پروتئین های فاز حاد،CRP،ESR و ویسکوزیتی

پروتئین های فاز حاد، پروتئین هایی هستند که سطح آن ها در پاسخ به جراحت بافتی، تروما، انفارکتوس میوکارد، عفونت حاد، سوختگی، التهاب مزمن (مانند بیماری کرون – Crohn’s disease – آرتریت روماتوئید و بدخیمی – malignancy) تغییر می کند. پاسخ فاز حاد، کلی و غیر اختصاصی است. تفسیر نتایج حاصل از آن تنها زمانی میسر است که اطلاعات کامل بالینی فرد، در دسترس باشد.

محرک تولید احتمالاً سایتوکاین التهابی مانند اینترلوکین-1 ، اینترلوکین-6 و فاکتور نکروز تومور (TNF) می باشد.

پروتئین های فاز حاد شامل موارد زیر است

پروتئین واکنشگر C (C-reactive protein یا CRP)
آلفا-۱-اسید گلیکوپروتئین (Alpha-1 acid glycoprotein)
آلفا-1-آنتی تریپسین (Alpha-1 antitrypsin)
هاپتوگلوبین (Haptoglobins)
سرولوپلاسمین (Ceruloplasmin)
سرم آمیلوئید A (یا Serum amyloid A)
فیبرینوژن (Fibrinogen)
فریتین (Ferritin)
اجزای کمپلمان C3 و C4 (یا Complement components C3, C4)

سرعت رسوب اریتروسیت (ESR یا Erythrocyte sedimentation rate)

ESR میزان سرعت رسوب گلبول های قرمز را در یک لوله طی یک ساعت اندازه گیری می کند. این تست یک شاخص غیر مستقیم از غلظت پروتئین فاز حاد محسوب می شود (بویژه به غلظت فیبرینوژن بستگی دارد). این تست حساس بوده ولی شاخص غیر اختصاصی از تغییر پروتئین پلاسما است که نتیجه ی التهاب و یا آسیب بافتی می باشد.

نتایج تست ESR با تغییرات هماتوکریت، اختلالات گلبول قرمز (مانند گلبول داسی شکل) و تأخیر در انجام تست (نمونه باید حداکثر طی 4 ساعت آنالیز و اندازه گیری شود)، تحت تأثیر قرار می گیرند. بنابراین این تست نسبت به ویسکوزیته پلاسما، کمتر قابل اعتماد است.

همچنین نتایج این تست توسط سن، جنس، چرخه قاعدگی، بارداری و داروها (استروئیدها steroids)، تحت تأثیر قرار می گیرد.

میزان نرمال ESR ، امکان وجود بیماری را منتفی نمی کند. افزایش کم ESR مثل 20 تا 30 میلی متر بر ساعت، جای نگرانی زیادی ندارد ولی ESR بالای 100 میلی متر بر ساعت قابل توجه بوده و نشان دهنده ی این است که بدن مشکل دارد.

ESR بالا : هر گونه اختلال التهابی (مانند عفونت، روماتوئید)، توبرکلوزیس یا سل، انفارکتوس میوکارد (پاسخ سریع)، آنمی، پلی میالژیا روماتیکا (polymyalgia rheumatic) و آرتریت تمپورال (temporal arteritis).

ESR پایین : پلی سیتمی (polycythaemia)، هیپوفیبرینوژنمی (Hypofibrinogenemia)، نارسایی احتقانی قلب (Congestive heart failure)، اسفروسیتوز (spherocytosis) و گلبول داسی شکل (sickle cells).

تست ESR برای تشخیص و مانیتورینگ پلی میالژیا روماتیکا و یا آرتریت تمپورال، مفیدتر از CRP بوده و همچنین تست ESR در زمان ریلپس (relapse یا بازگشت به حالت اول)، بیشتر بالا می ماند.

