیلوری و بیماری زخم‌ معده (علائم و درمان)

هلیکوباکتر پیلوری یک نوع باکتری است که پس از وارد شدن به بدن انسان در سیستم گوارش جایگزین می‌شود. پس از گذشت چند سال باکتری موجب ایجاد زخم در ناحیه معده یا قسمت بالای روده کوچک می‌ شود که به نام «زخم‌معده» یا «زخم دوازدهه» شناخته می‌ شود. این زخم در برخی افراد به سرطان معده تبدیل می‌ شود.

آلودگی به این باکتری بسیار متداول است. حدود دو سوم جمعیت جهان این باکتری را در بدن خود دارند. وجود باکتری در بیشتر افراد منجر به ایجاد زخم نمی‌ شود و در صورتی که فرد دچار زخم‌ معده هم بشود با درمان دارویی می‌ توان آن را درمان کرد. در دنیای امروز به دلیل در دسترس بودن آب تمیز و بهداشت کافی انسان‌ها کمتر از گذشته به این باکتری آلوده می‌ شوند.

باکتری هلیکوباکتر پیلوری چگونه موجب بیماری ما می‌شود؟

برای دهه‌ ها پزشکان بر این باور بودند که علت بیماری زخم‌ معده، استرس، مواد غذایی تند و پرادویه، سیگار و سایر عادات غیر بهداشتی زندگی افراد است. تا اینکه در سال 1982 میلادی محققان متوجه شدند علت این بیماری یک باکتری است.

نحوه عمل باکتری این گونه است که به محض وارد شدن به بدن انسان به غشای معده یا دوازدهه حمله می‌ کند. وظیفه این غشا مراقبت از معده در برابر اسیدهای گوارشی است. زمانی که غشای معده بر اثر وجود باکتری آسیب می‌ بیند، اسید فرصت پیدا می‌ کند به آن ناحیه نفوذ کرده و آن را زخم کند. این وضعیت ممکن است منجر به خونریزی، عفونت یا انسداد مسیر گوارشی شود.

آب، مواد غذایی و حتی ظروف غذا می‌ توانند حامل میکروب باشند. همچنین تماس با بزاق و مایعات بدن فرد آلوده می‌ تواند باکتری را به فرد سالم منتقل کند. این بیماری در کشورهایی که سیستم فاضلاب و آب بهداشتی مناسب ندارند شیوع بیشتری دارد. بسیاری از افراد از زمان کودکی به این میکروب آلوده می‌ شوند. میکروب ممکن است برای سال‌ ها در بدن فرد زندگی کند و او بیمار نشود. پزشکان هنوز نمی‌ دانند چرا فقط گروهی از این افراد دچار زخم‌معده می‌ شوند.

علائم بیماری زخم‌ معده

افرادی که دچار زخم‌معده هستند اغلب اوقات احساس درد یا سوزش معده دارند. درد ممکن است به صورت پیوسته نباشد و بیمار گاهی درد داشته و گاهی هم هیچ گونه دردی احساس نکند اما معمولا وقتی که معده فرد خالی است، مانند زمان‌ های بین وعده‌ های غذایی یا نیمه شب فرد دچار معده‌ درد می‌ شود. درد ممکن است چند دقیقه تا حتی چند ساعت ادامه داشته باشد. معمولا درد با خوردن یک ماده غذایی یا نوشیدن شیر و مصرف داروی آنتی‌ اسید، کاهش می‌ یابد.

از دیگر علائم بیماری زخم‌ معده می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

احساس نفخ
آروغ زدن
بی‌ اشتهایی
حالت تهوع
کاهش وزن به دلیل نامشخص
زخم ممکن است منجر به خونریزی معده یا روده شود که وضعیت بسیار خطرناکی است. در این وضعیت باید بیمار را سریع به مراکز درمانی منتقل کرد.
تیره یا خونی شدن مدفوع
اختلال تنفس
سرگیجه یا غش
احساس خستگی زیاد بدون هیچ دلیلی
رنگ‌ پریدگی پوست
استفراغی که همراه خون و قهوه‌ ای است.
درد شدید و تیز در ناحیه شکم

در موارد کمی زخم‌ معده به سرطان تبدیل می‌ شود. بیماری ابتدا علائمی ندارد و فرد تنها ممکن است احساس سوزش قلب داشته باشد. همچنین ممکن است با پیشرفت بیماری فرد با علائم زیر مواجه شود:

بلع دردناک یا درد معده
حالت تهوع
عدم احساس گرسنگی
احساس سیری و پری معده با خوردن مقدار کمی غذا
استفراغ
کاهش وزن بی‌دلیل

تشخیص بیماری

اگر فرد علائم زخم‌ معده را نداشته باشد پزشک احتمالا دستور آزمایش برای هلیکوباکتر را نخواهد داد اما اگر فرد اکنون یا قبلا دچار زخم‌ معده بوده، بهتر است آزمایش هلیکوباکتر انجام دهد. مصرف برخی داروها، مانند داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی هم ممکن است به مخاط معده آسیب برساند و علائمی مشابه زخم‌ معده داشته باشد،بنابراین بسیار اهمیت دارد که ابتدا عامل بیماری تشخیص داده شود و سپس درمان مناسب انجام گیرد.

معاینه فیزیکی

در معاینه پزشک از بیمار درباره تاریخچه و علائم بیماری و داروهای مصرفی وی سوال می‌ کند و شکم را از نظر سفت یا نرم بودن و تورم معاینه خواهد‌ کرد.
آزمایش خون و مدفوع هم در تشخیص بیماری تعیین‌ کننده هستند.

تست تنفس اوره

در این آزمایش بیمار مایعی حاوی اوره می‌نوشد. سپس از او خواسته می‌شود درون یک کیسه بدمد و سپس کیسه حاوی هوای بازدم ریه بیمار به آزمایشگاه فرستاده می‌شود. اگر بیمار آلوده به باکتری هلیکوباکتر باشد، باکتری اوره بدن بیمار را به دی‌اکسیدکربن تبدیل می‌کند بنابراین آزمایشگاه تعیین می‌کند میزان دی‌اکسیدکربن موجود در تنفس بیمار بالاتر از حد طبیعی است.

اندوسکوپی

در صورت تشخیص زخم، پزشک دستور اندوسکوپی می‌دهد تا وضعیت مری و معده و روده کوچک را از نزدیک بررسی کند. در صورت نیاز برای بررسی بیشتر از محل زخم نمونه‌برداری می‌شود.

عکسبرداری با باریوم

این نوع عکسبرداری یکی دیگر از روش‌ های تشخیصی است. در این روش به بیمار مایعی حاوی باریوم داده می‌ شود سپس وضعیت حلق، مری و معده بیمار ضمن نوشیدن مایع توسط دستگاه رادیوگرافی مشاهده خواهد‌ شد.

سی‌ تی‌ اسکن

این هم روش دقیق تشخیصی است که از درون سیستم گواررشی تصویر های دقیقی ارائه می‌ کند. در صورتی که آزمایش‌ ها و عکسبرداری‌ های انجام‌ شده وجود هلیکوباکتر را تایید کنند، پزشک برای اطمینان از سرطانی نبودن زخم ممکن است آزمایش‌ های دیگری را برای بیمار تعیین ‌کند، از جمله آزمایش خون برای تشخیص کم‌ خونی ‌احتمالی زیرا اگر بیمار دچار تومور باشد خونریزی تومور موجب می‌ شود تعداد گلبول‌ های قرمز خون کاهش بیابد که منجر به کم‌ خونی بیمار خواهد شد.
آزمایش مدفوع برای احتمال وجود لخته خون روش تشخیصی دیگر است. اندوسکوپی و برداشتن نمونه و سی‌ تی‌ اسکن هم از روش‌ های دقیق دیگر برای تشخیص احتمالی سرطان معده است.

درمان زخم‌ معده

اگر دچار زخم‌ معده هستید و عامل آن باکتری هلیکوباکتر است نیاز به دارویی دارید تا باکتری‌ ها را از بین ببرد و غشای معده را ترمیم کند و مانع عود دوباره زخم شود. این درمان 1 تا 2 هفته طول می‌ کشد تا بهبود حاصل شود. درمان شامل تجویز چند نوع دارو است، شامل:

آنتی‌ بوتیک برای از بین بردن باکتری‌ ها، مانند آموکسی‌ سیلین، کلریتومایسین، مترونیدازول، تتراسایکلین و تینیدازول. برای اغلب بیماران دو داروی آنتی‌ بیوتیک همزمان تجویز می‌ شود.