استفاده ی همزمان از تست های CRP و ESR در تشخیص شدت بیماری التهابی حاد لگن (acute pelvic inflammatory disease) مفید است.
همچنین افزایش ESR ، مارکری برای بیماری عروق کرونر قلب می باشد.

ویسکوزیته پلاسما (Plasma viscosity) :

این تست حساس بوده ولی شاخص غیر اختصاصی از تغییر پروتئین پلاسما است که نتیجه ی التهاب و یا آسیب بافتی می باشد. این تست، اطلاعاتی مشابه ESR به ما می دهد.

افزایش موازی با تست ESR دارد ولی ویسکوزیته پلاسما تحت تأثیر تغییرات هماتوکریت (مثل آنمی، پلی سیتمی) و تأخیر در انجام تست، قرار ندارد. از این رو ویسکوزیته پلاسما نسبت به ESR، بیشتر استفاده شده و قابل اعتمادتر است.

تحت تأثیر جنس قرار ندارد ولی با تغییر سن، تغییر می کند (اما کمتر از ESR)، و نیز تحت تأثیر ورزش و بارداری نیز قرار دارد.

سطح افزایش یافته ی آن معمولاً نشان دهنده ی وجود زمینه ی پاتولوژی است ولی سطح کاهش یافته ی آن را می توان نادیده گرفت.

استفاده از این تست برای مانیتورینگ سندرم هیپرویسکوزیته (مثل میلوما) بهتر از ESR می باشد.

حساسیت و اختصاصیت این تست بهتر از ESR و CRP در اقتراق بین آرتریت روماتوئید فعال و غیر فعال می باشد.

افزایش ویسکوزیته پلاسما و هیپرفیبرینوژنمیا (hyperfibrinogenemia) ریسک فاکتورهایی برای عوارض جانبی پس از آن در آنژین ناپایدار (unstable angina) و سکته ی مغزی می باشد.

ویسکوزیته پلاسما در رابطه با پیشرفت بیماری انسداد عروق محیطی (peripheral occlusive vascular disease) و ارتباط با مراحل بالینی این بیماری، افزایش می یابد.

پروتئین واکنشگر C (یا C-Reactive Protein) :

یک پروتئین فاز حاد است که در اختلالات بافت همبند (connective tissue disorders) و بیماری نئوپلاستیک (neoplastic disease)، افزایش می یابد. به طور کلی توسط عفونت های باکتریایی افزایش یافته و در عفونت های ویروسی به میزان کمتری افزایش می یابد.

تست CRP بهتر از تست ESR در مانیتورینگ تغییرات سریعی که به فیبرینوژن و یا سطح ایمونوگلوبولین ها بستگی ندارد، می باشد و تحت تأثیر تعداد و شکل گلبول های قرمز قرار نمی گیرد.

نام این تست از توانایی واکنش با پلی ساکارید C استرپتوکوک پنومونیه (Streptococcus pneumonia) می آید، اما همچنین می تواند به کروماتین موجود در کمپلکس DNA-هیستون هسته، متصل شود. با یک بار اتصال، قادر است مسیر کمپلمان کلاسیک را فعال کند.

غلظت CRP پس از 7 روز از درمان مناسب برای مننژیت باکتریایی به میزان نرمال باز می گردد، در صورتیکه هیچ عوارضی ایجاد نشده باشد. مانیتورینگ پیاپی سرم و غلظت CRP-CSF نیز می تواند مفید باشد.

تست CRP غیر اختصاصی بوده، بنابراین سودمندی بالینی آن محدود می باشد خصوصاً زمانی که بحث تشحیص در میان باشد. تست CRP برای مانیتورینگ روند بیماری در شرایط خاص مفید است (به طور مثال آرتریت روماتوئید، عفونت و یا بدخیمی) و به عنوان یک مارکر پیش آگهی برای شرایطی چون پانکراتیت حاد استفاده می شود.

افزایش CRP می تواند به خاطر این علت ها باشد :

اختلالات التهابی (مثل آرتریت های التهابی، واسکولیت، بیماری کرون (Crohn’s disease))، آسیب بافتی و یا نکروز (مثل سوختگی، نکروز، انفارکتوس میوکارد، آمبولی ریوی)، بد خیمی (Malignancy)، رد پیوند (Tissue rejection)، عفونت مخصوصاً باکتریال (افزایش قابل توجه سطح CRP در طول التهاب حاد و نیز می تواند نشان دهنده ی وجود بیماری التهابی یا عفونی، بخصوص در بچه ها باشد.)

نکته : اختصاصیت پایین این تست می تواند باعث آن شود که به عنوان یک بیومارکر سپسیس (عفونت خون) در بزرگسالان، به کار گرفته نشود هرچند این تست به طور متداول برای غربالگری سپسیس (sepsis) در نوزادان استفاده می شود.

افزایش اندک و یا بدون تغییر آن در استئوآرتریت (osteoarthritis)، لوپوس اریتماتوی سیستمیک (SLE یا systemic lupus erythematosus)، لوسمی، آنمی، پلی سیتمی، عفونت ویروسی، کولیت اولسراتیو (ulcerative colitis)، بارداری، استروژن یا استروئیدها، دیده می شود.

شواهدی مبنی بر وجود CRP افزایش یافته و ارتباط آن با ریسک فاکتور مهم بیماری آترواسکلروزیس وجود دارد. سطح CRP بالا می تواند مرتبط با پیش آگهی ضعیف تری برای بیماران مبتلا به سندرم کرونری حاد باشد. با این حال هنوز نقش CRP در بیماری آترواسکلروزیس، بحث برانگیز است.

همچنین تست CRP نشان داده است که نقش پیشگویانه برای پیشرفت بیماری دیابت نوع 2 دارد (حتی بعد از تعدیل وزن بیمار). همین طور ادعا شده که افزایش سطح CRP برای هر نشانه ای از حضور سندروم متابولیک، دیده می شود.

فریتین (Ferritin) :

فریتین یک کمپلکس پروتئین-آهن هست که در اغلب بافت ها یافت می شود اما به طور اختصاصی در مغز استخوان و سیستم رتیکواندوتلیال دیده می شود. فریتین یک پروتئین فاز حاد بوده و می تواند در التهاب، بدخیمی یا سرطان و بیماری کبدی افزایش یابد.

فریتین یک پروتئین ذخیره کننده ی اولیه ی آهن است و اغلب برای تعیین وضعیت آهن بیماران استفاده می شود. اگرچه، در زمان وجود هر یک از عوامل افزایش دهنده ی فریتین (که در بالا ذکر شد)، این تست به عنوان یک تست مناسب برای تعیین ذخیره ی آهن استفاده نمی شود.

فقط 10 درصد از موارد سطوح افزایش یافته ی فریتین، ناشی از افزایش آهن اضافی می باشد. مصرف مداوم الکل، سندروم متابولیک، چاقی، دیابت، سرطان، عفونت و شرایط التهابی، مواردی هستند که 90 درصد سطوح افزایش یافته ی فریتین را تشکیل می دهند.

هاپتوگلوبین (Haptoglobin) :

هاپتوگلوبین یک گلوبولین آلفا دو (alpha-2 globulin) بوده که وظیفه ی آن حذف هموگلوبین آزاد پلاسما می باشد. پس زمانی که همولیز رخ دهد، سطح هاپتوگلوبین کاهش می یابد.
همچنین هاپتوگلوبین یک پروتئین فاز حاد محسوب می شود. هاپتوگلوبین در این موارد افزایش می یابد : سرطان (بخصوص سرطان ثانویه استخوان)، التهاب، تروما، جراحی، درمان استروئیدی و یا آندروژنی و همچنین دیابت.

درباره آزمایش کبدی نیز بخوانید

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.