داروهایی که با بلوکه کردن پمپ ریز تولید اسید میزان ترشح اسید معده را کم می‌ کنند، مانند دکسلانسوپرازول، اسموپرازول، لنزوپرازول، امپرازول، پنتوپرازول و ربپرازول

بیسموت سابسالیسیلات هم برای از بین بردن باکتری‌‌ ها همراه آنتی‌ بیوتیک‌ ها تجویز می‌ شود.

داروهایی که ماده هیستامین را بلوکه می‌ک نند. ماده هیستامین معده را وادار به ترشح اسید بیشتر می‌ کند. این داروها شامل سایمتیدین، فاموتیدین، نیزاتیدین و رانیتیدین است.

در طول دوره درمان بیمار تقریبا روزانه 14 قرص مصرف می‌ کند که خیلی زیاد به نظر می‌ رسد اما اهمیت دارد که داروها را دقیقا طبق دستور پزشک خود مصرف کند.
اگر آنتی‌ بیوتیک‌ ها در زمان مشخص و طبق دستور پزشک استفاده نشوند باکتری‌های معده نسبت به دارو مقاوم می‌شوند و این به معنای وخیم‌تر شدن بیماری است.

اگر در طول دوره درمان عوارض جانبی داروها برای بیمار مشکلی ایجاد کرد حتما با پزشک او در میان بگذارید، شاید داروهای جایگزین دیگری را برای او تجویز کند. 1 تا 2 هفته پس از درمان پزشک دوباره از بیمار تست تنفس و مدفوع می‌ گیرد تا از درمان کامل وی مطمئن شود.

نحوه پیشگیری از بیماری زخم‌ معده

با رعایت نکات زیر می‌ توانید از آلوده شدن به باکتری هلیکوباکتر پیلوری پیشگیری کنید:
دستان خود را پس از رفتن به سرویس بهداشتی یا پیش از میل کردن غذا کاملا با آب و صابون بشویید.
از مصرف آب و غذای غیربهداشتی خودداری کنید.
از خوردن مواد غذایی که کاملا پخته نشده بپرهیزید.
از مصرف غذاهایی که در شرایط غیربهداشتی تهیه یا سرو می‌شوند، خودداری کنید.
استرس‌ های شدید، غذاهای تند و پرادویه، الکل و سیگار هیچ کدام باعث زخم‌ معده نمی‌شوند اما می‌توانند مانع ترمیم سریع زخم شوند یا درد ناشی از زخم‌ معده را تشدید ‌کنند.

بعد از طی دوره درمان چه باید کرد؟

اغلب زخم‌ های مخاط معده پس از یک دوره درمان ترمیم می‌ شوند. در صورت درمان، از مصرف داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی به عنوان مسکن خودداری کنید زیرا این دارو ها خود می‌ توانند به مخاط معده آسیب برسانند (ناپروکسن، آسپیرین و ایبوبروفن از داروهای غیر استروئیدی و ضد التهابی محسوب می‌ شوند).

افراد مشهوری که مبتلا به سرطان دستگاه گوارش شده‌ اند

جان وین
این چهره سرشناس ‌هالیوود در سال 1979 میلادی در سن 72 سالگی بعد از سال‌ ها مبارزه با سرطان معده درگذشت.

انریکو فرمی
فیزیکدان ایتالیایی که جهان را وارد دوران اتمی کرد. وی در سال 1938 میلادی به دلیل تلاش‌ هایی که روی مواد رادیواکتیو و جداسازی اتم به عمل آورد برنده جایزه نوبل شد. در سال 1942 میلادی، اولین رآکسیون هسته‌ ای کنترل‌ شده را آزمایش کرد و زمینه ساخت بمب اتمی را فراهم آورد. او در سن 53 سالگی به دلیل سرطان معده درگذشت.

پاتریک سوویزی
این هنرپیشه سرشناس که بیشتر به خاطر بازی در فیلم «روح» شناخته شده، در سال 2009 میلادی به دلیل سرطان درگذشت.

فارا فاست
این هنرپیشه معروف در سال 2009 میلادی به دلیل سرطان دستگاه گوارش درگذشت.

منابع
WebMD, NBCI
Medica- News

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.